DIONIS CASSIA

Nicaei, Romapae hiftoris \u

bri(toc enim hodie extant)xxv.

nimirum a XXXVI ad LXT.

Quibus exponuntur res geft* ibello Cretico ufq5 ad mor. t& Claudii Caefaris,quae eft hiftona anno, rum circiter C X X.

Nunc primum fummafide diligentia^ de Grtecis Latini facti, ^jyjLJELJMO XYLANDRO AllgU-*

ftano interprete*

his acceperunt eiufJem ^Annotatione s,in cpuih.autoris huius quam- plunma aut redimuntur corrupta, aut explican¬ tur ohjcura loca \

Additum eft IOANNIS XIPHILINIe Dio¬ ne Compendium 7,Guil. Blanco Albienfi inter- .prete : quae uerfto ab eodem Xylandro di¬ ligenter eft, ubi oportuit, caftigata.

Iidem libri Dionis acXiphilini feorfim Gnrcequoq? eduntur,accurate ab eodem emendati.

ac, rerum & uerhorum copiofifimus index .

Cum CseCMaieft* gratia Sc priuilegio ad decennium*

Jyii/i E^E, \A?VV lO^K- nem Oporinum.

V

r

ad -nobilem et PRAESTA

TlSSlftVM V I7t V M E M H E"H-

K,c£ HEKrr^KrrM, ,^TKtc,rM

( gu simum, guMmiXyUndn^uguBmi ‘Prtfitu m Drnem a fi eomerjum.

r V I lucubrationes fuas magnis & pr£ j ftantib.uiris offerunt, HERVV A"R- I TE uir ornatifsime, in earum nuncu i pationeduo fere fibi propofita ha- j bent , in quibus elaborent, unum, ut S fui in dedicado Opere ftudij officijq; I rationem exponant : alteru , ut eiuf-

. — _ H) dem Operis dignitate utilitatemq;

comendent.Eft ubi tertium quoque accedat, cum lector ad intelligendum aut dextre cognofcendum id fcriptum inftruitur. Quibus omnibus etfi intelligam me potuiflc, quantum ad te attinet, fuperledere : quippe cum & con¬ flent tibi cautio, quibus impulfus Dionem noftru tuo no -niini infcriba: & de Fcriptoris eius praeftantiaiampridem prabl are iudicaueris , fisq; in hiftoriae omni genere lum- ma cum induftria fruftuq; uerfatus : multae tamen , gra- uesq; me rationes mouent , ut de fingulis nonnihil diUe- ram. Quarum (neque enim omnes , fed praecipuas mo¬ do adducendas putaui ) haec potifsima eft, quod Reipub. literarice interefle haud parum exiftimo , n e ea omittam quae comodo eius(mfifallor)a me dicilaoc loco poflunt. Proxima, quod partium id mearum elbe, ofhciumq; nnhi hoc necelTario incumbere perfpiciam. Equidem tantum ponderis habere eas rationes arbitror , tantumq; tuae bo¬ nitati humanitatiq; tribuo, ut non dubitem te benignas aures mihi, quanqua de bene notis tibiperceptisq; rebus uerba facienti, accomodaturum : idque eo libentius, quo longius ab afientatione & uanitate,mea omnis aberit ora tio. Neq; uero uideo, quorfum attineat multis hic come- morare, quam magnifice femper ac optime de honeltis li

teris, bonisq; autoribus exiftimauens, quantum in ijs co-

fc 2 lendis

x

\

V

I

o;:

1

IN DIONEM

lendis euoluendisq; ftudij operaeq; pofueris, qrf am beni¬ gnum te literaturae ftudioforum fautorem erubueris: quando haec quidem a te nequaquam gloriolae alicuius confeftandaedaudis^e parandae cupiditate, fed honeftif- fimo pulcerrimoque , & quod uere tantis hominibus dft gnum fit inftituto^praeftita, multi do&i ingenui^; homi¬ nes &fciunt,&fatebuntur:atq; hacipfanoftrj huiusDio- nis editione teftatum fatis fuperq; efle poterit. Non me fallit, efle quofda ita acerbo?ita iniquo aduerlus omnem uirtutem animo , ut moderatifsimas etiam quafuis egre¬ giorum fa&orum laudes calumnientur,adulationisq; m- limulentrfed non debet eorum improbitas apud nos pie> tati noltrae, officioq; grati animi praeualere. Dicam itaq> quod fentio , imo potius quod omnes boni probabunt. Eoruqui in profliganda barbarie laborant, aut uerius in curando, ne pridem eie&a,poftliminio(id enim minatur, habetq; libi multos, qui plurimu pofsint, fuccenturiatos) redeat, duo genera efle animaduerto: unum eruditorum^' ac laborioforum hominum , qui docedo fcribendoq; ifo- neftas artes 8c liberalia ftudia defendant, ac fines Reipub, literariae proferant: alterum nobilium , magnorum , ac uirtute praeditorum uirorum,qui literas bonas 8c earum cultores excitet, protegant, fouean t, augeant. Vtri horum melius de genere humano(quod fine Audio fapieti^ quid eft obfecro? ) mereantur, diftu no facile eft, habetq; non¬ nihil controuerfiae.Illud in promptu eft, neutrum fine al tero ualere, ac proinde iuxta gratiam utrifq; habendam. Et tamen uiri in aliquo fortunae faftigio,in aliqua poten¬ tia aut rerum arduatum adminiftratione collocati, gra- uibus plerunq; curis diftinentur, magnis occupationibus inuoluuntur, ut uenia quandoq; non indigni uideantur* fi ea negligunt,quae uulgo iam delpeftui habentur.adde, gloriae quoq; & memoriae nomini luo conciliandae alias nefcio quam conlentaneas rationes fere in ufu nunc efle. quo magis(ut mea fert lententia)eorum in doftrinam et

do£tos

/

do<ftosl^neficia acftudia admiratione?imitationern,laO- dem dfjiiq; &prgdicatione merentur, quam meae condi tionisftiominu, quorum honeftos conatus in hoc genere, anguftia uitae fuftentandae,&:paupertas quafiinftigat.,Tu itaq; , Patrone optime , cum me in familia tua aliquandiu comode &liberaliter habitu, autoritate, hortatu, officijs infuper &lbeneficijs eo adduxeris, ut optimu Rom.hifto- riae conditore Dionem Cafsiu de Graeco latinu facerem;

quantam ea re ab omnib.non hiftoriaru modo,fed totius philofophice ftudiofis gratiam inieris, ex his quae breuiter attuli, omnes intelligent, & feplurimu tibi debere grato, animo agnolcent. Quid pofsit pr o defle Reipubjiterariae noftra hgc Dionis editio, mox oftendam:nunc id addam, quod rem caufamq; cotinet.Si qui glorie,decorisq; fibi pa randi caufa,ac quo nomen fuu immortalitati adfereret, li beralia ftudia fibi fouenda ac ornanda ducant: equide eos non improbauerim,etquide laudandos exiftimem, quod - &pofteritatis iudicia ad fe pertinere intelligat,& ea re fa- mam qu£rant,quaefola ommu uere temporis omneiniu riam ita effugit, ut ab eo uires etiam incremetaq,* accipiat. Enimuero , qui nullo alio nifi honeftatis ipfius duftu, id quod fcio tibi confilium fuifle,idem agunt: maiori adhuc laude eos dignos efle perfpicuum eft. Nam quod eft apud Ariftotelem,uoluptate non finem, fed omnino tamen co mitem efle perpetuam honeftaru aftionum: idem hac in re de gloria dici appofitifsime poteft: non tam gloriae cau fa bonas literas magnis uiris defendendas prouehedasq;, quam fciendum, no polle eos gloria, etiam fi uel maxime uelint,effugere.Sed haec fatis apud te: in hoc tantu mihi di lputata,ut fi qui haec leget proflantes uiri,quib. facultas eft tutandi philofophica ftudia, & miferoru, non tamen ine^ ptoru,pulcros conatus promouendi, cogitent, no defutu ram gratitudme:id quod tu quide ha& enus in me praefti- tifti,et fore eunde in me tuu deinceps quoq; animu fpero.

Venio nunc ad Dionem, de quo fi paulo fufius loquar,

a 3 & con-

V

02

1

1. in DIONEM rf - •

& conuenienter meo muneri, & neq; tibi, neq; l/tloribus alijs ingratam rem fafturu me eenfeo. Primum Scnidse dc eo uerba ponam, latine quidem : Dio(inquit) Cafsius,co- gnometo Cocceius,aut, ut alijsplacet,Cocceianus, patria Nicaeus, profefsione hiftoricus, uixit tempore Alexandri, qui fuit filius Mamaeae. Romana hift oriam libris L X X X compofuit,qui in Decades funt diuifi.Pr^terei hifioriain Perficam & Getica, item fiineraria, res geftasTraiani, uita Arriani philofophi. HaecSuidas. Quod ad nomina atti¬ net, Dionem Cafsiu Nicrum uocauit Merula, cum uerte- ret deXiphilino Neruam,Traianu 8c Adrianu,Dioniq; ta men inlcriberet , haud fcio lanequo ufus exeplari. Ilacius Tzetzes in Lycophrone, Dione cognomine Cocceiani ai legat.Caeteru Nicaea, Dionis patria, Bithyniae urbs eft da- riisima: & ipfe Dio Bithynu ie fuifie no difsimulat,in uita Adrianilmp. Nicaeam uero patria fuam in Seuero aperte nominat, iteq; in Alexandro.Is porro Alexander Mamseg filius, imperiu Rom.occepit anno ab V.C.975, ut Chrono /s logoru ferunt rationes. De opere hiftorico(reliqua enim eius non attigerunt noftrufeculum) dicam pofi: nunc fi quid apud ipfum Dione, aut eius abbreuiatorem lo.Xiphi linu reperio , quod ad uita autoris explicandam faciat, ad¬ ducam. Qua in re non minore autoritatem habereXiphi lini teftimoniu debet, quam ipfius autoris : cum confiet, ipfis plane uerbis,ut erant a Dione fcripta,Xiphilinu eius Epitome fcripfifle,refecatis ijs quae prolixius traftata,aut minus necefiaria iudicaret. Vnde fit , ut cu in ea Epitoma

autor de fe loquit,de Dione accipiendu id fit, non Xiphili no,nifi cum hoc exprefse addidit. Apronianus Dionis pa ter fuit,uir confularis, quem & Confule fuifie fub Como diimperio,annaliuindicesteftantur : & Ciliciae eundem praefuifle,ex uerbis Xiphilini,in Adriani & Comodi uitis liquet. Ipfe Dio patre non inferior manfi t , fiquidem bis Confulfuit: quodipfedefeteftaturin uita Alexandri, filij Mamaeae , cum fe iteru Cos.cum eo fcribit fuifie : ficut &

praeturae

J

P R AE F A T I O.

prsetura^fuae in Didio Iuliano mentionem fecit , idemq; praefuitfiTe prouincijs Afrita?, Dalmatiae, Pannoniseq; fu periori, libro XLIX teftatum fecit, & in Alexandri uita. Quamobre dubiu effe non poteft,quin tantus uir, & tan¬ topere in r|pub.domiforisq;uerfatus,idq;nonbreui tem pore, fummam & cognitione hiftoriae Rom.habuerit,& deleftu ac ftidicium,inq; comentando prudentia. V t aute conderet hiftoriam Romana, qua ratione impulfus fue¬ rit, eius proprijs uerbis de uita Comodi huc affumptis pa tefaciam. Edideram (inquitDio)librum de infomnijs& prodigijs, quorum caufa Seuerus Imperium fibifperabat: quem is a me fibi mififum cum legiflet, prolixe mihi & a- micerefcripfit.His ego literis fub uefperam acceptis, cum inde me quieti dediflem, Dea quadam in fomnis iufsit ut hiftoriam fcribererqua hortatione addu&us, ea qug nunc traftantur (loquitur de uita Commodi)compofui. Haec cum alijs,tum ipfi Seuero ubi perplacuerant,ibi tum reli- ^u^etiam Romanoru res ut confcriberem , in animuhi lffduxi : neq; hanc folam parte feorfim relinquere, led in praeiens opus includere: quo uidelicet uno Opere defcri- ptam ab initio ulq; ad id tempus, quod Fortuna deftinaue rit nobis, umuerfam hiftoriam Rom. pofteritati tranfmit terem. Atq; lftam ego diua, quae me ad hanc cSmentatio- nem timide & trepide accedentem confirmauit,defatiga tumq; &iam animudefpondente refocillauitperinfom nia,Ipemq; mihi bona fecit fore, ut uenturu tempus mea hiftoriam fuperftitem pateret, neq; obfcuraret:uitae meae procuratrice mihi datam exiftimo,ideoq; eam colo. Pro¬ inde omnes Romanoru res geftas abVrbe condita ufq; ad exitu Seueri, decennio toto collegi, aliosq; duodecim an¬ nos dum ea ftylo perfequerer , confumpfi : reliqua ita uti Iucceflerint,confcribent. Ha&enus Dionis uerba eXiphi lino : a me translata eo libentius , quod alios eoru fenfum nonaflecutosanimaduerteram. Aliud quoq;infomniUj quo ad Icribendu incitatus Iit , in fine Caracalli ponitur.

«4 Neq;

)

T

Qi

>

Emrnil

IN DIONEM Neq; mihi animus eftnuncdefomnijs,& eoriiai: neq; de genijs,quos illi homines putauerunt,difputare tamen uerilimile eft, magno & pra?ftati ingenio ac loftrina pro¬ ditos uiros, agitatione mentis minus tumultibus aliarum cogitationum fenfuumq; perturbatae nonunquam ad ali quam certam rem impelli, quae illis daemonia fuerint.Sci tumq; eft illud Aefchyli,quod exprima, fi polium, latine : Jfrtens dormiens acutius multo uidet, ■ ''

Eadem futuri improuida eH inter diu.

Idem Dio teftatur, omnia fe ea qug a Comodi imperij ini tio ufq; ad finem fui Operis fcripferit,non ab alijs accepta, fed libijpfi, cum intereflet omnibus , cognita , memoriae

mandafle. Sub Alexandro, cu efletipfeCos.il, inBithynia

reuerlus eft, ut iecurus tumultuum in oeio apud patriam uitae rehquuexigeret, morbo infuper eum ftimufante ut fcribendifine faceret : quod uidere eft in Alexandri uita. Alias cum in Italia eflet, Capuae praefertim uixit,ocij itidb

caufa,quo comodius fcribere poflet: teftis ipfe in Seuero

Sed de uita Dionis hgc fufficiat.Dicamus de Opere, qudd lane laudare ac comendare ficuti meretur, neque pofsim neq; uelim : quia leftori ipfum fefe fatis probabit. Dicen¬ dum tarne eft nonihil. Scripfit Dio Rom.hiftorite libros ut teftatur Suidas,oftoginta,Ieu ofto Decades. Inchoafte eum id negociu ab origineVrbis,ex iam ante diffcis liq uet Neq; ab re fuerit , adducere uerba , qua? in p raefatiuncula graeca Appiani Alex.operib.pra?fixa,nefcio cuius autoris extant &in impreflo codice, & in manufcripto amplifsi- mae re,ip.Auguftana?,hoc fenlu : Multi funt alij quoq; qui res Romanas literis tradiderint, inter quos eft etiam Dio Hic antiquiora paucis perftringens,pofteriora,eaq; prjeci pue,qua?aftafunt, poftqua ad Caelares monarchia deue- nit, ufq; ad Alexandru,Mame^ filium (ibi enim hiftoriam fuam claufi t) fufius enarrauit. Et paulo poft ait,antiquita tis Romana? noti tia a Dionyfio Halycartiaft? petendam. Cedar um acia a Dione nofu o , fingularu prouinciarufn

d

7

res

7

m:

/

PRAEFATIO, res ab Appiano. Atqui ad nos ne tertia quide Operis pars integra, per' lenit. priores enim uoiuniine X XXVI libros omnes deliberamus, (nili quod exiguu libri X X X V fra¬ gmen tu habemus ) & polleri ores item LX omnes: hoc e!t,X X V tantu libros na&i fumus:(&eos quidem mifer- rime correptos, quatuor ultimos ita decurtatos 8c inter¬ polatos, utin editione Parilienli pro duobus proponant:

qua de re iii Annotationibus noftris ad libru L VII ueri-

tatem demonftrauimus ) in quibus hillona cotinetur ab anno V.C.686.& bello Cretico , ufq; ad mortem Claudij C;efaris,annuV.C, (quod nos fuo loco oftendimus) 8o<5, nempe annoru feries C X X I. Porro Ioannes Xiphilinus, de cuius in Dionem epitoma fupra memorauimus, cum uixerit annos circiter 500. (liquide ipfein Augufto teftis ell, fefub Michaele filio ConllantiniDuca?, Imperatore Conftantinopolitano fcriplifle) tamen neiple quidem li bros Dionis XXXIIII primos habuit. Initiu enimfumit -a Confulatu QJHortefij, qui competit in annum Romae bSffit uideatur librum Dionis X X X V aut totu, aut ma¬ iorem qudm nos eius partem habuifle.Reliquos exinde li bros omnes ufq; ad fine Operis eum habuifle conftat,nili quod uitam Antonini Pij intercidilfe queritur.His ratio¬ nibus adducor, ut uitas Imperatorii, qui poli Claudium rerum funt potiti, aDione lcriptas, aut latitare adhuc ali¬ cubi credam, Sc ab inuidis fupprimi : quae eadem multos etia alios optimos autores captiuitas premit, aut certe no itadudu penjfle.Primos uero illos XXXI 1 1 1 libros lam- dudu negligi cepille, atq; inde intercidilfe exiftimo,quod fuperiorum’ temporu aftaDionvlius Halycarnalf & Ap pianus Alexandrinus copiolius Jc fatis fplen dide tradidit fent.Idq; eo magis mihi probatur, quod fcia idem Appia¬ no euenille : nam cuius ea quam citaui praefatiuncula ell, qui Appiani libros, quos habemus , eo ordine in unu cor¬ pus copegit : is aperte ait, ltalicu ob id a fe o milium libru Appiani, quod Dionylius omnes illas res prolixius expo-

fuerit:

.

V

C;

ji

\ : .

^ I N D I O N E M

fuerit : Italiciq; nomine coijcxo eum intelligere Eos libros omnes Appiani, de Regibus, Italicum 8c Sambib-xu, quos fcriptos ab eo cum alijs non extantibus quibifdam in ma nulcripta alia praefatiuncula inueni.Equideijn ferunt uul go impreflos in Italia Dionis libros X X X V IiJ, eosq; Lati nos.<& cum Augufta Bafileam proficifcens,Tiguru diuer tiflem,doftilsimorum hominu uidendorurr^.gratia, Lae¬ lius Socinus, Italus natione, homo apprime d citus & ho- neftus,ea de re candide et amice ibi me admonui t. Verum neq; eg° habere unfjua certi quicquam potui, quod eoru libroru initium, qui finis, a quo editi aut couerfi eflent. 8c demiror no uifos ab ijs unquain Germania, quos multos &doftos diligetesq; dehoc percotatus fum.fieriq; omni¬ no poteft, ut Xiphilini aliquid fit, non Dionis: quado Me¬ rula quoq;(uti retuli)Xiphilini Neruam,Traianu,Adria- num, & conflagratione Vefu uij m ontis,de uita Titi fum- ptam, Dioniinfcriplit. Ego fane opto uel maxime extare tot, quo t illi perhibet, libros Dionis, Ii omnino plures nor fuperfunt : neq; de!pero,quin noftru ftudiu alios ad hunc fcriptore eruendum, aut certe ulterius propagandum Iit excitaturum. Nam (utiam de his qui in meas manus per- uenerunt libris, editi a Roberto Steph.uiro de literis opti me merito, Parifijs anno 1548. potius dica, quam fruftra comunem lafturam, quam in eo autore fecimus, deplo- rem)cur id omnes eruditi conari debeat, ita uideor pofle alferre multas caufas, ut magnopere mirer, tam diu id o- miflumjintermiflunfue ab alijs fuifle. Nihil hic de laudi¬ bus hiftoriae dica, quas 8c multi doftipafsim Icriptisfuis celebrauerunt: & res ipfa clamat, non efle ullum genus li- terarum humanae uitae utilius ac c&modius. Romanae hi ftoriae quae liipra alias dignitatis eminentia, quam ea Sc molereru ac uarietate,& illuftnbus omnis generis uirtu- tum uitioruq; exemplis locuples fit,conIulto dicere prae¬ tereo. Qgae tamen duo tanta funt,ut fi refte gratias habe mus illis immortales, qui alios hiftoricosin lucem edide¬

runt,

h

j r iv r\c jt r\ i x v/*

fiint,in^rpretatifunt, emendauerunt,illuftrarunt, cer& non erat^Dioni noftro cur eande operam deneganda quifi piam jgdic^ret.Certatim & fuperiorib.&: hoc ipfo noftro felicifs. tept^re, £ multis eruditione induftriaq; infignibus uirisin antiquitatis noticia 8c tota hiftoria Romani impe* rij eruend^in luc'e profereda,explicandaq; laboratu eft,no fine honefifsimi cuiulq; mortaliu fummo applaufu : eoru nullus fert^eft3qui no Dionis h uius auxilio fe ufum fuifle fa teatur. Sunt enim in hoc autore multa diligetius indicata, explicataq; delegib.&inftitutisRomanoru,quae antiquio res illifcriptores autfilentio, tanqua nota fuis hominibus, tranfmiferut,aut attigerunt obiten quae tame non intelle-. fta, multu tenebrarii leftori clafsicoru autoru offundant: cognita, miru in modum expediant.Huiusgenerisfunt(ut de plurimis pauca refera)cum de centuriatoru comitioru ratione, utq; ea foluant,de modo recuperandi fenatoriam dignatione, de adoptandi iure,& magiftratuu fingulorum funftionibus, de Senatufcofulti & autoritatis difcrimine, dpg£t:cum leges multas multoru recenfet,cum legionum numeru concipit, cumprouinciaru adminiftratione diligenter &fingill a tim explicatrcum eam qu^ magna ad¬ huc inter doftos de ratione annoru eft controuerfia, com modifsime, aperte quidem, & ut fide mereatur certe, com ponit: & permulta alia, de quibus nonnunqua monuimus fuis in locis. Iam quod fpeftat ad hiftoriam ipfam per fe quam traftat,manifeftu eft, eam qua? fparfim , diuerfis lo¬ cis, apud diuerfos autores, nullo continuo ordine, interru¬ pta, imperfefta,obfcure tradita erat, fumma perfpicuitate & breuitate,optimaq; fide a Dione efle compofitam, & il luftratam : ut non modo res geftae, fed ( quod eft potifsi- mum , & cognitu praecipue dignum ) earum caufae , pro- greflus, fines, euentusque ob oculos fint pofiti. Praeterea poflem fexcenta proferre loca, de Cicerone, Salluftio,Cae fare, Liuiana Epitome, Floro , Paterculo , Cornelio Taci^ to, Suetonio , ac de Graecis etiam, Plutarcho,& Appiano,

qua?

uel obfcura explicari, uel deprauata reftitui,uriUvSio- nisnoftri auxilio pofsint: fedneq;id in praefentiifortafsis coueniensfk, &fpecimenaliquodin annotafioi^b. tame noftris exhibuimus. At bellu cotra Antoniu 0 affaris Ofta uiani, pugna Aftiacam, ac deniq; totu Auguft* principatu,

y IN DIONEM

^ uel obfcura explicari, uel deprauata reftitui,ur ius

IN DIONEM

i

cladem Variana, & multa alia quam exquiliteriofter5& di-* genter? in quib.reliqui nos quafi deftituerant. Kquide qug ab alijs, Latinis prgfertim defumpfit, ob eapoti|§imu teren dus eft manibus ftudioforu. non in hoc tantu , £juod quafi Epitomen eoru quae illifufius traftaffent,fcripfit, eaq; coi latio autoru inter fe mirifice prodeft ad rei u eri tat e perci¬ piendam, memorkeq; infigendam : fed quod ita & Graeca quomodo Latine fint exprimenda, difci poteft: Sc rurfum ip Ia Latina, quae obfcuntatis aliquid habet, luce accipiunt, atq; hanc quide effe optima ac tutifsima,addo etiam facili- mam &iucundiffdifcendi utriufquefermonis uiam, fatis conffat.Genus dicendi Dio tenuit certe non incultum, (fi quid ego iudico)neq inelegans, fed quale omnino eius tem poris fcriptorib.in ufii fuit, fatis quidem aptu materiae nua^ traftabat. Sententijs grauibus, ijsq ; apte &inloco poii%% ac quae fcopu eius quod narratur offenderent, pulcre exor nauithifforia. In orationibus quoq; id mihi uidetur obfer-* uafle,ut & eoru qui diceret mores affe&usq; egregie reprg lentaret, 8c eas prudentib.& ad uitam inftituenda accom¬ modatis apophthegmatis condiret: profefto quaeda exijs orationib. meruerut apud doftos tantu, utfeorfim quoq; iam ante in Iatinu fermone tradu&ae ederent. Sed de Dio¬ ne quoq; abunde uerboru.Nam etfi haud fum nefcius,fug gillarieum a quibufda,ut dumXiphiiinusprodigioru tam curiafam enumeratione inuadit,& quandam deArnuphi Mago iri M.Antonino narratione, alij ob Cicerone fuum ab eo leuitatis,&in feredis aduerfis rebus imbecillitatis no tatuinceffunt: tame defenfionis noftrae cum nihil opus ha beat, inanem opera fumendam.mihi no duxi:quippe Sc Xi

philino quod pofsitrefponderi, omnes aequi in promptu

habent,

habet: ^Cicero quis fuerit, ex eius ipfius fcriptis,fi alia a- ftimonia;d$fint, nemini efle obfcuru poteft. Proinde cole quenscftjuf de meo quoq;,quem in hanc Dionis editione contulijlaheire nonihil dica. Neq; exiftimo mihi hoc loco multis uert^ls uenia petenda uel audaciae meae, quod iuue nis etiamn^ ingenio mediocri, eruditione perexigua, reru ufu minini p mitruttus, neq; ante in huiuiinodi negocio uerfatus,iii'lianc arena defcenderim: uel, fi quid in uerten- do hallucinatus fuerim, erroris: cum certus fim,apud om nes £ quos et modeftos homines laude me potius et gratia, quam uituperiu & odium inuenturufiniqui aut nihil mo ror quin morem fuu feruent,quos fcio nulla oratione, nui lis precib. demulceri fie&fue polle. Ego cum ab ineunte aetate bonas literas flagranti amore ellem perfecutus, ea- rumq; caufa aduerlifsima &acerbils.qu£q; perpefFus,fem per plurimu folatij ac recreationis ab hisftudijs cum peti- uiflem,profeciflemq;,utpro mearu reru conditione, non¬ nihil: equide putaui primo quoq; tempore deberi a me ali ^y^Reip.literariaefruftus.Quodadmeum propofitum cum tua, Patrone optime, autoritas accefsiflet, tuq; hono rificum id de me iudiciu fecifles, polle te uti mea opera in gratificando hiftor ise Rom.ftudiofis , ededoq; latine Dio¬ ne molui mehercle neq; tuae neq; meae uoluntati deefle. Eoq; liberius hoc in humeros meos onus fufcepi, quod cu uidere (nihil enim aliud cognoui)tam utilem aciucundu autore,toto iam ex quo editus eft Parifijs o&ennio, negli- gi 8c praetenri ab alijs, polle nonihil etiacxiflimationis ac nominis co me labore mihi parare cenfebam: nec id ambi tione du£tus,a qua abfum logilsime:ledquod reru,leu ue nus miferiarum mearum rationes id maxime requirunt. Tranftuli igitur, dum tecu effem, Dionis hoc opus, flue re¬ liquias potius, quanta potuit a me fieri fide, diligetiaq; ma¬ xima. Quse mea interpretatio, fi cui aliquando non latisfa ciet, (ut neq; ipfe mihi ubiq; latisfeci)is cu animo fuo repu tet,in tam difficili negocio, quam procliue fuerit mihi uel

fi errare.

IN D IO NEM

£frare,uelhallucinari.Omitto ingenij imbecilli^! testatis imprudentia, exercitationisdefe&UjtemporLqfoq^nam totus hic labor nobis, quod nofti, intra fepti^hulbenfem defudatus eft,utcunq; aliunde etia impediti^anguftia : ex bonis Graecis bonos Latinos libros facere, q Antae fit diffi cultatis,fciut qui funt experti.Nam etfi quis fthfum auto- ris,quem fibimterpretandu fumpfir, optime^nimo coce perit: tamen eum lWe,latine,apte,diferteq; efferre, no eft nullius artis.Curaui quide, quantu in me effe potuit, ut la- tine Dionem & comode tranfcnbere: fed ut maxime fty- lo quis in fuis cogitationibus exprimedis ualeat, (id quod mihi non arrogo)tameperfequi alterius, & eius Gr^cofer mone loquentts,ueftigia:hoc uero eft quod rem facit diffi ciliore,pr£fertim inexercitatis. Verum accefsit ad hec om

nia longe maius incomodum:qubd unico exemplari Pari

fienfi,eoq; ( quod ingenue fatetur Rob.Stephanus, qui id excudit) infinitis locis deprauato, mutiloque, uti coaftus C fum. Nam fi aliud quodcunq; conferre licuiflet, non dubi ‘ to, quin in quibufdalocis comodius me extricafTemcn^> nullus eft ita malus liber, qui non aliqua parte iuuet. Do-*

ftifsimus uir NicoL Leonicenus Itali ce iampridem edidit

Dione, uidi etiam Gallice redditu : fed mihi cum haru lim guarum cognitione fortuna mea negauerit,nefcio an po- t afflem alias , certe adiuuari inde nihil potui. Feci tamen quod potui, confeftatus fum omnia quam diligentifsime, cotuli multa multoru autoru loca. Quid effecerim, anno¬ tationes a nobis additg teftabunt, in quib.modefte &inge nue infinita loca emendo, multa explicordemonftrat etia gr^cu Dionis exemplu,quod fimul editur, plurimo quam ante correftius. Roberti Steph.hac eade in re conatu ue- hemeter laudo: uerum meam induftria,qua multo plura ac grauiora correxi, fcio omnib.probatam fore. Omnino hoc poflum affirmare, optime effe me de Dione meritu: cuius fplendorem orationis, fi (quod fateor)non a?quaui, tamen fidem dxligentiamq; noftram nemo bonus impro

babitr

>-*>

PRAEFATIO, babit: pr^fertim fi intellexerit, mea hac opera tuae laudaf tifsimae r-oluntati fatisfa&um,ftudiumq; mei fouendi 8c ornancftucm inde au&um efle. Quod ut faceres, etiam atq; etiam te orarem, nifi perfpe&um haberem animum in me tuunffciremque eam effe tuam humanitatem, ut certo me m|hi hoc de te promittere, non petendo demii in dubium 'jiocare uelis. Accipe itaque , 1 atrone huma- nilsime, Dionem tuum (uere enim tuus eft,quem & ego tibi debeo , & omnes ftudiofi bonarum hterarum acce¬ ptum tibi referent) folita bonitate, lereno uuitu . eum que inter Latinos iam nunc etiam hiftoricos, quod diu expeftabas, repone . quem ubi leges, uideborque tibi ali¬ quid prceftitifle , quod tui nominis patrocinio dignum fit, pro certo habe, me hunc praecipuum uigiliarumfru- fium putaturum. Moram huius editionis, quia adfupe- riores nundinas comode in lucem exire non potuit , non ^ poenitendo auctario compenfafle uideor . Addidi enim Ioannis Xiphilini compendium: quod iam ante cum ef * 'stj;.atine faftum , & me graues neceftari aeque occupa¬ tiones, ne de nouo conuerterem prohiberent, emendaui tamen diligenter & Graecum, qui fimul etia editur, codi¬ cem, & ipfam interpretationem , ficubi ( ut erat innume ris in locis)opus fuit. Non uoluifle me in alieno operein- geniofum efle, fatebuntur omnes , qui uere iudicare pof- funt, ac uolunt : fuperfedilfem enim hac moleftia,nifi ui- diflem efle mearum, ut hoc agerem , partium. Caftigaui multa, locupletaui annotationes , rationem emendatio¬ nis Xiphilinianae breuiter indicaui : indicem copiofilsi- mum , & in quo defiderari pofsit nihil , congefsi. Multa errata , fi non potui ( & pofle quenquam uix credo)om- nia , inter relegendum fuftuli atque caui : ipleque fingu- las paginas , antequam praelo fubij cerent e ■" , mlpexi&e- mendaui : omnia ingentibus 8c temporis Sc laborum ac moleftiarumimpendijsmihi conftiterunt. Quicquid eft, id omne laudatifsimo tuo nomini, IOANNES HENRICE HER VVA R T E,uirpraeftantifsime,

P> z offero.

'•V>

^offero, dedico, confecroque : 8c precor, ut id rfteo nblmf- ne ita gratum jacceptunEque habeas, quemadmodum tuo potifsimum, ac meo etiam nonnihil ijromi^iehanc meam lucubrationem omnibus candidis l(jftoribus pla¬ cituram confido. Vale. Bafil ese, Calendis No- uemb. Anno a partu Virginis, V M. D. L V 1 1. I

GVILIELMI XYLANDR1 A V G V ix ANI

in Dionem fiium Elegia»

Forte tibi nimium calidus iuuenilibus annis ,

Et Bimulis aBusprapetis ingenij,

SubduBisc^ parum uidear rationibus audax , lantum onus hoc humeris impojuijje meisi Qui[quis ades nobis [incero peBore LcBor,

(ISfam te nil [ane liuida turba moror,)

"Ne me non diBa damnaueris optime cauja :

For [it an3 hac poBquam legeris, aquus eris *

2 Sion me quarendi [hmulauit nominis ardor,

Scribere nec iu/Stt me leuis ambitio.

Scilicet , ut quinto curarem talia lujlro ? *** j

Cum nojlrafama conditione nihil Ceperat a decimo iam me bis feptimus annus,

SDe uita fubijt cum mihi cura /latu.

Quid facerem i totum digna atq3 indigna per auum ‘Pertuleram, JfrCufes dum fequor uft | bonas,

ZJnica j[es animum , <& iam delibata uoluptas Firmauit nobis haBenus ancipitem.

Firmat adhuc eadem : neq3 enim fimjje labores , hfarere in medijs fentio mecg malis, viduer fi infelix comes imprudentia fati,

Certe equidem nimium uelocem fenfmus 'tem ,

'dnin

Sed nimium ^ ^

h caput hoc fiua Fors debacchata procella, Ira uel tandem pone proterua modum.

Si nihil, at faltem meate patientia fleBat, *Non [ludia bac ullis artibus excuties : *Non, [i me maneat maiorum turba malorum Solapoteflaufus mors abolere meos \

Qui

feror }abdufi'us rapidisq* affefiibtts erro f }Ipfi cicatrices quid refrico ut meas f TJ{ veredum fuit, & fiudia inter honefla beata J' Etyyclopadia uitd ferenda fuit.

Hanc t ‘~o confifior , nec acerba & dura recti fi Qu dibetybanc propter tnfiia quaq? tuli.

ZJt ufiam,firte quoniam hanc mihi fata dederunt a Fortuna reparo damna labore mea.

Non< dem ett animus, non illa audacia nobis, quondam fiptem mefibus ante fuit.

\ Tum mihi nobilium pr^clar a exempla utrorum* Dottnna aeternum qm meruere decus ,

Spe fiant i, & calido repetenti plurima corde ,

^Aemulus ornandi nominis ardor er au Qualia Miltiadis uirtutepdYdta trophaa Cecropio fomnos eripuere duci :

Talia f eruent em teneris iuueniliter annis

Magnorum urebant me monumenta utrum u Hos inter quondam cupiebam pofe referri,

^dtq3 apicem late tollere confficmm :

ZJt patria decori , ch ar is q par entibus effem >

Et quos fida mihi iunxit amicitia.

Hoc imprudenter, fd & infeliciter aufum ,

SucceJJus miferum defhtuere boni.

Non accepta pigro refero mea damna ueterno:

Nimirum melius confias ipft mihi.

Non hebet u fecere moras incommoda me?uis :

Non ita me modici poenitetingenij.

Te mala pauperies , pulcris ^ gr au fima ceptisy Conatu indignor plus potuiffe meo.

Et te, quam Jenf nunquam Fortuna fecundam ,

In me conflantem conqueror effe nimis.

Reddita & erratu fita fiunt incommoda no [Iris»

Diffiteor culpam nec mi fer ipfie meam.

ZJtcun q^ excidimus praelatis protinus aufis :

lam 'quarant, quibus hoc fata dedere , decus .

Et mea cism Fortuna filo me affixerit , atq3 xAbiefium cogat fer per e prarer humum :

<AH aliquo prodijfie tenus tamen , efferar imum Contentus propria forte tenere locum ♦

Non ita me duri fitgit uiolentia fati,

Vt rear hac pem conditione nihil

£ 3 &£

y-

(t \i

!/

Ergo diurnis quantumuukger inharens ^Artibus, & ftudijs deditus ingenuis :

Vt tolerare queam uiBum , & fuBenter honetfe,

"Non afrernandi fruge laboris alor.

Qua uero muidia eft, his me nunc anibus uti.

Quas tam magna mihi difcere cur a fuit f Quas propter tantos tolerauifrepe labores ,

Contentis totis uiribus ingenif.

Quinetiam a nobis aliquos 'Rejjgubhca fruBus Sperat , 6?* ipfi fuo patria ture petit.

*Non mihi nunc altos incumbit cura docendi :

For fit an hoc aliquo tempore munus erit .

Tempus erit frero, cum noftra fcripta JtlwerutC Cum fruBu Budijs dedita turba leget .

Inter ea fidi uice nos interpretis uti.

Et traBare mea res aliena tubent .

*Nec mihicaufa fuit noBri reddenda negocij :

"Nec monBranda, patens omnibus, utiluas. lampridem terras innotuit illa per omnes, islec uifa eft quicquam uocis egere mea.

^Atgraue, nec facile eft , transfcribere (fraca Latinis;

Et non nullius , nec leuis artis opus.

Te ne oneri credis tuuenem fatis ejfe ferendo ,

Quod magnis humeros pr efferat ante uiris ?

Tarce precor, neq f enim , mfr qua fnt ardua nobis >

Et non d quouis perficienda, placent. w Anne altquid uigtlifrt inexuperabile cura ?

^Angraue non uincat fedultis omne labor ? TBecmea cumfcriptis magnorum fcript a unorum Componi fimus, leBor amice, uehm.

Quod fieri Budio, cura, afiiduoi | labore,

Sollicita feri quod potuit £ fide:

Temporis anguBtfracium quod pertulit, & quod Hac fieri potuit conditione mea :

Fecimus, huc animum quicuncy aduer teris aquum, Iam uenia uel te iudice dignus ero.

Si (quod procliue eB homini, mihideniq^ ) quicquam Conuerfum re ffefenfrris ejfe minus, lgnofce,ut cenforq 'f emenda candidus, oro:

iHut me fine ero peB or e, quafo, mone.

Conatum ^ humilis non afrernare Xylandri :

Idem,ji uiuet,mox meliora dabit .

Qufo

mu

-» /Pfdfquis eris , remm mitis mifrire mearum? Et quacunci potes me ratione iuua:

Mifi mi aliud pofu conferre , precare T^cpiret fludijs lenis ut aura meis.

I liber, }-tqj agri pes con/olare Xylandrt » Telonis, aquis iudicibuscgproba.

Tedomni 'fortuna tui defendet ab atris: Infflum his aliquid f tamen ejjepotefl.

IOi^NNES OPORlNVS GY I •v lidrnoXylandroluo* Haflems optatus crebro, uotuq^ petit us.

Exit Romanus nunc , g r i lielme, Vio: Quafitoc^ diu latitans interprete fruilra ,

"Hunc opera loquitur uerba Latina tua . Acceptum nobis feret hoc Refublica donum , Vottorumq^ fauor publicus excipiet.

Ipfe quidem lator ; fed adeH iuHifima certe,

Cur magis hoc faciam nomine, caufa, tuo ,

*Non ad te nullo delata hac gloria fato ett,

Non hac fortuitis capbus euemunt.

Nec quamuis toties iam pe delufus inani, Herbam mordaci porrige tnHicta.

Qtiis fit, an aerias tandem concujferit alas.

Te defrturos fuflulerltcq pedes:

Qua te tam uarijs indigne cafbus aftum, Uexabat miris Fors inimica modis?

For de Lita, quas te cunflarifepe quer entem uAudio,iam tardos corripuere gradus.

Nunc tua per totum uirtus uulgabitur orbem , Trafentemji tibi fama parabit opem.

Non deerunt qui te,tuapulcraqq cepta iuuare,

. ^ Auxilium fludijs ferre uelmtcg tuis.

S cilicet incerta multi pe fugis alantur?

Tu Mac enatis folus egenus eris?

Fu ? qm lampridem de te pem uiceris omnem , Sitq2 inter do fles iam numerer e uiros ♦

Tolle animum, neqi fic fortifuccumbe priori,

Tr omitte hac paffo tam meliora tibi.

Nec quia propofnum fueris mutare coachts.

Te crede mdignum conditione tua .

c i

Jt fudijs if!a communiit u uttlu ejjes,

(Crede mihi) jecit te, ratione, & e y s.

‘‘ fferre Latu is, e perge Ionis, matura iuuentus :

Hoc tibi cum fama commoda certa feret.

Et qui pra manibus tibi nunc nr t^l r^ch rs- halet <r. Forte fuifruBum nominis ille dabit,

Catera curabunt, quibus ejl tutela bonorum Co rdt, qui doBos, ingenuos j fouent.

Certabunt cp boni de te, a y i l i e l m e, iuuandoy Et dignum ponent m meliore fatu.

* inis.

rerge t>onu L^racos imos t Et lucem fcriptis adder Hoc potes, & firmat te lam

1 ■

3^

/

FRAG$MENTVM LIBRI XXXV»-

R 9 M ANAE HISTORIAE DIONIS,

(jmhelmo Xylandro ^iugufUno

interprete •

6C quia fortuna ia utrancp partem ualida uliis erat,cocelsit ♦ Cum enim fepgnumeroir^cflus fuilfet,f£pe etiam iple ui cillet, non m odo non fractus, uerum etiarei' militaris peritior euafiffe exiftimabatur. Itacp tanquam tum primum bellu i-i gerere inciperent, fele parauerunt, milsis ad uicinos lega^ tis, Arlacenqj in primis Parthum,cum quo de regione quadam controuer^ fiaiam anteipfis erat, qua tum ei cedentes, Romanos apud eum traduxc* re, eos fi ui (floriam obtinuiflent cotra ie ab alijs dellitutos , iniplum quocp arma flatim uerfuros , dicentes:Ita enim ferre naturam, ut omnis uitflor in> viflorb exatiabilirerum fecundaru defiderio efferatur, ne(p finem ullum cupidita- cc ti flatuat:atqj Romanos quidem, qui iam multis mortalibusimperarent, ab fpfo fibi no temperaturos.Haec tum Armenfj agebant.Lucullus interea Tigranem non infequebatur, fed ei euadendi omnino ocium concedebat, unde non ab alijs tantum, fed a fuis quoqp ciuibusreprehenfus ell,q> debeb lare noluilfet,qi^ diutius cum imperio elfet * Itaq? tum Romani imperium m Afia pi atoribus alsignauerunttatcp deinde cum iterum eodem modo fe gefsilfe Lucullum cenferent, Confulem illius anni, fuccelforem ei miferut» LucuUusTU Caterum Tigranocerta urbe Lucullus caepit.Eam inhabitabant peregrini granocert <t quidam, quorum pars maior Cilices erant, ab Armenijs olim adfciti : hi or^ caP*L ta inter ipfos &C Armenios feditione, Romanos nocfluift oppidum intro^ c&xcrunt : omnibus praeter ea quae Cilicum erant, direptis , multas optf matum coniuges captas Lucullus ab omniiniuria cullodiuit:eo facflo ma^ ritos earum fibi coniunxit, regemcp Commagenae regionis (hoc nomen AntiochusCo- ell Syrhead Euphratem fluuium dC Taurum montem fitae) Antiochujprae' magetue rex . terea regulum quendam Arabie, Alchaudonium nomine , alioscpnonnuL AlcUudonm los per legatos fecum pacifcetes in fidem recepit, Per hos certior fadus de legationibusTigranisacMithridatis adArfacem mifsis , lpfe quoqs non* Luculli ad Ar- nullos ex focfjs ad eundem ablegauit, minas ei, fi illos auxilio iuuare, pro^ fam Partho- mifsiones autem, fi Romanorum rebus fludereilatuilTetjproponetes* Ar^ rmngvnle* faces, quod eo temporeTigrani etiamnumirafcebatur,nullamq5 deRoma nis adhuc finillram opinionem animo coceperat, mifsis ad^ Lucullum fuis etiam legatis,amicitia cum eo focictatemcp coiunxit. Verum pollea tenv poris cum Secilius ad eum ueniret, fufpicatus hominembello clarum non Secilius ; tam padi nuper initi caufa, quam ut regionem copiasqj fuas exploraret, mifliim, Roiiianis auxilia nulla fappeditauit: ita tamen, ut ne contra illos Arfaces neque quicquam etiam moliretur,fed in medio fefepartium contineret,quod(ut ueri haud abfimile ell ) neutrorum potentiam augeri uolebat:fed fi bellum Mlthri<Uti o- utrinqj aequis uiribus gereretur, fummae fibi id fecuritati futurum arbitraba PemJert- tur.Haec eo anno Lucullus egit,multis Armeniae partibus fibi adiuncflis* ^

Infequenti anno Q. Marcius Confulatum folus gefsit . Natn eius colle^ An, 686.V.& * gaL.Metellus initio anni diem fuum obieratreoq* qui in eius loc,umJubro gatus fuerat, antequam iniret magillratum,uita funtflo, nullus alius f’ bilix Lucullus in Ar tutus ell. Eo anno Lucullus, media iam allate ( prius enim propter frigus pro -

in hollium fines inuadere nequaqua potuerat ) cum exercitu profecftus,ali Mat»r di e*

a quam ™ratH'

f

v

quam regionis parte uaftauit, utbarbaros ad eam defende ida, pugnam^i eliceret:cumcp nihililliniouerent,adipfos co tendit. Equi es barbarorum Romanis equitibus eo tempore robore praeftabant, omnem c jm peditib* pugnam detrectabant : ftatimcp ubi Lucullus fcutatis fuis equitatui faccur rebat, terga oftendebant : necp tamen cladem ullam accipiebant, fed fagit- tis ininfequetes a tergo emifsis,multos interimebant, mi ltos uulnerabat* Eauulnera grauia,difficiliaq3 fanatu erant:nam du£ erant ftgittis cuipides, eaecp ita affixae, ut femper altera in corpore remaneret, fiuehgitta extrahe^ retur,iiue fixa maneret, quod nulla fibula eam arundini anr :debat:itaque praeiens malum corporibus afferebant. Lucullus cum mu ti (auctarentur, atque partim ex uulneribus morerentur, partim membris inutilarentur,ac LucuuusNifi. iam penuria quo® annonae tentaretur,caftris inde motis adNifibin profe in ooji et, & ^us gfp^Yrbs ea in Mefopotamia ( ita autem omnis qug Tigrin dC Euphra WPobota^’ temfluu^osinter^acetr€gio appellatur) condita erat,atq3 hoc tempore no I P tnia, ftraeeft ditionis, coloniacpnoftra habetur: ea uero temp effate Parthis eam cum Tigranes ademiffet, thefauros in eaiiios, caeteracp multa repofuerat, cuftodiafratriiiio mandata. Eam urbem quanquam haudfegniter oppu* gnabat Lucullus, tamen per totam teftatem fruftra tentauit : erat enim du- Plici muro,eocp latericio cinda, magnae crafsiciei,foffam maanae altitudi¬ nis circundabatur,ut necp concuti murus, nec^ fubrui pollet, atm ideo neqj auxilio iplis Tigranes ueniebat. Initio autem hy emis, cum barbari uicifle fe,Romanosq3 iamiam deceffuros exiftimantes,fecuriusnonnihilfefe p-e- rerent, nodem Lucullus nadus, in qua neque luna fulgebat, SC imber in* gens cum tonitribus coortus erat, ut neque cernere barbari, neque audire quicquam poffent, atqj ob id exteriore murum, foffamepin medio adam paucis ibi relidis defererent,ab omni parte muru aggrellus eft , cumcp n aggeres in eum haud diffiailter euafiffet, obtruncatis nullo negocio cufto dibus,quiibipaucirelidifuerant,partem foflie aliquam ( ante enim barba ri pontes deiecerant ) ingefta terra aequaui t, cum ab hoftibus nccp fagfttis, neque igne ob uim plumarum laedi poffet. foffa fuperata, urbem ipfam ff a l tini caepit: neqs enim erant interiora moenia admodum ualida, quod exte* rioribus fidebant. eos autem qui in arcem confugerant, cum quibus Tigra nis quocp frater erat, fide data accepta cp recepit : multacp pecunia accepta, ibi hyberna habuit . Dum eo modo Nifibim Lucullus occupat, multa Ar¬ meniae, earunicp quae circa Pontum funt regionum loca amiilt.Tigranes nim adNifibin, quam inexpugnabilem effe exiftimabat, defendendam fe

non conuertens, in praedidas regiones profedus eft, fi qua Lucullo Nifibi

Tigranes inAr fnteto recipere poffet . Igitur Mithridate domum miffo,ipfe in Armeniam meniet L. fuam contencjit.ibi L.Fannium refiftentem fibi obfedit tantifper,dum Lm

tuum objidet, culfasre cognita auidio illi profidfceretur. Interea lod Mithridates alte- Mithridates rc ram Armeniam caeterascp regiones inuadens, multos Romanorum iniis cipit multa lo- regionihus uagantes ex improuifo adortus interficit,nonnullos praelio u i* c4‘ dos caedit, pleracp loca magna celeritate recipit.B eneuolentia enim illi ho mines erga Mithridatem affedi erant, cum quodfuae effet gentis, tum ob paternum cius regnmqderncp Romanos qwiio habebant, partim quod pe¬ regrini effent, partim quod a praefedis eorum male tradarentur : itaep Mfi M.fahiusaMi thridati lubentes acceflerunt ♦ Iidem haud multo pofi: M. Fabium Roma' thridate uinci n0rum inijs locis praefedum uicerunt , magnopere ufi auxilio Thracum, tnr* qui cum antea fub Mithridate ftipendia feciffent, tum cum Fabio milita¬ bant,

J

u

LIBER XXXV. ,j

bant,itcmcp feriorum qui' in caftris Romanorum erant . Primum Thraces t hracumpcr- a Fabio (peculatum mifsi, cum nihil fani renunciaflent, is cp incautius prO' jUU in Roma greffus, cum in Mithridatem inopinato incidiflet, Thraces quocpRoma- nos . nos adorti funt,libertatemcp ipfis Mithridate deferente, ipfum in praelio iu uerunt* * * *

haud dubie o^nnes perij dent, ni Mithridates dum inter hoifes uerfatur (natus enim pljis quam feptuaginta annos, tamen pugnabat) lapide ltftus, metum barba,-Js ne periret incuisiflet : quibus pugnam idcirco inhibenti' bus, Fabio cu;ri fuis in tutum locum perfugiendi ipacium conceiftim eft*

Idem Fabius qeinde in Cabiris obfeflus, oppugnatus q3, a Triario ieruatus F abius in Cubi cft.ls Triarius cum ex Afia ea ad Lucullum iter facies rem geftam accepift ris obfeffus , 4 fet,coa<fta exijs qui aderant quam maxima poterat manu, MLithridate to- Tridrio libera tum exercitum Romanum aduerfum fe uenire putantem terruit, ut is ante tur • quam in confpecfu eius ueniret, retrocederet:Triariusaudaciorfa(ftus,uf- Triarius Mi- que in Commagenos fugiente infecutus,ibi uicic. Caftra habebat Mithri- thriddtcm fu - dates ex altera eius fluurj parte qua Romani accedebant; eos ut ex itinere gat, cruincit. feilos aggrcderetur,ifte occurrit; reliquos inter prdium per alium pontem fubfidio libi uenire iuisit. Cum diu aequo marte certatum effet, pons abru¬ ptus, cum multi cofertim per eum tranfire contendcrent,Mithridate fubfi' dijs defpoliauit,perturbauitcp.Ab hoc conlficftiiutrique(hyems enim iam appetierat) fc in caftella fua receperunt* * Cseterum Comana in Commi ea quaenuneuocaturCappadocia,lunt;crcditumcpeftfernperin hunc uft que diem ibiTimulacrumDianaeTauricae,gcnuscp Agamemnonis fuifte* d ianaTauri* Qiiae quomodo eo peruenerinqibi uemanlerint, inter tot opinionesdi' aefimuUcru . ^ cere non habeorid quod exploratum mihi cft, dicam. Duae urbes iiint Cap padociae,non procul inter fe diftantcs,communiacp omnia habentes ; nam cum reliqua omnia fimiliaiuriiicp fabulantur oftcncanrcp, tum utraqj urbs gladium habet,qucm uem Iphigeniae ede autumant* Arcp haec hacftenus* Iphigenia gla* Anno proximOjM’ Acilio, fi^C.Pilbnc Confulibus,MuhridatesadGa dius. sriurfa Triario oppolitis caftris, prouocare hominem ad prolium, atque irrt- V.C.C87* tare intendit cum alijs rebus, tum in confpechi Rotnanorum milites fuos Mithridates fecp in armis exercendo ; ut cum co congreiTus ante Luculli aduentum, fu- Tn4nww m~ pcriorcpfacftus, quodfperabat,reliquam etiam regni partem recuperaret* Clt'

Cum 1 narium non eliceret,ad caftellu cui Dadafa nomen erat, oppugnan dum fuorum aliquos mittit, in quo impedimenta Romanorum afferuaban tur, ut Romanos ei opitulaturos in manus fuas perduceret.Necp id eum fe^ fellit,Cum enim eatenus Triarius Mithridatis multitudinem retormidans, Lucullum^, quem accerfferat, operiens fe continuiflet, poftquam Dadafo oppugnari accepit, niilitescp rebus fuis metuentes tumultuantes, minati funt fe iniuftu eius, nili ipfos educeret, ad defendendurh ituros, inuirus ca¬ ftris excefsit*Barbariiam caftello appropinquantesadorti,circunfuficp ob multitudinem fuam, partim ceciderunt ; partim in campum compulfos , in quem Romani fluuiu excurrereignorabant, circum uecfti obtruncauerut.

Acnifi quidam ex Romanisfeunum ex Mithridatis comilitonibus (nam, M:thridates quemadmodum ante dixi, eius generis fecum is haud paucos habebat) fi- vulneratur mulans,propecongreflus,tanquam dicere quippiam cupiens, regiuulnus intuliftet, occidione deleti ornpes fuiffent; nunc ille huius facinoris autor deprehendis, carius eft . Barbaris uero ea dc re perturbatis , Romani multi effugerunt» Mithridates curato uulnere, fufpicatus alios quocp prarterea in

a z fuo exei>

4 ' D I o & I S R O M. H I $ T,

Mithridates o- luo exercitu hoffcs c (Te, militum delertum quafi alius rei cAia inffttuitriuf* tnm R orna / fiscp fingulis confeffim in fua tabernacula fe recipere , Rodiano s folos de' nos transfugas praehenfos occidit . Interim Lucullus aduenit. &C quanquam eam de fe opi> c£dit. nionem prsebebat, facile ipium hic quoq* fuperaturum, amifla^ omnia no magno labore recepturum, nihil tum confecit* Nam 8C Mithridates adTa- Mithridates }aura ioco cc|jt0 confederat, necp ad pugnam educebat : di 1 Medus Mithri^ Medus Tigra - dates, alter Tigranis gener, Romanos palantes repente adortus, magna cla ni'&cner\ de affecerat. prarterea ipfe Tigranes aduentare ferebat, Supi\ h aec omniain Valeriani mili exercitu qiioqj Luculli feditio crat.Nam Valeriani milites, dui militia libe-' US \Lr4a^° rati prius, iterum ftipendia faciebant, iam ante ad Nifibin ( jmultuan fue- depetunt. rant>Uidl0ria,quieteq2,& rerum copia luxuriantes , adheee abfenti Lucullo ( quippe is plerunqj peregre ibat ) degentes, praecipue uero commoti a P. Clodius le- qlT0Cjam Cl<Sdio,( quem alij Claudium nominant) homine innata quadam gionibMValC' nouarum rerum cupiditate inferto, quanquam eius forore Lucullus in ma bi^d/fetT ' trhnonio habebat: tumuero turbae inter cos exiffebant,cumalrjs decaU' khwuUoau- ^s»tum auditum Acilium Confulem,qui ob cas quas memoraui caU'

tor# fas Lucullo fucceffor mifliis erat, appropinquare , faciebat ut Lucullu qua^ fi priuatum iam contemptui haberent. Qjribus motus Lucullus, ac praete' rea quod cum a Marcio ( qui ante Acilium Conful fuerat ) in Cilidam fibl mandatam aduenientefubfidium peti)ffet,id no impetrauerat, in magnam folicitudinem deuenit. Nam &C nudatus militibus decedere metuebat 3&C periculofum uxdebatur ibi locoru permanere . Itacp in T igranem proficifci decreuit: fperans fore, ut eum inopinantem fimul ac itinere fatigatum fun^- dens, aliquo modo feditiones militum componeret quorum neutrum ipfi fucccfsit. Etenim milites aliquandiuiecuti,ciimin Cappadociam iter (flendum effet, omnes unanimiterne uerbo quidem ullo farto, fefe comice terunt, Valeriani autem cum fibimilitipmifsionem fartam a magiffratibus Romae audirent,omnino afignis dilapfiiunt. Enimuero mirum uiderino Cur LucuUtts mini debet, Lucullum, cum imperatoriae artis peritiffimus fuerit, primus cp h militibus fuis Romanorum cum exercitu belli gerendi caufa Taurum tranfiuerit, duos dejlitutusfuc- rcgeSj liaud illos imbelles, deuicerit ( quos, fi celeriter patrare bellum UO' rlt- luiffet, capere potuiffet) nequiuiffe ita fuis militibus praceffe, quin 5C fenv per tumultuarentur, 5C ipfum tandem defererent . Multa enim ipfis iniuiv gerefolebat.difficilis cratin congrefsibus,operum exartor perquam atten tus, in poenis irrogandis inexorabilis : ita neqj fermone, neque aequitate bi eos deuincire, neqj honorum, pecuniae ue* muneribus conciliare noue^ r at: qua: profcclo cum omnis multitudo , tum praffertim militaris requirit* Ita fartum eft,ut quandiu ex fententia omnia fiiccederent, praedas cp labo' ribus pares adipifeerentur milites, Lucullo dirto audientes effent: poftea quamaduerfas res experti, pro ipe metum propofitumfibi uiderunt, eius autoritatem defugerunt . Cuius rei certum eft fignum, quod cum eofdem Pompeius accepiffct ( is enim Valerianos milites iterum confcripfit) citra omnem (editionem ipfis ufus eftradeo uir uiro prarilat.Haec agentibus mf litibus,prope totum regnufuum Mithridates recepit,Cappadocia!cp muU tum detrimentiintulit,necp Lucullo obftante, quod Aciiiumpropeeffe fidlij ignauia. praetenderet, nccp ipfo Acilio defendente. Is enim cum prius feftinaffet, ut Marcius pro- uirtoriamLucullopra:riperet,ubi tum quae arta effent refciuit,neadexer conful Lucullu citum quidem uenit , fed in Bithynia tempus traxit . Marcius uero Lucub non adimat. Io auxilium no tulit, caufatus milites fe nolle fequi ♦ In Ciliciam autem cum

ucniflet^

LIBER XXXVI, 5

ueniffetjMcnemachum quendam, qui a Tigrane defecerat , in fuam fidem accepit:P.uerofclodium ( cuius fororem ipfe quocp coniuge habebat) qui cloiius rei ni* metu perpetratorum apudNifibin, a Lucullo defciuerat, rei nauali praefe- ualipref 'cflus, cit.Atqj is Clodius a maritimis praedonibus captus, ab ijscp Pompeium re- c*pi-

formidantibus dimiiTus, Antiochiam Syriae fecotulit, ut eos cum Arabtjs difeeptantes auxilio iuuaret * Ibi cum fimili modo nonullos ad feditionem f. Mloc u‘cdt concitaret, parum abluit qum periret»

Huius libritrigefmquinti finis, initium'^ fiquentis trigefimifixti, interciderunt,

DIONES ROMANAE HISTORIAE

LIBER TRICESIMVS ET SEXTVS,

* * *

parcit: dominandiqj cupiditate impulfus,Cretenfes, quibus cum certis c hMeteUires conditionibuspa<ffuserat,inuafit,nullahabitafaederis,fi quando id ei ob- inCretageJl*. tendebatur, ratione: adeo antequam Pompeius adueniret , damnu eis da- re properabat . Na Ocffauius quide, qui fine exercitu aderat ( dC erat eo no O fimus. tanquam ad bellum obeundum, fedadaccipiedas in fidem populi Roma- ni urbes mifTus ) nihil interpellabat. At uero Cornelius Sifcnna Graecia: ea Cornei. Sifen - tempeftatcpraefecffus, comperta re in Cretam uenit,Metcllumqp, ut popu- lis parceret, monuit: quem ubi ab inftituto deducere non potuit, nihil quic quam ad eum coercendum egit. Itaqj Metellus multis affli(fris , Eleutherac urbiper proditionem acceptae ( eius proditionis autores turrim latericiam magna: molis,expugnatuq3longeomnium difficillima, aliquotnocffibus continenteritaaceto madefecerant,ut perfringi pollet) ftipendium impe rauit:deindeLappamuictepit,nihilmoratusOcflainum,quieam tumtem- poris tenebat: dC ab Odfauio quidem uim omnem ab ftinuit, Cilices autem quos is fecum habebat, interemit . Id uero indignum ratus Oftauius, non iam ut ante quietem egit: fed primum accepto exercitu Sifenna:, qui tum forte morbo abfumptus crat,opprefsis opitulatus eft : ijs reftitutis ad Ari- Ariftiotu ftionemfeinurbemHierapydna contulitdbiq* communi confilio bellum geffcrunt.Is Ariftiontum Cydonia excefferat:& deuieffo L.Baffo qui fe ei oppofuerat,Hierapydna occupauerat. Aliquandiu cum perfeueraffent, poftquam aduerfum fe ire Metellum perceperunt, muris relitffis uela in ab tum dederunt:ibi tum temp effate uexati,& in terram multis fuorum amif- fiSjCiecffi iunt.Metellus totam exinde infulam fubegit. Eo modo Cretenfi- Creta [ubafia, bus, qui ante id tempus in perpetualibertate uixerant,neq5 unquam alieni¬ gena domino paruerant, ieruitutis iugum impoOtum eft,cognometuinq$

Cretici Metello dederunt. Is tamen neq* Panarem, ncq3 Lafthenem (nam 8C hunc ceperat) in triumpho ut duceret obtinuit,quos Pompeius auxilio cuiufdam Tribuniplebis ad hoc perfuafiMetelloeripuit, qjfibiexpado cos, non Metello, a ccefsiffe dicerer. Et Pompeij quide res geffas iam nunc cxpona.Semper quidem nauigantibus maritimi praedones infefti fuerunt, Belli piratici quomodo SC terra habitates ab his q in cotinenti predas agunt, fubinde in- °rigo. uadebantunatcp id quidem SC femper contigit, necp finis ulla erit, quandiu cademhominum natura manebit. Enimucro fuperioribus temporibus in certis tantum quibufdalocis, idcp fola «effate pauci quidam homines prae-

a ^ dationP

(Judichrio Xylandro ugutttno interprete •

I

<d

\

tS DIONIS ROM. HI ST.

dationibus eum terram tum etiam mareinfeftabant. Eo fyitem tempori quod uarijsm locis cotinentiabella fuiflent,multae urbes eterfie eflent, om nibus qui praefens periculum efFugiffent, fupplicia imminerent, ac nihil u £ quam tutuijs cflet, horu maxima pars ad praedas exereedas animu adiecit* Qux in concinentifiebant,haud difFicilime fublata profligataqj funt : nam & in confpedu populorum incidebant, Qc ipfum damnum citius fentieba tur, praeterea comprehendi autores facile poteranticontramaritima fLibin deadfummum ingrauefcebant. Occupato enim populo Romano in de** bellandis hoftibus,uehementer increuerant piratae: QC multis locis circum* nauigatis, fui omnes fimiles fibi adiunxerant, ita ut nonnul 'j alijs frequen¬ tes admodum ad fup pedas tanquam ex foedere ferendas irent» Hocmo* do qua; egerint, iam ante did um eft . PoiFquam ea foedera foluta funt, iam «onquieicere praedones, uerum ipfi per fe fingulatim plurima ac grauia damna Romanis, eorum^ foerjs dare: neque iam uelutante, paucis na* uigtjs, iedmagnis clafsibqs nauigare, imperatoribusadid deledis7ita eo* rum quoque nomen iam notum fieri . Prindpiom nauigantes praefertim uis fada, quibus ne hyeme quidem tutis e(Fe concedebant: acko audacia fua,ufii, atque fuceelui elati, etiam tunc temporis fecuri mare irfurpabant: poltmodo JKeos quim portibus eflent,aggre(si funt. Qiriadnaualeprat» Snjm aduerfus cos cenandum exire aufi funt,plerique uicW perierunt .Ne¬ que» quis fupenor facflus fuit, eorum quempia potuit coprshendere tan- cum uelo citate nauigandi alijspraeftabant: itaque tanquam uiciiTent-paulo poft reuerfi, non uillas tantum QC agros, fed ipfas etiam urbes uaftabanr irel incendebant: nonnullas etiam fui iuris efficiebant, ac in his tanquam apud amicos fuahyb emacula aedificabantjfjscgtanquam receptaculis ad bellum utebantur.Cum ex animi fententia haec luccedcrenr, egrefsi in con ementem terram, lbicp eos eda quibus in mari nihil erat negociqno Roma¬ norum modo focios extra Italiam habitantes,uerimi ipfius quocp Italice in* colas multis modis afflixerunt . Rati enim fore ut fi ab hac quoque regione fe non abftmuifleat,& quaeftus uberiores ex ea adipifcerentur,& eo maio* rem altjs populis terrorem incuterent : cum ad alias Italiae urbes appuJerur tum ipfa etiam Odia clafle intrauerunr.ibi nauibus combuftis,direptis om nibus , tandem, cum impune ornniaferrent, in terra diutius commorati demancipijs manubrjsqj haud minori cum fecuritate, quam fi domi fu# efi fent, rationes inierunt . Alij autem alijs iiilocis praedas exercebant ( ne® e- nim fimul omnes partes maris ijdern poterant infcftare) tanta amicitia ia* ter fe fundi, ut ignotis etiam non aliter quam quibus cum familiarifsime ui* xiiTent , pecuniam QC auxilia mitterent : quae res ad potentiam ipfis tantam obtinendum haud parum attulit. Nam & fi qui erant , quorum in aliquos praedonum ftudium extaret, eos uniuerfi in honore habebant, QC fi qui fijj corporis ab alijslaefi eflent , eorum res ipfi omnes ferebant, agebant® . Ad tantam tum molem praedonum res accreuerat, utbellumiam Sf magnum & continens, praeter QC opinionem omnium, QC fidem, gererent. Peruene* rat iam tunc fama horum ad Romanos, quin QC uidebant aliquam partem cum necp eorum quae nauibus aduehi folebant, quicquam ad eos perueni* re t,& frumenti commeatus omnino interclufi eflent: fed nonmagnam eius rei curam geflerat, quo tempore id ex ufu cumprimis efle poterat, tantum ut ad finguloru annunciationem animo commouebantur,ita naues’ Qc impe ratores miferant:nihil autem profedum eraqmjfi quod adhuc magis focij ab

his ipfis

LIBER XXXVI. ( jr

liis ipfis uexabarltur . Tandem cum in fummo difcrjmine uerfarentur, con¬ cione conuocati multos dies deliberatum eft, quid nam agendum eflet.p a rum,ac fere nihilfpei eratjpofle rem bene ac feliciter geri, cogitantibus cum quot continenter laboribus ac periculis edent attriti \ tum quod id bellum contra praedones graue ac multiplex efTet futurum, quo nec omnes fimul occupari, neqj Ungulos inuadi pofle eos reputabant, qui mutuis fefe au- xilijs fuftcntarent , 3t haudquaquam pro diue futurum erat undiquaqj eos eodem temporis fpacio coerceri, Haec anxie difpi cientibus , A. cjuidam Gabinius Tribunus plebis, incertum iummiflus ne in hoc ipfum a Pom- Gubinij rog4« peio,anftudiofgratia£ ab eo ineundae adducftus, utiqs non eo animo, quod ho» Reipublicae coniultum uellet , uir ipfe peisimus, fententiam tulit, jjt ex his qui Confulatu gelsiflent, unus quiipiam deligeretur imperator cotra pra:- dones omnes cum plena poteftate, imperiumqj eieflet trienne, deutere- tur coprjs amplifsimis, ac multis legatis . Ipfum quidem Pompeiu nomina- tim no dixit:atqui manifeftum erat, ubi primum huius rei mentione plebs p er ce p i fle t, ipfum elecfturos.neq? fecus ac cogitauit,res cecidit.Nam 8C ro-

Pationem eam plebs approbauit, & praeter. fenatum omnes confeftim ad ompeium declinauerunt. Senatus potius quam ei tantum imperiu man- daret, quaecuncp spiratis malaferenda iudicabat : proinde ipfum Gabinia parum abfuit quin in confilio perimerent. Quo ex eorum manibus elapfo,

) cum patrum fentehtia plebi innotuilfet, tantus eft coortus tumultus, ut ad

eos adhuc confultantes opprimendos ierint;haud dubie dccifuri,nift curia > VA’ illi ante plebis impetu exijlient . Dilapfis reliquis,& fefe abdentibus', unus

& * C.Pifo,qui tum collega Acilio Confulatum gerebat, comprachenftis, cum An. <>$7. y, C

< iam uel reliquorum nomine ad mortem raperetur, Gabinio deprecante di miflus eft. Ab hocfacfto potentiores quieuerut,uit£e ufura iibi cocefla con- tentiinouem autem Tribunos plebis co adduxerunt,utfe Gabinio oppo¬ nerent. Cum cauteri plebem timentes non intercederent , ibi L. quidam Trebellius,acL.Rofcius aufi contradicere, nem eloqui quaereccpcrantpa trib . fe dicfturos,neqj perficere rem potuere. Nam cu pneftituta dies appe rij fler, qua id decretum erat confirmandum, ita res acfta eilPompeium ma- gna cupiditas huius imp eri) potiudiinceflerat, cumiampartim ob infitam ambitionem, partim ob ftudium populi non tam eam rem honori, quam fi non potiretur, ignominie fibi duceret : interim quod aduerfari fibi potetes animaduerteret,fimulandumfibiftatuit,inuitumfeadhancremadigi.So- litum alias nequaquam palam ferre fi quid cuperct:tunc praeterea duae cau- fte ad fimulandum impeliebant;una,qu6d inuidia grani laboraturum fe ui debatjfl ultro imperium ambiret:altera, quod magnae fibi gloriae efle futu¬ rum cogirabat,fi'necuolentifibiid imperium, nitniru ante alios omnes di- gnifsimo imponeretur. Igitur ad hoc iam ante compofitus, tum in concio¬ nem progreflus : Gaudeo, inquit, Quirites, honorem mihi a uobis haberi: Pompei] ad po quippe bC fuapte natura homines ciuium fu orum beneficijs ornati, fefe in pulumomio. his oftentant:& ego f^pius iam a uobis honoribus affecftus,nullam tantam poflum pne meferre laetitiam, quae dignitate praefentis rei exaequet.Enim- uero ego fieexiftimo, neque ucftrum efle, ut tam inexplebili mei ornandi ftudio teneamini: &C in rem mcanon eft, femper me efle cum imperio.nam & ipfe a puero multoslabores tuli, &uospar eft etiamaliorumhaberera- tionem. Nurnnam excidit uobis memoria earum aerumnarum, quas in bel lo contra Cinnam, paruo ipfe admodum natu? exhaufi $ Quibus negoefis

a 4 defatiga^

L

S

y

• , ■ ^

$ DIONIS ROM. HI ST.

defatigatus fimin Sicilia dC Africa, nondu uere inter ephebos numeratus;* quae periculain Hifpania obierim , antequam in fenatu effem lecftus ? pro- pter quae omnia ut uos ingratitudinis incufem , longe id quide a me abeft. qui enim pofsimr' Nam ut caetera praeteream, quae in me exornando pofui< ftis, commiflum mihiaduerfusSertoriumimperium, quo temporeidne* moneq3iiolebatfufcipere,neq5poterat obire,tum triumphus praeter infti tuta duitatis conceflus , fummumihi fplendorem attulerunt. At enim tot mihi curis confecflo, tot laboribus exhaufto, dC corporis uires attenuatae, &C animus defatigatus eft. neque eft quod me iuuenem adhuc efle putetis, aut corpus meum ponderetis, annorum ue numeru meorum ineatis: nam fi quot obiuiimperia, quotpericulafubiui numeretis, maiorem eoru fum- mamreperietis,quamfitannorummeorum: idcp maiorem fidem uobisfa- ciet,iam deinceps me neq3 laboribus, neque curis perferendis efle parem.

Inuidi lam ^ Sms a^uerfum haec perdurare queat, tamen confpicuum nobis eft,

quantum h aceres inuidiae atque odij gerenti eas conflent, quae ut uos recfte quidem nullo in diferimine ponitis,itamihi tamen eadem moleftifsimafint futura, fateorcp nullum inrebus bellicistantum efle periculum, quod ma¬ gis me quam dnftacres terrere, maiori Wmoleftiaaflfcerepofsit. Quis enim fanacmentis homo gratam fibiuitamiudicet apudhoir^nes aemulos ? aut publicae rei fibi adminiftrationem expetat, ubi uel re male gefta iudicium, uelbene gefta inuidiafit fubeunda^Quaprotermihi cum ob has, tum alias obeaufas concediteut quietefruar, acres meas agam, familiseqj tandem rneae curandae rationes ineam, neue tot laboribus confamptus perea. Con tra praedones autem aliti ducem confti tuite : magnus eft enim eoru numc* rus apud natu maiores minorescp qui QC uelint & pofsint rei nauali pr^eile ut ex tanta copia haud difficile uobis fit unum aliquem deligere . Neque e- nim ego folus uos diligo , necp folus peritiam rerum bellicarum habeo , fed & is, & ifte, quorum nomina taceo , ne eorum bonam gratiam quaefifTe ui* deardn haec uerba locutum, Gabinius ita excepit:

Rem fuis confentanea moribus, Quirites,fecicPompeius,ncqp expetes Imperium, necp oblatum obuijs ulnis excipiens.Ncmo enim bonus uirinv perfi cupiditate tenetur, fibi' uegrauium negociorum curam exoptat: &in huiufmodire expedit munus impofitu confiderateiubire, ut tuto idipfutn » liceat exequi. Multo ties etenim temeritas in fe aliquid recipientis prtepro- ,

=» pera in rebus agendis damnu affert: contra accurata confideratio ab initio

35 adhibita,in atflionibus perdurat, omnibusq? emolumeto cedit. V os autem tequum eft non id quod Pompeio gratu fit,ftatuere, fed quod ciuitati con- ducat.idoneos enim conuenit rebus gerendis prgficere, non eos quimagi ftatus ambiarft:quos permultos quidem, idoneum uero praeter hunc nemi¬ nem reperietis.Meminiftis quae dC quantafn bello contra Sertorium pertu Ierimus, imperatoris egentes, a tq$ut eo temporeneminem necpiuniorum necp feniorum ei parem inuenerimus, extra hunc Pompeium, quem cum £- tas eius nondu id ferret, necdum in fenatu eflet adfcriptus,pro utrom Con* fule emifimus. Equidem uelim magnam nobis praeftantiu uirorum efle co- piam:idcp,fi itafa(fto opus fit, optauerim.at quando res haecnonuotis con ficitur, nem fortefortuna hi obtingunqfedutad hoc natus quifpiam,itae- xercitatus fit, 6^ in omnibus rebus profperam fortunam expertus, ( htec ue¬ ro uni uiro omnia rarifsime contingunt ) necefle eft : fi quis talis uir reper¬ tus fuerit, eum opus eft a uobisomnibus unanimi faiiore ad dignitatem 1 iftam

G-thinij con¬ cio.

5!

quipatitur,efthoneftifsirna,dumalter per eam feruatur, alter hoc modo « fuos dues affferit , in quos bonus ac curitatis amas uir corpus uitamcp fuam « promptifsim e impenderit, An exiftimatis Pompeium, qui adolefcentulus ^ ad militiam, ducendos exercitus, augendum noitras, fociorum res tutadas,

6C aduerfariorum noftrg ditioni adiungendas ualuiqeum nime adultum, &C in ea aetate conftitutum, in qua unufquifcp fefe plurimum praeftat, praeterea quam maxima rerum bellicarum peritia auctum , non longe commodifsi- mum uobis fu turum cAn cui adolefcenti imperium obtuliitis, cum uiriii ae¬ tate reijcietiscEt cui equiri adhuc exiftcntftanta bella credidiltis,ei (enato ri hoc imperium non committetis^Et quem nullo fui edito fpecimine uni- cumad incumbentia negocia defiderauiftis, eum faris fuperqj fpedtatum tam rebus prarfentibus haud minus, quam ite tum urgebant, premecibus, non proficietis C Et quem ob aetatem imperio gerendo nondum habilem aduerfus Sertorium delegiftis, huncConfularem iam nunc contra praedo- nes non ablegabirisf' Sed enim necp uobis aliter agendum eft, tucp o Ponv pei,mihi,pacria?cj$ concede, cui SC naftis es, &C educatus* tecp eius commo^ disinferuire oportet, eorum caufa nullos labores, nulla pericula fubterfu- gere:fed etiam fi res ita ferat, ut moriendum proca tibi fi t,quouis mortis genere fatum anteuertere» Ridiculus nimirufum,qui haec te adhortor, qui fortitudinem, atq* in patriam animu tuum in tot tantis^ bellis demonftra- lieris.Ergo mcis,horumq3Uoribusflecftere,neq5 certorum hominum inui- dia terrererquintu potius ad maioris partis amicitia refpicies, publicum qj bontiin, «mulos tuos contemnc:quibus ut «gre facias, hanc ipfim ob cau- iam imperium fufcipe, ut contra eorum iententiam dC imperiu te obtinen¬ te,^ gloriam reportante, moleftfa illi afficiantur , Hoc pacfto & te dignum tuis prioribus a diis finem impofireris, &C nos multis magniscp malis libera- ucris.Haec Gabinio differente, contradicere conatus eft Trebellms,fcd nc- T rebellius. tnine animum aduertente, obftititnehac de re tribus infuffragta mitteren turJd indigne ferens Gabinius,rogationem de Pompeio diftuht, aliam ue ro de ipfo Trebellio introduxit. A‘ feptem & decem tribubus, que priores fentetiam dixerant, indicatus eft inique agere, Tribunatuep mouendus ef- fe : idem fiiffragifr iam etiam dccimaocfiaua datura, uix tandem T rebellius loquendi finem fecit. Ho c uifo Rofcius,cum loqui no auderet, manu proh Rofcm ta,duos ede deligendos oftendit,utuelh-oc modo potentiam Pompei) ac¬ cideret . H«c eo gcfticulatione manus fignificante, ita ingens atqj minax a turba fubla tus efl clamor, ut coruus quidam, qui tunc forte fupra uolabat, conftcrnatus perinde ac fi fulmine efteticftus, deciderit fecundum hoc fa- <ftum Rofcius non linguam modo,fed & manus terruit. Catulus interea fi- lentium feruairerat : rogatus autem a Gabinio utfententiam Qc ipfe diceret ( erat enim Catulus princeps fenatus, uidebanturcg eius autoritatem fecu- ti etiam reliqui aftipulaturi : fpes autem erat eumTribunoru periculo per¬ motum, huic fententite acceffurum ) cum diefturo populus animum aduer- tcret, quippe quem &C omnes reucrenter haberent, & quod femperipfis o- ptimaquaeqj confuliiiffct egiffet^,fufpicerent,mh«cuerba cocionem ha- buit:Summe me,QiHrites,ftudiofiim multitudinis ueftrae fuifte,coftat om- ^*tli'1 ^rati nibiTS uobis. quod cum ita fit, neeefle eft ut ipfe quide ftmpliciter qu« pro- ad defie Reipubliae cognofco,libero ore eloquanuos autem decet haec placi de audire, ac deinde confiliu cap ere. Si quid enim in rem ueftra proponi uo )

J

to DIONIS ROM. HIST.

bis poteft, id tumultuantes nequaquam percipietis : fin afrente audieritis., haud dubie aliquid inucnietur, quod certo uobis conducat* Proinde pri¬ mum hoc et praecipuum dico,non debere uni alicui uiro tot imperia unum ex alio comitti,quod &legeshocprohibent, &C experientia deprehenfum MdriM er Syl eft, rem eam effe periculofifsimam * Neq? enim Mario alia caufa fuit, cur ta- U qua ratione lem fefe gereret, quam quodbreui admodum temporis ipacio totbelloru *d tyrannldem adminiftratio ei credita,Confulatus fexies intra paucifsimos annos manda peruenennt, tus ef}:ne(^ Syllae, quam quodpofteaquam multis annis abfcp ulla interca pedine excrcitib.prgfuifTet,Di(ftator poftea,ac deinde Conful creatus fuit* 53 Ea quippe eft natura animorum humanoru,ut non iuuenes modo, uerum 33 xtate etiam prouecfHores, poftquam multum temporis in poteftate tranfe Votellat §en^tj patrijs moribus haudquaquam fibi uiuendum ducant . Q^iod ego res immutari nonPornPe*) culpandi caufa comemoro, fed quoniam rem hanc & uobis ’ nullo modo conducibilem exiftimo,nccp leges eam permittunt . Etenim fi quem hoc imperio dignabimur, id ei honori eft futurum: eius ueropar eft omnes hoc, ad quos honor is pertinet, potirfihoc enim popularis reipn biicse ftatus requirit.fin laborem affelet,huius quocn omnes participes fie- ri couenitmam id aequalitas exigit.Pr^terea l,oc quidem paflo fiet;ut mul *f repemmur, qui fele m rebus gerendis exerceant, quorum uirtus deinde Ipedtata facilem nobis curam deligendi ex his aliquem qui negociis inftan tibus pramciatur, praebeat . Ifto autem modo fieri non potefi, quin paucos admodum fitis habituri, qui conuementibus ftudijsfefe itaparaueriht ut res eis tuto committi queant . Ad bellum contra Sertorium duxuobis de¬ fuit, haud equidem alia magis de caufa, quam quod prioribus temporibus dfutiusrjfdem hominibus ufi eratis:quo lit, ut fiiam Pompeius contra pira tas omnino deligendus fit, tamen quia id &C contralegam fententiam fit fu turum , dC ipfe uius uerum hocinftitutu improfiet, nequaquam ucl nobis uelipfi id admittenda fit . Hoc primo loco praecipue commemorandu du^ xfuenio iam ad alteru.Cum nofiri homines ordine a legibus prrefiripto dd. magifiratus QC imperia accipiant, itaqj nos 5C duces habeamus , & qlT1* C(> rum inlocum fubeant,iam hoc quoque parum &honeftatis 8C utilitatis fit habiturum, fi his proiecftis,nouum quoddam magiftratis genus in troduca mus. Quid enim caufa: eft, cur annui a uobis magifiratus eligatur ubi eo¬ rum nullo in id genus nego cijs utendum uideturc' Aneo creantur ut in pmextis purpura obambulet ueftibus,folo magifiratusnomine infiVnes effecftufpoliatirlure profecfto & horum dC aliorum, quicuncprem aliauam publicam fibi capcftendam propofuerut,in odium incurretis, fi patriis ma- giftratibus circumfcriptis,nullaregerendahis qui legitime magiftratu ob¬ tinuerunt mandata, priuato homini imperium, quale nullum unquam fui/ dederitis . Qu<ki fi enim praeter annuos magifiratus nouus aliquis eft con- lfi tuendus , habemus Sf huius rei exemplum a maioribus ad nos deduefiu: Dicftaturam inquam. Sed 5C Didatorem, quantus quantus ille fit, maiores nofiri necp cuiufuis rei caufa dixerunt, & imperium ei non ultra fextu men- fem fuit.Itaq* fi omnino ralis quifpiam uobis opus eft, licet uobis falualeo-fi , maieftate,idcp haud neglecftim de Republica cofiiltaritibus uelPompefir h uel aliquem alium unum Dicftatorem creare, modo is ne ultra prteftiturum Viftdtuu qud tempus, neue extra Italiam fit cum imperiornon enim uos fugit, ftudiofe id lis mdgijlrd- patresnoftroscauifle,utinuenire non fit ullum unquam Ducatorem ali- tji ter conftitutumfuifle, unico eo excepto qui in Sicilianullam quidem rem

t

gerens

&

\

\

LIBER XXXVI» i*

gerens profecftu*^ eft. Enimuero neqj Italia tali impraefentiarum indiget: &C uos tantum abelfutimperium Dicftatoris admifiTuros credam, utnenomen quidem eius toleraturos putem» cuius argumentum eft indignatio contra Syllam ueftra. Quo minus recftum eft imperium uos iam , idc^ triennalem in omnes non Italiae tantum, fed& externarum regionum res poteftatent habiturum, conftituere.Notum eft enimuobis ex aequo omnibus, quanta sam ante ex hac re in duitates miferiae exudarint: quotextiterint, qui ob iU legitimaimperandi cupiditate,&plebemnoftr5 ieditionibus agitarint, &£ innumerorum nobis malorum cauik fuerint . Itaqs de his dicendi finem fa^ ciam.Ecquis enim eft, qui nefeiat abfqj his etiam, neq> honefttim eiTe, neqj commodum, ut ad unum aliquem fummarerum deteratur, unicp m omnes

noftras res dominium afsignetur,quantumuis optimo lmdVLagni enim ho Honores mu*

nores, immodicae 63 poteftates etiam huiufinodi hominu animos ad faftum tuntmorcsi extollunt atq? corrumpunt» Hoc uos diipicereiam nuncuelim, unumuf*- rum nequaquam totius maris potiri pofle,autiblumre<fte hoc bellum admi niftrare. Nam fi quod facfto opus eft, agere uolueritis, undiep praedonibus bellum eft faciendum , ne uel inter fe coire, uel hi quibus bellum fit, ad eos qui a bello funt‘exempti,fubterfugere pofsint,ut comprehendi nequeant*

Haec unus homo nullo modo folus imperas perficiet.qui enimpofsiteode die in Italia & Cilicia,in Aegypto QC Syria, in Graecia & Hifpania, in Ionio dC infulis bellum gerere rErgo ut opereprecium faciamus, multos non mill tes tantum, fed 5 C duces huicnegocio deftinabimus.Acfi quis dicat, Si uni alicui totius belli fumma credatur, habitum eum omnibus inlocis multos nauium praefecftos , multos legatos : longe cum iuftiorem , tum utiliorem meum fermonem exiftimem , fi dixerim:Quid ergo obftat,cur non illi ipii quifiib auipicijs unius iftius imperatoris finteum imperio futuri,anobis ad id deligantur, plenumcp a nobis imperium accipiant f Eo enim pacfto futu^ rum eft, ut dC dz&m belli attentius gerant, cuius fingulis certe partes fint comraiflfe , nccp haHturi fint in quem fuse negligentise culpam refundant: quin SC maiori inter fe contentione atep aemulatione operam nauabunt, ni¬ mirum et merum imperium obtinentes,& fibi gloriam rerum geftarum,n5 ali), paraturi. Contra fi priori rationi ftetur, quid horum fimileres habebite1 aut quis rem ullam ferio fibi fumet gerendam , cuius perferte gloria alij fit cefiuraf Verum ab uno hoc bellum confici non pofle, ipfe etiam Gabinius faftus eft, multos deierto imperatori adiutores decerni petens. Reliqua eft confideratio, Imperatores/ne illi, an legati, itemcg duces ne, QC cum lufto imperio, an ut adminiftri illius unici imperatoris lint emittendi.Meam fen- tentiam magis cum legibus congruere, cum alias, tum aduerius praedones belligeraturis, nemo ueftrum,nifi fallor, diffitebitur. Dempto tame hoc, uri detis preterea quid rei fit, (ub prptextu piratici belli, omnes uelie magiftra-* tus alios^abrogare,ut nullus eo tempore fit nec^ in Italia, neqp in fub ditis no bis regionibus. *

Defiunt finis huius orationis, & initium decreti, fio Vom* peio imperium eil commififium *

Et in Italiapro Confule, decreuerut ei etiam legatos quindecim, omnes ftcmnaues,& utpecunie quantum uellet, itemep quot uellet legiones acci peret.Haec Senatus etiam rata efle iufsit, quanquainuitus, itemcp alia, quae . ^

ad hoc

L

n DIONIS ROM. HI ST.

adhoc negociu conducere intelligebanttidcp eo magis fet erunt, quod cum Pifo in Gallia Narbonenfi fua prouincia legatis Pompei) deledtuu haben¬ dorum poteftatem denegalfet, uehementer eius rei ergo indignatus erat populus : confeftimqj eum magiftratu deieciflfet,nifi Pompeius deprecatus pompcrn *:t pro eo obtinuiffet . Pompeius cum fe ut res ipfa,utcp fui fpiritus expofee- bellum pira- bant,comparaffet, uniuerfumuno tempore mare in quo piratae graffaban- ticum confe- tur, partim ipfe pnefens, partim per Tuos legatos circumnauigauit , maio- ccri> ricp id ex parte fpacio unius anni pacauit. Ad eam rem cum multo nautico, armatorum cp militum apparatu ufus eft, ita ut necp in terra, neqj in mari ef fet qui refiftere poffet, tum uero magna erga dedetes fe ei humanitate, qua plurimos fibi conciliauit. Vi enim fuperati poftquam eius boni tatemfenfe runt,promptiffime fe unufquifqp eius fidei p ermifit * Ipfe cum cacteris in re¬ bus eis profpexiqtum ne denuo paupertas eos ad flagitiaimpelleret,agros eis, quos defertos uidebat, colendos, habitandascp urbes colonis indigen- Pompciopolis. tes tradidit : itaqj SC aliae urbes habitari coeptae funt, 6C quam P ompeiopo- lim nominant,Solis prius di<ffa,fita in Ciliciae ora, quam Tigranes ante ua- ftauerat . Haec ita gefta funt, Acilio dC Pifone Cofs. Lex prarterea abL te x de ambi- pfis Confulibus promulgata eft de ambitu , ut qui eius conuicfti effient, tulatd, jjs neqUe magiftratum gerere, neque fenatoribus effie liceret, fed pecu¬ niaria infiiper eis mulcfta irrogaretur.Poftea enim quam Tribunis fuum an tiquumiusreftitutueft, cum multi fenatoria dignitate ante aCenforibus moti eam recuperare conarentur,de omnibus magiftratibus frequetes om nino coitiones cofpirationescpficbant.Eam legem Confules tulerut,non quod ambitum odiifent (nam dC ipfi ad Confulatu cotentifisima fauoris ue narioneperuenerant,diescpdidus ob eam rem fuerat Pifoni,iscp unius at¬ que alterius cuiufdam intercefsionene caufam diceret effecerat) fed coatfti a fenatu, id' que hac de caufa . Qui ambitus rei effient , ffs acerbifsfmas poe- CComel.Tri- nas ftatuere C. quidam Cornelius Tribunufplebis intenderat, approbante bumis. /dtp fam populo» Senatus immodica fupplicia denunciandouidebatqui- M odusfuppli* dem terrorem hominibus inijei, quod tamen ea extrema efient, nem accu- ciorum ftatu- fatoresreorum,necpquieos condemnarent,facilerepcriripoffie. Vbiucro endus. mediocres poense propofitae effent,ibi & frequentes accufationes fieri, ne¬ que a damnando reo iudices deterreri . His caufis induefti Patres, rogatio¬ nem eam emendare, de eacp legem Confules ferre iufferut.Vbi dies comi¬ tiorum aduenit' quae antequam fierent, nulla lex fanciri poterat, cuminte- rim hocliberotemporequi dignitates ambiebant, multa facinoraperpe- traffent, &ne a caedibus quidem temperatum effet, decreuerunt,ut contra hos etia lex promulgaretur, 6>C Confulibus fatellitiudaretur. Eo comotus Contentio de Cornelius,fententiam tulir,ne.fenatoribus liceret autmagiftratu alicui qui lege ambitus, nonlegitime peteret,conferre,autullamaliamrem quae ad populum perti neret, fcifcere. ( Id multis ante feculis lege fancitum erat, re ipfa non obfer- uatum. ) Cum ea res tumultu excitaret ingentem , reclamantibus cum altjs pifonis fdfces Patribus frequentibus, tum Pifone Confule, eius fafces turba perfregit, &C confratti. acj fpfum quoque dilaniandum iam ibat, cum Cornelius plebis conatus cer nens, antequam latis fuffragtjs qiiicqua ftatueretur, concione dimifit. Pofiy f ealegi adiecit,debere omnino eius legis Patres autores fieri, populumcp eorum autoritatefecutum, ratam eam uticp habere. Ita dC hanc legem Cor- texdeiudiiijt nelius perfecit, &C alteram huiufmodi.Praetores folebant iura ea, fecundum, 'Wattorijsj quae effient indicaturi, feripta edere .Neque enim praetores id ius, quod ad

contra

cotraftus dirigendos pofitum erat,obferuabant,neq$ id unquam fecerant, necp feripto iuri fteterant,fed faep enumero ea uariauerat, crebro cp per gra- tiam dC odium certoru hominu, ueluti fieri aflalet, multa gereb antur* Igitur rogationem tulit, ut 5t ftatim a principio Praetores praedicerent, quo iure effient ufuri^ deinde nequaquam ab eo deflecterent* Denique tanta cura . ^ tum temporis cauerunt,ne quis largitionib.fe corrupi fineret,ut praeter poe ^ nas quas eius rei manifeftis infligebant,accufatoribus etiam honores habe rent* Et M, quidem Cotta cum Qiiaeftorem iuurn P*Oppium, quem dono rum acceptorum, et infidiarum fufpecftum habebat, repudiaftet,ipfe autem magnam uim p ecunia ex Bithynia corrafiffiet, a C.Caibone accufatus eft, isqj Carbo, etfi praeter tribunatum plebis honorem alium nullum geflerat, ob id Conflilaribus honoribus exornatus eft. Atcp ipfe deinde cum Bithy¬ niam prouinciam obtineret, & quam Cotta moderatiorem fe non gereret, ab eius filio uice uerfa in iudicium tradlus,- reuscp peractus eft.Longe enim c< procliuius eft alios reprehendere, quam fibi ipii moderarhfacilimecp fit, ut «€ quaru rerum caufa homines poena dignos alios iudicant, has ipfi eafdem c< admittant:ut argumeto non fit propter quae alios accufant , has ipfos odif- fe.L.autem Lucullus urbana quidem praetura defunctus eft : fcd cum poft' ea in Sardiniam Praetor ut iret forte obtinuiflTet,detre<ftauft,negociumcp a- uerfa tus eft hac de caufa, quod plericp in prouincijs perperam omnia age- rent.Ipfe quidem fuam aequitatem fatis fupercp demoftrauerat . Cum enim Lucufii acfU4~ Aciliusfellam cius, de qua ius dabat, confringi iuberet,quod fepraetereun- ^

tem aliquando cernens non aflurrexiffiet, nihil animo commotus ille, ftans deinde, &C propter eum collegae etiam, deiurerefponderunt. Tulit&Ro- fcius legem, dC aliam C. Manilius Tribunufplebis ; ille quide, quod de gra¬ dibus equitum in theatris accurate ab alijs feparandis lex eius effiet, lauda- lcx Rofad, tus eft: Manilio autem parum abfuit quin caufa dicenda fuiflet. Extre- de equitum fc- ma enim anni die, cum iam uefp er appeteret, paratis quibufdam ex liberto dibusin thect - rum gente, quiinter aliam plebem 6c ipfi fua fuffragta ferrent, eos patronis tro. futs adxquauit. Qiiod ubi mox poftridie ijs ipfis Calendis, quibus L.Tul- Lex Anilia. liiis dC Aemilius Lepidus Confulatum inierut, fenatus comperit, legem e- A/l* 8.V.C ius anriquauit:ipfe autem territus uehemeti plebis indignatione, primum autores huius fuae legis Craflum,aliosq3 quofdam iacftauit* Cum autem ne mini fidem faceret, Pompeium etiam nolente adulatus eft, praecipue quod Gabinium apud eum plurimum poffie intelligeret. Is itaqj Manilius Pom¬ peio bellum contra Tigranem ac Mithridatem, tum Bithyniae & Ciliciae adminiftratione decreuit. Erat tum quocp potentioruindignatio, difeepta tiocp, cumalijs de caufis, tum quod Marcius, & Acilius antequam magi- ftratus fui tempus exiret^o fe ab dicare iubebantur*Populus,quanquapau lo anteablegauerat, qui captam ditionem componerent, proptereaquod Lucullus p er literas debellatum effe innuerat, tamen adducftus praefertim a Caefare, Marco cp Cicerone, legem Manilia confirmauit.Neuter eo quod Q-pr cr Cice id optimo publico futuru arbitraretur, aut quod Pomperj gratiam fibi con- ro cur legem ciliare uellet, populi tunc partes fouit, fedineare, quam nihilominus uide Manilim dc- bant effecftam iri, Cadar fimul populum fibi demerendum ftatuebat,quem f cuderint. longe potentiore Patribus cofpiciebatrfimul ad hoc fe parabat, ut aliquan t do pro fe quocp fimile decretu fieret* Ad haec Pompeium ex his quae ei con\ ferebantur ornamenta, &maiorimuidiaeexpofitu, & eo magis moleftum.- ' .. populo efficere ftudebat, ut illius tanto maturius fatietas eum c ^

»4, DIONIS ROM, HI ST.

cero Rempublicam regere affectans, tam nobilitati quam plebi of!;ende> bat utri fe parti adiunxiUet,ei incrementum fe additurum, Igitur utnTque fe applicabat, modo huius, modo alterius partis res fouendo, &C utriufcp fauo rem fibi concilians,Eo uero tempore Aedilem fe,quam Tribunuplebis fie ri malebat, quod optimos iam ante ad honores alios deledlos diceret, atqj T hac de caufa turbg acceffierat.Etiampofth&e, cum Manilio iudicium a Se- natu effiet intentatum, is cp ei moram inijcere cupefet, Cicero & alias Sena> tuirepugnauit:& quia tum praeturam, principatum^ iniudicijs gerebat, multo labore obtinuit, utres in fequentem diem extraheretur, caufatus in extremo iam anni effieJnterim plebeManilq cafum indigne ferete, in con¬ cionem Cicero progreilus,c0aiflus,ut putatura Tribunis,Senatum uerois perftrinxit,MamliocB fe patrocinaturum promifit.Cum altjs ob id oppro- brtjs impetitus eft, tum transfuga quocp auditjt : quo minus autem iudicia Seditio com, rei fieret,coortusconfeftimtumultusimpedijt,RPaetus,8^ Cornelius Syl- <lui h&M m la, magni illius Sylla: fratris filius, Cofs, defignati, largitionis erant couidif; bitm interro - Hi L.Cottae,ac Lucio Torquato,a quibus accufati erant, \xiix pericula per g4ti panos de infldias creabat : idcp hoc magis, quod hi in ilium locum eflent elati. Ad id derant. faci'nus accinxerant fe & alrj quidam &C Cn, etiam Pifo, Luciusqj Catilina, homo audacifsimuSjiratus ob repuliam,quam in petitione Cofulatus paf- fus erat.Fmftrati tamen funt incepto, quod & maturius palam fadte erant infidiae, QC a Senatu CottgTorquatocp additum pr3efidium,idcp contra in* fidiatores fore edidhim erat, nifi quis Tribunuiplcbis intcrcefsiffet, Poft- Pfo. quam nihil de ferocia Pifonem remittere Senatus uidit, ueritus ne tumul¬ tum concitaret, eum fub titulo imperij in Hifpaniam ablegauit, atque is ibi Vopeiut ddbel 0binhma quandaab incolis trucidatus perrjt. Pompeius autem primum lumMithndct - pe acj nauai^in Cretam &C aduerfus Metellu expeditione parabat : ubi quae ticumprojic - a(^a effient, accepit, cegre fe eam rem ferre fimulauit,qiiemadmodu et antea ’ * fecerat, &C de aduerfarijs queftus eft, qui eum fubinde negocijs obtruderet,

jfperantes fore ut aliquado ijsfucCumberct;ipfeuerd gratifsimam eam rem habuit, necpulia deinceps Cretae, uel aliorummaririmorumncgociorum, fi quareftabant nondum confecfta, ratione habita, in barbarico bello ador¬ nando erat .interea adtentandum Mithridatis animum, Metrophanem, qui cum eo de amicitia ineunda communicaret, mifit . Mithridates Pom¬ peium parui admodum eo tempore pendebat, quod recens uita defun¬ do Ariace Parthorum rege , eius fe fucceffiorem Phraaten familiaritate fibi deuincfturu fperabat, Qiie ubi Pomperj amicitia eiufdem rei ergo prae¬ occupatu, eiufdcmcp impulfu Armeniam Tigrani fobdita inuadere perce¬ pit, animo collapfus, legatos exemplo ad Pompeiu mifit, qui de conditioni bus pacis ageret.Pompeius,ut arma deponeret, perfugascp redderet,iube- bat:Mithridati non integrum erat,confilium capere .Nam ubi id primum in exercitu eius auditum, transfugae, quorum magnus erat numerus, ne tra derentur ueriti, atep barbari, ne deftituti auxilio horum bellare cogeretur, tumulcuabatunmieciffientcp lpfi pene regi manus, qui eos aegre admodum inhibuit, non pacis petendae caufa a fe miffios effe legatos praetendens, fed ut Romanorum apparatum fpecularentur.Pomp eius ubi bellum gerettdu effic cognouit, inter alia que ad id moliendum parabat, V alerianas etiam le futtcuUi cuVo- giones fibi adfeiuit. Cum iam in Galatiam ueniffet, L. ei Lucullus obuiam peio cogreffuj? fadius eft, debellatum omnino efTe affirmans, necp expeditione quicquam ^0pus e(pe jiac ea^em de caufa etiam uiros a Senatu ad res compo¬

nendas

"V

%

LIBER XXXVI. 15

nendas ablegatos, iam adeffe:Pompeio cum, ut retrocederet, no perfuade ret, ad cum criminandum fe conuertit , inter alia probra hominem multa* rum fubinde rerum agendaru,belliq$ dC imperij cupidum nominans.Pom* peium parum ea mouerunt.itaqj propofito edicto, ne quis in pofterum Lu cullo obtemperaret, magna celeritate Mithridate petijt, ut quamprimurri cum eo cogrederetur. Mithridates aliquandiu fubterfugiebat,quod copijs eflet minoribus inftrudus,uaftabatqj obuiam quamqj regione : hoftemqs hinc inde circuducere,& commeatum inopia affligere ftudebat. Vbi uero Pompeius Armeniam ingeffus eft, partim hac ipfa de caula, partim ut eam defertam occuparet, ibi demuAiueritus Mithridates,neeaiegio fe ab ien teinpoteftatem hoftium ueniret, eodem perrexit. Tumulum ex aduerio hoftium tutum infedit,ipfe cum toto exercitu quietem egit, penuria rerum neceffariarum Romanum fc confedurum iperans, quifibi infixa ditione commoranti undiquaq* affatim aduehebantur . Erat fub eo tumulo plani* cies nuda pofita : in eam fubinde nonnullos equitum demittebat, qui ob> uios quofep lcederent.quo efferum eft, ut crebri ab hofte ad ipfum transfu gerent.Pompeius cum eo in loco hoftem aggredi no auderet, alium caftris locum obtinuit,circa quem omnia fyluis erat obfita,ut minus iam hoftium equitatus fagittarijqj nocere poflent; Ibi infidrjs commodo loco pofitis, i* pfe cum paucis ad caftra hoftium palam accefsit : tumultutp excitato ad lo* cum quem deftinauerat, e caftris eos pertraxit: ita magnam hoftium cae* dem fecit. Addidit ea res animum, ideocp alios ad alias regionis partes e* mifit, qui commeatus explicarent. Mithridates ubi hoftem tuto rerum ne* ceftariarum commeatu audum,Manaiten regionem Armeniae, Deo eiuf* Matuitics rc- dem nominis confecratam per aliquos cepiffe , frequentes^ alios ei fe ad* gi0 . iungere, Marci) quoqueexercitum ciacceffifle percepit, territus regionem hanefibi relinquendam ftatuit. Igitur nodu caftra mouit,& nodurnis de*

Inceps itineribus Armeniam Tigranifiibditampetijt.CedentemPompe* fuga Mitbri*

i'us infecutus eft, pugnae conferendae cupidus : neqj tame id prius uel inter* datis,

diu ( tum enim hoftes caftris fe continebant ) uel nocfturno tempore aufus

eft, quod ignorantialocorum fufpedamhaberet, antequam inipfos limi*

tes aduenerunt, ibi demum cum hoftem effugiturum intelligeret, coadus

eft pugna nodurnam tentare.Eo ftatuto, prior caftra mouit, fefellitcp bar*

baros meridie conquiefcentes . Qua ituri erant hoftes, ibi locum inter tu*

tr.ulos aptepofitum occupauit, in fublime milites eduxit,expedauitq5 ho*

ftium aduentum.Barbari, quibus nihil dum aduerfi euenerat,&iam inloca

tuta fe accedere credebant, fecureneqj cuftodiae etiam caufa quo qua prae-

miffo ibant, fperantes ab infequendo iam Romanos deftitiffe.Cum prxdi*

dam loci cauitate attigiffent, in tenebris eos Pompeius adortus eft, quod

6C aliud lumen nullum haberent, nec fidus ullum fulgebat. Porro id praeliu

ficcomiilumeft.Primoomniuexcompofito omnes tibicines ftmulclaisi* vunMno$ur,

. cum cecinere, poft dC milites &caetera turba clamorem bellicum fuftule* nocitu mithr i runt,tum alijhaftis fcuta, alrj faxis xreauafa percufferunt. Montes circum datem dcuicit caui acceptum fonitum quam maxime terribilem reddiderunt: quem utre p ompm. pente barbari nodurnum in defertis locis accepere,uehemeteranimo de* iedi funt, fe diuinitus immiflum in malum incidiffe rati . Interim Romani'\ undicp de fublimi lapidibus,fagittis,teliscp iaculari,& ob tantam multitudi J nem nullum fine uulnere telum cadere, barbari in fummum diferimenad* ,/ duci. ( Non enim ad praelium, fed ad iter fe copofuerant, obucrfabanturcp 1

b z eodem 1

L.

\ 6

DIONIS ROM. H I S T.

Hug4 Mithrid 4 tk in S ofporu.

KUchetren fi¬ lium Mitbrida tes neuri iu - bet.

Nicopoli* in Armenia mi¬ nori

Cum Tigrane filio er patre gejict i Pom¬ peio,

6

' impicty

eode in loco equi, camclicp multiplices : tum uiri mulierescg,partim equis, ‘ pattim curru, couinis, carriscp promifcueuecftati.) Alios accepta uulnera, alios expedlata terrere : igitur tanto facilius ipfi fe in concurfu prementes, perire . Hsec eminus icfti mala tolerabant. Romanicum iacula omnia con- fumpfiffent, in barbaros decurrerunt, ibi extremorum caedes fadaC&e- rant plerique inermes, ita ut ad mortem unus i<ftus fufficeret) qui in medio ei ant3undicp ob pradens periculum fe exterioribus recipientibus, preme' bantur,mutuoq5 fefe trudentes conculcantes^ peribant, cum necp fe ipfos tutari, necn hoftem aggredi poiTent, quod maior pars equites ac fagittari) erant, quibus nec# in tenebris profpecftus ,necp in tantis anguftijs conatus ullus procedebat.' Vbi Luna effulfit, barbari utic# fe in luce hoftem depelle re polle putantes gaudebantrpoteratcp ipfis commodo efle, nili eam a ter¬ go Romani habuiflent ; &modo hac , modo illae incidentes, uifum cona- tuscp eorum magnopere decepiflfent. Nam quia admodum frequentes e- rant, fimul omnes umbram perquam deniam. edebant, quae barbaros cum inuaderentur decipiebat .Fruftra enim inanem umbram, ac fi iam commi¬ nus ftarent,impetebant:cumcp inumbramanus uellent conferere,nihil ue- riti uulnerabantur JEo modo oc plurimi funt interempti, & haud pauciores uiuiin poteftatemhoftiumuencrunt.Cum multis alqs Mithridates lpfe ef- fugit: QC ad Tigranem contendens, cum ab eo per legatos compellato nul¬ lum amicum refponfum tulillet,quod is Mithridatem Tigrani filio fuo ( e- rat is nepos Mithridatis) contra fefeditionis caufamfuilSpraetenderet,ac ob id praeterqua quod Mithridatemnoniufcipiebatjegatos etia comprae- lienfos in uincula conieciftet:ita fp e iua fruftratus, in Colchidem uerius eft. atep inde terreftriitmere-partim cociliatis hominibuB,partim ui ada<ftis,ad Maeotin dC Boiporum peruenit,regionemq5 fuam fecit. Erat tum dominus eorum locorum Machares Mithridatis huius filius, Romanorum rebus ftu dens : eum ita territum, ut ne fub afpedtum quidem patris uenireauderet, per eius familiares fecuritate 8c pecunijs mifsis ad facinus impulfos, inter¬ fecit. Qiio tempore ha:c aguntur, Pompeius qui Mithridatem infequercn- tur emittitis uerd Phafin numen transgreffiis effuger a t.itaqj urbem eo lo¬ co quo uicerat, Pompeius condidit,quam uulnerati, aut aetate confecftimft lites fui haberent . accefferunt his multi uicinorum , hodiecB etiam extant Nicopolitaenomine.uiuutautemmoribus Cappadocum.HaecPompeius tum gerebat . Tigranes iunior interim primoribus fibi adiuneftis, fenioris Tigranisimperio offenfis, ad Phraatem confugerat: eumcp circunfpicien- tem pro ratione initi cum Pompeio foederis, quid fibi agendum foret, ut in Armenia iret,permouerat.Peruenerut igitur ufi# ad urbem Artaxata:eam iam obuijs omnibus fubacftisaggrediebantur: (nam eorum metu Tigra¬ nes fenexin montes conceflerat) Phraates cum obfidionem diuturnam fore cenferet, filio Tigranis partem copiarumreliquit,ipfe domum fe rece¬ pit. Tigranes pater in filium folum relicftu profecftus, prtelio eum uicit,atep is in fuga primum ad Mithridate auum fe contulit.Eum autem uiefium effe cum intelligeret, atqj ipfum auxilio alioru magis indigere, quam alij polle opitulari, ad Romanos fe adiunxineoqj duce ufus Pompeius,in Armenia, atqj aduerium patrem eius exercitum auxit.Tigranes pater re cognita ter¬ ritus, ftatim praeconem ad Pompeium mifit, traditis etiam Mithridatisle- gatis . Cum filius impedimento ellet, ne quicquam tolerabile pollet impe¬ trare, nihilocp minus Pompeius tranfinillb Araxe fluuio Artaxatis appro^

pinqua-

pinquar et, ibi demu Tigranes urb e ei dedidit, ipfecp fua fp o te in caftra Po- pei) aduenit.Ita fc,quo di reueretia Pompeio, dC mifericordia dignus uide ret,coparauerat,ut quantu cius fieri poterat maxime inter priftina dignitas tem^cpraefentiHiumihtatemediufcruaretftatu.Toganaiiqj, quam dimi- Timnespdter dia fui parte alba gerere folebat, di candyn (ucft.imenti hoc ipfis genus eft>;jV Pompeio dc purpureu exuerat, tiaram autem cum fafeia gerebat. Et Pompeius quidem dit» miflolicfloreiuflerat ei,utcquo defcederet,quo uectus patrio more ipfum etiam uallu intraturus fuerat» Pedibus ingreflum, proiecflocp diademate in terram prolapfam, adorantemcp fe intuitus Pompeius, mifericordia com¬ motus exiluit/ubleuauitcR, di diademate uciatS, in proximo fubfellio col- iocauit,confolatuscR eft,cum ali]suerbis,tumno eum Armeni^ regno ex- cidifTeXed infuper Romanofum amicitia audum elie dicens.His didis re¬ fectum, ad cccna inuitauit»Filius Tigranis,qui ab altera parte 1 ompeij con federat,ne® affurrexit patri, ne^ alia ulla comitate erga eum ufus elbquin dC ad coenam uocatus no adfuit, quare in primis fibi Pompeium infenfum reddidit.Poftridieeorum'cotrouerfrjsauditis Pompeius omne auitum re¬ gnum patri reftituit.Nam quae praeterea fua fecerat, haud illa exigua, ( erat enim prxter caetera partes quaeda Cappadoci^Syriaccp, ite Phoenice, So- phcnecpregto Armeniae finitima) ei ademit, atq^ infuper pecuniam impe- rauit.Fuio folam Sophenem attribuit,in qua thefaun repofiti erant, de quF bus controuerfia iuuenierat:& cum fruftratus eflet(neqj enim Pompe¬ ius alia ratione pactam fibi pecuniam habere poterat) indigna tus, fugam cogitauit.SenfitidmaturePompeius:igitur eum in. liberam cuftodiam de/ dit, ad gazae feruatores mifsis, qui eam omnem Tigrani patri dariiuberet.

Cum id recufarent, dicerentcp non ab alio quam a Tigrane luuenc, cuius iam tum ea regio ede judicabatur, debere imperari, is circum caftella mif*

(iis eft:qug cum occluiainueniret,proxime accefsit:8£ qiiantulibet inuitus, tamen ut referarenturimperauit. Nihilo plus cuftodes obtemperabat, ob¬ tendentes haud iirauoluntate, ied coactum Tigranem hociubere .id uero grauiter ferens Pompeius,in uincula Tigranem coniecit,atqucficdemum (cnex thefaurum accepit.Pompeius diuifis in tres partes coprjs, in Tanaitb ca regione, di ad fluuium Cyrnum hyberna habuit. A' Tigrane di alia pluri ma accepit, &uim pecuniae longe maiore quam de qua conucntu eratteam prsefertim ob rem di hunc inter fuos amicos, bellicn focios multo poft tem p ore retulit, Si filium eius Romam in cuftodiaperau^it.Nontamenhyber na ei quieta fuerut. Albanorum, qui fupra Cyrnum flumen incolunt,regnu Oraefes obtinebat : is nonnihil etiam utTigrani iuniori,amico fuo, gratifF o rafes Albt- caretur,fed prarcipue quod uerebaturne Albaniam quocp Romani fnua- nomrexPont derent, fperans fi per hyemem improuidos, &nonunoinloco caftra me- peium inuacht , tatos adoriretur,haud dubie fe opcraeprecium facturum, fub ipfa Saturna- ac uincitur . lia exercitum aduerfus Romanos duxit, ita quidem, utipfe Metellum Cele rem, qui Tigranem fecum habebat, aggrederetur : ali) autem contra Pom- peium,alrj contra tertiae partis prefectum L.Flaccum irent, ut cum Angulis eodem temporis momento negocium facefleretur, mutuo fibi fubuenire nonpoflent. Nihil omnino ulla in parte fuccefsit .Nam Qradem quideMe tellus ui profligauit: Flaccus cum foflaTuorum caftrorum ambitus tantus\ eflet,ut defendi nequaqua poflet, aliam interius egit , credentescp id pauo- ^ ris caufa factum, hoftes intra foflam exteriorem pertraxit: tum in nihil tale V ^ expectantes impetu facto,multos in ipfo coflictu, multos in fuga peremit.1!

b 3 Pompeius')

Pompeius interea mature de barbarorum contraiuos conatu refciueraft itacj his qui cotra ipfum ibant, inopinato occurrit ; uidiscp qs reda aduer- fum Oroefem ipfum contendi t,necj} tame aflecutus eft.Is enim a Celere de- pulfus,auditis dC reliquorum cladibus, fuga fe eripuit* Pompeius cum mul> nfc*tos Albanorum in tranfitu Cyrni comprehenlbs peremiflet, eorum deinde precibus conceisit,pacemcp dedit.Habebat quidem in animo in eorum in¬ trare fines, ut maleficium reponeret: fed propter hyemem tum haud graua- tim bellum prolatauit.H^c eo tempore a Pompeio gefta*

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER TRICESIMVSS E P T I M V S} Cjuiliclmo. Xylandro ^iuguHam interprete.

index EORVM, Q.VAE HOC LIBRO continentur*

Vt Pompeius aduerfum lberosin Afia bellum gejjerit.

Vt Pomum Bithynice adiecent.

Vt Syrnm Phoenicem fubiugauerit .

De morte Mithridatis .

De ludiis.

Quomodo Pompeius rebus in Afia confiitutis, Romam redierit *

De Cicerone ac Catilina, & eorum aftis.

De Ccefare, Pompeio, & CraJ]o,coniuratione % eorum.

ANNI, QJIBVS HAEC GESTA, SVNT SEX, IN QVr+

MAC v.c ^us niagiftratus recenfentur*

689. L. Aurelius M .F. Cotta, & LManltus LPCofi.

€90. L.Ccefar.&C.Marcius C.FJigulusCofi 691, M.T ullius MJ? .Cicero, <& C . Antonius M.F; Ce fi.

691. Decimus lunius MJe.SihmHS^.Licinius L. F.Mure«a Cofi 69 5. M.PupiusM'DPifo,&M.Valerius MP.MeJfalaNiprus Cofi.

694. L. Afranius L.F.^r Q.Cceahus qJ: Metellus Celer Cofi

E OVE N T i anno, L.Cotta,L.Torquato Confulibus, con tra Albanos, Ibcroscp bellum Pompeius gefsit. iberi exu- traque Cyrni parte habitant,una parte Albanis, alia Arme nqs contermini: cumijs prius, etfi fecusftatuerat, coadus eft congredi . Rex enim eorum Artoces, ueritus ne aduer¬ fum fe iretur, ad Pompeium legatos tanquam parandg ami

. _ a. 1 t m -f** rrvi in AfMn^ t~r\ n rl ^

A#.V.C,d8?J

Vompcij con¬ tra I berosbel

dtig cauiamiferatjinterim quomodo ea re fretum inopinato adoriretur,pa lum. rabat. Hoc prsrientiens Pompeius, antequam is ad eam rem fe fatis inftru- Artoces. X1-(fetj aditumq$ rcgioniS fuperatu difficilimum occupaiTet, regionem eius intraiiit: priuscp ad urbem Aero polinperuenit, ep de eius praefentia Arto¬ ces cognofeeret * Sita erat ad ipfas anguftias, qua Caucafus procurrit, adqj /Aditum cuftodiendum comunita fuerat . Artoces territus, occaflonc fein- I finiendi praerepta, fluuium tranfgrefliis, pontem combufsit.Pompeius au- " . rtem prsefidio urbis nido depulfocp,tranfitupotitus,fauces eas cuftodia ]&iiimiuit:inde progrefltis ipfc omnemregione intra fluuiupofitam fube- 1 git*

y

X

LIBER XXXVII. \9

git.Tranfituro iam Cyrnum Pompeio,Artoces per internuncios dC pacem ab eo petit, SC pontem, omniacp neceffaria fe praebiturum pollicetur, &C u- trumcp obtinende pacis caufa preftitit.ubi Pompeius Cyrnum traiecit, rex ad Pekjrum ( is quoqj fluuius Anctis regionem pedabitur ) fuga fe prori- puit, aufugi tep ab eoiquem cumtranfitu poifet prohibere, ad fe attraxeram Pompeius re ammaduerfa, fugienti inftat:curfucp aflecutus hofte,congref fusqR prius quam fagittarrj arte fua uti poffent, haud multo labore fundit.

His a diis, Artoces traiecffo Peloro, atep huius etiam numinis ponte crema¬ to aufugit: reliqui partim in conflicffu, partim pedibus per flumen tentato tranfituperierunt.Multi perfyluas diiperfi, ab arboribus prarcelfis iaculan do dies aliquot traxerunt :fed 8£hi poftmodo arboribus luccms periere»

Tum demum Artoces ad Pompeiu de pace impetranda internuncios cum donis mifit, Pompeius donis acceptis ut a tranfadione no abhorrere uide- retur (nolebat enim rem diutius extrahi) tam e pace fe datura negabat, nifi filios prius Artocis obfides accepiffet. Artoces aliquandiu remfufpenfam tenuit.tandecum Romaniuado fluminisper aeftate reperto , nullo quide repugnate, tegre tam e tranfiuiflent , ibi tum SC filios obfides mifit Artoces,

Qc cum Pompeio pace firmauit.Pofthacc Pompeius, cum Phafin haud pro¬ cul abeffe didiciffet, ftatuiffetcp praeter eum in Colchidem proficifci, atque inde in Bofphorum aduerfum Mithridate ire, ita uti decreuerat iter ingref- fus, Colchos, conterminoscp fjs populos, partim eorum uerbis, partim ter» rcndofibic6ciliatis,peragrauit.lbicomperto,iter terreftre per multas igno tas bellicofascp gentes difficile, maritimu adhuc incommodius propter im portuofam regionem, incolascp eius futuru : nauales copias in ftationibus Mithridate ne qua enauigare, ne'ue ad eum comeatus peruehi poffet, ob- feruareiufsit . Ipfein Albanos profectionem couertit, non directo itinere, P ompelf inAl fed ut eos propter pactu fecuros inopinato aduentu obrueret, in Armenia banosexpedi- regreflus, Cyrnum pedcftri itinere,quo loco cum uadofum azflas reddide- rat, traiecit. Primo equites in flumen demifir,demdeiiimenta,poftremb pe dites, ut dC uim aqua: exciperent, infringerentep corporibus fuis equites:^ fi quod tamen iumentum ui aque impelleretur, in eos qui altera ex parte co mitabantur, incideret, neque ulterius deferretur. Hinc ad Cambyfenflu- uium perrexit, nihil ab hoftibus paffus, 2eftuaute,fiticp toto exercitu uehe- menter afflicto, quamuis nocturnis plurimum itineribus utcrentur.Duccs itinerum ex captiuis acceperant, a quibus non id iter quod commodiisimu crat,demonftrabatur : ipfe etiam fluuius parum utilitatis afferebat, cuius a» qua frigidifsima affatim pota multi admodum ludebatur. Cum ne hic qui¬ dem quifquam refifteret, ad Abantem ( fluminiidnomen eft) acceffcrunt, praeter aquam nihil fecum portantes,reliqua omniabenigne ab incolis fup peditabantunitaqj &ab omni maleficio in eos temperatum eft.Tranfgref- fis fliiuium,aduentare Oroefen affertur.Eum ut Pompeius priufquam mul¬ titudinem tatam Romanorum adeffe fentiret, retrocp cederet, ad pugnam eliceret, equites primo loco conftituit, mandatis prius quas agenda cflent: poft illos reliquam multitudinem in genua fubfidentem, fcutiscp opertam collocatdiis uti quiefcant imperattita.eorum prgfentiam non ante animad- uertit Orccfes,quam ad manus uentu effligitur equites, quos folos effc pu- \ tabant, cotemnit, muaditcp, leui momento in fugam qua data o p era fa- C yccfesprdio ciebat, uertit, acritercp cedentibus inflat. Tum repente pedites fe erigen- tes,facflo inter fe fpacio,ut fecurusfuis per medios effet receptus, temere N-

b 4 infequentes v

lo DIONIS ROM. HIST.

infequentes hoftes excepere, magnamcp eorum multitudinem circunde- deruntjin mediocp deprehenfos conciderunt. Qui circundati non erant, in eos eques partim ad (dextram, partimadlteuam a tergo circuue<fi:us,impe- tum fecit, ita utrobicp magna hoftium ctedes fada eif:qui ab utraque clade * -rin fyluas fuga fe proripuerunt, his accenfis periere,fabinde acclamante Ro mano : Hem Saturnalia, hem Saturnalia .♦ lub id enim tempus ante Albani eos perinfidias fuerant adorti. His geft is Pompeius, depopulatacpregio- ne, Albanis pacem dedit, reliquis^ item aliquotCaucafummontemufcp ad mare Caipium ( nam eoufqp is mons a P onto fado initio pertinct)ac- colentibus populis, per legatos eam petentibus.Phraates cum tanto impe- tu Pompeium ferri uideret, Armeniamqj St Ponti partes eo loci pertingen tes ab eius legatis captas eiTe, Gabinium quocp iam ultra Euphratem adTi grin ufcp procefsiffe, eorum terrore perculfus, ut fredus initu cum Roma- no firmaret, in animum induxit, decppacflis renouandisad Pompeiumle- Vompcij in gatos mifit:nihil tamen ea legatione affecutus eff. Pompeius enim reru iuc Phraatem ini - celfu, fpecp praefentium rerum fretus, eum paruipendebat: Spinter aliare- quitcts. fponfa,qu3efuperbalegatis dabat, Corduenem quo que regionem, de qua

Phraati erat cum Tigrane cotrouerfia,pofcebat.Cumlegatidehacre (ne- que enim quicquam habebant in mandaris)mhilrefponderent,nonihil ad Phraaten fcripfinfed non expecfdato refponfo, confeftim Afranium in eam regione ablegauit, eamcp nullo labore occupata Tigrani dedit. Afranius

Afraniu* Vom p er Mefopotamiam in Syriam, prater padlum cum Phraate initum, profi- p eij legatus. cifcens,in itinere aberrauit, multum cp ob hyemcm St penuriam uidus in- Carr£ commodipaftus eibperijifetcpcum fuis,nifieosCarrenfes,quiMacedonig coloni eiTe feruntur, St circu ea loca incolunt, excepiiRnqdeduxfilentcp,. Armorum uis Htec Pompeius fua coniifus potentia, tum cum Phraate egit, iniuriam mo. „ lientibus euidenti admodum exhibitodocumento,quodabarmisomnia „ pendeant: quibus qui pramalet, eius legibus omnes neceflarib obtempe^

rent. Phraatis quocp titulos, quibus ille apud alios omnes, ipfoscp ctiaRo- manos gaudebat, quibusqj eum illi femper compellabant, ludibrio habuit» Rex enim regum Phraates audiebat. At Pompeius Regum uocabulo am¬ putato, per literas ipilim Regem fimpliciter appellauit:quod nominis Ti- grani etiam praeter morem Romanum tribuit,cum eum in tri umpho duce ret.Phraates, quamuis Pompeium dC tim eret, St demereri ifuderet, tamen indigne id tulit, ut qui regno etiam fuo fpoliaretur t itacp per legatos de ac¬ ceptis iniunjs queftus eff,interdixitcp,ne Euphrate tranfiret. Vbi nihil mo

An. v.C 6?o. derati refponfum eft , uerno tempore ( Confules tum Romte erant L. Ca> far, 8^ C.Figulus ) contraTigranem,adhibito filio eius, fuo genero, expedi- phraates T// tionefecit:ibiprariioui(ffus,pofteahofti praeualuit.Cumcp Tigranes Pom granemuincit , peium in Syria agentem accerferct, denuo ad eum legatos Phraates mifit, adPompeiu lc~ multa St Pompeium incufans, St Romanos infumulans, adeo ut St pudo- gatos mittit, rem SC terrorem Pompeioinijceret.IgiturnecpTigrani auxilium tulit. St nihil deinceps hoftile aduerfus Phraate exercuit, caufas has edens, fibi necp hanc expeditionem a populo Romano efle demandatam, & Mithridatem in armis adhuc eiTe: ad htec fe rebus confedKs contentum eflc,ncq3 uellea- A' lia aggredi, ne dum plura appeteret,in his aduerfam fortuna, ueluti Lucui- JL Ius, experiatur. Htec enim tuncPhilofophica adducebat, auaritiamcp rem : perniciofam,iniuftecp res alienas appeti tum demum dicebat, cum pro aud quicquam ea facerent. Potentiam enim Parthi metuebat, inconfia-

%

LIBER XXXVIL

tiamq* rerum pcrtimefcens:bellum illud, etfi multi ad id incitarent,non fa' icepit: barbari autem accufationes dicftis eleuabat, non quidem refutans, uerum ei litem cum Tigrane de limitibus quibufdam intercedere ferebat, femiflurum tres uiros, qui eam dijudicarent. Atq? eos quidem mifit : hiscp Reges tanquam re uera arbitris acceptis, omne ipfi inter fe controuerfiam^r?

compofuerunt.Tigranemiraftimulabat,quodfuppctias nonimpetraflet.

At Phraates Tigranem quotp faluum efle uolebat, cuius olim, fi res ita fer^ T igyanes & ret, auxilio contra Romanos uti poflfet. V triqj fatis conftab ac, uter ip forum P braates irt alterum iuperaflet, quod is &C Romanam rem fibi infernam redditurus , &C gratum rc« ad refiftendum imbecillior eflet futurus.His itacp caufis moti, in gratiam re dem. dierunt. Pompeius eo tempore Aipidi erat in hybernis, aduerlantescp fibi etiamnum regionis partes recipiebat : inter alia caftellum Symphoriu, tra^ dente Stratonica, accepit» Erat haec Stratonice JMhthridatis uxondefertaqj ie fuccenfens,emiflb ad commeatum parandum praefidio, Romanos acce^ p erat, etfi filio eius * *

Ob hocfolu cum sedilis eflet, laudatus eft:fed &C quod ludos Romanos, Megalenfescp fiimptuofiflimos fecerat,defundocp patri gladiatorium mu nus magnificentiflime ediderat. Sumptus ad eas res partim ipfe &C collega eius M.Bibulus in commune contulerant,partimipfepriuatim:uerum tan tum ipfe in his rebus eminuit,ut &C alterius gloriam fibi propriam reddide* ri r,crccjitusc& fit folus omnes impefas fuftinuifle , Igitur Bibulus ipfe p er io * cum dixit, idem fibi quod Polluci accidiffe, cui cum templu cum fratre iuo Caftore commune eflet, iblius tamen Caftoris dici confueuerit ♦ Atcp haec quidem Romanis laeticiam afferebantrprodigijs uero uehemeter terreban hodigjbu tur.In Capitolio enim multa: ftatuae de cozlo taeflg, liquefaefiaeqj fluxerant, deietfhcqj erant cum alia fimulacra,tum Iouis,column^ infifl:ens:practerea imago lupae cum Remo ac Romulo confecrata ceciderat. literg etiam in co liminis, quibus leges infcribebantur,confuia: atque obliteratae erant. Reli^ qua prodigia fecundum praecepta aruipicu procurata ilint . Ioui autem fla^ tua maior ad orientem folem,forumq$ reipiciens poni iufla eft;ut coniura^ tto nes, quae Rempub.perturbabant,detegeretur.Haec eo anno gefta.Cen fores quo 9 inter fe de his qui trans Padum incolunt, difsid entes, cum alter Cenfores dijti- cis Rempublicam comunicandamflatueret, alter negaret, ne in alijs qufi dentes fe magi dem rebus quicquain eflecerut,fed magiftratu fe abdicauerut» Ob eam cau abdicti.

fam fucceflbres quocp eorum fequenti anno nihil egerunt, impedientibus eos inlegendo Senatu Tribunifplebis,timentibus ne Senatuipfi eijceren^ tur.Interim omnes qui Romae commorabantur peregrini, exceptis his qui eam qux nunc uocatur Italia, incolunt, ciuitat e pulfi funt,lata ad hoc lege a Caio quoda Papio Tribunoplebis, qui cos per urbem uagari cernens, non c.VctpijTr. idoneos efleiudicabat,qui cum Romanis habitarent.Proximo anno Figu icx. 7 ! lo & L. Carfare Confulibus, res non eae quidem magnae euenerunt, tamen ad incertarerum humanarum commemoratunonindignae . Nam dC is qui ex mandato Syllae Lucretium occiderat, dC alius quidam multorum a Sylla proferiptorum percuflbr, homicidiorum caufain ius uocati,fupplicioep afi fe<ffi fimt,prgferrim id Iulio Caefare agente. Ita nimirum mutationes rerum y/ ccs rcrmi eos, qui aliquando plurimu potuerunqomni potentia exuunt . Non eare*v< tantum praeter opinione uulgo cecidit,fed &£ quod Catilina eadem de cau^ } ia accufatus ( nam et is proferiptoru multos interemerat)in iudicio abfolu» ' tus eftrisfe ab eo longe deterior efferus, tandem hac ipfa de caufaperijt.t

NamA

21 DIONIS ROM. HIS T.

V.c.^t. Nam M.Cicerone,C. Antonio Confulibus,quo tempore a Mithridate nui Ium amplius Romanis periculum erat, fedis fibi ipfi mortem confciuerat, is quem dixi Catilina, immutandu Reipub.ftatumfibi fumpfit; adfcitisqj ad hoc coeptum fociijs,terrorem haud mediocris belli Romanis attulit. V' M ithriddt» S traque res eo modo gefta eft. Mithridates acceptis cladibus nihildum ani- filia , ut'que imo fradus, uerum plus in confilio quam uiribus praefidi) ponens, prafer- Pharnace filio tim Pompeio in Syria commorante,adIftrumperScythas proficifci decre fuo ad mortem ueraqatquchinc in Italiam irrumpere. Erat is uir magnis agendis rebus na* fit compulfuj , tus, quicp Qc aduerfamEep enumero dC fecundam fortunam expertus, ni¬ hil non audendum, fperandurri ue putabat:tum fi fucceifus non refpondift fet coeptis, potius fibi cum regno, integro adhuc animo pereundum,quam fi regno excidiifet, in abiedo ftatu per ignominia uiuendum fibi ducebat* Ad haec igitur animum obfirmabat, cui tantum uirium creuerat, quantum roboris corpori dece(ferat,ut iam huius quocp infirmitatem animi confiirjs foueret.Quos autem fecum habebat, tj cum resRomanafubindeualidior, Mithridatis debiliorfieret, cui prseter caeteras calamitates, terraemotu etia poft hominu memoriam maximo multas urbes deiedte erant, animos a re¬ ge auerterunt, tumultuatum^ eft inter milites, quidamcp liberis aliquot re gtjs correptis,eos ad Pompeium adduxerunt.D e horum facinorum autori bus nonnullis deprehenfis fuppliciuMithridates fumpfit, nonnullos quo¬ que obfufpicionemiratus abripuit,necpiamulli quicquam fidebat, adeo ut aliquot ex fuis etiam liberis ob fimultate trucidaret . Qiiibus perlpedis Pharnacis con Pharnaces, Mithridatis &C ipfe filius, partim fibi a patre times, partim a Ro tra patrem a- manis regnum fe accepturum (erat enim iam ae tateuirili) parenti infidia- tus eft. V erum quod multi 8C palam &C furtim omnia qup ab eo agerentur, curiofe inquirerent, non fefellit, dediffetep ftatim poenas fi uel minima be- neuolentiae pars fatellitibus erga fenem fuiftet:nuncMithridates,quamuis in omnibus regrjs rebus fapientifsimus, hoc tame non animaduertit, nihil » necp arma,neqj multitudinefubditorum fine eorundem beneuolentia con 9> ducere, quinimo haecipfa, fi fides abfit, tanto minus tuta efle, quanto fune 5? plura . Pharnaces facilime fibi conciliatis, quos ad eum comprehedendum pater miferat, cum his, rjsq* quos iam ante parauerat, reda ad ipfiim patre contendit.Is tum Panticapaei degebat, auditacp re, milites nonullos aduer- fus filium emifit, ipfe ftatim fubfecuturus:fed hos quoque, quippe qui Mi¬ thridatem ipfi etiam non amabant, Pharnaces leui momento conuertit,ur- becphaudinuita occupata, patrem qui in regiam confugerat,interemit.Co natus erat Mithridates feipfumuita exuere, ac uxoribus, reliquis^ liberis ante fe ueneno necatis, reliquum ipfe exhauferat:fed necp ei ad mortem ue ncnum,necp mucro quo feipfum uulnerarat, fatis fuerunt. Nam ne uenenu quatumuis id mortiferum, fibi letale effe poftet,ipfe quotidiano amuleto¬ rum ufu, quibus fibi cauebat, effecerat. Idus autem gladij, quem fua fibi ma nu intulerat, cum propter aetate imbecillior, praefentescp quae circunftabat Mithridatis calamitates, fuit, tum ueneni fumptione cuiufcuncp tandem debilitatus. Igi mors. tur cum nequefeipfiim confeciflet, & diutius tempus trahere uideretur, hi quos in filium emiferat, irruentes gladqs ac lanceis mortem ei accelerarut, /Ita Mithridates quam maxime uaria per uitam fortuna, fummiscp eiusui- f cifsitudinibus ufus, ne morte quidem iimplici abfumptus eft. Nam 5C inui- y' .' tus mortem appetijt, cumcp fibi ipfi mortem confcifcerecuperet,id'que& \ ferro, dC ueneno tentaret, haud ualuit , Itaque dC a feipfo, dC ab hoftibus / caefus

J

LIBER XX XV 1 1* ii

esefus oppetijt . Pharnaces conditum muria corpus Mithridatis ad Pom¬ peium mifit, rei geftx argumentum, ftmul &Cfe& regnum ci dedens, Pom¬ peius cum uita Mithridatis etiam nomen hoftile extindum exiftimas,nul- >

las in defunctum fruftra iras exercedas putauit : itaq* nihil eius cadaueri in^<? " fultans, in patrio id fepulcro condiiufsit:Pharnariinmerccdcparricidrj Bo lporiregnumdonauit,eumq3 amicis focijscp filis adfcripftt. Ita Mithridate

de medio fublato, regnum quoqj eius, paucis locis demptis, captum eft;

nam etiamnum quidam in praelidio cailellorum aliquot extra Boiporum politi, non ftatim fe dediderunt , haud reiiftendi quidem animo 5 fed ueriti ne cuius pecunias fibi tuendas cuftodia eflet data , eam ali} diripientes, fibi culpam imponerent.quibus caufis moti, cxpedandum Pompeium, eiqjo- inhia tradenda duxerunt, Pompeius confectis earum regionum negocijs,

Phraate quietem agente , conftituta Syria atcp Phoenice, aduerius Aretam fe conuertit. Obtinebat is regnum Arabia cius, quas nunc Romanis feruit, P ompeijin A- ufcp ad rubrum mare, cumcp prioribus temp oribus Syriam frequenter ue- retmArabm xaifet , effetcp ob id a Romanis , qui ad Syrias defendendas iniurias uene- cxJp^itio , cr ranqpraslio uidus,tamen adhuc bellum gerebat, Aduerfus eum,uicinosqj Mldoru, fada Pompeius expeditione, ipfum fine labore caspit, prxftdiumcp eis aa- didit. inde in Syriam Palxftinam,qu6d huius incolg Phoenice infeftaflent, profedus eft.Eam regebant Hyrcanus & Ariftobulus fratres: ac tum forte propterpontificatum(RegienimnomenfummiPontificis apud eos eft) fui Dei ( quicuncp is tandem eft) difsidentes* urbes feditionibus agitabat*

Hyrcanu igitur Pompcius,fine praslio ( necp enim is copias quibus refifte ret,habebat)ftatim in poteftatem luam redegit. Ariftobulum autem in ar> ce quadam circum felium, ad conditiones pacis accipiendas copulit.cumcp is nccp pecunias,ne(p arcem traderet,inuincula coniecitritaqj etia reliquos haud difficulter iflib egit, Hierofblymorum autem oppugnatio haud paruo cilabore ftetit. Vrbcm quidem ipiam a fautoribus Hyrcani receptus fa¬ cile obtinuit. templum autem, quod alterius partis homines praeoccupaue rant, haud abfqj labore cepit . Situm erat loco edito,fuis moenibus munitu; nec fi ex asquo omnibus diebus id defendiftent, expugnatum eftet ; ucrum quod Saturni,quos uocant, diebus, propugnarionemmtcrmittdes(6dfts quidem ab omni opereuacant) Romanis eo libero fpacio occafionemmu ri fubruendi dederunt. Qui ubi hunchoftium morem ammaduertcrunt,ni hil ferio egerunt reliquis diebus : cum ueracircumada feptimana, Saturni dies redi)ftet,denuo aggreffi fumma ui templum oppugnarut, A tq$ ita tan¬ dem Iudari nihil quicquam propugnantes, in poteftatem hoftium uenerut.

Ibi tum pecuntjs direptis,regnum Hyrcano datum, Ariftobuius abdudus eft . Hxc eo tempore in Palxftina gefta funt . ita enim antiquitus uniuerfa ea aens uocabatur,qux fe a Phoenicia ad Aegyptum ufep iuxta mare medi¬ terraneum extendit. Habent autem aliud praeterea adfritftium nomenue- gio enim ipfa Iudxa, gens Iudari appellantur, id cognomenti undeinitium i tdetl coeperit, haud fcio. equidem dC alij homines quifecundu eorum ftatutaui- uunt, id gerunt, quanquam alienigenae. Eft id genus hominum apud Ro- ludiorum rcli manos etiam: atc£ tametfi f^penumero imminutum fuerit, ita tame audum g*?. eft, ut legum quoqj poteftatem uicerit.Diuerfum a reliquis hominibus ob- \ tinent cum alijs in rebus , ufucp uitae quotidiano , tum eo prxfertim , quod nullum ex exteris dtjs colunt, unum autem quendam ftimmo ftudio uene- i( rantur.Tum quocjj temporis nullum Hierofolymis fimulacrum extabattni

mirum

24 DIONIS ROM. HI ST.

mirum fuum illum deum ineffabilem, inuifibilemcp exiffimantes, religiofo cius cultu ceteros mortales fup erant, cui templum fummae molis, pulcher rimumqj extruxerut;hoc dempto, quod apertum, &C nullo culmine tectum ^ ffuit . Diem quae Saturni uo catur, religioni habent, eamcp ab omni operea- dionecp feriauacantes ducunt. Atq3 is quidem Deus eorum quis fit, unde ita coli coeperit, quantopere ab ijs timeatur, id a multis did um eft, neq* ad Cur dies vU, praefentem narrationem facit. Qjjod autem dies ad feptemfidera illa, quos netis afiigneti- Planetas appellarunt, referuntur, id ab Aegyptijs haud ita dudum,ut pau- tur3dM mio - cis dicam , inftitutum ad omnes homines dimanauit . Nam prifeis Graecis, quantum mihi conftat?notus is mos non fuit:&: quandoquidem is nunc apud omnes homines ubicp,& praefer tim apud Romanos ufitatus eft, pau cis qua ratione & quo pado ita inftitutusfit, differam, de quo duos fer- mones accepi, haud ita difficiles cognitu, contemplationi tamen cuidam innitentes. Nam fi quis harmoniam eam quae diateffaron uocatur,qux alioquin in Mufica primas obtinere creditur, etiam ad ifthaec fidera, qui- bus omnis coeli ornatus conftat, ita transferat, quemadmodum ordo con- uerfionis uniufcuiufcp eorum exigit, fadocp ab extrem o ambitu, quem Sa¬ turno tribuunt, initio, dein proxime fequentes duos motus praeteriens^ quarti dominum recenfeat, iterumcp ab eo duobus proximis pr£teritis,ad feptimam conuerfionem deueniat,atcphoc modo diebus fingulis eorum infpedores gubernatorescp Deos in orbem rediens deligat, afsignetcn : is mueniet omnes dies mufica quadam ratione coelefti adminiftrationi con¬ gruere. Atcp hec prior ferturratio . Altera hec eft.Horas tam nodis cg diei munera,a prima incipien's,eamcpSaturno tribue, fequentem Ioui, tertiam Marti, quartam Soli, quintam V eneri, Mercurio fextam, feptimam Lunae, fecundum ordinem orbium , quem eo quo perhibui modo Aegypti) tra¬ dunt, lio cq? aliquoties fado, ubi per uigintiquatuor horas circuiueris, pri¬ mam fubfequentis diei horam inuenies Soli obtingere. Iam fi huius quoqs diei horas uigintiquatuor eodem modo trades, ad Lunam referes primam tertias diei horam : ficp eodem modo reliquos etia dies percurreris, quaeuis dies fibi congruentem Deum accipiet. Atq* haec quidem ita perhibentur* Pompeius ubi has quocp res expediuit, in Pontum reuerfus eft ; receptiscp caftellis,in Afiamdndecp per Graeciam in Italiam aduedus eft.Multis qui- Pompeij in ita dem ex Pra^]s uidoria teportauit,multos principes regesep partim debel- lia reditus, cr Luit, partim coditionibus certis fibi adiunxit: odo urbes, regiones q$ colo triumphus . nis auxit; complures reditus populo Romano parauit : maiorem earum na tionum partem quae per continentem Afiam Romanoru erant, fuis ipfele- gibus inftruxit,eiscp rempublicam compofuit, adornauitcp, ita ut ctiamnu hi eius ftatutis uiuant. V erum haec omnia,quantumuis magna, 3C quaenuL lus ante ipfum Romanus effecerat , tamen fortunae quiipiam, commili¬ tonibus^ eius acceptum referat : id autem quod cum primis propriu Pom¬ pei) fadum fuitjfummacp admiratione dignum eft, iam nunc referam. Is e- Pompcij prae- nim,cumfummam in mari &£ in terra potentiam obtineret, maximam irina ftantifiimufi' pecuniae ex captiuis confeciffet,principibus regibus cp multis amicis utere- dwrr. tur,omnes etiam populos, in quos imperium habuerat, fuis benefidjs fibi deuindos,iuicp ftudiofos haberet, itacp & Italia fibi fubijcere,potentiamq5 in omnes Romanos fibi parare poffet,quod &C plericp eum ultro edent ac* cepturi, & qui fe opponerent,tamen utiq* ob imbecillitatem concefluri eft feot;nihil horum fibi faciendum ftatuit,fed ut primum Brundufium eftad-

uedus.

ltber XXXVII* tf

ue<ftus,ipfe fua fporite, nemine iubete,copias omnes dimifit* cum neip fe> natus, neq3 populus quicquam de eis decreuiffet, & ne in triumpho quide cas utendas putauit . Sciebat quanto odio homines Marrj Syllaecp acfta ha*» berent:tjs igitur ne paucorum quidem dierum timoris, dum (e eadem paf- ^

(uros uererentur, praebere caufam uoluit. Idem etfi multa noua nomina de tot rebus geftis acciperepoffet, nullum tainert fibiafrumprit.Triumphum decretum libi accepit, quamuis maiorum inftitutis iancitum erat, ne cui is abfcp partg ui(ftoriaefocrjs offerretunduxitep unu de omrubusbellis trium-» phum, in quo multa trophaea intulit, de fingulis rebus geftis unum aliquod perexiguum, unum autem magnum lurnptu ingenti apparatum, quod de orbe terrarum inferiptionem habebat. Cognomentum autem nullum ad** Trophtum (ciuit, fed nomine Magni, quod ante haec facinoranactus erat, contentus Vomp.de orbe fuit: quinnecalium ullum nimium honorem libi parauit, qscp qui ei ab fen terrarum, ti decreti erant, femel omnino uiiis eft» Decretum autem erat, ut in omni> bus feftis folennibus lauream geftaret,in fjscp omnibus paludamentum fer retjUeftem autem triumphalem in equeftribus certaminibus indueret, hxc enim ei cocedebantur, maxime Caefareid contra M*etia Catonisfententia cfficiente,DeCaffare,quisfuerit,quomodo plebi ftuduerit, cumcp Pom' peiumalioquineuertendum fibi fumpliffet, ad ea tamen fe compofaerif, quae ad populi gratiam ineundam, fuamcp potentiam augendam facerent,

*iam ante dicftum eft. Cato autem ifte ex gente Porciorum erat, magni illius Catonisinomnibusrebusimitator,nifiqu6deum Graecarum literaru ufu M Catonis met (iiperauit: exercebat autem fe accurate innegocijs populi, necp unum ali** res* quem hominem admirabatunRempublicam ilimmo amore profequeba* tur, odiocp omne quod fuperalia excelleret, ob fufpicionem dominandi habebat, omne quod populare erat commiierationeimbecillitatis motus amabat, populumcp magis quam quifquam alius diligebat, liberecp e 0 tiam cum periculo iuo iufticiam protegebatratque haec omnia non poten- tiaejnon gloriae, non honoris alicuius adipiftendi caufa, fed iolius uitariL bene atque a dominationetutae ftudio . His moribus praeditus,tum quo-* Catodccrcfo que in publicum progreflus, decreto contradixerat, non quod ullam ad^ Vompdohono uerfusPompeiuminimicitiam gereret, fed quiaid contra maiorum ftatu-» rib. reclamat* ta erat. Igitur hsecPompeio abfentidata funt, aduenienti nihil additum: quod faduri tamen haud dubie erant, fi ipfe uoluifletrnam alrjs, qui poten* p

tia Pompeium non aequabant, ftepius ingentes honores tribuerant, cum li quido conftetid eos i-nuitos feciffe.Pompeius haud ignarus omnia ea quae potentibus & in fummo imperio conftitutisapopulo daretur, ut maxime #

libentes illi ea decerneret,tamen in eam fufpicionem incurrere, quafi uf,ita ^

ijs qui cum poteftate funt, machinantibus extorta fint, eademcg nullam ei cui coferuntur gloriam afferre, quando non a uolentibus, fed a coacftis pro ficifci,non ob beneuolentiam,fed adulandi caufa exhibita uiderentur : ini> tio ftatim nemini ut de id genus rebus referret, concefsmlonge id praftare dices, quam fi decretos iam honores repudiaret . Hoc enim cum odio eius magiftratus,qui decretum feciflet,6£ cum faftu contemptuqj coniuncftunt cffe,ubi ea recufentur,quae haud dubie a melioribus,aut certe paribus offe* runtur : alteri uero dC nome, & rem popularis animi,neq? oftentatione,fed re uera ineffe.His cofideratis Pompeius, qui magiftratus atep imperia om* .. nia fere fecus quam a Patribus acceptae leges ferrent, obiuerat, reliqua ifta qu£ praeter quam quod in qs neque alrjs, neque fibi ipfi prodeffepoffet,in* 1/ V

c uidiam A

1

t6 DIONIS ROM. HIST.

liidiam etiam odium q* aduerfus fe eoru qui ea praeftiti(Ient,allatura effe fcn tiebat,no admifit.Atque haec tum acfta funt. Annuo autem tunc (pacio Ro manibellisuacarunt, ita ut longo tempore intermiflfum auguriu falutis re- y , u peterent. Eft autem quoddam diuinationisgenus,quoprobatur,conce- dant ne ipfis Dij, ut populo falutem poftulent : quafi nefas eflet eam prius quam concedatur petere. Ad id dies deftinatur fingulis annis, ad qua diem nullus exercitus ad bellu fit profectus, nullus hoftis in aciem eduxerit, aut pugnatum fit . Hanc ob caufam in continentibus malis , maximeqj intefti- nis non celebratur:alioquin etiam difficilinium eft Romanis, ut eam diem exacfte ab his omnibus puram feruetrpr teterea abfurdifsimum eft, cum ipfi fefe mutuo in feditionibus ultro malis infandis affligant, ut fiue uincantur, fiue adeo uincant, in (fftfenjs fint, ita falutem a Deo uelle flagitare . Atqui Prodigia. tunc uidebatur id auguriu capi pofte,no tamen purum peracftum eft . Nam & a ues alienae aduolarun t, augurium cp finiftrum reddiderut . praeterea alia quoque infefta figna euenerunt : multa enim fulmina per ferenum delapfa funt, terra ingenti motu concufta eft, multis locis hominum fimulacra appa ruerat, faces infubltme ab occafu ad coelum recuvrerut,ita ut omnes etiam de populo homines iam ante prxfagirent, quid hxc portenderent . Tribu-* Tribunoru ple ni enim plebis adiuntfto fibi AhtomO Gdhfule, cui cum ipforum ingenrjs bis er A ntonij optime conucnicbat,alius filios eorum qui fub Sylla duitate pulfi erant, ad Confuto perni magiftratus promoucre,alius P.Pteto,Corneliocp Syllar,qui cum eo ambft ciofe rogatio > tus reus peracftus erat ,fcnatorrj ordinis , magiftratus^ capeftendi potefta ncs ♦ tem cocedere, alius nouas tabulas, alius agrorum diuiliones in Italia 8C Ro "mano nomini fubdttis regionibus moliri . Atcp hxc quidem a Cicerone,a- lijsq? qui cum eo fentiebant mature depraehenfa, St ante quam in rem de- T.L dbiemtt C. ducerentur, fedata funt . Titus autem Labienus Rabirium propter easdem Rabirio obc<e Saturnini in ius uocans, magnum Romas tumultu excitauit.Nam Saturni-* dem Saturnini nus faneante annu trigeflmu 3C fex tu oppetieratjbellumcpaduerfus eum diem dicit, iuflir fenatus a Confulibus fufeeptu fuerat.Itacp eo iudicio autoritas decer- nendi fenatui omnis derogabatur, omniscp reipublicp ordo co turbabatur. Atuero Rabirius c^dem eam nequaqi profitebat,fcdinficiasibat.Tribunt hoc omnino agebat, ut omni dignitate potcftatecp fenatus fublata, ipfi ple nam pro fua libidine omnia agendi potentiahaberent: ea de caufa fenatus confalta, dC ab eo ordine ante tot annos adta in difquifitioncm uo care , ijs qui huiuiinodirem tentaflent , impunitatem proponere , eorumcp pcenas dimmuere: fenatus non id modo iniquumducere, quod homo fenatoria: dignitatis ob nullum facinus tam magno natu periret, fed multo uehemen t/us indignari,quod reipublicas praecipuus ftatus ignominia afficeretur, re- ,rumcp poteftas ad peftimos homines deuolueretur.Facftiones igitur turbu lentae, contentionescp utriufip partis fieri de iudicio, cum alteri ne fieret, al- teri ut fieret inftaret. Vbi tandem ea pars, quae iudicari rem uolebat,p otif fimum per Cadfarem, alioscp nonnullos obtinuit,acdciudicio conuentum eft, ( erat enim ipfe cum L. Caefare iudex, necp leui crimine,(ed perduellio¬ nis Rabirius arceffebatur ) ipfum condemnauerunt, quamuis non a popu- ^ lo,ut quidem mores maiorum ferebant, fed a Praetore, fecus quam par erat,

' iudices conftituti.Rabiriits ad populu prouocauit,fed haud dubie ibi quo¬ que caufa cecidiftct, ni Metellus Celer, qui tum Augur Praetorcp erat, id im - pedtjflet.Is cum ei populus nihil obtemperaret, neq? cum animis fuis repu- tarentiudicium id haud legitime facftum cfte, in lani culum citato curfu per¬ rexit

mtcUus o

f

LIBER XXXVU. i 7

rexit antequam fuffragtjs populus quicquam decerneret, reuellitcp fignum militareatacp populus nullius amplius decreti faciendi poteftatem habe¬ bat . Quod de uexillo dixi, ita habet. Cum antiquitus multi hoftes circum Vexillum mU Romam habitarent , ueriti Romani ne dum ipfi comitia centuriata ageret, nicuh pofitii. hoftes per infidias urbem aggrederent, laniculumqj occuparent:ftatueru. ' non omnes fimulireinfuffragia, fedutiemper aliquiarmatiperfucceffio- nem eum locum cuftodirent . Inlaniculo igitur, quandiu concio durabat, cufto diae agebantur: cum autem foluendaiam erat concio, fignum a lanicii

loremouebatur, cuftodesqjdifcedebant.Nonautem licebat cuftodfjs ab arce ea remotis quicquam amplius ftatuere . Is autem mos (olis centuriatis comitns obferuabatur,cum extra urbem omnes in armis adeue res poftula bat:&id hodiecp religionis caufa fieri folet. Eo tum modo concio diftipa- ta, uexillo amoto, Rabiriuscp liberatus eft.nam etfi denuo cauiam agendi poteftasLabienofuperabat,idtameomifit.Catilinauerohocmodo,histp de caufis perijt . Cum eo quocp tempore Confulatum peteret, eiusqj obti¬ nendi caufa nihil intentatum relinqueret,ftatutum eft a fenatu,ut qui largi¬ tionis conuincerentur,ijs praeter conftitutammulcftam decennali infuper exilio plccfterentur, Cicerone praecipue autore* Catilina hoc propterfe,fi- Dr Otilmrid cut cratjftatutum exiftimans,conatus eft parata ad id manu Ciceronem, a- coniumione * lioscp primores uiros in ipfis comittjs obtruncare, ut confeftim Conful crearetur.neqj tamen id efficere potuit.Nam Cicero ante infidrjs cognitis, eas fenatui patefecit, ipftimcp Catilinam grauiter accuiauit . Cum non per- fuaderet,ut ea quae u olebat, decernerent ( nam in fufpicione erat, ac fi haud probabiliaretulifletjfed ob proprias inimicitiasfalfo eos uiros accufaflet) timor eum incefsit : quippe qui iam ante Catilina irritauerat. Igitur non am piius audere in concionem folus,ut alias confueuerat,fed cum familiaribus luis, qui ad defendendam uim parari adcrat,progredi, loricamcp iui tutan¬ di, illisqj inuidiam conciliandi caufa geftare, eamqj iccirco fiibinde data q- pera oftentare. Hanc ob rem, dC quod alioquin,rumor increbruerat, tendi infidias Ciceroni,populus uehemeti indignatione commotus efbterriticp - jj qU{ Clim Catilina coniurationem fecerant, quietem egerunt . Ita confuli- bus alfjs defignatiSjCatilina non iam occulte, necp foli tum Ciceroni eiuscp fedatoribus, fedtoti Refpublicae perniciemmachinari,flagitiofifsimum quemqj Romae, nouandarumcp rerum ftudiofifsimum fibi adiungere : de¬ inde exforijs Romanorum etiam quam plurimosteos nouarum tabularu, agrorumfediuifionis pollicitatione,alijs9,quacplurimtim apudeospof- fent, illecebris allicere. Erant inter hos primari) uiri^potentifsimicp, ac prae¬ ter alios ipfe etia Conful Antonius. Hos ut fe nefando iureiurando adftrin Sarmentum gerent adegit . puerum enim quendam macftauit, furam entocp initb fuper comurationis cius uifceribus, ea deinde ipfe cum alijs comedit. Romae negociu gerebat Catilinarie. peradminiftros, Confulem in primis: & P.Lentulum, qui poftgeftum co- ^UntuUu. fulatum fenatu exciderat, ac Senatoria: dignitatis recuperandae caufa prae¬ turam tunc gerebat:Faefulis (eo enim feditionis foctj confluebant) per Ca- C. mnlrn. ium Manlium quendam, hominem militig peritifsimumjquifub Sylla ordi nes duxeratis Manlius apprime prodigus homo, omnem rem familiarem, quam amplifsimam effecerat, in malos ufus profuderatugitur fimilium re-\ rum cupiditate tenebatur. Cum inftrucfta haec iam effient, primo Cicero de ^ his quae in urbe agitabantur, certiorfitperliteras, quarum autor non exta- * bat. erant autem ad Craffium,alioscp nonnullos nobiles dara.Ob has decre f

c a tum '

& i"

\\

i

DIONIS ROM. H I S T.

tum effreni ad feditionem fpecftare, autorumcp harum rerum conquifiticv nem debere fieri.Secundo loco quaeinHetruriamouebant,nunciatafunt«. igitur Confulibus cuftodia urbis SC reipublicae mandata eft, ut Romanae erat confuetudiriis* Huic enim decreto adferiptum erat, Daret opera Cofs* ^ne quid detrimenti Refpublica caperet. His adis, cum multis inlocis cu- ftodice edent pofitx, res in urbe motae amplius nonfunt,aded ut ob calum niam Cicero iam male audiret* Caeterum his quae ab Hetruria nunciaban- tur,effe&uni eft, ut &C fides rei haberetur, & Catilina de ui accufaretur. Ca- tilina primum, tanquam fibi eftet optime confcius,iudicium non detrecfta- re,fe ad caufam dicendam parare, fe Ciceroni ipfi cuftodiendum,ne fcilicet effugere poffet,tradere:eo abnuete, ultro cum Metello Praetore degere, ne innouandarum rerum ftudrj fufpedus haberetur , dum interim a cqniura- tionis ib crjs aliquantu roboris acciperet Cum nihil procederet, quod An¬ tonius timore perculfus trepidabat, Lentulus autem minime ad agendum idoneus erat, edixit ipfis,ut in domum quandamnodu couenirent. ibi eos clam Metello conuentos timiditatis molliceicp caufa increpat : deinde ex¬ ponit quas paffuri fint5deteda re:eauero bene gefta, quibus bonis potitu- ri.ita eorum animos confirmat, irritatq^adeo ut duo quidam pollicerentur feftimmo manem domum Ciceronis introituros, ibicp eum confoffuros* Verum hac quoqj re per indiciu detecfta ( Cicero enim pro fuaqua multu pollebat potentia, ut qui multos caufarum patro cinijs familiaritate fibi ad- ftrinxerat,alios terrore pculerat, multos qui de his ad fe referrent habebat) Senatus Catilinamurbe excedereiubetls hac fpecie laetus, RomaFariulas profedus elbaffumptoeptiomine & habitu Confulis, iam ante colledas a Manlio copias inftruxitrinterea alios quofda liberos primum, dein feruos quoqp fibi adiunxit, His rebus permoti Romani,ui ipfum egiffe iudicaue- runtrAntoniumcp Confulem, ignari eum in parte coipirationis efte, adbel lum coniuratis faciendum cmiierunt,ipfi ueftem mutauerunt*Eafdem ob caufas Cicero etiam Roma? permanfit.Obtigerat ei forte Macedonia pro- tiincia : fed eam collega concefferat, utipfeiudicrjs adeffe poffet; ipfe Gal¬ liam pro ea reccperat.fed ne in hanc quidem exiuit : uerum quod ftatus re¬ rum requirebat, urbis cuftodiam gefsit, miftb in Galliam Metello, ne hanc etiam fui iuris Catilinafaceret.Fuit hxc eius ad urbem manfio Romanis in primis opportuna.Iam enim Lentulus fe ad urbem quibufdam locis incen¬ dendam parauerat,adcp caedes patrandas, auxilio cum aliorum contutato¬ rum, tum legatis Allobrogum,quosadfocietatemimpulerat

compraehenfiscp his qui ad cum mittebatur,eos cum literis in Senatum in¬ troduxit: impunitatecp propofita,co modo hos qui in coniuratione erant, coarguit. Ad haec Lentulus magiftratu fe abdicare a Senatu co a cftus, cum altjs qui compraehenfi erant in cuftodiam datus, reliquorum conquifitio fa / <fta eft.Ea populo etiam probabantur, potifsimum cum Cicerone de his in i concione uerba faciente, ftib tempus cocionis ftatua Iouis in Capitolio de- , dicata, & ex praecepto arufpicum ad folem orientem, forumcp fpecfianspo

' fita eft. Cum enim arioli confpirationem quandam ruina fimulacri patefa-

I dum

r

LIBER XXXVII. i9

dum iri dix{fTent,eiuscp ftatuae collocatio in tempus depr^henfionis con- Sutu louipo foratorum incideretttbiuero populusnumini grates agere, magis infenfus fiu. effereis.Rumor ferebatur, CrafTum quocp effe eius rei cofciumridcp ex his c rnjjm de c<m qui capri erat quidam indicabanpaucis tamefides facta efLalij enim flarim iuratioejfufec ne fufpicionem quidem huiufmodi de tanto uiro admittebant: alij id a reis ^

confingi innuebant, quod ab eo uiro futnmg potentia: nonnihil auxilij ipe^ rarent. nec deerant qui cum fidem adhiberent, nolebant tamen uirum pri- marium perire, aut in Repub.plus turbaru fieri» Is igitur rumor penitus riv tercidit. Cum iam multi &C ferui dC liberi homines partim metu,partim mi- fericordia Lentuli QC reHquorum moti,fe ad eos enpiendos,ne morte ple¬ cteretur, comparaffent, re ante cognita Cicero Capitolium torum^ noctu occupauit, pradldiocp muniuit.Sub auroram cum fpem hbi a numine bo^ nam effe oftenfam cerneret, quod domi fiiaere facra a Veftaiibus pro falute populi facta, flammalongefolito altius fefe extuhit et populo imperauit,ut facramentum apud Pr^tores dicerent, fi forte militibus opus foret,feno- mina daturos :ipfeconuo cato Senatu, ei perturbato SC territo autor fuit, ut de his qui in cuffodijs tenebantur, capiteanimaduertendum cenferent, Difcrepabant enim fententijs, parum abfuit, quin hos miffos facerent»

Nam Ctefar,cum omnes qui ante eum fententiam tulerant, eos morte muL Ctfdm fcnten ctandos pronunciaffent,uacenfuit,exutosbonis,uind:oscp eos in urbes tkprouita c3 hincinde dedendos, ea conditione, ne quis in pofterum de uenia eis dan- iratorum. da referret : fi quis aufugiflet, urbem eam, ex qua euafiflet, inter hoftes ha¬ bendam» In hanc fententiam cteteri qui eum fubfequebantur omnes iuc- cutonis fcnten runtjita ut eorum quoqj pars, qui ante Cariarem dixerant, luas fentetias re- tu. uocarent. Atpoftquam Cato lpfe morte eos condemnauit, reliquoscj5.om Coniurdtimor nes in fua lententia pertraxit, ibi tum illi ex ea fentetia quae obtinuerat,ilip- te pleftuntur* plicio affedffacrificfacp propter eos & flipplicatio decreta* quod in tali re antea facium nunquam erat* Alij quoqj, de quibus iudicium facflum erat, qua: fi ti, nonnulli etiam fulpeclfquodic coniuratis effent adiinnfluri, in iu dicium pertradi funt.atque heee quidem per Confules fiebant* Aulum ue- ro Fuluium fenatorem, ipfe pater necairit,non quidem ( ut quibufdam ufc fultum ht* detur ) folus hoc priuatus ipfe agens.nam dC alrj multi no tantum non Con tre necatur. fules,uerum omnino priuari homines fuos filios interemerut»Eatempefta- c <cfdr fit pon te pneter heee quae retulimus, cum Labienus de porificibus creandis roga- tifcx JSUx* tionem tuliffet,Ca:far autem plebem demereretur, iterum plebs cotraSyi- legem, Domiti) legem renouauit atqj introduxit. Metello enim Pio de¬ fundo, Caefar eius pontificatum petebaqiuuenis adhuc^ qui nondu prg- turam geflerat:fed in plebe plurimum fpei reponebat cum alias, tum quod Labienum in Rabiriana caufa adiuuerat, fententiam^ tulerat ne Lentulus capite plederetur.igitur coeptu fuum perfecit, Pontifex^ maximus fadus

eft, multis id quidem uiris praeclaris, mprimism Catulo, competitoribus. Promptifsimus erat ad unum quemuis etiam uilifsimum hominem deme¬ rendum adulandum^ Caefar : ac fi quid inftituerat,ut eo potiretur, nullum neque fermonem neque adionem intermittebat, parum folicitus de ea hu militate in quam fein praefentiarum demittebat, dum ex ea potetiam poft- moddadipifceretur.Igiturinterquosprimus fieri moliebatur, his fefe ul¬ tro mfmuabauea propterplebi charus acceptuscp crat.Eadem Ciceronem ob interfedos ciues infenfa, odio perpetuo profequebatur.deniq* cumpo ftrema magiftratus fui die recenfere inftituiffet omnia, quae in Confulatu ,

c 3 ' fiw

' ' ' "S • •

• /

•iS*

50 DIONIS ROM, Hisi

fuo egiffet (erafit enim homini non alieng tantum laudas ineundae, fed ipfe cie. ut femagi fe quocp libenter praedicabat) filentium ei indixerunt,ne<$ permiferuntut ftrdtudbdica- unum praeter iuramentum uerbum faceret:ad quam rem Metello Nepote uerit Tr.phadiutore utebantur.Cgterum Cicero cotendendi cum eis ftudio ad- ^duAuSjiuramento addidit urbem a fe feruata effe:quo faefio, maiora adhuc in fe odia excitauit , Catilina uero initio ftatim eius anni* quo Iunius Sylla- Anno 692 . nus,& LXicinnius Confulatum ge{fere,perijt* Hacffenus enim Lentulum V.C. operiebatur, quamuis ipfe haud paruas haberet copiastcuncdatus eo, quod fperabat, fi Cicero prius cumfuis occifuseflfet3ueliquumfe poffe haud diffri Cdtilmd bcUo culter conficere . Sed poftquam Lentulum perijtfe accepit, eamepob rem niftus perit. multos a fe deficere fenfit : Antonius autem 8C Metellus Faefulis circumfefi fis, nullam ei progrediendi copiam faciebant, ibi demum in cafum dimica¬ tionis uenire coad:us,ad Antonium (diuerfis enim locis Romani cailra ha bebant ) fe couertit;quanquam is Metello 8C automate pneftantior,& co- pijs inftruflior effet.Carilinamuero mouebat, quod eum participem con- Jurationis de uicfioriafibi dedita opera conceflurum fperabat.Antonius fu 'Amicitia co)n- fpicatus id agere Catilina, cui iamfraefio non amplius bene cupiebat,(nam parada ratio- plerique cumalfispro potentia eorum aut fuis lpforum commodis am i' nes. „ citias inimidriascp fufeipiunt ) ad haec ueritus ne cum fe ftrenuc certantem uideret Catilina,conuicrjs incederet, proferretep arcana,ipfe quidem mor¬ bum fimulauit: Marco autem Petreio pugnam commifit. Petreius confer¬ to praelio Catilinam, cumqj eo tria millia hominu acerrime pugnates haud incruenta uic^oria cecidit.nam neque fugerat quifpiamhoftium,et omnes in eo loco quem ceperant, occiderant* quaeres effecit, ut ipfiuicdoresRei- publicaecaufamagno cum luefiu deplorarent tales totcp uiros, ctfi merito iiiOjCiucs tame atep focios certe perij de* Antonius caput Catiline in urbem mifitjUt fidem eius credi habentes, nihil praeterea timerentipfe huius uiefio Antonius hn- riaecauiaimperator,quanquamcaribrumnumcrus conftituto minoreder, perator dici - appellatus ed* decretum ad haec, ut facrificaretunueftcsqj a Romanis tan- tur. quam omni malo liberatis mutatae funt * At foci), qui Catilinaererumparti- cipes fuerant, etiam tum obambulantes, quietem metufupplicrj non age- bantrfed eos difsipatos quodammodo Praetores aduerfumfingulos emifsi anteuert erunt, poenasqj de qs fumpferunt. Alij autem qui nondum deprg- L. Vettius fo - henfi erant, indicio L. V cttij equitis, qui confors eorum coiurationis,pro- cios coiuratio - po fi ta impunitate indicium profeffus erat,conuicfii atque fupplicio affccfit nis defert, e- funt:donecnonnullis indicatis,eorumcp nominibus in tabula relatis, dein- iuscpfilfum te ^ muitos etiam alios in eam adferibere uoluit. Tum enim fenatus eum ma itimonium. iahdeao-ere ratus, tabulam quidem ei non reddidit, ne quos expungeret: ipfum autem eos quos omiffos dicebat, nominarim perccnfcreiuderut: fic pudore & metu confufus,no multos praeterea detulit . Cum nominahoru, quos detulerat, ignota, in urbe &C apud focios tumultus occafionem praebe rent, altjq$ fifii jpfis fruftra timerent, alij infontes alios fufpicione grauaret: dccreuit lenatus,ut eorum nomina publice ederentur* ita demum innoxijs quies facda,rei in ius uocati,pars prrefentes,pars cum no apparuiffent,con- demnatifunt. Hsec igitur Catilina perpetrauit, eocp paedo euerfus eft:cu- ius nomen, ut qui dignam fuis faefiis mercedem tulidet,diu gloriae Cicero* nis,fermonibuscp contra fe habitis materiam exhibuit.Ciceroni autem pa¬ rum abfuit quin confeftim ob Lentulum reliquoscp captos interfetfios cau ^ fa dicenda findet, ea accufatio ipfi quidem intendebatur, fed fub hoc prae-

>

LIBES. XXXVH. ji

eextu re uerafenatus petebatur. Metellus ante alios Nepos eum ordinem jAetffltiepd, grauiter didis apud plebem inuadebat,iadans non licere Patribus abfque tis contra SenA jpopulo ciuem ullum morte damnare.Nihil tam e ea accufatio Ciceroni ob< tm ct Cicero^ fuit. Senatu enim omnibus qui tum temporis res gefsiflent impunitatem nmroz^tio^ dante, addentecpfi quis ex his aliquem aufus fuifletin ius ob eam caufam ■*•:? cnat " uocare, eum fe pro hofte habituru, territus Nepos quieuit. Id tum tempo- P n&1 * r is fenatus obtinuit:acpraeterea hoc etiam, quod cum Nepos iententia feri¬ ret, ut Pompeius cum exercitu ex Afia Romam uocaretur, (praetexebat autem Nepos ab eorempublicam coftituendam etie? cum re uerafp em in eo poneret,cum is populo ftuderet,poffe fe per eum ea quae agitabat perfi cere) ei Patres obftiterut.Initio eideM.Cato 8C CL Minucius 1 libuniple- M,catoet mi bis contradixerunt, ieribamep recitantem inhibuerunttcumqj tabulam Ne nuctm refragii pos lpfeledurus acciperet,ipfi de manibus extorferunt : cum nihilominus tur Nepoti uerb a facere conaretur,osei comprefterunt* Cum utricp parti fui fuccurre* rent,iamcp fuilibus, lapidibus, adeocp mucronib. etiam certaretur, eodem die Patres in Curiam conuenertmt,ueftesq$ lugubres fump ferunt, & confu libus cuftodiaurbis mandauerut, curarent, ne quid ea detrimeti acciperet*

Igitur Nepos perterrefadus,ftatim fe e medio fubduxit:propofitaq* roga^ tione contra fenatum, ad Pompeium fefe contulit : quanquam nullam no- dem abefte ab urbe legitime poterat.Pofthaecfada, ne Caefar quidem qui tum Praeturam gerebat, quicquam innouauit.Hoc autem agebat, ut nome Catuli a louis Capitolini templo tolleretur, ( eum enim peculatus poftula- bat,rationesGp pecuniarum infumptarum exigebat) Pompeio autem pote flas fiere t reliqua nego cia exequendi.Superabant enim nonnulla, ut in tan ta tamcp uaria re fieri ailolet, imperfeda adhuc, aut certe Cadar ea commi liifcebatur, fore exiftimans, ut Pompeius per Caelarem ftetifie exiftimans quod haeres conficerentur, ei has adicriberet.Nequeuero tantoperePom-> peio rem gratam facere Ceiaruolebat, ut eius caufa huiuimodi etiam decre tum fieri contra fe pateretur, quale aduerium Nepotem fadum erat: nam ne huius quidem gratia eum fe geflerat, feduthoc pado plebem luam effi- ceret.Enimuero tantus omnes Pompei]' metus habebat ( riec du enim uide batur exercitum dimiffurus ) ut cum is M.Pifone Legatum ad petitionem Pompeium ti> Confulatus mififlet, & comitia donec ad eaperucniret,diftulerint, & eum ment Romani Pifonem prxfentem omnes unanimi cofenfu Confulcm defignarint:Pom- m.p if0 conful peij enim comendafio pro eo no apud amicos tantum, fedapud inimicos defigatur! ctia ualcbat.InterimP. Clodius Carfaris coniuge,idc^ domi eius,pollutis e- tia facris qua: Veftales apud Confules &C Pratores pura, omnibus maribus feclufis antiquitus celebrare folebant,uitiauit:Caefar Cio diu in iudiciu non P .ClodifaduV pertraxit, (nam compertumhabebateumpropter fadionemnon iricon- teriucum c«e- d em natum ) uxorem autem repudiauit, nonfe quidem credere quae de ea faris uxore, er ferebantur dicens, fed non pofle eam coniugem habere, quae femeladulte^ /*cr<* db code rtj commiisi fufpeda haberetur . Pudicae enim ciTe* non modo ut ne quid peccet, fed nefufpicione quidem ullam turpem de fe praebeat . Praeter haec Ccefar deuxo- quae in id tempus inciderunt,pons quoq$ lapideus ad infulam quae in.Tibe ri extat, pertingens, extrudus, Fabriciuscp didus eft. Anno fequenti, M. ^ r ' Pifone , M. Meifala Cofs. optimates Clodium, quem iam ante odio habe- Amo , bant , tum nero fcelus eius ut expiarent ( quum Pontifices inftaurationem xq facrificiorum ob nefas Clodijnolegitime perpetratorum decreuiffent) in ziodi.mm iu ius traxerunt, accufatuscp eft &C ob adulterium, quantumuis Caefaretacen- didit , ut^ab*

c 4 t ejSCblutuu

)

y ■iS

> /

r

p DIONIS ROM. Hisr.

te , 5C ob defectionem Nifibiticam, praeterea quod cum (brore rem habuiff fet. Ab folatus autem eft iudieum fententtjs : quanquam tj praefidium a fe^ natu peti]flent,impetraflfentcp,ne uim a Clodio paterentur .Itaque Catulus v dicterijs eos profcidit , prseficiium ab ijs poftulatum inquiens , non ut citra

tituli iottiiyCfr periculum Clodium fententrjs damnare poffent, fed ne pecuniae ipfts, qui- mors, bus corrupti fuerant, eriperentur . Is Catulus haud longe poft uita excellit, cum Temperante omnia rempublica pofuiffet, eiuscp ftudio omnibus fltis Cenfores Sena aequalibus anteiuilTet . Eodem anno aCenforibus omnes hi quimagiftra- tmlegunt . tus gefTeranqm ordinem fenatorum funt relati, etiam ultra definitum fena^ torum numerum.Populus etiam, qui ante haectemporaludos gladiatorios Inter fyctfdcu- nulla intercedente requie totos fpectauerat, tum primum inter actionem U prandere tce furrexigpranfuscp eftiscp mos tum coeptus, hodiecp quoties Imperator lu- ptm. dos exhib et,obfer natur. Eo modo in urberes fefe habebant, Allobrogibus Cotra AUobro autem Galliam Narbonenfem populantibus , C. Pomptinus Praetor lega- gcsgejlaC.Vo tos aduerfum hoftes emifit.ipfe loco commodo caftris pofitis, expectabat ptmi. rerum euentum , ut pro quauis occafione fuis SC confulere, &C fubuenire ut y entia, ex ufu eifet, poffet, Manlius Lentinus ad Vendam urbem caftrametatus, itahoftium animos perculit, ut pleriqj exurbeaufugeret,reliquipacemper legatos peterentdnterea temporis agreftibus ad defendendum urbem co- curretibus,atcp ex improuifo irruentibus,muris quidem pulfus:agrum au- Cdtugndtiu At tem omnem tuto depraedatus eft,tantifper dum Catugnatus dux eius gen- ‘ lobrogu dux. tis , cum nonnullis alijs Ifarae accolis,regioni fubfidio uenit . Lentinus cum Manlius Lenti eos tranfitu fluminis prohibere no auderet, quod plurimum nauium habe- nus. bant,ueritus ne in unum coirent barbari, fi ipfum in aiciem educere uideref in locis fluuio proximis,quae iyliiis erant obfita,infidias collocat, ita ut qui' que fluuium traiecerant , eos excipit ; dumcp fugientes nonnullos infequi* tur,ab tjs pertractus in ipfum Catugnatum incidinoccidionecp ibi tum oc^ cidiiret,ni uehemens tempeftas repente oborta barbaros ab infequendo hofteauertifftt. Poftha!C,Catugnato in longinqua profecto, Manlius ite¬ rum incurfionem in regionem eam fecit:oppidumcp, apud quod aduerfam prius fortuna expertus erat, ui cepit.L.uero Marius, & Sergius Galba trafc * miflb Rhodano, Allobrogum ditione uaftata,ad oppidum tandem So- Solonium Ionium peruenerunt,ualidumcp ftipra eam pofitum caftellum ceperunt, ho urbs, ftes obfiftentes praelio uiceruntiipnuscp oppidi, qua e ligno aedificatu erat, partem aliquam incenderuntme autem totum caperent, aduentu Catugna ti prohibiti funt. Ea re cognita Pomptinus toto exercitu in Catugnatum uerfus,eum obfedit: omnes® hoftes, excepto Catugnato,manu cepit, his actis, reliqua deinde haud difficulter in fuampoteftatem redegit .Interea Ad annum temporis in Italiam aduenit Pompeius, effecitqjut L. Afranius, ScMeteb ^4-V.C. Ius Celer Coff definnarcntur,fperans fe per eos omnia quae in animo habe Vompeij m ita bat cofecturum, ( inter alia autem praecipue cupiebatfuis commilitonibus hamaduentus, agros tribui, fuacn acta omnia confirmari ) fed ea fpes tum ab refuit.Poten etpojtulata. tes qufbus /am ante parum probabatur, ne fuffragi]s eius acta flabili-

rentur,obftiterunt. Atq* alter e Cois* Afranius nihil ei adiumento fuit:quip M eteUuscur pefaltationibus homo quam rebus gerendis aptior: Metellus ueroPonv vompeioin - peio iratus,qui eius forori,fufceptfs etiam ex ea liberis,nuncium remififlet, fenpis in omnibus ei actionibus obftitit.Praeterea L.Lucullus,quem fecum in Ga LucnUifrPom htia. quondam cogreflum Pompeius per ftrperbia habuerat, magno cona^ peio repugnat.1 tu Pompeio refiftebat: iubebatep,ut defingulis fuis factis feorfim referret;

/ neqs

>

\

>

LIBER XXXVU ^ £

neq^peterefut Timui omnia approbarentur, nam dC alias iniquum effe, Tim pliciter eius omniaacta, qux qualia eflent,nemo ipTorum compertum ha¬ beret, tanquam a domino quodam patrata,rata haberi : QC cum ipfe ex Lu- culli acftis quaedam refcidiflet, poftulabat,ut utrifcp in fenatu cxpofitis,is u-

tra approbatione digna uifa forent, cofirmaret. Lucullum Cato, Metellus,

&C ali) qui cum his fentiebant,enixe defendebat.Proinde cum is TribunuF plebis, qui de agro militibus Pompeianis diuidendo rogationem tulerat, etiam hoc eiaddidiflet, omnibus ciuibus fuffragtum cile dandum, quo &C hoc facilius tuberetur, dC acta Pompei) rata pronunciarentunMetellus tan l. f 'huius T rl ta cotentione id impugnauit,ut ab eo in carcerem diKcrztur. Cum (enatus pL Metellum eo loci conuenire inftitueret, L.Flauius ( id enim ei Tri.b . nomen erat) (el- c of. in carce - lam Tribunitiam ad ingreffum carceris collocauitjin ca<g confidens, impe rem abducit. dimento fuit ne quis ingrederetur: iufsitcp murum carceris dirui, ut eo (ena tus introiret,ip(efetanqua in eo loco effet pernoctaturus, copodiit, 1 onv peius his compertis, fimul pudore fuffufus, fimul indignatione populi neri tus,Flauio iufsit ut recederet, dicens id a fe Metellu petijficmequc tamen ei Metelli creditum eft, quod magnitudo animi Metelli omnibus e flet notifsima, ni- gnammitjs. mirum qui cum cum reliqui Tribuni e carcere uellcnt eximere, id abnue¬ rat. Itaqjpoftealociquocp Fiauio minante, non paflurum fe ut in prouin- ciam,qug forte ei euenerat, exiret, nifi prius de legibus ferendis fibi concef fidet, Metellus nihilomnino defententiafuamutauit,fed haudxgre in ur¬ be remanlit. Pompeius igitur,cum per Metellu &C alios flaret, ne quid con- fequeretur, inuideri fibi ab cis, fecp rem eam ad populum delaturu dicens: ueritus tamen ne ibi quocp uoti compos non factus, maius dedecus fibi pa reret,a petitione deflitit:ac tum demum cognofcens, nihil fe eo modo pol- fe,fed nome quidem fibi inuidiamcp ex ea in qua olim fuerat potetia parta: ip.fa uero re nihil fibi ea conduxifle, pcenicudine captus efl, quod dum' Isis exercitibus (e ipfum inimicorum miurijs expoftiiflct.Clodiiisucrb odio .potentum poftiudicium (irum Tribuniciam dignitatem affectabat; fum- mifsiscp aliquot tribunis,qui rogationem ferrent deTribunatu patririjs e- tiam comunicando, cum non perfuaderet,nobilitate abiurata,ad plcbeios Clodius ad p[c defeiuinin eorum cp numerum fefe referens, eorum iuris participem fe fecit: bemtranfit . mox Tribuniciam dignitatemambiuit.SedMetellus,quiClodio affinitate M-etcUus c 'lo- iuncftiis, facinoribus eius minimedelecflabatur, ne ea potiretur effecit, cau- fatus Clodium no fecundum morem a maioribus acceptu a nobilitate fefe tlone abalienafle, quod nifi promulgatalege militari fieri non concedebatur.His tustmPC(ht- co modo acftis, cum uecfligalia &C urbi,& reliquae Italix magnopere mole- fla dfentjex de ijs abolendis lata, omnibus perquam accepta fuit . At Pra> VettigdU tori qui eam tulerat ( is erat Metellus Nepos ) infefti fenatores, noluerunt Erogata, &nomen eius legi detrahere, & aliud inferib ere. Id no iarem quidem per¬ ductum, manifeftu tamen omnibus factum eft, ne beneficia quidem a ma- ‘c lis hominibus profecta patres grata habere.Sub idem tempus FauftusSyl- ic lgF.ludos gladiatorios in honorem patris exhibui t,p opulum cp lauto con- Fauilus SyU uiuio excepit, ijscp balnea dC oleum donauitHxc tum in urbe gerebantur* munus gladti- Caflar autem poftprxturam,Liifitanieimperauit:2^cumpo(Tetlatrodnia, tQrm exhibet. quadpfis in afsiduo erant ufu, haud magno labore excindere,noluit fe quie mili¬

ti dare.Qyippe homo gloriae cupidus, Pompei) cp, et aliorum qui fe priores &MtM

in magnam poteftatem ueniffent, aemulus, nihil paruum animo capiebat: u*res8F £*i fed (perabat fe, fi quid magnum perpetraflet,ftatim Confulatu potiturum,

atej -

/

Somnium Cee - atqjita immcnfa facinora editurum. Praeter alia ftimulabat eum, quod ia pm. Qu^ftura foa Gadibus in fomnis fibi cum matre fua coire uifus, idqj uates ei magnam potentiam portendere interpretati erant Jgitur cum ibidem in delubro Herculis ftatuam Alexandri pofitam uidifFet, ingemuit, deplo'

^ rauitcp fe nihil dum egregtj facinoris praeftitiife* His caulis motus, cum pacis copia ei eifet,uelut dixi, ad montem Herminium fe uertit: eius^p incolas in planiciem demigrare iufsit, ne uidelicet loco iuanatura tuto ad praedas agendas abuteretur(id enimpmendebat)haudnefciuseosidre* cufaturos, atque ita fe belli occafionem inuenturum ♦ Neque eum opinio fua fefellit,^ eos arma capientes opprefsit.Qiia re uicini nonuili territi, ne aduerfum fe quoqj iretur, liberos,coiugescp fuas,& alia qug habebant pro ciofifsima,ultra Dorium tranftulerunt.hgc parantes Caefar praeuertcns,ur* bes eorum occupauit: tum ad ipfos quocp contendit . Barbari greges ante fe obiecere, ut ad eos diripiendos diiperfos Romanos adorirentur : contra Caefar exercitu emifl'o,ipfe praelium deinde excipiens hoftem fudit. Dein* de cognito incolas Herminij defecilfe, eiuscp reditum per infidias operiri* ea uice alia uiam ingr eflfus, deinde rurfus arma in eos conuertit, uidorcp ad Oceanum fugientes infecutus eft. Cum continentirelictaininfulam quan dam traieciffcnt,ipfe inopia nauium coacfhis in terra permanfit; deinde rati bus iuntfis, partem copiarum traiecit, ibiqj multos fuorum amifit * Dux e' nim eorum terrae quae infulae adiunda erat aduecftus, ibic^militibus expo* fitis,tanquam terreftri deinceps itinere perrecfturis,ipfe mari ab xfturecur rente abreptus eos reliquit.Ibi ceteri fortiter pugnantes ceciderunt.P.aute V.Scecuij forti - Scaeutus folus inter hoftes relictus , amiifo fcuto , multis q$ uulneribus fau* tudo. cius, in aqua infiluit, enatauitep. His ita p era<ffis, Caefar a Gadibus adfead* Uehi curatis nauibus , omnibus cum coprjs in infulam traiecit, hoftes^ pe* nuriaiam commeatus afflidos nullo labore fubegit.IndeBrigantiam Calg ciaeurbem aduedus, eos quiclalfem antehac nunquam uidiffent, arma* mentis eredis territos infuam poteftatem accepit .Haec ubi perfecit, fatis fibi iam aditus ad Confulatum ftrudum exiftimans,non expedato fuccef fore qui mitteretur, magna celeritate ad comitia confularia profedus efh Statuerat eum petere, antequa triumphum duxifiet, quod a pompa trium* C< eftr triupho phi anguftia temporis excludebatur . Cum Catonis potifsimu intercefsio* omiJJb c onfu- ne id non obtineret,triumphi quidem curam depofuit,fperans fe,fi Conful Utum petit, fieret, longe maiores res adurum,longecp fplendidius triumphaturu.Nam Equus ctfaris pr&ter ea quae retuli , quae animum eius inflauerant , equus ei quidam fiisis bifidis ungu- jn duas partes prioribus ungulis natus erat jiscpfolum Caefarem exultans ‘ if' ferebat, nullum alium feiforem admittebat. Quapropter Caefar nullam exi guam fpem agitans, ultro triumphum omifit.Sed ubi Romam ucnit,in pe* Cefctr Pom- titioneConfulatus eo modo &alios,& Pompeium primis Craffum^, de* peium et C uf- meruit, ut cum hi etiamnum aduerfum fe mutuas inimicitias exercerent, fa> fum in gra- (ffiones® fouerent/empercp alterius conatus alter compertos reprimeret, um mw‘c re' tum ad ie pertraxerit utrum cp,ita% ab omnibus unanimiter defignatus fit.

^ocuer° praecipue eius iapientiam demonftrat, quodft: occafionemeo> ^ ' rumdemeredorumfi^moducognouitreocp mo do inftituit, ut utercp dum alteri refiftere cupit, ipfum adiuuarent.Necp hoc effeciffe fatis habuit, fed i* pfos quotp in gratiam inter fe reduxit, non quod eorum ipfi concordia cor di eifet,uerum quod eos plurimum potentia praeftare uidebat:certocp fcie bat, quo d fine utriufq* eorum auxilio ad nuUam magnam poteftatepoftet

pertienire

LIBER XXXVII. 3?

perirenire,atq3 ut maxime alterius ope niteretur,tameft alterum fibi aduer- larium habiturum, plusq, ab eo damni, quam ab iijo adiutore emolumenti accepturum. Exiftimabat enim omnes homines maioriftudio inimicis ad-' Inimicitia ho+ uerfari,quam fuis opitularimon ob id tantum quod ab lraodiocp uehemen mmibm amici tioresanimi commotiones,quam a quauis amicitia proficifcuntur, uerum quia altero fui caufa quippiam agente, altero propter alium, necp uoliiptas LfA

confcquutos,neq3molefh'afrufi:ratospropofito eadem lequitur:tumpro i

cliuius eft impedire aliquem, eiuscp incrementis obftare, quam eunde uel- ^ le ad magnum faftigiutn promouere,idcp cum alias ob ca^as5tum eo prae- « fertimnominequod is quiobftat alicuius incrementis, a alq agrariam cc init, &C Cibi profpicit : contra qui alium extollit,is eum .oC ubi OC exteris mo- « leftum efficit.Hae tum Caefari caufa; fuerunt, cur dC fc illis infinuaret,&: eofi .

dem inter fe in gratiam reduceret : quia necp fine his fe potentem futurum uidebat,& confultum non putabat, ut alterutrum eorum offenderet. Nccp nero metuebat ne concordes illi fibi pracualereiit,quod exploratum habe¬ bat, fe & alios ipforu amicitiae auxilio,ipfoscp unum per alterum haud lon¬ ge poftpoflefuperare, cui cogitationi euentus etiam refpodit. Ea propter Caefar eos inter fe reconciliatos fibi adiunxit:Pompeius & CrafTus tanqua occa fione fibi opportuna in manus data,ft atim in gratiam redierunt, Caefa P ompeij, Caft remqj in partem rerum fuarum receperunt. Pompeiummouebat,quddde n*> er c rapi fua potentia diminutionem fadam cernens, Craflum uero multum ualere, confti™tio> Ca*faris item res crefcere, ueritus ne omnino ab his opprimeretur, fpera- bat praeterea, fi hoc tempore cum ipfis focietatem iniret, fore ut per eos pri ftinam potentiam recuperaret. Craflus QC genere &C diuitrjs omnibus ante- Crajsipropo- ire cupiebat, cumqj Pompeio effet longe inferior, fentiretep Cadarem ple- fitm. no gradu ad fublimia pergere, ftatuit eos inter fe tanqua in certamen com- mitterejUt ea ratione neuter excelleret . Sperabat enim fore uthis quafi ae¬ quis uiribus certantibus,ipfe interim frudus amicitia utriuiq* caperet, ho- noresqjfibi quam illis ampliores tribueretur.Ipfe quidem neq? ad plebem omilino,neque ad fenatum fefe accommodabat, omnia propria; potentiae caufa agebat .Igitur in utriufqj ordinis beneuolentia ex aequo fefe ingerere, utriufcp inimicitias declinare, tantum utrifep gratificari, ut dC eorum caufa fuiffe uideretur, qux utrifep effient acceptifsima, dC nulla pars rerum diffici¬ liorum ad fe pertincret,inftituerat. Eo itacp pado, hiscp de caufis tres prae- didi uiriamicitiam iunxerunt,eamcp iureiurando firmauerunt,acinuicem in commune confuluerunt, atque exinde fibi mutuo ea tribuerunt, eam a- lius ab alio accep erunt, quse & fuae uoluntati fatisfaceret,et ad rem prarien- tem ipfis componendam uidebatur conducere . Cum hi inter fe confpirafi fcnt,fcdatores etiam eorum padiones inter fe fecerunt, impunecp omnia pro iuo arbitrio egerunt, freti iftis ducibus. Itaque in folo adhuc Caton e,& C dtofolm R ei bisquifeeiufdemcum eoeffiefententiteuideri uolebant, reliqua adhuc e- pub Audet. rat integritas . Nam reliqui quide omnes, folo dempto Catone, nihilinre- publica pure, aut fine auaritia agebant : quidam tamen uerecundia eorum qua: agebantur comoti,itemcp nonnulli ftudio imitandi Catonis, ipfi quo¬ que rem tentarunt,8£ nonnulla Catonis adionu fimilia fada exhibuerunt: neque tamen hi pcrfeucrabant, quippe quia eum fada nonauirtute, fed ab iludio proficifcebantur.In eum locum res Romanx eo tempore a tri¬ bus illis uiris deduda; funt, coniurationem fuam, quantum eius fieri pote¬ rat, maxime occultam habentibus. Nam cum ex fua omnia fent entia gere- 1 v rent^

3 6 DIONIS ROM. UIST;

retjinterimtamen obtendebant proponebantcp infpeciem maxime con¬ traria, ut quam diutifsime Tuum inftitutu clam edet, dum fcilicet fe fatis ad omnia paralfent.Nec uero deos eorum facfla latuerut:fed quae ab his cxpe \ (flanda in pofteru e(Tent; eorum iudicia iam tum ftatim mortalibus, qui fu-

Tk^pcjlM m- tura ex his praenofcere poflent,oftenderunt.Tanta enim tempeftas repen- gens Rom*. te urbem totam, omnemcp circum regionem inuafi t, ut multae arbores radi citus conuulfae,multa aedificia fubuerfa, naues inTiberi ad urbem, dC ad o- fliafluuij inflationelocataefubmerfae, pons ligneus difie<flus fit. Adhaec theatrum quoddam ad ludos de Syris extruefium, corruit : atep horum om> nium nihil fine multorum hominu clade euenit.His igitur fignis, quae Ro¬ manis terramaricp edent euentura, quodammodo repraefentatum eft»

DIONIS ROMANAE HISTORIAE liber tricesimvsoctavvs, Cjuilielmo Xylaniro ^Auguflano interprete.

INDEX CAPITVM libri X X 2C V I II* Quemadmodum inter C ce fer em & Bibulum difeordice fuerint.

Vt Cicero in exilium iuerit .

Quomodo Ciceronem exulem Philifcus confolatus fit.

Quomodo C ce far bellum contraHeluetios & Ariouijium gefferit,

Anni autem duo funtjn quibus Conflatum gefjerunt jtn, V. C. <%><>• C.IuhuS)C.f.Ccefar& M. Bibulus.

6p6. M,Calpurnius,L.F.PiJb A.Gabinius L.F.

~"Mi aesar in id incumbens, ut totius populi gratia fibi con | ciliaret, eumcp fibi ardius deuinciret, optimatum tamen i quocp partibus fe ftudere uideri interim uolebat,ne eos u ! nimicos fibihaberet:igitur faepenumero dicere folitus e- j rat, nihil fe quod non in ipforum quocp rem foret, promul , ! gaturum. Is anno infequenti legem tulit de agro toti no

pulo diuidendo,ita quidem confcriptam,ut ne minimum quidem quiccma in earepraehendendu extaret;atqj hanc quoqjfenifi nobilibus id fieret uo- Cefamlcx lentibus,non ede laturum prae fetulit. Et legis quidem eiuscaufa culpari d agraria, nemine p o terat. Ciuium enimmultitudo,quaeinimmenfum excreuerat ac faepiusiamTeditionibusmateriam praebuerat, ad opus faciendum & aeri' culturam conuertebatur.folitudines autem,quaetum erant per Italiam plu¬ rimae, frequentab antunut iam non ij modo, qui militia confecfii erat fed 5C altj omnes ui<fiumfuffi'cientemhaberent, necp ciuitate quicquam in id ero gante,neci'acfhiram facientibuspotentibus:quinimo ad multos eorum ho

nor acdignitasinderedibant.Omnemautercgionemqux publica popu¬ lo Romano erat, excepto agro Campano ( hunc Reipub. exemptum ob praeftantiam cenfuit relinquendum ) diuifit, reliquam necinuitis dominis ademit, nec precium arbitrio diuiforum confiituit: fed emi eam primum a uolentibus iuisit, deinde tantum numerare precium, quantum inprofcri- ptionibusiudicabatur. Magnam auteuim pecuniae adeiTe dicebat, partim ex ea praeda quam Pompeius inuexerat,partim ex tributis dC uecfiigalibus iam ante confli tutis reliquam: quam impendi in ciues aequum iudicabat,

quorum

v ,

LIBER XXXVIII. 37

quorum periculo edet parta.Praeterea diuifores agroru coiiftituit neq* pati cos numero, ne potentiae cuiufdam fpeciemres ea exhiberet : neqj eos qui criminibus erant obnoxtj,ne quibus id moleflum neret : uerum uiginti ui* ros ad id dei egit, qui magiftratus aliquoties gefsiflent, tum qui ad eam rem j

eftent quam maxime idonei, ab eorum numero fefe exemit, flcuti iam ante teftatus abunde erat, ne quid fui ipfius caufa decernere indicaretur. Ipfe e* nim dC principem feeius rei fautorem ferebat: aperte autem eamPom* peio,CraiTo,alijsffi gratificabatur. Legis igitur eius gratia non modo a ne* mine incufabatur, fed nehifcere quidem contra eum quifquam audebat; recitaueratenimantein Senatu, atque unumquencp nominatim compel- laueratjfi quid ab ullo improbaretur,id feuel emendaturum,uelmduduru omnino promittens.Enimuero optimates omnes, quicunq3 extra conipi^ rationem erant,maiorem in modu grauiter rem ferebant, hoccp lplum ante alia, quod legem quauniuerfiim eorum ordinem erat preflurus, ita compo* fuerat, nulla ut eius inuadeda: anfa daretur.fufpicabantur enim fore, ut Ca> far in omnibus qua; agitaret populum a primoribus alienatum ad fe pertra hereqatqj apud omnes homines autoritatem potetiamcp obtineret, ut ne' mine ipfi contradicente, populus eius ftatuta uticp approbaret.His conten ti ca;teri,fubinde fe autores legi futuros pollicebantur,interim tamen pro* mifia exuebant, 6c alias ex altjs moras atq3 dilationes interijeiebant. At M.

Cato ( uir bonus quidem ille, & rebus nouis minime fauens,fed qui tamen M. Cato3cr * nec a natura, neque ab inftitutione uim in perfuadendo haberet ) etfi pro* m.p etrcim cS mulgationem eam ne ipfe quidem reprehenderet, tamen utendum pre* Ce -

fenti rerum flatu cenfebat7 nihilqj praeterea mouendum ♦ Hoc ita commO' fa™' uit Caelarem, ut Catonem e fenatu abreptum in carcerem conijci iuflerit. Catoi Cafare Cum promptifsime Cato fe abducendum traderet, multiqj eum feque' 'tncarcerc con rentur, atque inter eos M. quidam Petr eius Cacfai i obiurganti, quod fe' ie&K.

Iiatu nondum miflo abiret, malle fecum Catone in carcere efle refpom M.Petreijin diffet, quam hic cum Caelare: ibi tum pudore fuffufus Caefar, Catonem lu dittii*

berauit,fenatiimcp dimifit,hoc uno addito dido: Se fenatoribus 6^iudi- cium de lege, QC poteftatem comiOffe,utab ijs fi improbaretur, ne ad popu lum quidem referretur : nunc, quia uos, inquit, autores fieri non uultis, ipfe populus iubebit legem. Poftea nihil quicquam Csefar cum fenatu commu nicauit fed reda ad populum de his quseuellet, retulit;tamen utnihilomi' nus nonnullos primorum in concione Obi aftipulantes haberet ( fperabat enim eos fentehtiam mutaturos, ac nonnihil populum reformidaturos) a collegafiioexorfus,eum interrogauit,an aliquid in hac lege improbaret.

Bibulo nihil aliud refpondente, quam fe in fuo magiflratu nullam nouatio' B Huius legem nem admifluru, deprecari eum inflitit, plebicp ut in exorando Obi adeflet, C*f*risrio perfaafit,ita eos legem obtenturos dicens, fi Bibulus concefeiflet; Bibulus magna uoce ad populuin haec uerba proclamauit:Ne fi omnes quidem uo lueritiSjlegem hanc hoc anno obtinebitis.atqjhis didis e medio abijt. Cae* far neminem ulterius eorum qui magiftratus gerebant, interrogauit, ueri* tus ne & ex ijs aliqui Obi refifterent:Pompeium uero & Crafllim, quamuis hi tumpriuati erant, addudos,iufsit de fua rogatione fententiam dicere; non quo d ignoraret quid tj fentirent, quippe omnia in commune inter fe agebant, fed ut dC ipfis honore adderet, quos cum nullo magiflratu degen* tesfnconfilium de lege hac adhiberet, kaliorum animos terrore occupa' ret, fi eos qui & primi edent in duitate, dC plurimum apud omnes poftent,

4 fu»

/w

DIONIS ROM. HIST.

fux fentefttite aftipulatores haberet:praeterea, ut populo rem gratam face/ ret,euidenti figno commonftrans rem ab tjs neque abfurdam neque mfu- 'Kompeius lege ftam peti, quam tj uiri &C probarent, & laudaret. Ad haec Pompeius , cui ea c\^%Pr0 - res perquam grata obtigerat : Non ego folum, inquit, hanc promulgatio* hcit- nem, Qumtcs,probo, ucrum 8>C uniuerfus fenatus eam approbauit, quo temporeno meis modo, fed etiam Metelli militibus agros diuidendos de* creuit. Atcp tunc quidem ob paupertate qua Refpublica laborabat, ea do* natio haud iniuria dilata elbnunc cum eadem mea opera diuitrjs abundet, tequum eft & his promifla perfici, &t frudus communium laborum ad reli* quosperuenire.His didis,fingulalcgis uerba percurrens, collaudauitfum* ma cum plebis deledadione.Quod ubi Ctefar uidit, percontatus eum eft, uelletne fibi prompte auxilium ferre contra aduerfantcs huic legi: fimul dC populum iufsit, ut precibus hoc ab eo cotenderent.Pompeius eare animo elatus, quod fuam priuati opem Confufpopuluscp imploraflet, multis fei* pfum cohoneftans , extolknscp , tandem inhtec uerba erupit: Si quis glan¬ dium fumere aufurus eflfet, fe fcutum arrepturum. Id Pompei) dieftum Craf fus quoque laudauit.quo effedum eft ut ali) etiam quibus ea lex non place bat, tamen uel hoc ipfo adeam approbandam incitarentur, quod eam ab his, qui &C bom uiri, &C Caelaris inimici indicabantur, (nec dum enim coru bibulus Gfferi inter fe reditus in gratiam innotuerat ) (liaderi uidebant.Bibulus autem ne fe opponit, fi c quidem cocefsit,fed tribus fibi Tribunifplebis adiutorib.adiucftis,ne lex perferret obftitit:ac poftremo,cum nulla aliam rei extrahendae caufam ha¬ beret, in omnes reliquas eius anni dies ferias indixit: i)s aute populo in con cione coire legibus permiflirm no eft.Cum Cgfar Bibulu nihil admodu mo ratus certa diem praeftituiftet legi perferendae, noducg plebs foru occupaf fet, Bibulus cum iuis, quos ad eam rem parauerat,eode contendit:8C ad Ca ftoris quide templu ubi Caeiar cocionem habebat, in fomperuenit, cedete populo partim obuerecundiam, partim quod eum fibinonaduerfaturum exiftimarent . At poftquam in fuperioriloco conftitutus contradicere legi aggreftus eft, &C lpfe per gradus cleiedus, 8C fafces eius fradi, uerberacp 8C uulncra cum alijs, tum tribunis plebis impofita funt. Ita lege perlata, Bibu* lus, qui tum contentus falute fqa euaferat , poftridie eius dici in fenatu eam refeindere conatus eft . fed id ab re fuit , quod omnes reliqui ftudio plebis mancipati quiefeerent /Igitur domum fuam fe recepit, neqj unquam poft* hac ad extremu ufep anni diem in publicum progrefius eft: fed domi fe con tinens,Cefari quotiefcunq* is aliquem nouam rem moliebatur,perJidores obnunciauit, dies efte feftos . his igitur per leges fas no efte eum quippiam V.Atmim agere.Ea propter quidam Tribunus plebis, P. Atinius nomine Bibulum in Tr.p/. carcerem includere aggreftus eft , uerum id quidem obftantibus collegis omifit : Bibulus autem, Tribuni® qui eum fequebantur, omni Reipublias adminiftratione abftiniierunt . Metellus uero Celer, &C Cato, ac propter M cteUut Ce- htinc ipfum M. etiam quidam Fauonius, qui Catonem fumme imitabatur, ler,Cuto, et Fu etiamnum in legem no iurauerant, quodidfemelfadum, deinde in omni* uonm ut in le bus abfurdis rebus requifitum iri perhiberent, igiturferib aftenfionem ab* gem dgrurim nueranpprtecipueqj Metellus, qui idfadum ad Metellum Numidicum re* wmnnt. ferekat.At poftquam dies appettjt,qua muldam conftitutam folucre opus habebant, iurauereftiue id humante conditioni adferibendum eft,quafit ut ftepenumerbpromptioresinpromittendo acminado hominesfint, qu^m in perficiendo :fiue quod fruftra fe muldam foluturos iudicarent, ubi nullu

faae

y>;

("

LIBER XXXVIII. 39

fax perfeuerantiae fructum Refpublicacaperet. Sic tandem ea lex perlata elbprseteteacp decretum,ut ager Campanus his qui ternos pluresue libe¬ ros haberent, diuideretur. atq3 ita tunc primum Capua inter Romanorum /

colonias relata eft. Ob hxc ada Caefar populum fibi obftridu fecit * Equi- ^ /

tes uero,tertiam eis partem uedigalium, quae nomine redempturarum de Gc/itr pubtica bebant, remittens. Ip fi enim omnibus uedigalibus praeerant, 8C cum faepe nis tertii mer numero remifsionem a Senatu flagitaifent , obftantibus S < alijs nonnullis, cr dum partem dC Catone,nihilimpetrauerant. Poftquam igiturhunc quoc^ ordinem ne- mine contradicente fibi deuinxit, primum omnia Pompei) acta confirma- uit, neca Lucullo, neque aliorum quoquam repugnante : poltmodo alias quoque multas leges tulit, nemine fe opponente, ne lpfo quidam Catone.

Qiianquam hic in Pnetura fua,quam paulopoft gelht, cognomenti harum Caelaris legum ( Iui ix enim uocabantur) nullam mentionem fecit, fecun¬ dum quas tu iudiciafiebant,uerum id ridicule omnino iuppreisit. Has ego leges, quia funt & mul tx admodum,necp ad noftrum opus quicquam con ferunt, praetereo. CLautem Fufius Calenus, Pr^tor, cum in certaminibus fo Q.Fufij Cate* renfibus promifeue ab omnib. fuffragia ferri, &C deinde queuis meliora fuo m kx> ordini adfcribere,abfurdioraalrjs impingereuideret,legem tulit, qua fingu los feorfim fua fuffragia ferre iufsit,ut fi no uiritim ( na occulte hoc fiebat ) at certe tribus quaeuis quidfentirent,manifeftum redderetur.Caeterainur' be Cf far folus dC in troduxit, et fuafit,& decreuitinuniuerfum omnia, haud aliter quam fi folus Rom^e imperaret. Vnde faceti quidam Bibuli nomen omnino reticuerunt, Caefarem autem pro duobus Coniiilibus &C nomina- uerunt 8C fcripferunt,CCaefarem &C lulium Caefarem Cofs. dicentes. Suas autem res Cadar per alios confecitiid enim magnopere cauebat,ne quid fu bi ipfe tribuere uideretur. quae res effecit, ut facilius omnia quae uellet con- fequeretur.Ipfe igitur nihil fe defiderare, fed abunde praefenti conditio¬ ne contentum ferebat:at uero alij, quod rebus eis necefiarium ac conduci¬ bile fore uidebatur,de omnibus qme is uellet, referebat, efficiebantcp ut de¬ cernerentur non a populo tantum, fed ipfo etiam Senatu. Nam plebs qui¬ dem C^fari Illyrium, Galliamqj cifalpinam decreuit,ut in eas quinquennio toto imperium obtineret,tum tribus legionibus, fenatus autem Galliam trans Alpes pofitam>unam^legionemadiecit.VeritusigiturCaefar,nefe C^fxrls eum abfente, Confulatum gefturo A. Gabinio,Pompeius nouas res moliretur, Pompeio et L, necefiarium duxit eum,alterumcp Confulem L.Pifonem affinitate fibi con pif°M iungereritaq* Pompeio fuam filiam nuptum dedit, quanquam iam ante alij alij defponfatamripfeueroPifonisfiliam duxit. Eo modo ab omni parte fuam potentiam firmauit. Cicero autem, & Lucullus, quibus haecminime placebant, Caffari Pompeiocp per quendamL.Vediu necem parauerunt, L .Vcftius} necp tamen id fuccefsit, fed ipfis fere ea res perniciem attuliffet . V ed ius e- Cic. cr Lucul¬ lum per indicium delatus, atep compraehenfus antequam facinus patraret, lopertuffor eius autores nominauit. ac nifi Bibulum quocp tanquam infidiarum parti- cf Pop*

cipem nominafiet , profecto ij infortunium habuifient. Nunc cum indicij fub°rtutus. ulcifcendi caufa eum qui rem Pompeio aperuerat crimine onerafiet ,in fu- fpicionem uenif,quafi ne dereliquis quidem ueraretuliflet, fed ex compo- fito ad calumniae aduerfariorum exponendos eos iummifius eflet. Igitur de his tiarrj rumores ferebantur, nihil certi cognofeebatur .Vedius autem ad populum produdus, cum eos tantum, quos dixi, nominafiet, in carce¬ rem condituSjibicp haud multo poff: clam necatus eft, At Cicero qui hac de r da caufa

40 D ION I S ROM. KlST.

caufa Carfari & Pompeio fufpe&us erat factus, eam fufpicionemipfein de>

C A ntonius 4 fenfione Antonij confirmauit.Hic Antonius multa Macedoniae quae Ro- Varone in iu manis parebat, cuicp ipfe praeerat , multa ei quae ad Romanos non fpecfia- dk^tfnfits. bat, damna intulerat, multa ipfe receperat.Nam cum Dardanorum^ seg fi- nitimorum agros popularetur, eos contra fe uenientes fuftinere no auius, fed quafi aliud agens cum equitatu aufugitdta peditem illi circunue tum dC exutum pra:da regione fuaui eiecerunt, Eodem modo cum focijs Roma¬ norum in Myfia agens, ad Iftrorum urbem a Bafternis Scythis, qui auxilio Myfis uenerant, fuperatus profugit . Neep tamen his de caufisin iudicium pertractus, fed cum Catilinaria: coniurationis confcius accufaretur,ob pro¬ dictas res damnatus efheuemtcp ei, ut quorum arceifebatur, de rjs noncon ui<ftus,eoru caufa plecteretur, propter quae ei dies dictus non fuerat.Et An toniusquideeomodopoenasdedit. Ciceroautem quitum temporis pro eo,utpi ita quem in iuo Coniulatu collega habuerat, dicebat, plurimis uer- bis Caelarem huius indici) autorem impetierat, ac nonnihil couiciorum et f ecerat . Cadar, qui haud dubie id aegre ferebat, quanquam tum Coniulatu gerebat, tamen eo tempore neque uerbo neque re contumeliam Ciceroni Ctfaris itteon retulit, quod diceret multos elfe, qui dedita opera meliores crebris acua- tmdijs feren njS didfis profeinderent, ut eos ad contentionem Simularent, uten hi ciufi dis ceqummi' modiregeretes opprobria,ipforum fimiles haberetur: eam ob remfe cum tM,inc[;U‘cifce nug0 jn geniTS certaminis defeendendum fibi ducere. Atque hac de cau dis prudentia, pa cdm alfjs qtioru contumelqs petebatur, tum Ciceroni talem fe exhibuitt quem cum animaduerteretno tam in hoc laborare, utipfum traduceret, cjj ut uicifsim ab eo male audies, fimilem fibi efficeret, nullam admodum eius rationemhabuit:fed difsimulatis eius oppr obri) s,ho m ini liberu ufum con- uiciorum tanquam laudum fuarum no inuidit, quanquam interim tamen non omnino ea paruipenderet . Erat enim natura placidus, dC nequaquam iracundus : nihilominus in fimili cauia poenas a nonnullis ita exegit, ut ne¬ quaquam per iram aut praepropere id ageret. Nihil enim irae indulgebat, fed occafionem circumfpiciebat. per eam plerofquenec fentientes ulcifce- batumd' que non tam ut poenas fumere uoluiffe uideretur, quam ut quan¬ tum eius neri poterat, maxime tutus abinuidia res fuas omnes commode difp onere pofct . Igitur occulte, QC eo modo quo minime quifpiam id ex- pecflaret, punire aduerfarios folebat : partim utfamaefuae confuleret-ne' ue iracundus iudicaretur effc : partim ne hi pradentientes fibi cauendi locum, aut malum inferendi prius quam ipfi acciperent, locum haberent . Neque uero tam praeteritorum curam gerebat, quam ut in pofterum tutus eflet. Itaque multis grauifsimarum offenfarum gratiam fecit, aut leui admodum uindiefia contentus fuit, quod eos a maleficio deinceps fibi temperaturos crederet . Contra fecuritatis fu e caufa multos acerbius quam res ferebat ul- tus e fi, ab eo quod infecfiu fieri iam nequiret,certe alios fupplici]' grauttate abfterritum iri affirmans. His ergo cogitationibus Caefar motus , ipfe qui- Clodius 4 Gefa dem contra Ciceronem nihil molitus eft:Clodium uero, quod eum ob adul re ad plebe tra terium non accufauerat,gratiam fibi referre cupere inteliigens,occulte con duftus, Tribu- tra Ciceronem inftruxit. Ac primo quidem eum cupientem plebeio iureu- ms plebis fd- ti,& legitime a patricijs trafire,adiuuate etiaPopeio, ad plebe traduxit: de- Cice- inde ftatim ei Tribunatu plebis cofecit. Is Clodius & Bibiilu, cum Confu- rom utpcrm- jatu fim<fius in concione prodiregacpraiteriuramentudecreuiflet de prg- ClC,fb Vl>utn ^enti rerum coditione uerba facere, inhibuit:£C Ciceroni perniciem machi- *u * natua

c

:*

LIBER XXXVIH 41

jiatus eft.Sed cum cum in Reipublica ob eloquentiam plurimum polle ui- deretjideocp haud ita facile poife opprimi, animum ad conciliandum fibi fa uorem non populi tantum, fed equitum etiam, ipfiuscp Senatus, adiecit,a«* pud quos ordines Cicero primas obtinebat : fore fp errans ut his fibiadiun- <tis, tanto facilius eum euerteret, qui metu magis quambeneuolentia pol- lebat.Plurimos enim Cicero didis laeferat: nec tantu apud eos quibus pro- Ciceronis fuerat fauoris habebat , quantum eorum quos offenderat animos a fe aba- mores. lienauerat.Equidem alioquin plericp mortalium procliuiores funt ad fufci- pienda contra fibi iniquiores odia, quam ad gratias detentoribus fuis ha¬ bendas : atqj his quidem quorum patrocinio ufi funt, mercedem fe perfol- uiile exiftimat,aduerfarios aute quacunqj ratione ulciici itudent.Sed prae¬ terea etiam Cicero acerbiisimos fibi inimicos parauerat,dum (emper prx- ftantifsimo cui® fe praeferre ftuderet, libertate^ dicendi in omnes immo¬ dica ad fatietatem ufq> uteretur: quippe qui magis facundi ac prae reliquis diferti , quam boni uirinomenuenabatur. His de caufis, adhxc quod glo¬ riando’ exteros omnes excederet,neminemfibiparem duceret, fed cogita¬ tionibus fuis, ut &C in uita, omnes prae fe contemneret, neqj idem cum ullo uitxinftitutumfequeretur, oneri plerifcp &C moleftix erat : adeocghiipfi, quibus probabatur,inuidia 6C odio eius tenebantur.His de caufis Clodius fperas fe eum facile polle opprimere, fi fenatum prius, equitescp &C plebem fibi conciliaiTet/rumentum ipfis gratuito diftribuit ( Nam Gabinio iam dC Anno 6$ 6. Pifone Confulibus de frumento pauperibus diuidendo ifteretulit, & colle gia fociorum , ita inuidix uitandx caufa dicta, quae antiquitus inftituta,ali- clodij Tri&. quandiuiaminterciderat,rcnouauit)interdixitcp Cenforibus,ne quenqua magiftratu mouerent,aut ignominia notarent,nifi quis apud utrumqj ordi nem in iudicio conuictus eilet.Cum ad cum modum eos meicaflet, aliam le gem tulit: quae ut intelligi melius polsit, pluribus mihi uerbis explicada efi:.

Cum aufpicia publica Romani SC de coelo , dC alrfs quibufdam ex rebus ca¬ piant, quemadmodum iam ante dixi, plurimum ponderis cceleftia auguria habuerut,ita ut cum reliqua in fingulis actionibus petantur, id fingulis tan¬ tum diebus femel obfcruetur.Eius hoc praecipue proprium erat, quod prse exteris omnibus , uel permittebat aliquid agi, nullo deinde amplius augu¬ rio obferuato, aut prohibebat aliquam actionem, impediebatq3,itautpo- pulifuffragationes omninoinhiberet*Porro quoties populus in fuffragia ire de certa re uellet , de ccelo feruabatur , fiue fecundum id augurium , fiue aduerfum eueniret. Huius ego inftituti caufam non habeo quam comme¬ morem, id quod in communi fermone fertur, feribo. Enimuero multi ut le¬ gum lationes , autmagiftratuum conftitutiones de quibus ad populum re¬ ferebatur, impedirent, de coelo fe feruafle obnunciare folebant: igitur fas non efle agi cum populo. Quam obrem Clodius metuens ne fi Ciceronem in ius uocaret,eo modo moram iudicio nonnulli inrj cerent, rogationem tu Iit , ne quis qui cum magiftratu effet, his diebus quibus populus fcifcere quicqua debebat, aufpicia caperet.Hpc cu Clodius ita aduerfum Cicerone tuliflet, Cicero re intellecta L. Ninniu QiiadratuTribunu plebis fuborna- l. N innius uit, qui lifs omnib. intercederet:at Clodius ueritus ne ex eo tumultus c5ci- Q ytdratus taret, aut mora rei intj ceret, Ciceroni occurrit,eumcp dolo circuuenit,polli T nb.pl citus fe fi per eu has leges perferre fibi liceret , nulla ei actione intentatum. C-icA Clodio Ita Cicerone atque Ninnio quiefeentibus, Eleges easpertulit, &pofteai- mMto pfum etia Cicerone aggreflus eft:Cicerocp quanqua prudentifsimus habe

d 5 riuo-

4» D10K13 ROE fllSl

ri nolebat, tunc a Clodio deceptus effifimodo id Clodio3ac non Caefari pd tius/alrjsqj qui cum Clodio confpirauerant,adfcribendum eft.Caeterum ea Clodtj de lex, quam Clodius poftmodo tulit, quanquam prima fpecie non uidebatur $6%nilucm contra Ciceronem introdudla,tamen re uera eum maxime petebat: nam ta indemnatum Clt0 Ciceronis nominc,contra omnes eos inuniuerfum erat ftatuta, qui ci- nccafpnt , m uem ,'ndcmnatg £ populo occiderent, aut occidiflfent.Atqui ita totus etiam Ciceronem, (enatus impetebatur, qui S^Confulibus cuftodiam urbis , quae fecum eius rei poteftatem trahit, cbmiferant : St ipfi deinde Lentulum, alioscp, de qui- bus eo tempore fupplicium capius fumptu eft , condemnauerant . At uero Cicero, qui 6£acculauerateos,8£ de rjs retulerat, quicp decretu fecerat, de- nicp perlicflores fupplicio eos affecerat,uelfolus,uelprg reliquis caufamfu ftinebat.Igitur cum omni conatu Clodio reftitit, tum fenatoria uefte abie- dh, equitis habitu fumpto,circumiuit,potentem quemqp, no modo fibi fa- uentem,fed etiam aduerfarium, praecipue uero P ompeiu ac Caelarem, quip pe qui inimicitiam nequaquam prae fe ferebat, intcrdiunodlucp accedens orabat, ut fibi praefidio eflent . Atej* hi quidem fimulantes, neque Clodium ticero a Ge/it- a fe fimimiflum, & leges eius fibi difplicere,eam fraudem aduerfus Cicero- re c 7 Pompeio nem excogitaiierant, quae St illum lateret, St fibi dedecori non effet . Nam induttuf. Caefar Ciceroni confilium dedit, ut fefubduceret,ne'ueadurbemmanen* do, in perniciem deuenirer.id quo magis ex beneuolentiaconfulereuide- retur, legato fe eo ulurum dixit, ut iam non tanquam reus cum ignominia* fed honefte St cum imperio Clodium ilibterfugeret . Contra Pompeius id quidem aperte eife fugam dicebat, ldcp cofilrj Caefarem inimico animo in> fidiandicp per ocafione caufa dediffe innuebat:ipfe autem fuadebat,utma- neret ad urbe, ac pro fe St fenaturedla propugnaret, Clodiumcp uicifcere- tur,qui eo pr^fente atq$ repugnante nihil affecuturus effetrad hoc fu a quo; que opem St auxilium pollicebatur.Haecita inter fe diuerfa Caefar ac Pom- peius confidebant, non quod fententqs ipfi difsiderent, fed ut Ciceronem nihil tale fufpicantem in fraudem adduccrentdscp Pompeio accefsit,qucm in nulla fufpicione habebat, St in quo certum fibi fuae falutis praefidium coi locabattquippe St eum plurimi in honoreuerccundiacp habebant, St mul¬ tos in fummo periculo uerfantes.partim iudicibus, partim ipfis accufa- toribus eripuerat.Ad haec Clodium Pompeio affinitate olim iuntffu, quicp fub eo aliquantum temporis meruerat, nihil contra lentendam Pompetj a- dlurum arbitrabatuniam Gabinium haud dubie in poteftate Pompcij futu rum fperabat,qui eo plurimum utebaturtitemqj Pifonem,cdm propriae hu manitatis caufa, tum uero propter affinitatem quam is^cum Caefare coniun diam habebat.Hse cogitationes Ciceronem permouere, hominealioquiii plus fatis confidentem, ut in fpem eredlus fe fuperiorem futurum, fugae in¬ dicia caufa faciendae confilium repudiaret, ueritus ne male fibi cofcius alio concefsiife exiftimaretur .Igitur Caefari gratijs acflis,Pompeij fentetiam fe- cutus eft:atqj in hancconiedlus fraudem, ita fecomparauit,utlonge fupe- riorem fe inimicis futurum confideret .Praeterea equites etiam in Capitoliu conuenerunt, ac deprecatores pro Cicerone ad Confides St fenatum cum alios exfuo ordine, tum Cb. Hortenfium St C. Curionem fenatorios uiros miferunt.Ninnius quocp Ciceroni cum alias aftitit,tum populum quoque ut ueftem tanquam in publica calamitate mutarent, hortatus effiidqj multi

bitifimt. Verum enimuero potentiaaduerfariorum Ciceronismaiorfuid

Nam

tIBER XXXVin. 43

Nam neque Ninnio cum populo agendi de Cicerone Clodius potcltatcm Cicero 40 » permifit. 5C Gabinius equites ab acceffu adfenatum impediuitjidemqj u- uerfarysfun' numexhis,qudduehementius inftaret,reipubublic# adminiftrationeeie ratus 1 Sf * * cit.Hortenfium autem QC Curionem, quod coeutibus equitibus affuiffent, legationemcp in ferecepiflent, criminatus eftjeosqj Clodius in plebe pro-» ductos per certos homines quos ad id praeparauerat,uerb eribus huius le- gationis caufa concfdit.Secundum hxcPifo, etfi bene erga Cicaronem afi X «Tifomsfm* fedus uidebatur,eicB confilium dederat quoniam aliter ialuus eiTe minime tefm' poflet,ut fuum ipfius interitum fuga euitaret : tamen ira commoto ob haec Cicerone, utprimum per ualetudine ( qua plerunf utebatur infirma ) po- tuit, in cocione progrefTus, interrogatus^ a Clodio, quid delegefentiret, refponditnullum Obi adeo fxuutn atep inhumanum radium probaii . Simi» liter Gabinius interrogatus,nonmodo Ciceronem no laudauit, ied etiam equites apud fenatum accufauit Iam Casfar milites extra urbem in expedi- tionehabebat:igitur eius caufa Clodius cocionem extra moenia conuoca- ueratut eum legis fu# approbatorem haberet Js igitur C#far ea qu# coti' Ctfmsfentca tra leges inLentulum erant a&a,damnauit:poena uero quam lex ei atftioni tu. irrogabat, non probauit, 6C quse de toto eo negocio fenfiiTet, ea omnibus nota eiTe dicebat : fe enim fententiam pro eorum falutetum tuliiTe,interim tamen non conuenire,ut de rebus praeteritis talis lex feratur. Atcp haec Cx faris fuitfentetia* CralTus autem per filium fuum Ciceroni opem tulit, ipfe Cufii fentett* populi ftudiumfe<fhns . Atuero Pompeius, qui auxiliumpromiferat, cre» tid. bras excuiationes afferens, deditacp opera crebras profectiones peregre iu fcipienSjCiceronem deftituit . Is itaqj cum ea uideret, atep in metu eiTct, ad armafumenda fe couertit,manifeftd dC alijs,& ipfo Pompeio per contume liam traductis.Prohibitus autem a Catone 8^Hortenfio,ne bellum inteih- numeares concitaret, ita demum inuitus cum dedecore, neque fine infa¬ mia, perinde ac fi confeientia fua uieffus uoluntarium exiliumiubfifter,in> Cicero in exi - bcexcefsit.Prius tamen quam difcederet,in Capitolium afcendens,fimula linmit. erum quoddam Mineru#, quam Cuftodem appellabat, confecrauiuCon- tulitautemfeinSiciliam,cuiusah'quando patronus fuerat, mul tum cp fpei &in populis, 8C in priuatis hominibus,ipfocp profecto habebat, fe ibi cum honore futurum.Profccfto in exilium Cicerone,ftatimlex, no modo nemi¬ ne iam refifi:ente,fedfummo omnium fludio confirmata efhhicp adeo, qui pnecipue Ciceronis rebus fauere ante putabantur, ut primum is e medio abijt,eamapprobauerunt.Igiturfacultates eius publicata?, tedescp eiustan quam hoftis folo sequat#, & earum area templo Libertatis confecrata efh Cicero autem exilio damnatus eft,manfiocp in Sicilia abnegata, iuflusqj a- v

beffe a Roma ultra CCCCLXVIII milliapafiuumrpractereacpedictum, ut fi intra eos fines ueniret,& ipfe, et qui eum iufcepiffent,im pune a quouis occidi poifent. Itaque Cicero in Macedoniam tranfijt, ibiep inlucluuitam egit.Ibi cum eo Philifcus quidam cogrefllis,qui etiam Athenis cum eo con Philifm Cice* fuetudinem habuerat:Nonte, 6 Cicero pudet,inquit,italamentari^cmu- ronemexulem liebribus affedibus indulgere f Equidem nunqua te ad tantam animi mol- confoUtur. liciemredacfiuiri exiftimabam,quimultis acuarijs difciplinis imbutus e fi fes,multiscpipfe confuluifles. Adha?c Cicero: Atqui longe aliud eft, o Phi» lifce,pro alrjs uerba facere, quam fibi ipfi confulere . Nam qua? pro alrjs dici mus, ea cum a reeffa atqj integra ratione proficifcantur,utiq? uim fuam obti nent;uerum animus, ubi quis eum morbus occupauit, obtuditur,caligoqj>

d 4* d

44 DIONIS ROM. HIST.

ei offunditur, ita ut nihil idoneum excogitare pofsit ♦ Itaque uetus illud rtf difsime didum eft, facilius effe alios adhortari, quam feipfiim cotraaducr fas res obfirmare . Humanae tu quidem, inquit Philifcus, natura: confentar nea dicis : atqui te tanta intelligentia uium, ita ad fapientiam exercitatum, ita imparatum ad humanos cafus fore nunquam fperabam,ut non, fi quod inopinatum obtigiffet , ad id praemunitus effes . Nunc cum in eum lo- cum res tuae d educto fint , quid obftat quin ego tecum ea quae ad rem fa- ciant diiputans , aliquidtibi utilitatis afferam: ac quemadmodum hi qui alios in oneribus baiulandis adiuuant,eos leuant,ita ego quoque tuam tibi calamitatem leuiorem redda : idcp tanto minori labore, quod ne minimam quidem cius partem in mefum recepturus. Necp dedignaberis, ut opinor, aliorum confolationes . Nam fi ad hoc tu tibi ipfe fufficeres, nihil profedo meo fermone opus effet:nuc perinde tibi euenit,acfi Hippocrates, aut De mocedes,aliuscp quifpiam prgftantifsimorum medicorum morbo aegre fa* nabili depraehenfus, ad eum curandum alieno auxilio egeat . Equidem, in* quit Cicero, fi talem orationem habes, qua caliginem iftam ab animo meo remoueas, ac me in priftinam lucem reducas, paratifsimum me ad eum au- Orationis ua~ diendum habes . Quemadmodum enimmedicamentorum,fic orationum rix uires. etiam cum multae funt differentia , tum uariae uires , ut mirum non fit , me,

«jurinS enatu, conrionibuSjiudirijscp praeclarus fui, aliqua lapientia tamen

a te imbui. T um Philifcus : Agedum, quando ad audiendum paratus es,id primum confideremus,fintrne haec uere mala, quae te nunc circumflant: de* inde uideamus, quo pado his mederi queamus * Primo omnium ego te Que uere aut ( quod nimirum natura primum eft bonum homini ) fanum corpore, & fi* mUfmt. ma ualetudine praeditum uideo. Deinde quae ad uitam fuftentanda faciut, ea tibi affatim adfiint, ut neqp famem propter penuriam perferre opus ha¬ beas, necp fltim , neq* frigus, neq$ quicqua aliud mali : quod fane fecundum a naturae donis bonum hominismeritd quis dixerit. Nam fi quis corpore bene fano utatur, uitamcp ducere fine curis pofsit, is omnium eorum quae ad felicitatem faciunt, frudus fentit. At uero, excipit Cicero, haec omnia ni' hilprofunt,ubianimo aegre eft,iscpre aliqua mordet. Longe enim maioref animi folicitudines miferiam , quam uoluptates corporis deiedatione ho- mini afferunt : quo modo nunc ego nec corporis fanitatem magni aeftimo, cum animo laborem, nec rerum neceftararm copiam, cum plurimis fim fpo liatus.Haeccine,inquit Philifcus,tibi dolorem afferuntcEquidem fi tjs,qug ad uiuendumneceflariorequiruntur, carendum tibi inpofterum eflet,cau- fam haberes, cur amiflas res moereres:at quoniam ea tibi omnia abunde fiip Abundantia, petunt , quid eft quod tibi moleftiam afferat C Omne enim id quod praeter „ ea quae neceffaria habemus, pofsidetur,fuperfluum eft, in nullo cp diferimi- „ ne,adfit'ne uel abfit,ponendum.Ergo quoniam antehac etiam rjs , quae ne- celfaria rion erant,ufus non es, ea aut tunc quo 9 tibi no adfuiffe,aut etiam- num talia effe, quibus non indigeas, exiftimare debes . Etenim eorum ple- racp non a maioribus tuis acceperas , ut eo nomine maior tibi ratio eorum habenda effet:fedlingua tua, orationibus cp tibi parta, ijfdemqj amiftafunt: ltaqj te indignari no decet, fi quo modo ea quaeiiuifti,eodem perdidifti.Ita Utturas nau* enim nauiculartj quocp cum frequenter iaduram faciant , id non aegerrime te cur minus ferut, prudenter, ut arbitror, reputantes fecum, a mari fibi ea eripi, qug antea egre ferant. idem dediffet. Ac de his quidem fatis . Ita enim ftatuo, homini ad felicitate fuffiicere,ut quae ad ufum uitae opus funt,omnia pofsideat, neque ullius rei

qua ad

LIBER XXXVIII. 45

qua ad fe fuftentandum corpus indiget,deftituatur: omne autem fuperua* caneum, curas, nego da, multorum inuidiam fecum trahere exiftimo*

Qiioniam uero nullum frudum bonorum corporis efle dicis,nifi animo e^ tiam bene fit,uerum id ego efle fentio.namqj fieri non poteft, ut animo ma lc aflfecfto non corpus etiam una laboret* V erunt am en longe faciliorem eft fe rationem arbitror curandi, ut animo recfteualeamus, quam ut corpore.

Corpus enim, ut ex carne compacftum, multis per ie incommodis obuium Corporis etu* eft, multo aute numinis auxilio indiget: contra animus, cuius diuinioreft tmni compar# natura, minori opera componiinftituicspoteft» Videamusergo , filubet, *i0* qua: bona animi tibi adfint,aut quid mali eum occupauerit.bquidem te in* ter omnes mortales prudentia prteftare uideo. cuius rei ai gumen ta habeo, quod ea qu£ uel ienatui uel populo cofuluiftfpleruncp periuaiiftripluiimu Orationis uir~ autem priuatos homines tuo patrocinio iuuifti.Deindc iuftiisimum te efle tutes * cenfeo , quippe qui femper pro patria dC amicis propugnans , in certamen aduerfus eos qui his infldias ftrueret^defcendiftirineccp adeo ipfa, qute nuc paflus es, non alia de caufa tibi obtigere, quam quod pro legibus &C Repu^ blica dicere dC facere omnia perfeuerauifti. Iam temperantia quocp fumma tc praeditum eife, documento eft ipfum tuumuitae inftitutum . Impofsibile In intemperati eft enim eum quifeferuitio uoluptatum corporis obftrinxerit, in publico tes, fubinde uerfari,& in foro agere, nifi eorum quae nodtu feciflet, de die teftf monia proferre uelit*His ita habentibus, ego te fortifsimum quocp efle iii' dicaui, qui dC tantis uiribus animi, &C tanto fermonis robore utebaris : ue* rum uideris mihi ipfe de ftatu animi deiecftus infortunio,quod te praeter et fpem &C meritum tuum perculit,nonnihil de fumma fortitudine detraxifle: quod tamen ftatim Os recuperaturus. Quamobrem cumtuaeres eo loco fint conftitutte, ut &C corpus incolume, dC animum integrum habeas, haud - equidem uideo quid'nam id fit quod te dolore afficiat. Ad haec uerba Cice ro. Ita' ne tibi ergo no ingens malum ignominia &C exilium uidentur, 8C do mo amicorumcp conuerfatione carere, patria per contumeliam ciecfrum in alienaterrauiuere,oberrarec^nomeextorrisferentem, riftim inimicis, de¬ decus uero fuis p rari} entem rMihiuerd nullo modo,inquitPhilifcus. Cum enim duo fint, ex quibus conftemus, animus atep corpus, cnmcp utricp ho« rum certa tam bona quam mala praricripta fint a natura, fi quod uitium alte ri horum incidat, id neccffario & perniciofum & turpe eft putandum :0n eadem re(ftcfefehabent,potius bene nobifeu agi arbitremur. Porro is pla^ ne tuarum nunc eftrerum ftatus.Nam caetera ifta, ignominia?, &C fi qugfunt td genus alia, tantum hominum arbitrio atep opinione turp ia fu nt, & m ala, ita ut nullum neqj corpori, neq? animo detrimentumafterant.QjJodenim corpus mihi in morbum incidilfe,aut interijfle, aut quem animum iufticise fcientiae ue damnum tuliffe propter ignominiam , uel exilium , uel aliud e xilim,igno~ quippiam eius generis dicere potes^ego quidem id plane non uideo:atqui miniam ctfimi in caufa eft, quod nihil horum natura fua malum eft, heut nec honores, aut lUynoejJe ma- uita in patria acfta fuapte natura bona funt : uerum omnia eiufmodi,qualia lorum numero ea unufquifcp noftrum efle iudicat.Iam nec honores, necp ignominia: apud habenda, omnes homines eadem habentur: quini mo quae apud alios culpantur, eadem alrj laudant: &C quaealij honore profequuntur, eaalij iiipplicio afffi ciunt.Sunt qui omnino neq$ nomen, necp rem ipfam,qua: honor uel dede^ cus dicitur,norint:idcB optimo iure.Qua: enim humanam naturam non at tingunt, ea ifti ne ipeCtare quide ad hominem cefent. Itaqj ut proculdubio

per*

,4-

+(> DIONIS ROM. H1ST,

perridiculum fit, fi quod iudiciu aut decretum fiat, quod certum hominem aegrotare, autinhoneftum efle iubeat : eodemmodo deignominia res ha* ^xilij defini- beqatcp eandem rationem ego exilrj efle uideo.Eft enim exilium, peregri- tio. natio quadam cum ignominia coniunda:unde fit, ut quando ipfa ignomi V nia per fe malum no ell, ne exilio quidem mali quippiam conciliare pofsit:

fi quid em alio quin magnus eorum eft numerus, qui plurimum temporis a- lij inuitfialij fponte fua peregrinantunnec defunt qui hinc inde obambula- do totum uitae fpacium infamant, tanquam fubinde omnibuslocis expuli Voluntas tuitu fi,nec tamen id libi damno cedere exiftimant.Nec^uerdintereftquicqua, ramreinomu' iponte ne aut inuitus quippiamfacias:necenim is qui nolens corporis ex- ut- er citationi fefe dedit, minus roboris eo acquiret,quiultro hoc facit: nec qui inuitus nauicularium agit, minorem hinc frudum capit, quam quiuo- lens. Qiianquam non intelligo,quomodo fieri pofsit, ut uir prudens quie- quam inuitus faciat. Itaque fi in eo difcrimen pofitum eft, bene ne uelmale Volutas nece f- nobis fit, ut ea quae uolumus, libenter, quae nolumus jinuiti faciamus, in fitatiaccomo- promptu huius rei eft medela.Nam fi omniaqutealiterfierinequeunt,uo- dandi, lentes fub eamus, neque ulli neceflarite rei fuccumbamus, iamilla etiam HcccfiM. qua: inuitis nobis obuenire putantur,fub his comprehenfa erunt. Itaqj us¬ tus illud rede admodum fe haber,debere nos no ca petere ut fiant, quaeuo lentibus nobis euenirent:fed ea uelle, quae exnecefsitate quadam cueniun Neque enim uitam noftro lpforum arbitrio ducimus, neque in noftrapO' teftate eafita eft,fed utuifum fuerit fortunae, itauiuendum eft : &C quale fa^ tum noftro uita: curriculo deftinatum, talem noftram quocp uitam effene- ceflumeft.Atc^haecitafunt,fiuenosuelimus,fiuenolimus.Qtiodfitenon ignominia hxc, neque ipfum exilium affligit, fed quod non tantum nulla tuam patriam iniuria, uerum etiam fummis tuis in eam beneficijs extanti- bus, ignominia affedus, dC eidus ea es, hoc tibi reputandum eft : quando¬ quidem ita omnino in fatis tibi fuit, ut haec patereris, hoc tibi pulcherrimu * 6c optimum accidifle, quod nullo tuo merito in hanc deuen eris calamitate

Etenim tu pro tuo officio omnia dC confuluifti ciuibus tuis,6f egiftirneque ca priuatus, fed Confulnecipfepertenegociualiquod curiofe fufeipiens, fed fenatufconfultum fecutus,non feditionis caufa,fed ut quam optime rei- publicae confulercs : contra certi quidam homines potentia fua &laedendi ftudio addudi omnia htec in te machinati funt.Qiio fit,ut illos quidem fii£ iniufticfiecaufadolere&lugere conueniatttibi autem &C pulchrum QC ne- ceflarium eft ea fortiter perferre, qux fortuna tibi tua impofuit.Neque ue- ro malles Catilinae QC Lentulo confceleratae coniurationis fo cius, atque om nia contra rcipublicgJncolumitatemmolitus,nihilquod ea tibi iufsifletfe- cutus, domi manere iniufticiae obnoxius, quam cum officio tuo fatisfecifc fes, folum uertere . Iam fi exiftimationis etiam rationem habes, longe prae- ftat te nullo flagitio admiflb patria excidifle,quam perpetrato malo aliquo facinorein caremanfifle • Nam ut caetera omittam, dedecus profedo no in eum quiiniquein exilium mittitur,fedinhos qui contraius eum eijciut,re- * dundat.Quanquam ego te accepi non inuitum,aut iudicio damnatum, fed ultro aftjffe, quod apud eos uiuendu diutius tibi nequaqua duceres, quos neque meliores reddere poffes,neque cum ipfis perire uelles.Itaqj non pa¬ triam, fed eius infidiatores reliquifti, qui profedo extorres & ignominia notati funt, quod omnia bona ex animis iliis profligauerint.Tuuero ho* noratuSjfelixcp es, neque cum dedecore feruire opus habens, dC rebus ne'

ceflarijs

LIBER XXXVII £ ' . 4?

Ceffarijs aduitam affluens, fiuein Macedonia, fiuc alibi terrarum uiuerefta '

tueris*Neque enim loca ipfafelicitatebeatitatem uc ullam afferunt horni' O mnefolufot

ni,fed unufquifcp noftrum ipfe fibi QC patriam, &C uitam beatam omni tem/ **'/

pore ubicuncp locorum efficit.Haec intelliges Camillus, haud grauatim Ar \

dea; habitauit.HaecScipio reputans, abfque moleftia Literni uitam exegit*

Q;rid enim Ariftidem referam, quid Themiftoclem, quorum gloriaexilio aucfta eftc' Quid Anniunqquid Solonem, qui contuito decennium a patria abfuit? Et tu igitur nc quid horum quae neque ad corpus, neque ad animu pertinent, graueiudica, neq3 indigne tuos cafusfer: quandoquidemnulla nobis optiouiuendinoftro arbitrio propofitaeft (utdm) iednecefleom nino habemus omnia tolerare, quae de nobis Fortuna Itatuerit . Quod fi lioc fponte noftra fecerimus, dolore uacabimus:finnoluerimus,nequeea quae fatu nobis deftinauit, effugiemus:S£inands praeterea in dolores, fiinv tnum illud malum, incidemus. Cuius euidens indicium eft, quod alij morta les etiam res aduerhTsimas leuiter ferunt, fecp nullo malo conflictari ccn- fcnt,alij leuifsimis oppreflbs fe arbitrates, nullum a fe malum quod in horni nem cadere pofsit,abeife putant ritemcp alij profperos euentus male, alij duros rccfte accipiunt,effiriuntcp, utres iftae tales alijs effe iudicentur, qua- les illi ferendo eas eife offenderunt. Haec cum animo tuo cogitans, neque • praefentem ft atum iniquo fer animomeque fi eos qui te profhgauere, fortu na fecunda uti audies, id tibi moleftiam afferat.Ea eft enim humanaru felici tatum alioquin conditio, ut momentaneae fint,incp diem duret: ac quanto F elicito me* "quis maiora ab his incrcmetaaccipit,tanto facilius aurae inftar cocidit, idcp mcnunu. prarcipue in feditionibus. Qiiippe homines qui in perturbatis, flucftuanti- busqj rebus uerfantur , parum aut nihil potius ab his differunt, qui tempe^ ln feditiotiib. ftate iacftantur.eodem enim modo fas dccp, omnes partes abripiutur; t*iurre,crtctn ac fi quid eos uel rninimu fefellerit,proriiis fubmergunt. Ac ne tibi uel Dru Pc^dtc fi,uel Scipionis, uel Gracchorum, aliorum' uc exempla commemorem,me- moria tenes quomodo Camillus quondam exui, deinceps poft feruatum a fe Capitolium uita fundus fit : meminifti quantum Ariftides ab exilio fuo Themiftoch' prseftiterit .Igitur tu quoq? fperare quidem iq primis debes, fu turum ut in patriam reducaris : ( neq$ enim ob aliquod tuum facinus iniu- ftum ea pulfus esiatq* audio ab his ipfis, quorum opera eieclus es, te requi fitum iri,defideratum autem ab omnibus) fin pratens tibiftatus habendus eft, ne ob hunc quidem quicquam te affligere debes. V erum, fi meo confi- lio obtemperaueris,aliquod tibi praedium maritimum deliges, ab hominu frequentia remotumubi agriculturae uacab(s,et te ad feribendum exemplo Xenophontis Thucydidiscp conferes . Ea enim pars philofophiae diutifsri me permanet, a t omni homini,omni adminiftrationi reipublicte couenit, ad quam ocium magis idoneum exilium confert .Itaqj fi immortalitate con fequi cupis, quemadmodum &C ifti confecutifunt,imitare eos. Etenim nul¬ la re neceflaria cares, neqj ullius honoris indiges . ac fi quid etia in illis boni eft, Confulatum gefsifti : atqui iterum, tertium, uel quartum in magiftratu fuiflc, nihil aliud fecu fert, quam inanes literas, qute neq* uiuo, neque mor¬ tuo quicqua conducunt, ut non Coruinus potius, aut Marius feptem Con fulatibus nobilis , quam Cicero efleuclle debeas. Ceterum temagiftratu expetere non arbitror,qui oblatum tibi repudiaris, contempto quod ex eo habetur emolumento, fpretacp breui illa potentia, qu£ omnibus calumnia¬ ri nolentibus expofita eft.Qp^ ego non eo recenfui,quafi uero ad beatita¬ tem

'>» • >

/

4S DIONIS ROM. HI ST.

tem neccffarid requirerentur, fed ut uideres, fi omnino ita opus fuiiTet, ta¬ men te in republica edam fatis diu uerfatum:ut ex his quas dixi, animaduer fo inftitutorum uitas difcrimine, alterum deligeres, alterum abijceres:hoc perfequereriSjilludfugeres.Exigua enim eftuitcenoftraeportioataq* opus tibi eft, ut quanto tranquillitatem perturbatione,quietem tumui tu,liberta tem feruitute, fecuritate periculis potiorem cognoueris,tanto magis id ui* tx genus amplecti, ad quod te adhortor . Sic enim cum tu beatus, tum tuu & umentis dC mortui nomen magnum erit. Quod fi in reditum, et fplendo rem in republica incumbas, nolo equidem grauius quidquam dicere: fed tamen in rem Ipfam intuens,tuamcj3 in dicendo libertate confiderans,prae- terea multitudinem potcntiamcp tuorum aduerfariorum cernens, uereor ne denuo in periculum adducaris:ac tum quidem, fi exulandum tibi fuerit, poenitetia corripiere:fin extrema patieris, ne poenitentiae quidem locus e* Vrtdiciteic. rit.Enimuero quis non rem horrendam atque turpem effeiudiceqcaput exitium. hominis amputari, inq$ foro poni, atque ita ei &C uiros & mulieres infulta- re: ac ne tu me uana tibi praedicentem oderis,fed ea quae coeleftibus au* gurijs comperta prxdicojcaue.Neqp uer^ decipiat,quodnonullos ex

potentibus tibi amicos habes .Nihil enim tibihorum quas nuncuidetura- micitia,aduerfum inimicos auxilij afferet,quodiam nunc expertus es.Qtii- cuncp enim potentiam affectant, cactera omnia cupiditati fue poftponunt

„ ita ut amicifsimos etiam genere 'que proximos, inimicifsimomm loco ha*

beant . His auditis Cicero, nonihil dolore leuatus eft : non autem diu exu- lauit,fedab ipfo Pompeio, cuius opera praecipue pulfus erat, reductus eft* In caufa fuere Clodtj facinora, qui Tigranem iuniorem, qui etiamnum in uinculisapudL. Flauium detinebatur, corruptus pecunia eripuerat dC di* miferatjindignatoscpeius facti caufa Pompeium Gabiniumqj contume- lijs confectatus erat, eorum' que afleclas uerberibus &uulneribus mulcta- uerat, Confulis fafces confregerat,facultates'queeius facras effe iufferat. Obhxciratus Pompeius, co' que potifsimum, quod cumipfeTribunifple bis poteftate fuamreddidiffet, ea contraipfum Clodius ufurparct, Cicero- nem reuocandu fibi ftatirit,confeftimcB eius reditum agitare per Ninnium ccepit.Is obferuato tempore quo Clodius non aderat, in Senatu de Cicero* neretulitantercedente autem alio Tribunoplebis,fuam rogationem, ut de qua cum populo acturus eifet, publice propofuit,atq3 in omnibus prorfum ferebus Clodiooppofuit,unde 8C contentiones dC conflictus utrinqjali- quot exorti funt, Antequam h^ec fierent, Clodius fuorum confiliorum tan to facilius exequendorum caufa, Catonem e medio remoucre cupiens, atcp utPtolemasum Cypri regem ulcifceretur, a quo cuma piratis effet captus, redemptus no erat, infulam Cyprum publicam Pop.Rom.effe iufsit, & ad eam conftituendam Catonem perinuitum quidem eum amandauit. Hxc Cefaris bcl - lta ad urbem gefta.Interim Cacfar cum nullum in Gallia bellu, omnia quie- lum contra tifsima inueniffet,tamene in pace degedum effet, ut primum fortefortuna Heluctios. fefe bellum obtulit,aliud ex eo tractum eft, ita ut quod maxime in uotis ha-? buerat, omnia 8C bello conficeret,& uictoria obtineret.NamHeluetq cum H sluetijfolum magnopere excreuiffent, ac pro multitudine hominum parum fufficietem ucrtunt. terram pofsiderent,partem quidem aliquam fuorum alio in coloniaquan- dam dimittere confultumnonputabant,nea fefeinuicem diuulfi,infidijs eorum quos aliquando lefcrant, opportuniores fierent.Igitur poftqua om- nes domo fua exire ftatuerut>ac in meliorem aliqua atc^ ampliorem regio¬ nem

nem tranfire, omnes fuos uicos oppidaq; incendunt, ne quis ipem de i cdi- tuinpatriam habere in pofterumpoffecxpfi duce Orgetorige, afcitis non# nullis alrjs etiam populis, quos eaedem caufae ad mutandum fblum compu>

leranttRhodanumtranfire,regionemcp aliquam ad Alpes fitam occupare i '

inftituunt . Cadar ponte refciffb,alia etiam quae ad traniitueos prohiben¬ dos facerent, parabat:ad eum Heluetrj legatos mittunt, rogates ut fibi eius uoluntate liceret tranfiretpromittentesqj, fe fine ullo maleficio per agrum Romanorum iter facfhjros.Quanquam minimeipfis ndem haberet Caefar, ne® conceflurus erat, ut aliquo progrederentur : tamen quod nondum fa¬ tis paratus erat, deliberaturum fe cum fuis legatis de eoru poltulatis refpon di t, diem 63 ipfis conftituit quarefponfum acciperent:nonnullam quo meis fpem obtinendi tranfitus oftendit.Interim opportumfsima qu^ locafof- fis ducflis, muris® communrjt,ut iter ipfis obftrueret* Barbari cum ad tem¬ pus expecfiaiTent,poftquam nihilhorum de quibus conuenerat, praeftari fibi audiunt, iter ingrefsi,primum per Allobroges,eo quo inftituerant,con tenderunnpoft cum ad munitiones peruenere, in Sequanos conuerfi funt, per eos & Heduos, tranfitum ipfis, quod fe ab omni maleficio temperatu¬ ros pollicerentur,haud inuite concedentes,iter facietes, V erum cum pa&is non ftarent, fed eorum regionem popularentur, Sequani &C Hedui legatos ad Caelarem mittunt rogatum auxilium:petuntcp nein confpeftu eius fibi pereundum fit»& quanquam eorum oratio cumrcipfa parum conueniret, tamen id quod petebant, impetrauerut.Cgfar enim ueritus,ne ad T olofam Heluetrj proficifcercntur,ftatuitpotius iuncfiis fibiHeduis Sequaniscp eis refiftere,quam fi cum Heluettjs hi cofpiraffent ( quod haud dubie futurum erat ) bellum aduerfum omnes fimulfuftipere. ItaqjHeluetios tranfcuntes Ararim flumen adortusjnouifsimos in ipfb fluminis tranficu concidit : qui uero progrefsiiam erant, eos repentina ac celerrima infecutione, cladecp fiioru ita terruit, ut cum Cacfare agere de regione aliqua, quam ipfis afsigna Heluetij fun* ret,cuperent Jd tamen fruftra fuit . cum enim obfides ab ipfis peteretur, in- duntur, dignati,non tam fidem fibi no haberi, quam quod obfides dare feindignu exiftimarentjpac^ionum nullam pofthacratione habuerunt : fed progrefsi ulterius, equitatum Cefaris, qui a p editibus pro cui pro currerat,ac iam prae¬ ter poftremi agminis cuftodes proue&us erat , fuo equitatu exceperunt, uiceruntq*. Eo praelio fublati Heluetrj, Caefaremcp fugere, quia inferior di- E quite; Gfp/ fcefsiflet,praefertim quod ob penuriam commeatuu ad urbem quanda ex- ris umcuntur * traiter propofitum fitafe conuerterat, putantes, no iam ipfi pro cedere, fed cuminfequi ceperunt. Caefar eo animaduerfo, hoftiuimpetu 5C multitudi nem ueritus, peditatum in locum quedam editum fubducit.equites autem primo loco exponit, quficum hofte manus confererent, donec lpfecaftra loco idoneo collocaflet.Heluetrj cum iterum equitatumRomanumreie- ciflent, iamcR ad ipfum locum, quem editiorem occupatum a Caelare dixi- mus,animofecotenderent>Caefar repente cum fuis in eos decurrit: & agmi me ordinato hoftes nullo ordine obuiam euntes fuperioriexloco aggref» fus,leui cerramine repulit ♦ Quos cum fugientes Romani perfequerentur, eos alrj nonnulli Heluetrj , qui prariio partim ob multitudinem , partim ob feftinationem reliquorum non interfuerunt, a tergo repente adorti funt, perturbaruntc^.necp tamen magnam rem ullam confecuti funt: quia Caefar equitibus infecutione fugientium mandata, cum armatis hoftem aggreflus h cluctij u\n? fudit ; &i utrancR eorum partem ufq* ad carros ufiftor fugientem infecutus, cmtm

c ibi

c

5°

DIONIS ROM. H I S T.

ibi denuo fortiter fefe defendentes fuperauit.Hac clade accepta,barbari in duas fe partes difiunxerunt: quarum altera, conditionibus a Caefare acce¬ ptis, in domum fuam, unde profedi erant,regrefsifunt,ibiepurbesfuas re- ^ ilitutas incoluerat : reliqui arma tradere abnuentes, adRhenum,quo loco

antiquitus habitaiTentjreuerti fe polle rati, iter fufeeperunt : eos Romano¬ rum focij, per quos iter faciebat, & paucos, &iam ante fuperatos, nullo ne* gpeio peffundederunt.Eo modo Caefav primum bellum patrauit . Hocue- ro principio facfto, nequaquam quieuit : fcd QC lpfe fuum inftitutu perfecit, & focij s gratificatus eft. Sequani enim, Heduiqj, cum eius cupiditatem ui- derent,atq3 res ipfas <pei eius refpondere,ut dC ipfi beneficium offerrent * *

BcUi c teftrif partemcp regionis aliquam Germanis finitimis ademerant, eoscp Obi ftt

contra Arioni- pendiarios acceptis obfid&usfecerant»Facileaut obtinuerunt a Caefare, ut jlum occafio - auxilio ipfis ueniret. Germanis illis Ariouiftus imperabat, cuius regnu Ro nes. mani confirmauerant ; ipfumcp Caefarin Confulatu fuo inter amicos fo- A rioui&m cios<^p Romanorum adfcripferat* Caefar, quod Ariouiftus bello clarus, po- Germanorum tensm haberetur, parui pendebat: id tantum agebat, ut ab eo occafionem rex, [ocius Ro difsidi) acciperet, necp prior eum inuadere uideretur. Itaque Arioiriftum mnorum di - ad fe uoeat, habere fe de quibus cum eo communicaret, indicans . Arioui- 8w- ftus no obtemperant : & fi qutd fibi uellet Ca>far dicere,ad <e uenire iufsit: non tantum quia Cacfare ipfe mferiorem fe non diceret, fed etiam quia qui ab alio quid uelit, ad eum ueniat par eft . Qiio refponfo commotus Cadir quod ad contumeliam nominis Romani fpecftare indebatur, confeftim ab eo fociorum obfldes popofeitredixitep preterea,ne in eorum regionem in- grederetur,ne'ue ex patria fua auxilia accerferetmeqj id ipe terrendi, fed ir¬ ritandi Ariouifti faciebat: exiftimabatcp fe ita magnam atqj dignam belli anfam accep turum. Necp eum haec fpes fefellit.nam iniquifsimo animo im¬ perata haec Ariouiftus tulit, atq? perquam ferociterrefpondit .Igitur Cte- far per legatos minime refpondit, fed extemplo V efontione urbem Sequa norum , priufquam id quifquam fentiret , occupauit. Interim milites , cum nunciatum eifet Aribiiiftum magno conatu fe ad bellum parare, multitu- docp alia Germanoru ei auxilio uenientium partim iam Rhenum tranfiuit Trepidatio in - fe, partim ad lpfum fluuium in infidi) s cofedifle diceretur, a quibus repente ter milites Cee- inuaderentur, ingens triffitia occupauit. Ita enim cos magnitudo corporir, faris de Gcr- multitudocp,tum audacia.minaecphoftium ab ea profe&ae terruerant utfi- manis. bi non cum hominibus, fed immanibus ac faeuis belluis rem futuram puta* rentntaq? fermonem fpargebant, bellum a fe fufeeptum effe neque iuftum necp decretum , ob ambitionem tantum Caefaris ceptum : minitabanturcR etiam, nifi is fententiamutaturus eflet,fe eum deferturos. Ea re cognita Cse far, ut eius gratia uniuerfos milites compellaret, confilium non putauit.ne- que enim cefebat commodu effe, huiufmodi orationem ad multitudinem habere , quae ad hoftes deinde enunciaretur:uerebaturcp3ne dido non au¬ dientes milites,tumultuarent,atcp malam aliqua rem perpetraret.Igitur le¬ gatos fuos,reliquoscp minores magiftratus conuocam't3 atqj in hsec uerba Claris ad le - eos allocutus eft ; Idem ego^uos, amici, de proprfjs atq* publicis rebus con¬ gios creentu filiumfequi debere, minime exiftimo. Neque enim idem eft, quodquiuis rionesfm ora pro fe fequitur, cum eo quod communiter omnibus propofitum eft .Nam tl0, nos quidem ea quaerere, quae quam maxime commoda, tutifsima unicuicp noftrum fint,couenit:p opulo aute ea dC fufcipere,&agere,quae ei fint opri

ma.Ac

'5

LIBER XXXV-Ill 5i

ma. Ac quamuis tranquillus flatus ne priuatim quoq* fine induflria confer Vrmtoru dU nari poteffitamen cui minimum fit negociorum, is maxime tutus habetur, confm9mm Ciuitas autem, praTertim fi quem obtinet dominatum, hac ratione ab fque rerumpu lc ^ mora peflum iuerit.Quod non ab homine ita inilitutum,fed ab ipfa natura rm ■ ^ lege fancitum,ita femper fe habuit, habetcp adhuc, oC habebit etiam quam diu genus humanu durauerit . Ha:c cum ita fint, minime conuenit aliquem ueflrum in prarientia maiorem fuae uoluptatis atque incolumitatis prouf dentiam facere, quam quid uniuerfis Romanis tx decoru iit, oC expediat.

Exiflimare enim debetis praeter caetera,qu£ par elt a uobis expendi, hocin primis,nos tot tantos® uirosfenatoriae equeftrisqj dignitatis, qui magna militum copiam fub nobis habemus, magnam® pecunig uim, no ea de cau fa huc ueniffe,ut ocio indulgeremus, aut negledlim uiueremus : fed utfub* ditorumres redle conflitueremus, facultates confoederatorum tutas prae-* flaremus, uim ijs facere conantes propulfaremus, res noflras augeremus.

Etenim nifihae caufie nobis fuerunt, quid fuit cur initio expeditionemface remus, ac non potius domi apud noflras res maneremus f' ac praefliterat e^ quidem nunqua omnino fufcipere bellum, quam fufceptu prodere ♦ Quod fi adfumus,alij ea necefsitate huc compulfi, qua patriae imperata exequi te^ nemur, maior uerd pars ultro honorum emolumenticp caufa, quae militia quaeruntur, qua7 nam ratione uel honeflum uel pium uideatur, fpes nos QC eorum qui nos huc miferunt1& noflras ipforum uanas reddere C Ac priua^ vrmiafalm tim quidem nemo omnium ita potefl laetis rebus uti, ut no idem cum repu publica incola blica corruente pereattat refpublica fi proipero fucceflu utatur, etiam priua mitate contine torum omnes calamitates poteil fubleuare ♦ Haec non aduerfus uos, amici, tur. comilitonescp, a me dicuntur, qui adeilis,quosq5 ego nec ob ignorantiam docflrina, necp ob negligentiam admonitione opus habere noui : fed quia animaduerti ede nonnullos ex militibus, qui rumorem diuulgent, bellum nos inconuenienter fufcepifte, quicp alfis feditionis autores fint, uolui uos exmeaoratione&fludijinpatriam ueftri confirmandi, &: illos de officio fuo docedi rationes accipere. Plus enim utilitatis capere poffiint,priuatim ex uobis &C faepius haec audientes, quam de me femel.Hoc igitur illis dicite, Romana res maioresnoflrosnondomi relidentes, non militiam detreftantes, non bel quibus artibus la fugientes, non ignauiefludentes,tantam urbem noflra effeciffetfed cum creucrit.

6C animos ad audenda omniafe digna paratos, & corporaprompta ad ela^ borandum in his, quae decreuiffent, haberent: cum fuas fortunas tanquam alienam poffefsione femper periculis obij cerent, aliorum autem ditionem tanquam ad fe pertinere haud cunclanter fuam faceret : cum felicitatem in nulla alia re quam fibi honeflis asionibus poneret, in ocio autem degere, infelicitatem putarent. Haec illi confilia fecuti,cum ab initio tenuifsime eo^ rum res eflent,urbemc|3 omniu urbium infimam haberent, Latinos in fuam

poteflatem redegerut, Sabinos uicerunt, Tyrrhenos, Volfcos, Opicos, Lu

canos, Samnitas fub egerunt, modico temporis fpacio omnem regionem intra Alpes iacentem debellauerunt:omnes alienas nationes a quibus inna debantur, repulerunt. Quorum imitatione pofleriores Romani, patres^ noflri adducflfnon cotenti fua conditione,ncq3 latis habentes ea qug a fuis maiorib.acceperat, fed ociu fua certa pernicie, labores aut haud dubia falu> te effe exiflimates,adhaecueritineres ipforufuis finib.co tentae detrimentu - pateretur, ac fenecflute quafi coficerentur, dcdecoricp fibi ducetes^fi quibus tanta i fuis precefforibus relidla erant, ipfi nihil acquifiuiffent, longe plura

e z maioraq*

maioracp prioribus adiecerunt.Quid enim opus eft fingulatim commem 6 rare, Sardiniam, Siciliam, Macedoniam, Illyrium, Graeciam, Afiam mino- rem3 Bithyniam, Hiipaniam, Africam, Sane plurimum illis pecuniae Car- { tbaginenies dediiTent,ne ad eas partes terrae nauigarent:plurimum Philip¬

pus ac Perfeus,ne ab rjs bello petercntunmultum Antiochus,eiusq} fili) &C polleri, neEuropg fines exircnt.Verum neque illi ocium fine decore, diui- tias ueab omni periculo liberas ante gloriam, magnitudinem^ imperij po fuerunt:neqj hi etiam qui apud nos £ tate funt prouedliores, qui etiamnum inuiuis funt : fed hi quoque cum haud ignorarent, ijfdem artibus & quaeri bona dC retineri, multa ex his quae iam ante parta erant, confirmarunt, mul¬ ta autem alia parauerunt. Nam haec quoque quid attinet fingularecenfere, Cretam, Pontum, Cyprum, Afiam, Albaniam,Iberiam, Syriam utram Cf5,Ar menias duas, Arabiam, Palaeftinam;qu£ regiones ne nomine quidem prius fatis notae,nunc partim noftro imperio fubiacent,partim alijs muneri a no¬ bis conceflae funt, ita ut ex ijs reditus, copiae, honores, ac focietates ad nos peruenerint.His igitur exemplis ufi, nolite aut maiorum res geftas dede¬ corare, aut imperium quod nunc maximum eft, deftituere. Non enim no¬ bis eadem quae his qui nihil eorum qucercccnfui pofsident,confilia capien - da funt.His enim ocio contentis cfle,alijsq3 fine fuo periculo fubditis efle fa tis eft : nobis autem necefife eft laborare, militare, ac fubeundis etiam peri- PtfU confer - culis prtefentem felicitate tueri, cui multi funt intenti. Omne enim id quod nanda funt. communem fortem excellit, aemulationi inuidiaecp aliorum obnoxium eft. hinc illud eorum, quorum conditio eft inferior, contra fefuperiores bellum perpetuum exiftit.Proinde aut hoc nobis exoptandum erat, ut ne ab initio quidem tantum fupra communem hominum conditionem excreuiflemust aut quandoquidem ad tantum faftigium dominiumcp euetfti fumus, atq* i- ta fatum noftrum fert, ut uel in alios imperium fumma ui retinendum, uel i- pfis contra funditus pcreundu fit. ( Qui enim ad tantam potentiam perue- nerunt,eos uitam priuatam fine periculo agere pofsibile non eft) Agedum Fortunae nos committamus:neque eam cum ultro fuacpfponte maioribus noftris adfuerit, nobifcumcp permanferit,a nobis rerjciamus.Qiiamutretf Cur beUigeran neamus, non arma nobis abij cienda funt, non ordines deferendi, non tern¬ am Rowdwr . pus inane domidefidendo tranfigendum, non apud focios Romani no¬ minis oberrandum eft. fed arma femper in manibus habedafunt:hac emm folum ratione pax conferuatur.militaria opera prglijs exercendathoc enim unico efficiemus,nefemperbellandum nobis fit.focijs auxilio noftro indi¬ gentibus abfcp excufatione opitulanduata enim longe plures nobis adiun gemus.hoftibus utfubinde aliquidmouerenon coc.edendum:hoc enim pa (flo fiet, ne quis nos inpofterum fibi iniuria laceffendos putet. Enimuero fi quis Deus nobis fpondeat,etiam abfqj hac noftra opera effient, tamen fore, ut ne quis nobis infidias paret, utq? omnibus noftris bonis tuto femper per fruamur,etfi ne fic quidem honefte diceremus, quietis nobis uiuendum ef¬ fatam en aliquam rationem hi afferre poflent, qui officiumfuum detrecflat* Sin autem neceffario fit, ut qui aliquid pofsident,aliorum infidijs impetan- tur,profe<flo operam illos dare conuenit,utconatushorumanteuertat.Ad haec quifua ociofe tenent, in periculum de his ipfis plerunqjucniut: at qui¬ bus tantum fupereft facultatis a fuis rebus, ut aliena quocp bello inuadant, facile hi fiia tuentur.Neqj enim quifquam fuis rebus metuens, ad aliena ana mumadi)cit,qu6dis timor, quem de proprrjs habet, ab omni eum prorfus

alienorum

alienorum cura auertit.Proinde quorfum attinet hoc, quod nonulli ueftru dicunt, non opus nobis effe, ut (ubinde aliquid nobis acquiramus? Effluxe runt ne exanimo ueflro ea quas partim ui diftis, partim audiuiftis,quemad modum nulla natio earum quae in Italia fuerant, ante patriae noftraeperni- ci em ftruere ceflarit, quam in eorum ipfbrum terras bellum maiores noftri intulerunt? Nec Epirotae ante finem iniurrjs fecere, quam noftri in Graecia traniiniferunt: nec Philippus ( qui iam animo agitabat Italicam expeditio nem ) antequam eius regionem noftri inuaierunt : neq$ Peneus, neq$ An¬ tio chus, neque Mithridates, prius quam idem pafsi fiunt : . Ac, ne alia perfe- quar, Carthaginenies profecfto antequam a nobis noitile in Atrica quic- quam experti eflent, in Italiam traiecerunt, regionem populati iunt,urbes uaftauerunt, parumqj abfuit quinipiam Romam caperet. ubi primum ma iores noftri bellum inipCos conuerterunt, omnino ex noftra terra illi aufu¬ gerunt, quod idem de Gallis Celtiscp dicere licet. Qiiandiu enim Romani intra Alpes fe continuerut, Galli multoties eas tranfcenderunt,mulrisq$ Ita lite partibus uaftitatem intulerunt: at poftquam aufi fumus aliquando ar¬ ma extra noftros fines efferre, eoscp bello aggredi, partem aliqua regionis fug ipfis ademimus, unicum cp tantum pofthac in Italia Gallicum bellum ui dimus,Quae cum fint,fi quis dicat belligerandum nobis non ede, is aliudni hil dicit, quam non deberenos diuites effie,altjs imperare, libertate frui, de¬ nique Romanos effe. Quare ficut talia dicente nullo modo ferretis, 6 foctj, fe d manibus potius difcerperetis,ita nunc quoq dehis fentire debetis, quo funi fentetianon ex uerbis,fed acftionibus eorum collibere poteftis.Enim- tiero neminem ueftrum ego effe arbitror, qui fecus quam dixi fentiendum putet. Qiiod fi quis eft,quipropterea minori alacritate bellum hoc geren- RcfitM cbie- dum exiftimet, quod de eo neque in (enatu deliberatum, neque a populo &1 onera , quod decretu quicqua eft,is confideret quotquotbella a nobis gefta iunt, partim ^Uum no dc- lta obtigiffe,ut ad ea praeparari poflemus,utcp indicerentur, partim ex tem crctum pore incidifle. Itacp fi domi nobis in ocio uerlantibus aliquod mouetur bel lum, ita ut querefte initio per legationes fiant,utkptuncnecefTeeftdeeo 6C delibei ari,& fcifci , deinde Confules imperatorescp ad id deftinari, exerci¬ tus cp emittiifed quae iam egrefsis nobis, educftiscp coprjs bella exoriuntur, ea iam no in difceptationem adducenda, fed tanquam ipfa necefsitas ea ap probauerit,iufrerit(p,antequam ingrauefcatprceoccupanda funt. Aut quae tandepopulo Romano caufafuit curuos amandaret, me ftatim a Confula tu meo cum quinquennaliimperio,quod nunc primum poft hominu mc rnoriam faiftum eft,quatuor etiam legionibus inftrucftum emitteret, fi non belladum nobis effe omnino cenfuit? Netp enim puto effe quenquam, qui dicat id eo confiliofacftum,utfruftraaleremur,utper focioruurbes,regio- nescp fubditas uagaremur,moleftiorescp ijs quamhoftes ipfi eflemus.Hoc igitur facfto nobis & praefensb ellum, 8C quaecuncp alia commifla iniucftacp fiunt. Qua in re prudenter admodum S.P. QJR- nobis eam deliberationem liberam fecit, contra quos efiet militandum,nullo certo bello decreto.Lon gius enim abfunt, quam ut aut accurate res (ociorum mfpicere, aut eadem qua nos facilitatecertos,paratoscphoftes aggredi poffent. Nos autem qui dC iudices,& miniftri huius belli facfti fumus, ad haec arma in hoftes manife- fto in reipfa deprehenfos infcrentes,bellu hoc necp fine deliberatione nera iniufte,ne(p inopinato fafceptum adminiftrabimus. Acfi quis ueftrum eft, Ariouiflim - qui fecum quaerat, quo d'nam tantum Ariouifti delidum potuerit interce- im<c.

e $ dere7

4S DIONIS ROM. HIST.

r dere}ut exfocio &amico hoftis nobisfadus fit, is cogitet, nonfadamodi

mtid Mm' eorum 4U1 lniuriam nobis inferre conantur,fed confilia quoqj nobis defer* denda> & prxueniendum, antequam cum noftro damno creicant, neq3 ac- ulafci accepti. cePtlIrn( demum maleficium ulcifcendum efte * Atqui Ariouiftum quam maxime hoftihter in nos efle affed um, non aliunde redius quam ex fadis eius demoftraripoteihCum enim amice ad eum mififlem, petens ut ad nos ueniret,decp rebus praebentibus coram deliberaret, neqj uenit, neq* uen tu¬ rum fe promifit. An uero inique,iniufte,aut fuperbe arae fadum eft, quod eum tanquam amicum fociumcp admeuocauif An uero cum uenireisre- cuiauit,contumelix petulantixcp fibi quicquam reliquum ferit?' An dubiii eft,ipfam uel quod fufpicaretur fe aliquid a nobismali accepturum, uel en- • quodnos contemptui haberet3id fecifler' Proinde fi quam finiftramdeno- bis opinionem habuit, euidentiisime indicat,fenobis infidiari. Nemo e- C,U'J *' nim nobis (ufpedus eft 5 quem non lxferimus:neque fuipicari eft animi 5’ redi fincericp : fed qui fe ad inferendam alicui iniuriam prxparauerunt,fta- 55 ^orui[n eofeientia facit, ut fe haberi ab illis in fuipicione putent : fin uero

nihil eiufnodi in animo itio habens , tamennos contempfit,fuperbiscn di- Ai ! «ncefsit qtnlnn eum fore putandum eft, fi rem aliquam aggreffus W

protectp is liquido demonftrauit, lamdudum fenihiliufti necn animo zm- tare,n ecp re prgftare. Atqui non contentus eo fuit:fed me3fi qmd uellem ad fe uenire iufsit. Nolite putare3exiguum efle,quod hoc addidit : magnam e- nim uim habet ad animum eius declarandu.Qudd enim ipfe ad nos uenire noluit, id fi quis pro eo dicere uellet, ignauix, inualetudini, timoriue trti buerepoftet: at quod me accerfit, id nullam excubationem admittit fed ar- guitnon alia id eum rationefecifte,quam quod itafefe coparauerit, ut nem nobis unquam dido audiens eife,&ipfe contra nobis imperare uelit. Hoc uero ipium,quantx contum elix, quantae ignominix plenum efte' Proco n- fui Romanus aliquem ad fe uocat,is no uenit : barbarus autem Romanum Proconfulem adfe uenire iubet.Neqj uero panium id aut nullius momenti ducere debetis,qudd mihi Cxfari non obtemperauit,quodcp me C^farem uocauit«Necp enim ego ipfumadmeuemreiufsi,fedRomanus', Procon- iul, fafces, autoritas, exercitus : iterumcp non ego ab illo euocatus fum fed lfirhxc omnia . Mihi enim priuatim cum ifto nullum intercedit necrociuiri in commune omnes Elocuti fumus , 8C egimus, &C reiponfum tulimus Qc iniuriam. Quinimo quo magis fe inter amicos focioscp noftros adferiptuni dicit, tanto magis odio fe dignum demonftrat . quid ita ? quia quod nema unquam eorum f ecit , qui fe fummos noftros efte hoftes profefsi funt id ille fub nominis amicitix focietatiscj perpetrauit : quafi uero fibi hxc eo pa- rauerit,ut impune nos lxdere poisit . Verum neqj eo tempore nos cum eo fcedus icimus in hunc finem, ut ab eo cotumelrjs infidijscp peteremur, nem nunc foedus nos foluemus. nam nos quidem ad eum tanquam amicum ad- huc,fociumq3 noftrum legatosmifimusripfe autem qualem fefe nobis exhi buerit,uidetis.Quamobrem ficut cum de nobis bene mereri uellet iure ea nomina qux a nobis poftulabat, obtinuit:itanunccum omniahis cotraria agat,iuftifsim um eft hoftis loco ut habeatur.Neqj mirum uobis debet efte me qui aliquando infenatu dC apud populum pro eo locutus fum hxc nuc Conftdntim dicere : eandem enim tunefententiam fecutus fum,in qua nunc fum neque fum defendit . quicquam muto ♦ Ea uero qux nam eft?' V t bonos fidelescp honore affice¬

rem.

.

*•

\

LIBER XXXVIII. #

f em gratiam® cis referrem : malos autem, infidelescp ut ignominia uindi- cfta® profequerer . Ifte autem mutatus eft, qui necp bene, neq$ conuenien- fernoftris donis utitur.Optimo igituriurebellum anobis aduerfus eumfu ^

fcipi, dubium nemini ueftrum effeiudico.Quodautem neqj in expugnabo N on effectui* lis fit, necp bello iniuperabilis, id cum exemplo alioium eiufdem nationis ftum Artoui~ hominum intelligere poteftis,quos cum antehac ^epius, tum nuper admo ftum ojiendit, dumfacilimedeuicimus,tumex his quae de eo afferuntur , colligere licet*.

Cum enim alioquin copiasdomefticasordinatas exercitatascp nullas ha-* beat, nunc id quocp accedit, quod nihiihoftile expectans, omnino impara* tus eft. Ad hec necp uicini eum ulli,quantumuis polliceantur,adiuuare uo-> lcnt.Quis enim propter eius focietate contra nos bellum luicipere cupiat, nullo a nobis accepto maleficio^aut qui non omnes potius nobis quarri illi feie adiungentes, tyrannidem iftius finitimam deftruere, partem cp a nobis aliquam eius regionis accipere uelint r atque ut reperiantur aliqui, qui fe ei coniungant, haud equidem nobis fuperiores erunt. V t enim extera ornit* tam, multitudine noftri exercitus, xtatem,experietiam, res geftas,quis ne- fcitnos totum corpus armis tegere, illos maiore fui parte nudos effe C nos ■ratione & ordineuti,illosincompofitos ira ad omnia ruere c' Neque enim uel impetum eorum, uel magnitudine corporum, clamoremqj rerormida- re debetis.Nunquam enim uox hominem interfecit: corpora autem illoru ad agendum minime noftris funt habilioraitotidem enim manus quot nos etiam habent, ad patiendum longe opportuniora ob molem &C nuditatem erunt. Cxterum impetus immodicustemerariWqueab initio facile eua- nefeit, parum' que temporis uiget. Hxc ego uobis adhortandi caufa com¬ memoro, quae iam ante cum eiufdem generis hoftem uin ceretis, exper¬ ti eftis,ne uos fermone meo in errorem deduci putetis, utcp fpem uicioriae firrniisirnam ex rebus ante acfhs accipiatis . Sane magna multitudo Gallo- rum,qui hoftium fimiles fint,nobiftum in praelio erunt, ut iam fi quid hor. ribfle ex gentes habent, id nobis cum ipfis fit futurum commune.Proinde hxc itauobifcum reputate, alioscp ea docete : ac fi qui ueftum a me diffen- tiunt, ipfe tamen nihilominus pugnabo, neque deferam eum ordinem, in quo me patria collocauit, contentus decima legione, quam fcio per ignem Dr cimtUgfo. etiam, fiitaneeefsitas poftulet, nudam ituram. V os autem reliqui quam ce- tmuirtus * lerrime uos hinc auferte, neq* me fruftra hicmoleftate, inanes Reipublicas fumptus facientes,aliorumcp labores uobis uendicates, prxdamqj ab altjs partam inuadentes.Cum hxc Cxfar dixiftet,quanquam nonulli diuerfum omnino fentirent,tamennonmodo contradixit nemo,fedaffcnfi funt om¬ nes, hicp in primis,qui Cxfari fufpecb erant, quafi rumorum illorum, quos Jpfis obiecerat,autores eflent.militesutdicfio audientes forent, haud diffi¬ culter effecit, quod alij reliquis praelati alacriores faefii erant, altj alacritatem eorum cotcntione quadam xmulabantur.Decimam autem legionem ( fie enim fecundum ordinem delednu Romanae legiones nominabantur, ho- dieq* eadem ratione cognometa fua fortiuntur) Cxfar cohortem praetoria fibi delegit, quod illorum beneuolentiam peculiarem quanda femper fen- ferat. Vbi fatis alacritatis fuis addidir,no ratus fibi in eotoco diutius manen dum, ne diem ducendo fuorum animi languefierent, cotinuo motis caftris jn Ariouiftum profecftus eftteumcp itarepentino aduentu terruit, ut denua in colloquium de pace uenire cogeret. Cum Cxfar