" "a E » "s à; m s | E. " - - in. ls e d t K -- D. s " L x - C m " - 2 A LI Ld -— a s "c * * 5 . 3 P

E "- E 9 A - i à . - E k ^ ». d " - ^ EJ Lui - " - | m » PN : C P F à e sg F " h à c j -— [LJ S. - r : L4 M dim

MZ Io F 1240

OA4NOHO4 dO ALISH3AINO

LIBRARY

ii | MA

NDA "V

E '

we tL Cue

pee

Vm E

ons

"4. T1 - 1 r Erster Band: | | Akten zur Vorgeschichte des Konstanzer Konzils É oau-29 - |

Herausgegeben

von

Heinrich Finke.

e Apes o CVM | Münster 1. W. Drak und Verlag der Regenshergachen Buchhandlung. eus

Vorwort.

Der binnen Jahresfrist erscheinenden Quellensammlung zur Ge- schichte des Konstanzer Konzils geht hiermit ein Band voraus, welcher die Materialien zur Vorgeschichte enthült und dem wegen der engen Beziehungen seines Inhaltes zu den Konzilsverhandlungen wohl die . Bezeichnung: Acta concili Constanciensis Bd. I gegeben werden durfte. Als ich bei der Herausgabe der ,Forschungen und Quellen* im Jahre 1889 den Plan einer neuen Konstanzer Aktenpublikation üusserte, meinte ich die Vorgeschichte, über die bis dahin so zu sagen nichts bekannt war, auf einigen Bogen erledigen zu kónnen. Bei der Durehforschung der Archive und Bibliotheken in den folgenden Jahren háüufte sich der wichtige Stoff aus den Jahren 1410 bis 1414 aber so, dass eine gesonderte Veróffentlichung rüthlich erschien. Die Einfügung des dritten Abschnittes in eine Quellensammlung des Konzils wird wohl niemand beanstanden; aber auch die Einreihung der Reformverhandlungen der rómischen Synode und der im ersten Abschnitt gegebenen Unionsverhandlungen schien mir für die richtige Beurtheilung der Konstanzer Reformen sowie der Stellungnahme der drei gleichzeitigen Pápste zum Konzil unbedingt nóthig zu sein. Zweifelhaft war es, ob die beiden bekannten Heformtraktate Peters von Ailli und Dietrichs von Niem in den von mir aufgefundenen Fas- sungen besser an das Ende dieses oder an den Anfang des nüchsten Bandes zu setzen seien; zeitlich passen sie für beides; das Auf- tauchen einer Konstanzer Handschrift in St. Petersburg mit dem Traktate Peters von Ailli und drei unbekannten Traktaten Dietrichs von Niem in jüngster Zeit, deren Benutzung mir nicht so bald ermóg- lieht war, entschied für letztern Modus.

Begreiflicher Weise trügt das Material in diesem Bande einen mehr kirchenpolitischen Charakter; vor allem tritt die Thátigkeit des rómischen Kónigs Sigismund stark in den Vordergr und. Eine An-

zahl von Fragen, die die historische Forschung seit langem interes-

siert haben, werden hier endgültig gelóst oder der Losung nüher

gebracht. Doch dürfte auch der Kirchenhistoriker zu seinem Rechte kommen: im Grunde laufen ja in diesem Zeitraum, abgesehen von vereinzelten dogmatischen Erórterungen, Kirchen- und Profanpolitik so durcheinander, dass man meistens nicht einmal genau bestimmen kann, welcher Forschungszweig den Hauptvortheil aus den neuge- botenen Quellen schópfen wird. Der zweite Band wird in über- wiegendem Masse kirchenhistorischen Stoff im engern Sinne bringen. Seine Hauptabschnitte behandeln: Reformtraktate, Tagebücher (Filla- stre, Cerretanus) und Aktensammlungen, die Anfünge des Konzils, die Püpste Johann XXIII, Gregor XIL, Benedikt XIII. und Martin V. in ihrem Verhültniss zum Konzil, die Verhandlungen im Sommer und Herbst 1417, die Reformatorien, Reden, Verfassungsfragen und wich- tigen Prozesse beim Konzil.

Den Hauptstoff im vorliegenden Bande liefert, abgesehen von dem spanischen Material, je ein Codex aus Wien und Hom. Ersterer gehórt zu einer Gruppe von Handschriften, die der in Konstanz selbst anwesende Job Vener, früher Rath des Kónigs Ruprecht und wie dieser Anhünger Gregors XIL, anlegte; aus Hom stammt das Formelbuch Cod. Palatinus 701, das nicht blos für die Konzils- geschichte unschützbare Dienste leistet, sondern auch, ohne direkt aus der Kanzlei Sigismunds zu kommen, für die acht ersten He- gierungsjahre desselben als eine sehr ergiebige neue Quelle sich darbietet. Was darin für die Reichspolitik von Bedeutung ist, werde ich an anderer Stelle mittheilen.

Fast zwei Drittel der unten gegebenen 113 Stücke sind undatiert. Ein einfacher Abdruck, vielleicht nur mit einzelnen sach- lichen. Anmerkungen, konnte unmóglich die Aufeinanderfolge der Stücke und ihre sachliche Gruppierung rechtfertigen; es bedurfte zur Einführung ausführlicherer Einleitungen. Trotz der dagegen

ibu g es Inhaltes, onderA-i zog Qus E. Matiiat v ogedrucktes und ungeédrucktes, heran. Aber. die Einleitungen sollen nicht als eine Verarbeitung der Quellen gelten sondern nur den

. Forscher auf die Hauptgesichtspunkte hinweisen. - In der allgemeinen Einleitung zum zweiten Bande soll über die

| r benutzten Vorlagen berichtet, dort sollen auch die zahlreichen Archive | und Bibliotheken, deren Vorstünde mir in dankenswerthester Weise

ihre Archivalien und Handschriften zur Verfügung stellten, genannt

werden. Hier sei nur mit Dank erwühnt, dass sich um das Zu-

standekommen dieses Bandes die Herren Dr. FE V, Sauerland. an Trier, Dr. E. Sehmitz-HRheydt, Custos Dr. Góldlin v. Tiefenau in Wien und Archivdirektor Francisco de Bofarull y Sans in Barcelona besonderes Verdienst erworben haben.

Vor allem aber danke ich auch an dieser Stelle der Kgl. Aka- demie der Wissenschaften in Berlin, die durch ihre Unter- stützung meine Reisen in den Jahren 1891 bis 1893 nach Italien, Spanien und Frankreich und damit auch das Zustandekommen dieses Werkes ermoglicht hat. |

Münster i. W, Anfang Februar 1896.

Heinrich Finke.

Inhaltsübersicht,

Seite I. Abschnitt. Unionsverhandlungen und Konzils- plàne in den Jahren 1410 bis 1413. Einleitung. . . s^ wurde deem A. Johanns XXIII. Gesn di qned eni Dueh SUsiER- 1410 bis ATIS 4X5 . 290—933 B. Johann XXIII. und Kal Malatesta i in dun diim. 1410 und 1411.—. . . 24—33 C. Karl Malatestas und Gregors XII. Nebbucdlosoen mi Benedikt XIIE. f£10-bis 413... V os 33—81 D. Neue Verhandlungen Malatestas mit Johann XXIII. 1413. 81—88 E. Konig Sigismunds Konzilspline. 1411 und 1419. .. 88—92 F. Anhang: Kónig Sigismunds Verháltniss zu den Páüpsten Gregor XII. und Johann XXIII. in den Jahren 1410 his 1413 SOHmeE. 3o ox ooo cxs 98-107 IL. Abschnitt. Das rómische Konzil. 1412 und 1413. Einleitung. . . . ; : t 3 teca wo POS 197 A. Die Berufung des róntsclien Koss 4411. . . . 197—181

B. Die der Pariser Universitit vorgelegten Reformplüne

für das franzósische National- und das rómische

EOUNUL 141... .. Do cw vadis I4 C. Das angebliche franzósische obkosdatv von 1411 und die

franzósische Gesandtschaft zum rómischen Konzil 149—162 D. Sitzungen und Verhandlungen des rómischen Konzils. 169—165 E. Besuch und Vertagung des Konzils. . . . . .' . 165—168

Eu

III. Abschnitt. Vorgeschichte des Konstanzer Kon- zils vom Sommer 1413 bis November 1414.

Einleitung.

A. Johann XXIII. m die MONDEROESA zum Kon (mue

Konzil. a. Wahl des b. Die Zusammenkunft in Lodi.

Juli 1413 bis November 1414. Konzilsortes. Juli bis Oktober 1413. November und Dezember 1413.

e. Johann XXIII. und das Kondiahros Kong von

der Zusammenkunft in Lodi bis zur Eroffnung.

B. Gregors XII. Stellang zum Konzil bis zur Eróffnunug.

. Anhang:

. Gregors XII. Briefwechsel mit dem Pfalzgrafen

Ludwig. . LN E EE: Die Bestütigung des rómischen Kónigs Sigismund durch Gregor XII.

. Unionsvorschlag des Kardinals Dominici

und Glossen dazu. (Frühjahr 1414.) .

. Sigismunds Verhandlungen mit Gregor XII.

im Sommer 1414.

C. Benedikt XIIL, Spanien und das IO M Kona: von Herbst 1413 bis Herbst 1414.

. Gesandtschaft Sigismunds,

*. Die Verhandlungen von Morella.

. Plan einer spanisch-franzósisch-neapolitani-

schen Einigung im Herbst 1413. , Johanns XXIII. und Karls VI. nach Spanien im Jahre 1414. . Juli bis September 1414.

. Benedikt XIII. und Paieti vor Eesti

des Konzils. September 1414. .

D. Verhandlungen Sigismunds mit Karl VI. von Frank- reich, der Pariser Universitit und Heinrich V. von England. Winter 1413 bis Herbst 1414.

E. Sigismund und der griechische Kaiser Manuel.

Von 1411 bis 1414. .

Register der Orts- und .Personen-Namen.

Sete

169—237 237—264 237—944 244—250

250—264 264—310

264—270

290—310

310—558

310—516

316—320

320—343 343—358 398—391 391—401 403—424.

I Abschnitt.

Unionsverhandlungen und Konzilsplàne in den Jahren 1410 bis 1415.

Die. Einigungsbestrebungen der kirchlichen Parteien bieten. eins der 5 wenigen Lichtbilder in der traurigen Zeit des grossen. Schismas. Nicht wegen ihrer Ergebnisse, denn sie blieben Jahrzehnte lang erfolglos; wohl aber weil sie zeigen, we tief das Dedürfniss nach der verlornen Einheit. vorhanden war, selbst in. den Kreisen, die aus politischen oder persónlichen Gründen | dusserlich. die. Spaltung begünstigten. | Eine über- 10 szcAtliche und vollstándige Darstellung dieser Versuche fehlt noch durchaus. Verháltnissmássig wenig neues Material 4st hievfür, wenn wir von den wichtigen Sammlungen .Ehrles im Archiv für Litteratur- und. Kirchen- geschichte des Mittelalters Bd. V ff. absehen, erbracht worden. In Nach- stehendem hojje ich die Einigungsbestrebungen der drei gleichzeitigen Pápste 15 Benedikts XIlI., Gregors XII. und Johanns XXIII. von der Wahl des Letztern bis zum Beginn der Verhandlungen, die schliesslich. zum .Kon- stanzer Konzil führten, fast lückenlos geben zu kónnen. Lückenlos in dem Sinne, das kein Verhandlungskomples fehlt und die den Verlauf vor allem bestimmenden. Stücke sámmtlich wiedergegeben werden. | Die. Bestrebungen 20 Malatestas àm Jahre 1410 sind, wenn auch micht ausführlich, so doch in den Haupteügen auf Grund des von Martóne und Durond in der Amplissima | Collectio tom. VII veróffentlichten Materials wiederholt. ge- schildert worden. | .Darum habe ich mich mit der Wiedergabe des unge- druckten begnügt. Dagegen. sind von den Verhandlungen, $n denen der 25 Florentiner. Staatsmann Rinaldo degli Albizzi die Hauptrolle spielt, die drei wichtigsten Nummern. den. Acta. eingereiht, da dieselben, obwohl bereits. seit. Jahrzehnten gedruckt vorliegend, bis jetzt in der deutschen Geschichtslitteratur kaum. Bearbeitung gefunden haben. Dei den Konzils- . pldnen sind die auf das vrOmische Konzil bezüglichen Stücke für den . 80 folgenden Abschnitt ausgeschieden worden. |

Finke, Aeta concilii Constanciensis, I. P

"T Abschnitt, Vnionsrerhnadlungen b

A. Johanns XXIII. Gesandtschaften nach pulsi. - 1410— 1413. L a. Die Anknüpfungsversuche Johanns mit Spanien beginnen schon in. den ersten Wochen seines Pontifikates. So heisst es in dem Bericht des DBischofs von Cervia an Karl Malatesta vom 20. Juni 1410: Paraverat lega- 5 tum scilicet dominum Barensem cardinalem, quem destinare intendebat | ad partes Hyspanie (d. À. Kastilien), ubi putabat obedientiam obtinere; qua obtenta Petro de Luna in obedientia solum restabat Aragonia. Und am 15. Juli berichtet derselbe: In Hyspaniam missurus est de - proximo dominum Barensem cardinalem.!) Je Ernennungsbulle wurde 10 am 22. Juni angefertigt.?) Auf Grund dieser. Quellenbelege | erwáhnt dann auch haynald, und ihm folgen die neuern Historiker, die Legation Landulfs von Bari als Thatsache. In. Wirklichkeit hat. sich. der Kar- dinal der Sendung entzogen. Schon ín der Streitschrift des Kartháusers Bonifaz Ferrer, welche dieser Bruder des bekannten spanischen Volks- 15 heiligen im. Januar 1411 gegen Peter von. Ailli anfertigte, wird des Missling. ms. gedacht: Mitto tibi copiam inferius cum presenti affixam quorumdam dubiorum factorum . .. nunc isto auno per quemdam de illis anticardinalibus Italicis, qui vocatur apud eos Berrensis, qui, cum fuisset mandatus per suum magistrum heresiarcham, illum 20 Bononiensem, nunc intrusum, ut veniret antilegatus ad terras regis Aragonum, misit sibi illa dubia, ut ante omnia faceret eis respondere et satisfacere; et sic elusit et evasit antilegationem sibi comminatam. ?) Diese dubia finden sich auch in einer Handschrijtsummlung der. Bar- berinischen. Dibliothek*) in. Rom mit der. Randnotiz: Iste evasit a com- 25 municata (Aier so) sibi legacione, quia non fuit satisfactum vel respon- sum ad dubia tamquam insolubilia. Wenn «auch beide Angaben von Anhángern des spanischen Papstes herrühren, so ist doch an der Richtigkeit nicht zu zweifeln: Kardinal Landulf kam nicht nach Spanien.9) Die dubia folgen unten im Auszuge (Nr. 1). 30

!) Marténe et Durand, Amplissima Collectio VII, 1176 D und 1178 A.

?) Vat. Archiv Regbd. 340 fol. 204 v ss. ,De summis*, Johann XXIII. sendet den Kardinaldiakon Landulf als Legaten nach. Kastilien, Leon, Aragonien, Navarra und Granada. Dat. Bononie X. kalendas Julii, pontificatus nostri anno primo. Sodann . bis fol. 232 Fakultüten. Vgl. Raynaki Annales ecclesiastici ad annum. 1410. Nr. 25. 85

?) Marténe et Durand, Thesaurus novus anecdotorum II, 1480 B und C. .

*) Ueber. den Charakter dieser Sammlung vgl. H. Finke, Forschungen und : Quellen zur Geschichte des Konstanzer Konzils, Paderborn 1889, S. 148 ff. E]

?) Im 1. Band der. Konsistorialukten in. Vat. Archiv, Armarium XII, 121, findet 5 sich über diese Legation nichts, nur eine Notiz p. 33 über die Resignation des Kar- A E dinals Ludwig von Bar auf seine franzüsische Legation. :

. Einleitung. 3 | Som b. Im Jahre 1411 entsendet Johann XXIII. zwei Kardinallegaten mach Spanien, die Kardinalpriester Jordan. Orsini und Alamannus von Pisa, aber hóchst wahrscheinlich zu verschiedenen Zeiten. | Für Jordan - Orsinis .Legation fehlt eine genauere | Zeitbestimmung ; Raynald gibt. die 5 Bestallungsurkunde aus den Registern Eugens IV. mit dem Datum: Dat. Rome ete. Daraus folgt, dass die Sendung nach Mitte April 1411 stattgefunden hat. Aus dem Inhalt der Urkunde wáre eher auf 1410 E- zu schliessen: Johann schildert den Einfall der Mauren 4n das Gebiet E: des christlichen. Spaniens und die Kriegsthátigkeit des Kónigs Juan Il. : lOvon Kastilien sowie des Infanten wnd spátern aragonesischen | Kónigs Ferdinand) und beauftragt Jordan das Kreuz gegen die Mauren zu pre- digen. Es kann sich wohl mur um die Ueberrumpelung der Villa Zahara und die DBelagerung von Antequera handeln. Letzteres fiel aber schon am 24. September 1410 und seitdem kam es in der náchsten Zeit nicht 15 mehr zu kriegerischen Thaten.?) Trotzdem wird bei der bestimmten Orvts- angabe das Datum festzuhalten sein. Freilich. erhebt. sich noch eine zweite Schwierigkeit dadurch, dass am 21. Juli 1411 auch der Kardinal : Alamannus als Legat mach Spanien geschickt wird. Seine Fakultáten stómmen würtlich mit. denen des Kardinals Landulf überein.) Warum 20 zwei Gesandte in so nahe liegenden Zeitráumen abgesandt wurden, lásst sich bei dem gánzlichen Mangel aller Nachrichten über ihre Thátigkeit nicht ermitteln. Der. letztgenannte. Kardinal erscheint. nach Schluss des Konstanzer Konzils wiederum in. Spanien, um die Beziehungen desselben

zum neuen Papste zu regeln. 25 Seit dem Jahre 1413. beginnen die neuen, endlich zu einem gewissen Resultat führenden Verhandlungen. Man vgl. hierüber Abschnitt. III.4)

!) Raynaldi Annales ecclesiastici ad annum 1411. Nr. 8: Nuper non sine magna mentis nostre amaritudine intellecto Saracenos . . . in christianum populum imma- nitate terribili ac efferitate nequissima versus partes regnorum Castelle et Legionis

80 et alias finitimas in multitudine maxima et horribili insultasse . . . volentes pater

B naliter subvenire . . . Joanni regi Castelle et Legionis illustri necnon . . . infanti E Ferdinando gubernatori regnorum Castelle et Legionis, ... quos cum nonnullis prin- T cipibus . . . vexillo vivifice crucis . . . assumpto animas suas ad vindicandum huius- jd modi opprobria . . . ponere decrevisse . . . percepimus usw. Die Urk. findet sich m 85 doppelt in den Regbden Eugens 1V. Nr. 367 f. 25 und 370 f. 212; nur das erste Mal 0o mit dem. Namen Jordans und dat, Rome, (Beginnt: In vinea domini.)

2) Schirrmacher, Geschichte von Spanien VI, Gotha 1893, S. 125 jf. ?) Die Legationsbulle Vat. Arch. Regbd. 341 fol. 87 ss. ,De summis*. Datum EE Rome apud s. Petrum XII. kalendas Augusti, p. n. anno secundo. Dann folgen die 40 andern Fakultüten. *). Ueber Verhandlungen mit Armagnac vgl. Thesaurus novus 1l, 1432 s. P

B. Johann XXIII. und Karl Malatesta t din Jahren - A 1410 und 1411. ' AD

Dass der hervorragende. Staatsmann und Feldherr Karl Malatesta E einer der. eifrigsten Fórderer der Union war, stand aus den vorhandenen | m Urkunden bereits fest; aus den unten folgenden aber ergibt sich, dass sáàmmt- 5. |

liche Füden der Aussóhnungspolitik in den ersten Jahren Johanns XXIII.

in seiner. Hand. zusammenlaufen. | Alle drei. Pápste. stehen. nit. ihm. ín Briefwechsel und. überschütten dn mit. allerdings. reichlich | verdienten Lobsprüchen. | Seinem DBestreben, auch weitern betheiligten Kreisen Rechen- schaft. von seinem. Handeln zu geben, verdanken wir die eingehende, wenn 10 auch micht lückenlose Kenntniss der Schritte, die er zundchst im Interesse Gregors. XII, dann aber auch. der. kirchlichen Einheit gethan hat.

Mit dem ihm. seit. langem. bekannten. Balthasar. Cossa. hat er zwei- mal angeknüpft: sofort nach dem Tode Alexanders V. und nach dem Zerschlagen | der. spanischen | Verhandlungen. Wir. verfolgen. nur. die 15 Aussóhnungsversuche, | seitdem | Balthasar Papst | geworden. war. Der Unterhándler. Karls war. der. Bischof von. Cervia, der. wohl zu Anfang Juni 1410 Johann war am 925. Mai gekrónt in. Bologna. erschien!) Das Programm der folgenden. Verhandlungen enthielt zwei Dunkte: Ab- dankung oder Konzilsentscheidung. | Zundchst erbat. Karl. den. Verzicht 20 des Pisaner Papstes, wenn auch seine beiden Gegner abdankten; andern- falls. schlug er eine. schleunigere Berufung des auf 1412. festgesetzten Konzils vor.?) Johann lehnte anscheinend beides ab mit der. hóhnischen Demerkung, Karl Malatesta. würde | auch. wohl nicht auf Rimini. ver- zichten. Die wahrscheinlich. nicht. erwartete Rückantwort. Karls. lautete: 25 verspráche der Papst feierlich | Verzichtleistung und. bürgte eine AnzaM Fürsten dafür, dass sie nóthigenfalls Johann zur Abdankung zwingen

!) Ueber das. Material vgl. die allgemeine Einleitung zum. zweiten Bande. Der Druck bei Marténe et. Durand, Amplissima Collectio VII, 1171 ss. ist nicht ganz korrekt. So muss es p. 1177 C in der Lücke pur heissen, 1178 E ist hinter reportavi 80 zu ergünzen: que per harum gerulum currerium . .. dominacioni vestre reservanda decrevi, prius intimare non valens, quia nuncium non habui; p. 1193 C und D muss es statt fr. Vivianum zweimal ser heissen: erst so ist der plumpe Scherz erklürlich; 1199 D kommt ein tractatus eximie universitatis Auenionis vor; es ist Auxonie (Oxonie)

Zu lesen, Eine Anzahl von Fehlern ist dem. Druck und der. Handschrift gemeinsam. 95 So gehórt unstreitig p. 1178 A das cardinalem nicht vor Nicolaum de Aldronandis sondern vor DBarensem. ,

? Die Ambaxiata 4 c. p. 1174 ist vor das p. 1171 E beginnende Stück zu setzen, dann wird der Gang der Handlung klar. Allerdings hat auch Cod. Palat. 605 f. 815s. dieselbe Anordnung. Eine genaue Datierung bis auf wenige Tage pes nicht gut müglich.

a rie. a M EM * - 7 HEN

"A

. Einleitung.

4 würden, wenn der eine oder beide Gegner. zurücktráten, so würde er sofort —. JRimini verlassen und bis zur Ausführung freiwillig sich in Haft begeben; —.. sei die Abdankung erfolgt, so werde er Rümini micht wieder betreten. An zweiter Stelle schlug er. den Zusammentritt: einer. Dreier-, Sechser-

5 usw. Kommission, zu der alle drei Pápste die gleiche Auzahl stellten, vor; sie solle Zeit, Ort und Gescháftsordnung des geplanten Konzils berathen. Am 20. Juni honnte der Gesandte über neue Besprechungen mit dem Papste berichten.!) Johann wollte den Verzicht Karls nur beispielsweise herangezogen haben; im Gegentheil wünsche er sehnlichst seiner Herrschaft 10 Stárke und Dauer. | Zum | Verzicht war er selbst bereit, aber mur 4m Geheimen. |.Die Kommission verwarf er gánzlich: er selbst berufe dem- náchst ein Konzil nach Bologna, dorthin konnten die andern Prátendenten

fex

e ó err m PII ON hr pepe e pane ípi : ak Jj. ES T prt EN v— " T B , vow? , LES r : 4 "un "NES : * 2 vL n PT P.

XL

i d kommen oder schicken. |.Noch einmal am 15. Juli schreibt der Gesandte an i 3 Malatesta: Johann gehe von der Geheimhaltung seiner eventuellen. Verzicht- m 15 leistung nicht ab; überlasse aber Malatesta mit Gregor XII. und. Bene- - dikt XIII. darüber zu verhandeln. Auch bei Bologna als Konzilsort beharre i4 er. Ueberhaupt scheine der Papst ganz andere Dinge im Kopfe zu haben. * Beinahe ein Jahr verging ohne weitere Anknüpfung. Malatesta be- $ schloss durch. Waffengewalt zu erzwingen, was er durch Verhandlungen "1 20 nicht. erreichen. konnte. .Eir nahm Dienste bei dem árgsten Feinde Johanns, * beim Kónige Ladislaus von. Neapel, und hegte schon wm die Jahreswende

allerlei Pláne, die den noch in Bologna residierenden Papst sehr beun- ruhigten. Ein. Interventionsansinnen an. die. Venezianer wurde sehr. küM entgegengenommen und. abgelehnt. (Vgl. Nr. 2.) Nicht anit leichtem. Herzen E 25 begab sich der von Karl im Norden, von Ladislaus àm Süden bedrángte Papst «m letzten Márztage 1411 nach Rom.) Karl musste gewonnen werden: zundchst versuchte Johann es durch ein Taschenspielerstückchen. | Unter Thránen gestand er zu Ende April 1411 einem geachteten aber. unbedeu-

A tenden Manne Bonajutus, er werde den Konzilsweg verfolgen, wenn er auch * 90 «wieder. einfacher Kleriker. werden müsste. Dieser. erzáhlte das schleunigst 1 Malatesta, der aber wenig Glauben an die Aufrichtigkeit Johanns bekundete.

Dann versuchte einer der efrigsten. Anhánger Johanns Malatesta. von Pesaro, ein Bruder Karls, auf diesen einzwwirken. Ein paar Tage nach der . Bonajutusgeschichte, als das rómische Konzil schon berufen war, erschien 95 ím Auftrage desselben. der Jurist Peter von Rochacontiata und erklárte:

y) [. c. 1175588. Cod. Palat. 605 fol. $3 hat XV. Junii.

?) Vgl. das Itinerar in der von mir edierten Papstehronik, Róm. Quartalschrift IV, 344 f. | Zu dem folgenden vgl. man Dietrich von Niems Leben Johanns bei v. d. Hardt, II, 361—366. | Auch hier zeigt sich wieder, dass Dietrich vorzüglich 40 unterrichtet war.

4

5

E TP. DUO OUMVVeT LINER. TLUNRNEL UTRUM a POTE DPA IO CIRUNDMa Cuv RP La nol oe pA TH,

* E 3 iN. P ;^ T

"i de E. - f

Haft

"AB I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413. "es

Papst Johann- sei. einverstanden. das von ihm bereits zusammenberufene Konzil dort abzuhalten, wo seine beiden Mitbewerber erscheinen kónnten und wollten, beide durch Aufhebung der gegen sie geschleudertem Ez- kommunikation. stimmfálig zu machen und den Schutz des Konzilsortes

den Brüdern Malatesta zu überlassen. Als Karl jedoch fragte, ob die 5

beiden andern auch das Konzil berufen und als Pápste erscheinen dürften, lautete die Antwort verneinend. Das. Endergebniss war die Mitgabe zweier modi (der gemeinsamen Abdankung oder gemeinsamen Konzils- berufung), die Malatesta schon am 14. Mai 1410 dem Kardinalskollegium hatte vorlegen lassen.) Bald darauf musste ein zweiter Gesandte seines 10 Bruders, Dyvus von. Pesaro, noch eimmal durch. allerhand | bewegliche Vorstellungen das Herz Karls zu vühren suchen: das einzige, was er erzielte, war eine neue Uebergabe der modi. Damit waren die gütlichen Verhandlungen vorüber, das Schwert sollte entscheiden. | Inzwischen hatte Malatesta schon am 16. April 1411 den Dolognesern ankündigen lassen, 15 dass er die Feindseligkeiten demnáchst beginnen werde, dass diese aber nicht gegen die Stadt als solche gerichtet seien.?) | Waáhrend. Ludwig von Anjou über Ladislaus den glánzenden Sieg von Roccasecca im. Mai er- focht und Johann, übermüthig in seinem Glück, sich zu thórichten Be- schimpfungen des. Neapolitaners herabliess, was selbst die Kurialen bitter 20 tadelten, bedrángte Karl Malatesta. Bologna. Die Einwohner. bewarben sich um die Vermittlung Venedigs (Nr. 3). Der. Senat. übernahm. die billige. Vermittlerrolle mit einigen. lauttónenden Phrasen von. der. Unter- thanenpflicht, die wenig Bedeutung haben konnten für den, der wusste, dass Bologna schon im Maé sich seine alte. Verfassung, ohne Willen des 25 Papstes und seines Legaten, hervorgeholt hatte?) ; jede thatsáchliche Hülfe wurde den Dolognesern rundweg abgeschagen.*)

?) Die ganze Datierung stützt sich auf folgenden Satz: Erat (nàmlich Johannn) contentus concilium, quod vocaverat, declarare celebrandum et celebrare in loco, in quo omnes adversarii sui possent, si vellent, cum obedientibus convenire; 4. c. 1191 9) A und B. Da auch die Handschrift vocaverat hat und demnach zu übersetzen ist: Er war damit einverstanden zu erklüren, dass das Konzil, das er berufen hatte. usw., s0 hatte die Berufung des Konzils, die am 29. April 1411 erfolgte, schon stattgefunden.

?)) Am 22. April sendet Venedig Gesandte an Maluatesta: da sie gehürt, dass er Truppen zum Angriff auf Bologna sammle, so bitten sie ihn, davon abzustehen, 95 Sie bieten. sich zu Schiedsrichtern an. Staatsarchiv Venedig, Deliberazioni del Senato IV fol. 167. '

?) Bologna theilte Venedig am 19. Mai renovationem status et regiminis. sui mit. Die Freundschaft mit dem Papste solle darunter nicht leiden. | Staatsarchiv

Venedig, Deliberazioni IV fol. 174. 40. . ^) Am 4, Juni hatten. Bolognesische Gesandte die Plüne Malatestas un Venedig - 1 d

v

Á oS n

Einleitung.

Vielleicht hángt damit das unter Nr. 4 wiedergegebene Bruchstück zusammen. In der Handschrift veiht es sich unmittelbar an den Brief Malatestas an. .Kónig Ferdinand von Aragonien (Nr. 11); es wird. darin erwáhnt in dem Satz: Rationes quoque detegentes hoc en scribuntur bin fine huius epistole. Das Stück deckt sich im ersten Theile mit einem Abschnitt aus der gleich zu erwáhnenden Information Malatestas an Kónig Sigismund, der Schluss ist aber ein ganz anderer. Dass wir nur ein Bruchstück vor uns haben, beweisen Stellen wie: ecclesia reformari poterit

T in concilio per dictum dominum Johannem indicto, «o doch von Johann E - l1Omoch gar nicht die Rede gewesen ist; dann aber vor allem der Anfang E. und die Stelle: De hoc dictum est in capitulo superiori, quod incipit: 3 j Dictum est, quod alio indiget. En solches Kapitel gibt es in unserm E- Bruchstück nicht, wohl aber in der Information an Sigismund. | Wahr- Lg scheinlich hat Malatesta letztere, allerdings nicht blos mit formellen sondern É 15 auch sachlichen Abweichungen, da ein grosser Theil der Hauptpunkte É x auf Sigismund berechnet ist, an verschiedene Fürsten und. Stádte zu seiner

Rechtfertigung gesandt und ist unser Stück davon erhalten geblieben. Der Zeit nach würde es wohl als Antwort auf das Ansinnen Venedigs passen: die Berufung des Konzils und de erste grosse Kardinalspromotion (am 206. Juni 1411) haben stattgefunden, anscheinend erst vor kurzem; doch dem widerspricht der Inhalt. |.Er wendet sich zuerst gegen die von wenigen Ungenannten verfochtene Idee der drei Sonderkonzilien, aus denen dann spdier das grosse gemeinsame Konzil erwachsen würde; die Bedenken dagegen, vor allem, dass eher grüssere Entfremdung als An- 25 ndherung die Folge sein würde, werden 4n breiter Form erwogen. An zweiter Stelle bekampft Karl Malatesta die Ansicht, dass jetzt eine í- Erórterung der. Union und Reformation nicht. nóthig sei, da Johann |: wahrer Papst und auf dem kommenden Konzil die Reform anzubahnen bereit sei. Der Hinweis, dass Johann sich jetzt mát einer Schar der .... 80 edelsten und. berühmtesten Mánner umgeben, veranlasst ihn zu der Ent- hüllung: Johann habe schon vor der Promotion erklárt, er umgebe sich. mit einer solchen. Phalanz, damit er sein. Recht mit geistigen und. mate- miellen Waffen. schützen kónne. Von Johann, auf dessen infamia er leise / - hindeutet, sei das Heil nicht zu erwarten. So hat Malatesta die Grund- - 85lage für die Schlussbehauptung: einen solehen Mann dürfe und müsse |. em bekriegen.

mitgetheilt und um Hülfstruppen gebeten. Das schlug der Rath entschieden ab. Staatsarchw. Venedig, Deliberazioni IV fol. 182,

4

8 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418. —— o». ^ E

In der schon bei Martóne gedruckten Information an Kónig Sigis- mund schildert Karl Malatesta. kurz seine. Unionsversuche vom. Pisanum bis zum gegenwártigen Kriege mit Johann XXIILY) Mit Sicherheit. ldsst sich der. Bericht nur in die Sommermonate 1411 verlegen: einen. genaueren Termin zu geben, ist schwer angánglich, es sei denn, dass man die 5 Betonung des vümischen Kónigthums und der Stelle: quod ipse . .. certus divina favente clementia imperator fiet, ais Beweis benutzen will, dass Sigismund thatsácklich als allgemein anerkannter. rümischer Kónig erscheine, acas erst nach seiner zweiten Wahl, im Juli 1411, der Fall war. Dieser. spátere Termin, Ende Juli oder August 1411, würde den Ver- 10 háltnissen nicht widersprechen, da das feindselige Verháltniss Malatestas zu Johann sich noch lange hinzog.

C. Karl Malatestas und Gregors XII. Verhandlungen mit Benedikt XIII. 1411— 1413.

Hier. betreten. wir ein fast ganz unbekanntes Gebiet. Dass die beiden 15 alten Gegner Gregor und. Benedikt. auch. nach. dem. Pisanum sich wieder gendhert hatten, konnte man aus einem von Martóne und Durand, Amplis- sima Collectio VII, 1132 ss. veróffentlichten Stück ersehen. Es blieb un- beachtet, da es zwischen die Materialien des Jahres 1409. gerathen war; ich. habe. zuerst. in. Forschungen und Quellen* S. 26 Anm. 3 darauf hin- 20 gewiesen, ohne jedoch eine sichere Datierung geben. zu kónnen. Nunmehr vermógen air. die mehr als zweijahrigen Verhandlungen der beiden Páypste, die auch hier acieder. der unermüdliche Malatesta. führte, zu. überschauen und in ihren. Hauptpunkten. zeitlich. zu fivieren. Freilich nur in diesen; denn das Material 4st uns lückenhaft überliefert. | . Abgesehen davon dass 25 die Schriftstücke, die uns über die einleitenden Schritte Malatestas unter. richten. würden, fehlen. und. den. Gesandten | Benedikts | Ferdinand | von Le Mans und Garsias de Turribus aus Valencia. auf ihrer italienischen Reise gegen. Ende 1412. ihre. Beglaubiqungsschreiben und. Instruktionen abhanden | gekommen. waren, zeigt. folgende Stelle in. Nr. 10: et quia 30 videtur michi Carolo tam per relaciones in scriptis quam dicta ore, per vos dominum Garsiam, deinde per 'Theolum necnon per vene- rabilem priorem sancti Maximini . . ., dass moch zwei Unmterhándler Denedikts mit Malatesta verkehrten, über. deren Thátigkeit in diesem Jahre wir nur diese eine Stelle vorzulegen vermógen.

') Martine et. Durand, Amplissima Collectio V1I, 1186 ss. Die Stelle 1205 D,

Einleitung. ; 9

Wahrscheinlich ist. das unten nicht. verzeichnete | Unterhandlungs- - material überhaupt verloren. In der Einleitung zum zweiten Bande wird eine Chavakteristik unserer Vorlage gegeben. Wir haben darin eine offi- cielle, gleichzeitige Zusammenstellung zu sehen, die Gregor XII. für den 5 Pfalzgrafen Ludwig hat anfertigen lassen und. die von Job Vener eigen- hándig erláutert ist. Waren die Stücke schon damals nicht mehr vor- handen oder schienen sie zu münderwerthig, um in die officielle Reihe aufgenommen zu werden, darüber fehlt jede Aufklárung. Erschwert das. Bruchstückartige die klare. Uebersicht, so noch mehr 10 der Umstand, dass alle Schriftstácke mit. Ausnahme eines. einzigen nicht datiert sind. Dass die chronologische Reihenfolge nicht der handschrift- lichen. entspricht, hat. schon Job Vener in der Einleitung bemerkt: Horum aliqua non eo ordine, quo gesta sunt, ymmo quandoque ordine pre- postero forsan ex vicio vel inadvertencia scribentis aut alia latenti 15causa .. . in hoc volumine continentur. Versuchen wir durch Zu- sammenstellung des anscheinend Zusammengehórigen die. Zeitbestimmung der einzelnen Stücke und durch Ergdnzung des Fehlendem eine Uebersicht der Verhandlungen zu gewinnen. Unzweifelhaft ist. die Instruktion Benedikts fr Garsias de Turribus 20aus Valencia (Nr. 5) die erste Anknüpfung des Papstes mit Karl Malatesta. | Nur so erklárt. sich. der Abschnitt, der von den frühern Familienbeziehungen der Luna und Malatesta handelt. | Benedikt. kannte Karl. persónlich nicht, aber er vertraute ihm 4m Hinblick auf die alten F'reundschaftsbande ihrer. Familien: Dominus noster papa, licet eius 25 personalem noticiam non habuit, tamen propter illam, quam habuit de illis de genere suo, . . . plene de ipso confidit. J/benso kann der folgende Absatz, in dem der Papst auf Grund seiner Erfahrungen. Karl allgemeine Verhaltungsmassregeln. für. das. Unionswerk | gibt, unmóglich einem. spátern. Stadium der Verhandlungen angehóren. | Auch. die chrono- 30 logischen Anhaltspunkte weisen. diesem | Stück. in. der. Verhandlungsreihe den ersten Platz zu. Im ersten Abschnitt. erwáhnt der Papst das arago- nesische Interregnum. | Kónig Martin starb am 31. Mai 14210. und. nach langen, theilweise stürmischen Verhandlungen folgte ihm am. 28. Juni 1412 Ferdinand IL., Infant von Kastilien'). | Benedikt gedenkt seiner eigenen 85 Bemühungen 4n der Kónigsfrage und schreibt ihnen die Verzógerung seiner Antwort zu. Aus der Stelle: Propter statum regni quodammodo vacantis et negociorum variam disposicionem, quibus . . . papa se implicare habuit necessario, sperans multociens regem futurum de

?) Schirrmacher, Geschichte von Spanien VI, 181 ff.

^s . CR

10 I. Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1413.

proximo, eumr quo utilius potuisset unionem ecclesie prosequi, konnte man auf eine lángere Dauer des Interregnums schliessen. Doch. steht dem gegenüber der Satz, wo Benedikt, auf den Beschluss der Synode von Cividale | anspielend, schreibt: Quomodo enim de oblacione ibidem oblata /d. h. dass die drei KOnige Ruprecht, Sigismund und Ladislaus 5 den Ort und die Zeit der Zusammenkunft für die Resignation der drei Páypste festsetzen sollten] concordabunt rex Ladislaus cum rege Ungarie et illi ambo cum duce Bauarie pretenso imperatore, non apparet verisimile.!) Penedikt rechnet noch mit Ruprecht von der Pfalz, der am 18. Mai gestorben war. Mógen auch. Wochen, ja Monate vergangen sein, 10 bis die Nachricht vom Tode des rómischen Kónigs nach Spanien drang, über den Sommer 1410. hinaus. kann diese Unkenntniss unter normalen Verháltnissen nicht gedauert haben. und. müssen. wir diesen Zeitpunkt wohl für die Absendung des Garsias «n Karl Malatesta festhalten. Dessen Antwort. erfolgte wo. bald darauf (Nr. 6); genauere Zeitangaben 15 finden. sich. nicht. Schwierig dst. die. Einreihung von. .Nr. 8, die Orts- vorschláge DBenedskts für seine Zusammenkunft mit Gregor XII. enthált. Schon in seiner ersten. Instruktion. (Nr. à). erwáhnt er: si talia [loca] sibi offerantur, acceptabit cum gaudio, sicut illa, que ipse offert, sunt procul dubio aeceptanda. Doch gehórten die genannten. Orts- 90 vorschláge unzweifelhaft in die Zeit des pápstlichen Schreibens an. Karl vom 7. Juli 1411: ín beiden wird der Érgebnisslosigkeit der. Verhand- lungen it Johann XXIII. gedacht, in beiden der gleiche Aufenthalts- ort des Paypstes angegeben. In den Jahren 1410 bis 1414 ist mach

Ausweis der. Register Benedikts der. Papst. nur von. Ende Mai bis Ende 25

Oktober 1411 in S. Mateo. Haben wir unter dem que ipse offert micAt etwa. die. Wendung | ,welche er. vorzuscMagen bereit ist* sondern that- sdchliche Vorschláge zu verstehen, so móchte ich sie für verloren halten; vielleicht. stimmten sie inhaltlich. mit den obigen oder frühern überein. Der genannte. Brief Benedikts. (Nr. 7) führt uns auf sichern historischen 30 Boden. ch láugne micht, dass mancher Zug in demselben, so der Hin- weis auf die Vorwürfe Malatestas, Benedikt kümmere sich gleich. andern nicht um das Unionswerk, mich. zunáchst glauben liess, dass auch dieses Stück, it Nr. 4 und 6 zusammen die erste Anknüpfung seitens des Papstes gebildet habes doch ist eine zeitliche Ver bindung der Instruktion 35 und des DBriefes unmóglich anzunehmen.

Der Gang der Verhandlungen ist also im ersten Stadium EHE Jolgender: Karl Malatesta knüpft nach. dem unglücklichen Ausgange des

) Vgl. Hefele-Knüpfler, Conciliengeschichte VI?, Freiburg 1890, S. 1038,

Einleitung. : 11

Konzils von Cividale Ende 1409. oder im Frühjahr 1410. Ver kondlonge

mit Benedikt XIII. an; er hat dabei wohl auf den Beschluss jener

Synode, eine. Zusammenkunft der drei Pápste Gregor, Alezander und

- Benedikt, wenn nóthig unter. Beihülfe der drei oben genannten Monarchen, B zu bewirken, hingewiesen, wahrscheinlich zugleich seinen. Briefwechsel mit den Pisaner Kardinálen übersandt. | Benedikt antwortete ám. Sommer

E 1410 ablehnend; Verhandlungen mit. dem Pisaner Papste seien unnütz $ ; und rechtlich. unmóglich : mit Gregor. allein. zusammen zu kommen. erklárt er sich bereit, vielleicht unter bestimmten Ovrtsvorschlágen. Malatesta

10 befürwortet warm die. Zusammenkunft auch mit dem Piísaner Papste

1 und Heranziehung seiner Obedienz; ohne sie gábe es keine wahre Einheit. E Nunmehr dst eine Lücke bis zur Antwort Benedikts (im Sommer 1411) 1 auf ein uns micht erhaltenes Schreiben Malatestas, das bittere Klagen 4 über die Hartnáckigkeit Johanns XXIII. und die Thatenlosigkeit des : 15 spanischen Papstes enthielt. Der von Benedikt scharf zurückgewiesene E Vorwurf lásst vermuthen, dass er sich auf die frühern VorscMáge : Malatestas nicht weiter eingelassen hat. Dieser hatte inzwischen selbst : die Fruchtlosigkeit der Verhandlungen mit Johann X XIII. eingesehen und

zum Schwerte gegen Rom gegriffen. Dadurch war eine. Einigung mit

wollen, doch sei es unterblieben. —|Freilich liessen die Umstánde kaum einen eifrigen Gang der Verhandlungen zu: Gregor XII. war zundchst 4n Gaéta eingeschlossen und. irrte dann ein Jahr lung umher, bis er Ende 351412 im Gebiete der Malatesta, in Rimini, eine vorláufige Zuftluchtsstátte fand; Karl führte Krieg gegen Johann XXIII. und dann war sein Interesse wohl vornehmlich durch den Kampf Venedigs mit Sigismund, an dem er selbst Theil nahm, in Anspruch genommen. Zu Ende 1412 war . .. die Situation vóllig gedndert. Johanns rómische Synode richtete nichts aus; 40 die ín Rom zusammengestrómten Ultramontanen, besonders die Franzosen,

1 20 Benedikt über Art und Ort der Zusammenkunft mit Gregor allein ermóg- d licht. So führt denn der Papst unter. Zugrundelegung der Vorschláge, 3 | die er für die unausgeführt gebliebene Zusammenkunft von Savona gemacht E hatte, eine Reihe von spanischen, am mittellándischen Meere gelegenen E. Stádten und. Burgen neben der Insel Majorca (Mallorca) als geeignet an. E | 25 Damit beginnt eine neue, lángere Lücke in unserm Material vom z Sommer 1411 bis Ende 1412 oder Anfang 1419. | Dass die Beziehungen i zwischen Karl und Benedikt nicht ganz abgebrochen waren, beweisen die Ej Namen der pápstlichen. Unterhándler, des Theolus und des prior sancti E Maximini, deren Thátigkeit in diese anderthalb Jahre fallen muss, beweist B 30 ferner die Bemerkung Malatestas zu. Anfang der Nr. 13, er habe sofort 3 nach der Ankunft Gregors in. Rimini auf Benedikts Vorschláge antworten

* - " 4

12 'L Abschnitt Unionsverhandlungen bis 1413. - e

forderten von ihm. die baldige Abhaltung eines Konzils an einem sichern Orte. Mit Ladislaus von Neapel lebte Johann anscheinend in Frieden. Selbst an Karl. Malatesta hatte eine Annáherung stattgefunden, so dass ein Florentiner Staatsmann den. Versuch machen konnte, neue Anstrengungen zum Zwecke der Aussóhnung Johanns mit Gregor zu machen, So ist5 'es natürlich, dass in dem munmehr. beginnenden. letzten Stadium der Ver- handlungen Karls mit. Benedikt. die. Heranziehung Johanns eine grosse Rolle spielt und dass schliesslich der ganze. Unionsversuch nicht. zum allerwenigsten an der Weigerung DBenedikts. scheitert.

Jetzt tritt. auch. Gregor XII. handelnd. auf..— Er. entwickelt. sein 10 Unionsprogranim (Nr. 9), das Malatesta spáter nach. allen Windrichtungen versandte: eines der wichtigsten Aktenstücke aus der Zeit des Schismas. Nur ein. Bruchstück war. hiervon. gedruckt. Der. Hauptsatz Gregors. dst: das Konzil soll. versammelt. werden. communi omnium trium consensu und zwar sollen die drei Pápste, jeder für sich, Prokuratoren mit den 15 nóthigen. Vollmachten zur Festsetzung des. Konzilsortes und des Beginnes ernennen, oder falls sich ein tauglicher. Herrscher findet, soll er die DBe- rufung des Konzils allein in. die Hand nehmen. Das ist das von Gregor mit einem reichen Apparat von gelehrten. und. Vernunjtgründen befür- wortete Programm, an. dem. er bis zum. Konstanzer. Konzil festgehalten 20 hat. Erst. in. zweiter. Linie. zieht. er. die. persónliche. Zusammenkunft heran; doch schlágt er Benedikt statt. der. spanischen. Stádte. Rimini und Fano mit allen. móglichen | Sicherheitsvorkehrungen. vor. Schon. darum müssten italienische Orte. gewdhlt. werden, damit die. Verbindung | mit Johann X XIII. nicht ausgeschlossen. sei. 25

Aus dem. Schreiben Karls an. Benedikt zu. Anfang 1413. (Nr. 13) erhellt, dass er. sofort nach. der Ankunft Gregors in. Rimini auf uns nicht vorliegende Vorschláge des. erstern. antworten wollte, doch schliesslich es aufschob. Vielleicht. veranlasste die Abfassung obigen Programms, das zugleich. übersandt werden. sollte, die. Verzógerung. Inzwischen kamen 30 zwei Unterhándler | Benedikts, der. Kammerkleriker | Ferdinand. von. Le Mans und. der aviederholt genannte Garsias de Turrvibus. Obwohl beide ihre Legitimationspapiere verloren. hatten. und. ganz entgegen dem. Gesandten- brauch nicht. Mittheilungen bringen. sondern. entgegen nehmen wollten, ver- handelte. Karl. wiederholt mit ihnen (Nr. 10 und 11) über den Ort der Zu- 35 sammenkunft, die Sicherheitszusagen, die Nothwendigkeit Johann X XIII. heranzuziehen usw. Als er bestimmte Zusagen verlangte (Nr. 12), scheiter- ten die Verhandlungen: der eine Gesandte reiste sofort ab, der andere nahm wahrscheinlich neben den Vorschlágen Gregors ein ausführliches Schreiben Jfarls an. Benedikt mit. (Nr. 13), worin er dringend, besouders jetzt, nach 40

Einleitung. cda 13

dem. Scheitern. des rómischen Konzils, auch die Heranziehung des rümi- schen Papstes befürwortet. | Wahrscheinlich hat | Benedikt. nicht. mehr geantwortet, denn weitere Verhandlungen liegen | nicht vor. | Auch Job Vener hat keine andern gesehen. |Freilich heisst es in einer von ihm 5 gemachten Randnotiz: Verum ultra hie contenta refferunt aliqui de Arimino venientes, quod dominus Benedictus debeat in brevi venire

: Fanum. Doch ist es dazu micht gekommen. Der Plan des Konstanzer b. Konzils erscheint bald. darauf auf der Dildfláche und beansprucht alles 3 Interesse. |

E 10 -. Das letzte Verhandlungsmaterial sandte Karl Malatesta an. den neu-

gewáühlten Kónig. Ferdinand I. von .Aragonien (Nr. 14); die modi Gre- gors auch an die vom romischen Konzil heimkehrenden franzósischen Gesandten und an die Stadt Florenz (Nr. 15 und 16) ait der dringenden Bitte, doch zu verhindern, dass auf dem neugeplanten Konzil nicht

15 Johann XXIII. den. Vorsitz erhalte und dadurch den beiden andern das Erscheinen. unmóglich mache. | Gregor. selbst informierte (Nr. 17). durch Uebersendung | sdmmtlicher | Schriftstücke den Pfalzgrafen Ludwig, den Sohn des bei ihm bis zum letzten Augenblicke ausharrenden. vómischen Kónigs Ruprechts. Seine modi betont er besonders, doch 4st er micht

20 abgeneigt andere Vorschláge zu prüfen; mur erkládrt er, quod nullo modo assentiret accedere ad conventieulum, quod dicitur predictum Baldasarem velle congregare /das óm Márz 1413 angekündigte Konzil], quia nichil aliud foret quam fateri intruso iurisdictionem papatus competere.

25 D. Neue Verhandlungen Malatestas mit Johann XXIII. 1413.

Wie erwáhnt, beeinflussten die neuen Einigungsversuche | zwischen

Iumini und Rom wesentlich den Ausgang der Verhandlungen «it Be-

nedikt: Gregor wollte, dass Johann an der Zusammenkunft theilnehme;

90 Benedikt lehnte es ab. Die Materialien sind. gesammelt in dem. Werke

| von C. Guasti, Commissioni di Rinaldo degli Albizzi per dl commune di Fürenze L, F'ürenze 1867, und aus 4dhm sind die Nrr. 18, 19, 20 ent- nommen. Wer die erste Anregung gegeben hat, ist micht ganz klaw. "s Die Unterhándler sind diesmal Luigi da. Prato, der bevorzugte Günstling |. 85 Johanns XXIIL, und der Florentiner Staatsmann. Rinaldo degli Albizzi, | ein Freund |. Malatestas und. des Kardinals Johannes Dominici. | Den ersten. Spuren. von. Verhandlungen begegnen wir in. den beiden letzten Monaten: des Jahres 1412; von Luigi werden sie mehr spielend. und

14 : L Abschnitt. Ünionsverhandlungen bis 1413. ohne sonderliches Interesse geführt.) Am 1. Januar veiste Rinaldo nach Rimini und erórterte dort das schwierige Problem mehrere Tage lang. Weit kamen sie nicht; auf eine Prüfung der Rechtsfrage und auf den Weg des Konzils wollte sich Rinaldo nicht einlassen, Malatesta. aber nicht auf eine Resignation mur von Seiten Gregors. Rinaldo berichtete am 5 11. Januar nach. Rom und erhielt erst. 14 Tage spáter eine geharnischte Antwort von Luigi: I1 demonio li e entrato in corpo . . . Di qua se gli mettera tanti brievi e orazioni addosso, che il demonio gli uscira di corpo. Erst einen. Monat. spáter (Nr. 19) verlautet von fernern. Ver- handlungen. Ein Freund. Rnaldos meldet. aus. Rom, Johann XXIII. 10 hege kein Zutrauen in. die. Reinheit der Absichten Malatestas und. Luigi stelle als Grundlage der Verhandlungen auf, Gregor solle verzichten und seine. Kardinále Johann XXIII. noch. einmal wáMen, | Dann folgt. zur Abwechselung wieder ein. ILobeshymnus des. Papstes auf. seinen. geliebten

Freund | .-:Malatesta. ((Nv.. 20), aber, was fruchtete es, da der sonstige 15

Standpunkt derselbe blieb: Gregor. soll nur abdanken, dann wird alles gut werden. Noch im April kommt eine kleine Notiz, aber die Ver- handlungen sind eingeschlafen. | Rinaldo will. dumit nichts mehr zu thun haben, weil er glaube d'esser menato da lui (L2ugi) per lo naso; und

selbst. die Ditten Johanns, der nach der Einnahme Roms durch Ladis-90

laus én San Antonio bei Florenz verweilte, konnten ihn nicht zur Wieder- aufnahme der Verhandlungen bewegen.

E. Kónig Sigismunds Konzilsplàne. 1411 und 1412.

Die hervorragende Rolle. des vómischen Kónigs bei. der. Berufung

und auch auf dem Konstanzer Konzil ist wiederholt, zuletzt noch von25

mir in den ,Forschungen und Quellen*, geschildert worden. Dass die Bedeutung Sigismunds für das Zustandekommen des. Konzils jedoch un- gleich massgebender. war, als. bislang, auch von mir, angenommen wurde, werden die unten. abgedruckten Schreiben. ergeben. Dis jetzt. stritt man

darum, ob die Konzilsfjrage im Sommer 14123 den italienischen Zug 30

Bigismunds wesentlich oder gar allein. beeinflusst. habe. Aus Nr. 21 geht hervor, dass der Konzilsgedanke ihm schon seit Deginn seiner Re- gierung bescháftigte. Im Jahre 1411 erschienen. an. seinem Hofe zwei englische Gesandten der Ritter Hartung. Cluz. und der Doktor Johannes—

Stokes. Ueber die eigentliche Tragweite des von ihnen veranlassten Bünd- 35

nisses zwischen England und Sigismund entstand. bekanntlich eine Kontro- verse zwischen Lenz (Kónig Sigismund und Heinrich der F, ünfte von

?) Vgl. I. c. Nrr. 194 bis 198 p. 222—224.

Einleitung. feit 15 England, Berlin 1874, S. 31 ff. und Caro (Das Bündniss von Canterbury, Gotha 1880, S. 12 f.). Aus Sigismunds eigenen Worten erhellt, dass er ihnen einen Auftrag bezüglich des Konzils mütgegeben hat. Er knüpft daran in einem (1412 Frühjahr) an den englischen Kónig Heinrich IV. 5 abgesandten Schreiben wieder an. Er bittet ihn, zu seiner Kónigskrónung nach Frankfurt englische Gesandte zur fernern Eróürterung der Konzilsfrage zu senden; das Konzil solle erst dann zusammentreten, wenn die ferner wohnenden Vólker es beschicken kónnten. Er habe guten Grund am eine Aussóhnung der griechischen Kirche mit Rom zu glauben. | Papst Jo- . lOAann XXIII. plane mach Beendigung des Konzils einen allgemeinen Kreuzzug, der des Künigs vollen Beifall findet. Von einem eigentlichen Eingreifen Sigismunds in die dumals brennende. Konzilsfrage findet. sich freilich keine Spur!); seine Hauptrolle beginnt. erst àm. Sommer. 1413.

. F. Anhang: Kónig Sigismunds Verháltniss zu den Pápsten 15 Gregor XII und Johann XXIII. in den Jahren 1410 —1413 Sommer. a) Nach Ansicht neuerer Historiker. strebte. Sigismunds Kirchenpolitik vor dem Konstanzer Konzil dahin, dass er weder mit Johann XXIII. noch mit Gregor XII. noch mit beiden zugleich zevfiel; Gregor XII. habe 20zwar seine kráftigste Stütze an. Kónig Ladislaus von Neapel, dem so gefáhrlichen Feinde der Herrschaft Sigismunds über Ungarn, gehabt; dies habe ihn aber micht gehindert, den von seinen Anhángern im Kur- fürstenkollegium. gewáhlten .Kónig von Ungarn als rómischen Kónig und künftigen Kaiser zu proklamderen. So Kerler in den Deutschen. Reichs- 25 tagsakten VII S. 5f., der die Approbationsbulle in die Jahre 1410 oder 1411 verlegte (l. c. Nr. 12 S. 29 Amm. 2). In den ,Forschungen und Quellen* S. 13. Anm. 2 habe ich eine Datierung gegeben (1413 Nov. 22), gegen die bis jetzt kein Einwand erhoben ist. Aus S. 188 f. ersieht man, dass die Bestátigung hóchst wahrscheinlich in. das. Früh- 907ahr 1415 zu verlegen ist. In der Zwischenzeit hat Gregor XII. nicht ganz geschwiegen. ... Abgesehen davon, dass er bald nach dem Tode Ruprechts von der Pfale eine làngere Vertheidigungsschrift, die besonders eine scharfe Kritik des Pisanums enthált, neben andern Monarchen auch dem Kónig 95 Sigismund. sandte,?), besitzen wir über einen weitern Annáherungsversuch

y) Gesandte des Kónigs auf dem rümischen Konzil werden erwühnt in den oben- genannten Commissioni Nr. 210 p. 232. ?) Sie wird spüter von anderer Seite veróffentlicht werden,

'j. Abschnitt, visse Res dis 141. aie

Gregors. an. Sigismund (Sommer 1412) mehrere von einander visi diea Aufzeichnungen.|) Gregor hat darnach, als sein Verháltniss zu Ladis-. laus von Neapel in Gaéta sich verschlechterte, den. Kardinal. Dominici an Künig Sigismund gesandt. Der Zeitpunkt war nicht schlecht. gewáhlt: Ladislaus, der Gegner Sigismunds, hatte sich am 17. Juni 1412?) mit Johann X XIII. ausgesóhnt. | Ueber das Resultat der. Verhandlungen ver- lautet. nur, dass Sigismund den Kardinal gut aufgenommen und veich beschenkt entlassen habe.

Im Sommer 1413 berührt der Papst in seiner Instruktion für den Pfalzgrafen (Nr. 17) auch sein. Verháltniss zu Sigismund, aber mitlO grósster. Reserve, Er weiss, dass der Konig Anhánger seines Gegners geworden ist und Jd4berlüsst dem besser unterrichteten. deutschen. Fürsten die Entscheidung, ob er mit dem KOnige neue Deziehungen anknüpfen solle: gern mochte er es, aber er fürchtet den Misserfolg.

b) Sigismunds Stellung zu Johann XXIII. ist in. den Grundzügen 15 bekannt. durch die Arbeit Hungers: Zur Geschichte Papst Johanns XXIII. Bonn 1876, S. Ol. Die Nrr. 22—230 enthalten eine Reihe werthvoller Ergánzungen. | Sigismund hat. schon. vor dem 20. Juni, also kaum wier Wochen nach der Papstwah, Johann XXIII. anerkannt?) dieser. sich schon vor der ersten KOnigswah (September 1410) um die. Stimmen 20 des Kólner und Mainzer Erzbischofes für Sigismund bemüht.*) Im

Vy) [n den. Vite de duchi di. Venezia (Muratori, Rer. Italic. SS. XXII p. 873 A heisst es kurz bei der. Flucht. Gregors aus Gata: Dominici war nicht dabei, denn der Papst schickte ihn al re d'Ungheria per sue faccende. Ausführ lich dagegen in der Cronichetta der. Bartolomea Riccobona bei Cornelius, Ecclesiae Venetae decas XVI, 25 Venetiis 1739, p. 94 ss. (und daraus Cappelletti, Storia della republica di Venezia V, Venezia 1850, p. 330 ss.) Darnach ging der Kardinal verkleidet mit. einem Diener unter manchen Gefahren zu Sigismund. | Der. Künig nali ihn auf come vero legato e con doni e ben accompagnato sandte er ihn zurück zu Gregor. Die Stadt Ragusa schreibt Sigismund am 12. August, dass Dominici dort gelandet. sci mit der. Absicht 30 ihn aufzusuchen: Ad quid autem . . . seu ad cuius postulacionem accedit, totaliter ignoramus. Vgl. Geleiceh urd Thalloezy, Diplomatorium . . . reipublicae Ragusanae p. 210. Nr. 142. Rósler, Kardinal Johannes. Dominici, Freiburg 1891, erwühnt diese Gesandtschaft nicht.

?) Den. charakteristischen. Vertrag werde. ich. neben. andern. Materialien. zur 85 Geschichte Johanns X XIII. demnüchst aus Cod. Barberini XXXIII, 188 verüffentlichen.

9) Amplissima Collectio VII, 1176 E. Ob. seine Gesandtschaft. zunüchst an Alexander V. oder gleich. an. Johann. XXIII. gerichtet war, kommt hier nicht in Betracht. :

*

*) Deutsche. Reichstagsakten VII, Nr. 36 S. 52: Wir haben ... briefe gesehen, 40.

die zu Rome geschriben sein, wie der babst gesprochen hat, er lasse den von Un- geren nicht umb sterbens willen und sei im verdrisslich, das die zwen erzbischof

a z

y ME rd (S:

17

-Binl eitung:

Sommer 1410 erscheint Graf Pipo von Temesvar am pápstlichen Hofe zu Bologna, um seinem kóniglichen Herrn eine Reihe von Gunstbezeugungen zu erwirken (Nr. 22); die Florentiner bemühen sich für ihn und. das | Ergebniss dst ein reicher Gnadenregen, der uns aus einer Publika- 5 tion. "Theiners bereits bekannt war, sowie die Entsendung des Kardinals Branda von Piacenza als Legaten nach Ungarn.1) Schon um die Jahres- wende begegnen uns zwei andere Gesandte Sügismunds, denen die pro- curatio electionis imperii o5/ag2), d. h. Johann XXIII. sollte für den

E in. zwiespáltiger Wahl gewáhlten Sigismund wirken. Im Frühjahr 1411 -—. 10 weilt ein ungenannter pápstlicher Nepote am ungarischen Hofe.9) Was E. Sigismund durch ihn dem Papste nicht mitteilen wollte, überbrachte. ein kóniglicher Bote zu Ende des Jahres: wahrscheinlich wurden Erórterungen über die Romfahrt und. Krónung des KOnigs gepflogen. Sowohl Ladis- laus als die Venetianer bekamen davon Nachricht; letztere forderten und 15 erhielten vom | Papste das Zugestándniss, dass er in Romfahrt und

von Colen und Mentze den werren gemacht haben, und er doch ir briefe habe, das sie den von Ungeren welen wolten und haben von eins unwillen wegen das gelassen. Hieraus folgt, dass Johann schon vor September 1410 die Briefe der beiden Kur- fürsten besessen hat und dass der Auftrag hierzu schon spütestens im Juli ergangen 9Q sein muss. | Unzweifelhaft haben die beiden püpstlichen Gesandten, Ritter Hugo von Hervorst (Hervest in Westfalen?) und Dr. Nicolaus de Altronandis aus Bologna, die am 31. Márz 1410 ihren Auftrag erhielten, (Vat. Arch. Regbd. 340 fol. 159 v. Sollen seine. Wahl mittheilen und zum Gebet für die Seelenruhe Alexander V. auf- fordern. Divine providencie.^ Dat. Bononie II. kalendas Junii p. n. a. primo.

95 An dw Erzbiwchüfe. von Kóln, Trier und Mainz und an ihre Suffragane.) zunüchst nur diesen Auftrag gehabt, wie das bei allen Thronbesteigungen Sitte war. Sehr bald haben sie dann wahrscheinlich den zweiten Auftrag erhalten, für die Thron- kandidatur Sigismunds zu wirken.

1) Theiner, Vetera Monumenta historica Hungariam sacram illustrantia Il

80 Nr. 365 ss. p. 186 ss. Für die Datirung der Gesandtschaft Pipos ist von Wichtig- keit der Euantrag in den Deliberazioni Vol. 3 fol. 165 (172) im Staatsarchiv zu Venedig zum 16. August: Considerato, quantum iste Pipus vadit texendo et in

12 Florentia et apud summum pontificem contra honorem et statum nostrum ad peti-

13 tionem regis Hungarie.

35 ?*) Daneben sollen sie auch für ein friedliches Verhültniss zwischen Sigusmund und Venedig wirken. Staatsarchiv Venedig, Deliberazioni IV fol. 151. Am 14. Febr. wird mitgetheilt, dass sie abreisen wollen. l. c. fol. 172.

?) Am 26. Juni 1411 fordert die Republik von ihren Gesandten am püpstlichen -Hofe Nachricht, ob der Nepote des Papstes, den Johann mach Ungarn geschickt,

AQ etwas mitgetheilt habe. | Staatsarchiv Venedig l. c. fol. 184v. Zum 6. Juli 1411 steht

Vat. Arch. Regbd. 343 fol. 34v: Johann sendet Johannes Wernheri de Ast, clericum

Astensis dyocesis, cursorem nostrum, ad carissimum in Christo filium Sigismundum

regem Ungarie illustrem, Dat. Rome II. nonas Julii p. n. anno secundo, Finke, Acta concilii Constanciensis, I. 2

mam oc I RNCCSACKCEESVUEUR SO AUS DENEPOHIRCCTUER S TORYRERONNT e nor P EORR NRREN

18 L. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

Krünung micht eher einwilligen. wollte, bevor micht wolle Eintracht. zwi- schen. Sigismund und. den Venetianern herrsche.3Y) Um so entrüsteter zeigten. sich. die Háupter der Republik, als im. December Graf Berthold Orsini, als. pápstlicher Gesandter nach. Ungarn. veisend,?) ihnen aus- einandersetzte, quod dominus papa mittit dietum Beitoldum . . . ad5 presentiam domini regis Sigismondi pro inducendo ipsum ad pacem cum nostro dominio et pro conducendo dictum dominum regem Sigismondum ad partes Italie pro defensione et conservatione status ecclesie Rome. Man Aielt. ihn móglichst lange in Venedig hin und machte dem | Papste davon. Anzeige, der gute Miene zum bósen Spiel10 machte (Nr. 23). | Schliesslich konnte. Venedig: die. Gesandtschaft doch nicht. verhindern; 4m Frühjahr 1412 hielt sich. Berthold Orsini làngere Zeit am Kküniglichen Hojflager auf; im Herbste folgte ihm ein neuer pápstlicher. Vertreter, Filippo del Bene, als. Friedensvermittler. zwischen der Republik und. dem. Kónig.?) 15 Berthold. Orsini. hatte. Sigismund mitgetheilt, Kónig Heim ich IV. von England beabsichtige seinen Sohn. Thomas mit. einer. Truppenschaar dem Papste zu llülfe zu senden (Nr. 24). Sigismund dankte in feu- rigen. Worten. für den. Entschluss und. forderte. zur. schnellen. Ausfüh- rung auf. Da er in dem Schreiben 'Thomam | secundogenitum 20 vestrum nennt, so kann es sich nur um Heinrich IV. handeln, der im Márz 1413 starb, und muss die Hülfe deshalb für die Streitigkeiten Ladislaus amit. Johann, die im Herbst 1412. durch. einen. Scheinfrieden beendet. wurden, geplant. gewesen. sein.*) Ueber die Ausführung des Pro- Jektes verlautet. jedoch. nichts. Auch ín. Italien. warb. Sigismund für den 25

1) Ladislaus schrieb an Venedig, er habe gehórt, dass Sigismund nach Italien kommen werde, um sich krünen zu lassen; er sei bereit das zu verhindern. Staats- archiv Venedig, Deliberazioni, V fol. 3v.

?) Vatik. Archiv Regbd. 343 fol. 94 zum 1. Oktober 1411: Johanns XXIII. Salvuskondukt für nobilem virum Bertoldum de Ursinis .. . nuncium consiliariumque 30. nostrum pro maximis nostris, ecclesie ac imperii Romani negociis ad Alamanie, Boémie, Ungarie, Polonie et nonnulla alia regna . . . Dat. Rome apud s, Petrum kalendis Octobris p. n. a. secundo.

?) Staatsarchiv Venedig L. c. fol. 63" zum 12. September 1412: Der Papst sende Filippo del Bene an Sigismund und biete sich zur Vermittlung an. 35

^) Johann hatte am. 23. October 1411 an die Bischüfe der Provinz York den Ordensgeneral Anthonius de Pireto und Paulus de Caputgrassis de Sulmona als- Ge- sandte. geschickt, um die Bedrüngung des Kirchenstaates durch Ladislaus zu schildern und Hülfe zu erbitten. ,Ad protegendum.* Dat. Rome apud s, Petrum X. kalendas Novembris p. n. a. secundo. Zn áhnlicher Weise nach Deutschland und Frankreich. AQ) Vatik. Archiv Regbd. 343 fol. 143v,

Cx» on

Einleitung. ET. 19

* Papst. Aus Theiner, Codex diplomaticus dominii temporalis s. sedis III k p. 187 ss. und 199 war bereits bekannt, dass Johann seit Mai 1415 mit dem Grafen Guidantonio von Montefeltre über die Rückkehr zu seiner E- Obedienz unter Hinweis auf den ausdrücklichen Wunsch | des Kónigs 5 Sigismund verhandelte. | Zwei hierauf | bezügliche Schreiben. des Kónigs liegen nunmehr. vor (Nr. 25 und 26). In dem einen. fordert Sigismund den Grafen. zur Obedienz auf, in dem andern theilt er dem Papst seine Be- anühungen mit. hatsáchlich schloss sich der Graf an Johann XXIII. wieder an.) Vielleicht stammt aus derselben | Zeit ein. Schreiben Sigis- - JOmunds an eine italienische Kommune (Nr. 27), Panduly Malatesta, den Bruder Karls, der. sonst als. Freund Johanns XXIII. erscheint, von Angrifen auf den püápstlichen Besitz abzuhalten; | móglicherweise | dst darunter Brescia zu verstehen, in dessen Diensten der kriegslustige Malatesta sich befand.?)

15 Als iém. Jahre 1413. die ersten Anzeichen des Druches der Schein- freundschaft. zwischen Ladislaus und. Johann XXIII. bemerkbar wurden, wandte sich Sigismund an ein italienisches Gemeinwesen in. einem. làn- gern Schreiben, in dem er die Entzweiung bitter | beklagt (INr. 28). Gerade hátten Verhandlungen zu einer vólligen Aussóhnung zwischen ihm

90 und Ladislaus unter | Vermittelung des | Papstes begonnen. Was für Ruhm und Machtgewinn Ladislaus denn aus diesem Streite erhoffe? Sigismund, der den Neapolitaner nicht mit Unrecht für den Urheber. des Streites ansieht, hat an ihn bereits einen. Gesandten. abgeschickt, bereitet eine. grüssere. Gesandtschaft vor und fordert die Adressatem energisch

25 zum Schutze des Papstes auf. Nach der Katastrophe schickte er Berthold Orsini mit. ungarischen Truppen. dem. Papste zu Hülfe. Seine Geleits- forderung an eine italienische Stadt liegt. in. .:Nr. 29 vor. | Auch Vene- dig, «mit dem er soeben einen mehrjáhrigen Waffenstillstand | geschlossen, wurde wm freies. Geleit angegangen; die Republik lehnte es ab: Ipsos

30 (die Truppen) nostrum territorium intrare non posse nisi in modum furandi. Selbst dem befreundeten | pápstlichen Gesandten, der um auxi-

1 lium, consilium et favorem bat, antwortet sie wenig hóflich, quod velit (papa) se pacificare cum domino rege Ladislao (Vr. 90).

1) Zum 21. Juli. 1412 heisst es in den Deliberazioni des Senats V fol. 48 v (Staatsarchiv Venedig): Der Papst suche concordiam cum magno comestabulo (d. ^. Guidantonio) und fordere ihn auf zu ihm zu kommen; dann wolle er ihm Forli geben . als Vikariat, ut ponat ignem in Romandiolam et precipue agat circa statum magnifici

. domini Karoli et fratrum (d. ^. Malatesta).

?) Vgl. den Schluss der vor. Anmerkung. Q*

20 I. Abschnitt, Unionsvérhandlungen bis 1418, 0M y:

Auf die interessante Thatsache, dass Sigismund trotz dieses intimen - freundschaftlichen Verkehres. die Bestátigung von Johann. XXIII. nicht erbeten und. erhalten. hat, habe ich ,Forschungen und Quellen* S. 7. hingewiesen. Die Belege daselbst Anm. 2 liessen sich leicht vermehren.. Mag bei Sigismund zundchst der Plan bestanden haben, die Krónung 5 von diesem Papste zu erbitten, wofür ja einzelne Andeutungen vorliegen, so ist er doch bald davon abgekommen. |Sigismund rechnete mit. der Persónlichkeit Johanns mur bis zu einem gewissen Grade. Schon in dieser Zeit finden. sich. Spuren. der Anschauung, die er bald darauf in einem. Briefe an. den neuen Konig von England vertritt, das Konzil müsse 10 zu Stande kommen, wenns micht anders gehe, auch gegen den Willen Johanns und der beiden andern Pápste.

A. Johanns XXIII, Gesandtschaften nach Spanien 1410 1413.

1. Der von Johann XXIII. zum Legaten nach. Spanien bestimmte Kar- 15 dinal (Landulf) von Bari bittet den. Papst eine Reihe von. Einwürfen, die gegen das Pisanum und die Verurtheilung Benedikts XIII. von die- sem oder seinen .Anhángern erhoben. werden. konnten, durch. die Doktoren zu Dologna und gelehrte Kurialen prüfen und widerlegen zu lassen. (1410 nach Juni 22.) 90

B. Aus Rom, Bibl. Barbarini, Cod. XVI. 80 aus dem Anfang des 15. Jahr- hunderts fol. 236—239. Vorher gehen Materialien zur Geschichte des Schismas; fol. 27 —32: Processus factus contra olim cardinales. ;ol. 33: Sequitur copia dubiorum, de quibus superius est facta mencio. Primum genus dubiorum. Dubia mota per cardinales, qui fuerunt Pisis, Quia in universali; fol. 33—36. 25

C. gedr. Martene et. Durand, Thesaurus novus 1I, 1534—325.

Secundum genus dubiorum?).

Avisamenta!) petita per anticardinalem") Barensem*) Ytali- cum^), quem intrusus Johannes Bononiensis olim dictus cardinalis miltendum antilegatum ad partes istas Ispanie*) decreverat anno 30 millesimo quadringentesimo decimo.

Quia fide attestante*) minus feriunt iacula, que previdentur, reddatur avisatus dominus noster, si expediret, quod per doctores

a) Fehlt C. b) anthicard. B. c) Barrensem B. d) ltal C e) Fehlt C. f)atest B.

*) Neben dem ersten Abschnitt steht folgende Bemerkung in gleichzeitiger Schrift: 35 Iste evasit a communicata sibi legacione, quia non fuit satisfactum vel responsum ad dubia tamquam insolubilia. A

P.

ix WU COLS, NL E Xe Scio hU EE METH

A. Johauns XXIII, Gesandtschaften nach Spanien. 1410— 1413. Nr. 1. 21

Bononienses et alios litteratos curiales, de quibus videbitur, faceret deliberari consulte ac consulcius super impugnacionibus infra inse- rendis, quas Petrus de Luna et sui possunt faciliter contra proces- sum et sentenciam contra eum in concilio generali Pisano factam et

5 promulgatam allegare.

Et primo poterit dicere de facto idem Petrus ab sui, quod ipse fecit per omnia debitum suum iuxta oblacionem suam. veniendo Saonam iuxta oblata, conventa et concordata in Massilia.")").

Item ad convincendum*) maliciam adversarii sui pro tune. Angeli.

lOCorrarii ad ipsius requestam?) ipse Petrus cum collegio suo per- sonaliter transtulit se ad Portum Veneris.

Item obtulit se in limitibus obedienciarum utriusque improbe contendencium.

Item in loco de Petra sancta, in dominio Lucano et obediencia

15 dicti Angeli pro tunc situato.

Item Angelus predictus acceptare recusavit locum de Liburnio.

Item eum Lauensa*) et Carrara loca prompta ad duo vel tria milliariaf) in dominio Lucano et ipsius Angeli obediencia pro con- vencione utriusque dampnabiliter?)) de papatu contendencium per

20ambaxiatores Veneciarum nominata in Luca per nuncios dicti Petri fuerant libere acceptata, quod valde placuit quasi") omnibus am- baxiatoribus diversorum principum") et terrarum ibidem presen- cium, qui eciam illa duo esse accomoda, ydonea!) et secura valde commendarunt. ]

25 Item allegabunt, quod dictus Angelus adversarius suus solus ruperit tractatum unionis eeclesie volendo dare seu prorogare sal- vum conductum nunciis*) dicti Petri eciam congeriendo eos expresse a civitate Lucana!) et interdicendo suis cardinalibus, quod dictis nunciis non loquerentur. :

90 Item forsan") allegabunt, quod unus maximus princeps?) et") prepotens mandaverat ipsum Petrum de Luna et aliquos prelatos suos in Portu Veneris capi, licet ab eodem haberet litteras de conductu et securitate, et negocio unionis infecto pro securitate per- sone sue et suorum de consilio dominorum cardinalium suorum pro

35 tune, ut dicit, habuit se reponere in securo et sic ad partes Catha-

lonie in Perpiniano se reduxit.

a) Von iuxta b2s oblata fehlt B. b) Marss. B. c) convincendam €. d) requisitam C. e) Lauenssa B. f) miliaria B. . g) damnab,. C. h) Fehlt C. i)idonea C. kk) nuneio C, l) Fehlt B. | m) forsam B. n) Fehlt C.

40 ?) Der Kónig von Frankreich,

22 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis. 1415. —-

53

*1* * 7" QU Contra concilium generale mandatum per utrumque tunc?) —- S collegium, nunc autem unicum et unitum, Pisis congregatum et cele- *. * *. . . *. . [X . - ed bratum, scio, quod allegabunt iura comunia dicencia, sine auctori s

tate Romani pontificis concilium generale non posse convocari et congregari . ..

| Item quia aut vacabat papatus aut non; si non, domini cardi- nales non habuerunt potestatem sive iurisdictionem") aliquam ad instar capitulorum ecclesiarum cathedralium . . .

Item contra processum agitatum in dicto concilio contra dictum Petrum de Luna?) poterunt allegare, quod dictus Petrus non fuit 10 citatus seu vocatus ad dietum concilium generale, dato quod, alias legitime convocatum et congregatum, esset iudex contra papam con- . petens in causa heresis vel scismatis aut incorrigibilis contumacie notorie vel criminis notorii, scandalizantis?) totam ecclesiam, non tamen domini cardinales, qui non faciunt concilium generale uec 15 totam ecclesiam representant. Et sic non poterunt eum citare seu provocare . . .

Item allegabit*) se spoliatum) fuisse notorie et per subtrac- liones obediencie et iurium papalium et sic ante restitucionem omnium predictorum non potuit vocari ad concilium nec iudicari...20

Item nullus episcopus spoliatus ante restitutionem integerrimam potest de crimine accusari . . .

Preterea allegare poterunt, quod ab inimicis notoriis dieti Petri fuit factus processus, videlicet a prelatis regni Francie, Prouincie, Riparie, Janue et aliis, qui se notorie subtraxerunt ab eius obedien- 25 cia .. . et eciam a prelatis alterius obediencie pro tunc, qui sui inimici notorii semper fuerunt . . .

Item allegabunt, quod non potuit nec debuit citari in civitate Pisana, eo quod esset odio sibi provocata. . . Et si dicatur, quod habebat*) salvum conductum et securitates legitimas seu debitas, 30 . replicabunt, quod non debebat se submittere suis inimicis capita- libus . .. Et est verum, quod nunquam habuit salvum conductum, ut pars dicti Petri allegat.

Item allegabunt, quod fuit agitatus processus a subtractis ab eius obediencia et sic scismaticis . . . et prelati alterius partis pro 35 tunc secundum suam fidem eciam erant scismatici . . .

a) quoque B. b) iurisdicionem C. c)de Luna fehlt C. d) scandalisantis C. e) alle- gabat B. f) exspoliatum C. g) habebit Z.

A beris e zn DAR Ta TRUE a rA

A. Johanns XXIII. Gesandtschaft nach Spanien. 1410— 1413. Nr. 1. 23

Item allegabunt, quod a publice excommunicatis fuit factus processus . . .

Item allegabunt, quod congregaciones scismaticorum non faciunt

concilium generale seu non representant ecclesiam universalem . . . 5 Item ... quod ... prelati de parte sua non potuerunt nec de- buerunt quoquomodo cum talibus scismaticis convenire in concilio ...

Item forsan?) allegabunt, quod non valuit sentencia contra non legitime citatum ac mandatum . . .

Item eiectionem Homani pontificis a papatu solus Deus sibi

lOreservavit . . .

Item forsitan allegabunt, quod iste processus et sentencia fue- runt valde precipitati, quia infra duos menses agitati et lata sen- tencia, . . . quod in processu non nominantur testes proprio^) no- miue, ex quibus dicuntur probati esse articuli,. . . quod non tene-

15 batur constituere procuratorem . . .

Item poterunt allegare, quod ipse Petrus in concilio suo cum instrumentis publicis ibi factis et scriptis publice aut occulte per eum supposuit se et facta et scripta et dieta huiusmodi determi- nacioni sacrosancte Romane ecclesie, per quod videtur excusari ab

30 heresi et scismate . ..

Item fortassis?) allegabunt, quod concilium dicti Petri in Per- piniano super prosecucione?) unionis ecclesie celebratum, ad quod per bullam affixam*) publice in valvis ecclesie et sui palacii in Portu Veneris fuerunt vocati omnes vocandi de obediencia sua, ipse

235 Petrus fuit aprobatus catholicus et verus christianus et de hoc con- stat per instrumenta publica eciam manibus prelatorum, qui ibi interfuerunt, paucis exceptis subscripta.

Item quod dictus Petrus tenendo suum concilium in Perpiniano vel saltem ipso mandante fuit ipse vocatus?) ad concilium Pisanum

830et non potuit nec debuit ad dictum concilium venire. Et idem de aliis dubiis occurentibus.

a) forsam B. b) primo C. c) fortasis B. d) prossec. B. e) afixam B. f) con- vocatus B.

-— wlcuitum I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413,

B. J mem XXIII und Karl Malatesta in den Jalirin 1410 und 1411.

9. Antwort des Rathes zu Venedig auf zwei Ansinnen Johanns XXIII. 1. Sie seien mit. Kónig Ladislaus befreundet und kónnten deshalb Karl : Malatesta nicht veranlassen aus seinem Dienst zu treten; 2) eine stándige 5 Gesandtschaft. beim Papst. zu unterhalten würde Misstrauen erwecken. 1411 Januar 15.

Aus Staatsarchiv Venedig, Deliberazioni del Senato IV fol. 148 zu obigem Datum. Instruktion für den Gesandten Michalete de Cagnolis.

Et primum ad factum requisitionis unius ambaxiatoris nostri 10 mittendi ad magnificum dominum Karolum de Malatestis occasione eorum, que dicuntur, ipsum querere et facere velle ad instantiam serenissimi domini regis Ladizlai, ad cuius stipendia militat, ut ipse dominus Karolus inducatur ad desistendum a tali proposito etc. respondetur, . . . scit (papa), . . . quod cum domino rege Ladislao 15 nullam hueusque habuimus causam nisi benevolentie et amoris, set maxime quia semper et continue multi nobiles et cives nostri con- versantur et trafficantur in terris et locis suis, ... non videtur nobis mittendum ambaxiatorem ad ipsum dominum Karolum . . .

Ad factum autem alterius requisitionis facte nostro dominio 20 per dominum papam, videlicet, ut mittamus unum nobilem nostrum, qui continue stet in Bononia ad consilium domini pape ete. respon- deatur, quod cognoscimus hoc procedere a summa clementia sua,... set pensamus, quod hoc non foret nisi dare suspectum aliis, precipue in presenti tempore; set plus debente sanctitate sua esse mediatore 25 ac interpositore differentie existentis inter serenissimum dominum regem Hungarie et nostrum dominium ad concordium interponendum, non videretur nobis honestum nec conveniens tenere ibi aliquem nostrum nobilem, ut non detur materia aliis suspicandi et imaginandi id, quod imaginari non debet . . . 90

J. Der Rath zu Venedig ráth Karl Malatesta von. der Bedrángung der Stadt Dologna wegen ihrer Anhánglichkeit an. Johann. XXIII. ab. 1411 Juni 6.

Aus Staatsarchiv Venedig, Deliberazioni del Senato IV. fol. 174" zu obigem Datum.

Quia per informationem, quam habuimus ab ambasiatoribus 35 comunitatis Bononie videtur, quod ipse dominus Carolus de Mala- teslis de una sola re remaneat et sit in differencia cum dicta comu-

B. Johann XXIII. und Karl Malatesta 1410 und 1411. Nrr. 2—4. 25

nitate Bononie, videlicet quia ipse vult, quod dictum comune et cives Bononie removeant se ab obedientia pape Johannis, super qua parte et differentia declaramus tibi mentem?) et intentionem nostram at mandatum nostrum, quod, si ipse dominus Karolus exprimet tibi 5 peticionem et differentiam aut antequam condescendat ad sufferentias vel post, volumus, quod debeas. sue magnitudini respondere, quod sua sapiencia, non dubitamus ymo sumus certissimi, cognoscat non 3 esse conveniens neque honestum, quod aliquis christianus cogatur E violenter ad obligandum pro Pdbis temporabilibus animam suam | 10 contra conscientiam suam. Et pretermissis rationibus, que dici possent cirea obedientiam datam per comunitatem Bononie et alios summo pontifici pape Johanni, ipse magnificus dominus non debet

velle, quod honor dicte communitatis et sacramenta et promissiones

de novo facte per dictam comunitatem cum pleno et generali consilio

15suo pro recuperatione castri et securitate status sui infringi vel diminui debeant, ymo sua magnificentia debet esse contenta, quod

: dicta comunitas veniens ad pacem secum conservet honorem suum.

4. Bruchstück eines Schreibens Karl Malatestas (an eine italienische Stadt?), worin er sich gegen die Abhaltung von Partikularkonzilien der 20 drei Pápste und für ein allgemeines Konzil unter ausführlicher. Begrün- dung ausspricht; dann die Ansicht derer bekümpft, die meinen, dass nach der Wahl Johanns XXIII. eine Union und Reform der Kirche unnothig sei. (1411 mach Juni 6.)

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek, Cod. 5100 fol. 122» 125 aus. dem 25 AÁnfange des 15. Jahrhunderts. Der Anfang gedruckt Martene et. Durand, Amplissima | Collectio VIL, 1222—1205 (C), doch mit der Abwewhung, dass

das Schreiben hier an Kónig Sigismund gerichtet ist.

Et ut amplius noticiam habeatis tractatus cuiuslibet agitati")

et^) quot?) cireumvencionibus rem sancte ecclesie conculcare*) sata- 30gunt, nonnulli modum alium proposuerunt, videlicet bonum esse unumquemque contendencium, ut ita dicantf), suam congregare de per se partem et postea in loco, in quo concordaverint, convenire et sic concilium congregari, assignantes hanc racionem, quod non est iustum nec*) equum, quod ille, qui habet maiorem auctoritatem 35et possessionem, equalis fiat in convocacione") et congregacione

pueevrE- E'SERCTTNERSU 5

n —n

a) mententem Cod. b) Et ut amplius sua serenitas noticiam tractatus habeat cuius- libet C. €) Fehlt C. d) quod B, e) coneoleare B. f) dieatur C. g) neque C. h) convencione C, , tdssRgret C MD AUS

26 1. Abschnitt. | Unionsverhandlungen bis 1413.

eum hiis*), qui minores saltem in possessione sunt. Supplico^) ergo, sapiencia vestra^) dignetur intueri, quot hic fallacie latent et quam periculosa hec via sit non solum partibus set universe sancte?) ecclesie bono.

Primo namque sequeretur hoc inconveniens, quod, ubi queritur 5 iudicium*) rectum fore, fieret obliquum duplici racione verisimile) Et prima est, cum quilibet ex contendentibus, ut ita dicant, alios dicat unionem impedivisse propter ambicionem, et cum quilibet semel malus semper presumatur malus, verisimile est, quod quis- quis eorum ambiciosus nichil*) relinquat eum parte sua operari, ut 10 papa remaneat, et promissionibus munerum non parcet propter hoc, ut, antequam ad iudicium conveniat cum adversariis suis, prelatos sue partis sibi benivolos") ad concilium ducat et odiosos faciat ad- versariis, ex quibus*) quidem!) duobus, amore scilicet et odio", manifestum est plerumque homines a veritate") divertere. Et sil5 respondeatur, quod hoc facere possent, dato, quod comune, ut petebam?), congregarent?) concilium, videlicet beneficia offerre et odia seminare, replico?), quod non tam") faciliter nec tam occulte hec") possent tractari et fieri. | Et quia non possent fieri*) occulte, remediis facilitas adesset"), et tractare et acceptare multi timerent, 20 verentes supplicium et confusionem.

secundo, ut prius dictum est, sequeretur suspicio iudicis. Dato enim, quod nullus hoc quereret, quelibet parcium suspecta redde- retur et per consequens ille"), que succumberent, forte ") declinarent iudicium, allegantes*) iudicem suspectum non irracionabilibus argu- 25 mentis. Et si responderetur, quod hec racio procederet"), concesso, quod^) concilium congregarent, ut petitur, replico**), quod non, racione in replicacione'") predicta.

Tercio quod*), ubi unio queritur, ab augendo divisiones ani- morum incipiunt?*, quia unusquisque**) parcialiter videns se con-30 . gregari magis efficeretur parcialis. Et si responderetur, quod ex hoc non magis partes augerentur, quia unusquisque partem cognoscit suam et omnino") in illa confirmatus videtur, replico, verum esse

a) his b) supplicat C. c) ut elemencia regis €. d) universo ecclesie €. e) quod iudicium sit certum €. f) verisimiliter C. g) nihil C. h) benevolos C. i) adv. faciat C. 35 k) his C. l) enim C. m) amore seilicet et odio fehlt C. n) virtute C. 0) Carolus petebat C. p) eongregaretur C. q) replicatur C. r) Fehlt B. s) possent hec C. t) fieri non possent C. u) provideri posset für rem. fac. adesset C. v) ille qui succumberet C.

Ww) forte fehlt B. declinaret C. X) allegans C. y) esset C. Z) quod conciliaretur C. na) replicatur C. bb) interplicatione B. cc) quod fehlt C. dd) ineipietur C. ee) Von 4Q) hier big unusquisque partem fehlt C, ff) animo C.

(4c MM aunPrvwrr-mPPE ut

Wa ua o X 4M MESI MCN RT M pi

B. Johann XXIII. und Karl Malatesta 1410 und 1411, Nr. 4. 27

unamquamque?) partem cognoscere suam et omnino in illa confir- matum esse. Propterea") quia divisionem tolli queritur, illud aufe- rendam est, quod dissensionem^), animorum est aptum?) augere, non illud suscitandum *). quod augendi causa sit dissensiones ani-

5 morum, non) auferendi. Et circa hoc attendendum est^), quod per viam istam multa possent inconveniencia sequi.

Primo augerentur parcialitates") in mentibus, ut dictum est; nam valde differt, quod divisim vel comuniter congregarent') Si enim comuniter*) vocati accedunt, videntes principales in hoc, quod

10principalissimum est, concordes esse, quodammodo equi animo!) unionis signo confortati unanimes procedent; discoli vero conterren- tur"), non videntes posse zizaniam") sine periculo seminare et abs- que manifesta nota. Cuius oppositum foret, si principales viderent scissos animo et aptos nullis parcere muneribus regnandi spe. In-

15 super habilitas tractandi et spes secreta servandi causa forent sedi- ciosos magis accendere.

. Ceterum per experienciam instruimur, quod, si qui^) comuniter

a duobus vel tribus litigantibus vocantur super contencione laturi iudicium, unumquemque pudebit, si cuiusvis eorum!), qui vocave- 20runt, deprehendatur ius ledere, ut alteri faveat. Econtra vero, si unusquisque divisim vocet, illum, qui ex parte unius vocatus fuerit, pudebit, si non tueatur toto posse honorem vocantis et comodum, dato, quod non plenam inspiciat fovere iusticiam. ^ Unde aperte videri potest, quantum differat?) a iusticie rectitudine et unionis

25 oportunitate inter iudicium eorum, qui ad iudicium ferendum una- nimes procedent et comuniter vocati comuniter iusticiam parcium el commodum servare proposuerint, et inter eorum iudicium, qui divisim vocati privatum vocantis commodum aliorum comodo pre- ferre dispositi ad ferendum iudicium accesserint.

30 Est tercium inconveniens, quod, si concilium aliquid iudicare sanciet*) super ea, que a partibus gesta et promulgata") fuerunt, expediet testes produci*) et examinari. Set cum nullus possit induci testis, qui non sit de aliqua parcium, si divisim, antequam con- veniant, fuerint congregati, pars quevis, que sciverit se minus iuste

35 a) replieatur, quod verum est, quod unusquisque partem cognoscet suam et animo in illa confirmatus est. C. b) Et propterea C. c) discens. B. d) apertum C. e) sussi- tandum JB. f)et non C g) Fehlt C. h) Singular C. i) congregaretur C k) Fehlt C. 1) equamine C. m) ceonterrebuntur C. n) scisma C. 0) Fehlt C. p) differant B, r) sanciret C. r) privilegiata B. 8) perduci B.

A40 !) Am Rande steht Nota bene von Job Veners Hand, i

98 . [ Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

processisse, testes subornabit et instruet, quomodo conveniant tem- za

. 3 DT " *. pore interrogacionis; quod quidem faciliter facere poterunt, haben- tibus eos in sua dicione et non prius examinatis*) comuniter quam vs

secreto et private instructis. Hec autem non sic faciliter, si non prius private quam comuniter in sua dicione testes habuerint. Si5 enim temptabunt"), quos in sua potestate non habebunt, subvertere, non est verisimile testes subornacioni tam faciliter assentire. Et mirum foret, si non palam*) temptacio*) deprehenderetur.

Et quoniam unione et reformacione dictum est ecclesiam indi- gere videri, advertat, supplico, prudencia vestra*), quod via hec 10 causa esse posset irreparabilis destructionis utriusque, quantum in hominibus potencia bonum impediendi permissa est. Previof) namque, ut predictum est, iusticiam in facie hominum conculcari, facilius est per viam hanc*) quam per aliam, quia verisimilius et facilius est testes subornare et iudices ad obliquum iudicium ferendum 15 seducere, quod quamvis fiat, non unio fiet, sed illa sic faciencium augebitur iniquitas, donec veritas reveletur.

Alia vero") racio est, quod magis discordes animo conciliaturi fient, et propterea aut convenient aut non; si convenient, difficilius concordabunt. Et propterea magis concilium produci necesse erit. 20 Oportebit enim ipsos cum suis dominis primo convenire, deinde tractare de loco, tempore et modo conveniendi. Et cum non parva fuerit distancia inter eos, minima que orietur!) discordia inter eos, non parum exiget tempus*), antequam nunciis eundi et redeundi facilitas adsit. Et post hec dato, quod concordent, ut conveniant, 25 tempus non parum labi interim oportebit. Set postquam con- venerint, longius expediet tempus, ut magis discordes conveniant. Interim vero prelati et principes sumptibus gravabuntur. Et quos- dam inedia inperfecto opere unionis vel saltem reformacionis com- pellet abire; quosdam") vero hine honestate orbis inperfecta unione 30 abire pudebit. Inde vero avaricia seu inopia ducti?) iuxta illud poete facient :!) Sedere") patres censere parati, si regnum, si templa. sibi iugulumque senatus. exiliumque petat?) Et sic fiet unio et reforma- bitur ecclesia.

a) FeMt B. b) tentabunt.C. c) periculosa C. d) tentacio C. e) serenitas sua C. 9D t) primo (t g) hunc B. h) Fehlt C. i) oriatur B. k) temporis ]) quidam C. m) victus C. n) sedem patris pati B; cedere patres censere parati C. o) petit Cj

') Lucan, de bello civili I1I, 109.

B. Johann XXIII. und Karl Malatesta. 1410 und 1411. Nr. 4. 29

Alia est racio^. Dat», quod conveniant, cum satis evidenter quis") ex principalibus ambiciosus arguatur. et dixerit suos adver- sarios multa commisisse enormia^) propter ambicionem regnandi, non est via illa eam suspicionem tollendi. Set verisimile est, quod, qui-

9 cumque per nephas regnare voluerit, videns?), quod per phas regnare non licet, et?) si forte regnum, quamvis iuridicum fuerit, | amittere titubet, fedus eum suis iniet prelatis et) principibus ip- E. sorum*) servandi statum et augendi, ut sui illi") fidem servent et ipsos sublimet. Et tune supplico!), sapienciam intueri vestram"), - .. 10quomodo mediantibus membris infectis, qui cum infectis principibus et ambiciosis convenerint, poterit ecclesia in capite et membris reformari. Et hec tractandi abilitas tollitur, si ante conveniant, quam in affectum!) cordis eorum divisim congregatos habeant. Tol- litur insuper amissio temporis et inpense dampnose"). Et si quis 15 pa'cium dixerit") non curare, quod cautele removeantur predicte, signum certum est, quod illis uti proponit. Posset insuper pro minimo, postquam unaqueque parcium divisim?) congregata esset, discordia oriri de modo sive loco?) in simul congregandi et sic ne- gocium infici. Et tunc unaqueque iustificata causa sua iterum alias?) 20 dampnaret et contra illas") procederet et sic via concessionis et concilii?) bis tentata et infecta, quod, deprecor, quantum in humanis sensibus est, remedium remaneret scisma et triscisma tollendi diebus nostris.) Iterum vero, quia nonnulli fabulabantur, postquam unio vera facta est, haut expediens fore; quin ymmo erroneum amplius 29 de facienda uniorie tractare. Adiciunt preterea non licere de ecclesie reformacione subiectos tractare, cum cura regiminis eeclesie sit com- missa prelatis, ceterum, quod ecclesia reformari poterit in concilio per dictum dominum Iohannem indicto.?) Et si non fiat, tunc adhuc magis canonicum fore mortem pre- 30 dieti domini Iohannis [prestolari]*), quoniam tunc poterit de bono provideri pastore, qui reformabit ecclesiam, quam contra eum insur- gere, qui indubitatus pastor est. Interrogabo illos, qui huiusmodi sunt, coram domino Deo et nobis unum verbum. HRespondeant

a) alia ratio C. b) quivis ex principalibus dixerit C. c) Fehlt B. d) videntes B. 85 e) vel C. f) Fehlt C. g) eorum C. h) Fehlt C. i) supplicat Carolus C. k) cesaream C. l) effectum C. m) damnose C. n) dixerat C. 0) Fehlt C. p) de loco sive modo C. q) alios C r) illos C. S) consilii B. t) Ergünzt nach S 31 Z. 25. !) Soweit gedruckt in. Amplissima Collectio VII. *) Weder Johann XXIII noch das Konzil sind bisher genannt. Vgl. Einlei- A40 tung S. 7. ;

30 I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1418.

michi, queso, qualis dicetur divisio apud eos, si talem dicunt unio- nem, per quam ita gestum est, ut nulla fere urbs sit aut opidum aut ens, in quibus alii non unum, alii alium ferant papam et multi nullum. De ceteris fidelium provinciis tantum refferentium testi-

*

monio testificari possum. In ora quidem Ytalie clarum est, quod 5

neminem negare puto. Non, inquam, urbibus, opidis et entibus concives et affines diversas habitantes domos scissos animo, verum filios cum patribus, fatres cum fratribus, ita ut .nullos pene putem illud canere posse: ecce quam bonum et quam $ocundum habitare fratres 4n. unum. Y)

Fateor sufficere unionem factam fore de iure; negant multi, et licet plures magistratus in unius conveniant obediencia, non plu- rimi tamen populorum, quamquam metus multis silencium iubeat. Set dicant, queso, quare scisma quodlibet factum est, nisi quia de

facto sancciones legum violate sunt. —Occurrendum ergo pocius est 15

impedimento, quoniam pacifice fieri potest, quam peregrinis editis aliorum dampnacioni, que sine conscieneiarum rubigine non pro- cedit. Iudicet quisque vestrum, deprecor, dilectissimi, «quam pre- stancius feliciusque foret mentibus quorumlibet sceisma sedari pacifice

et unanimiter, quam incerta iudicii via; inspiciatur totus tractatus 20

eximie universitatis Parisiensis,?) exoro, olim editus, cum adinvenere primum viam concordis cessionis; et quod semel conclusum est, reminisci non ledeat. Set si quis dixerit, tunc dubium erat de con- tendeneium iure, si contendentes absint, si dubium omne sopitum

est, si certa unio facta est, si consciencie fidelium clare sunt, circa 25

hoc unusquisque vestrum iudicet. ludicet et fateatur non licere amplius de unione certa perficienda tractare. Verum quia dicunt non licere subiectos de ecclesie reformacione tractare etc., si semel sanxerunt in negligenciam prelatorum hoc habere nec tremulum

ecclesie caput facere pertesum est, ut simplex scandalum tolleretur, 30

quare ergo nune non magis, ut duplicata, vita et scismate, aufe- rantur et quies certa reddatur ecclesie tranquillitasque conscienciis? Aiunt ceterum, quod ecclesia reformari iu concilio dicti domini Iohannis proximo futuro posset. Fateor, si omnipotens quacumque

lege et hominum moribus sublatis vellet*). Verum supplico, unde 35

a) vellent B.

. 1) Psalm 132, 1. ?) Vgl. hierzu die Stellen in Amplissima Collectio VII, 1183 und 1147. Der Traktat der Universitüt Paris ist wahrscheinlich noch ungedruckt,

10

LM 2S

B. Johann XXIII. und Karl Malatesta 1410 und 1411. Nr. 4. 91

sie futurum esse spes oritur, ex parte rei an hominis, si prelatis difficultas est, et experiencia probat, subditos corrigere, quia ad alios, ne eonfugiant, timent? Multiplicatis adversariis numquid difficultas tollitur aut augetur? Preterea si homo iste mores non mutaverit, 5quid pocius eredendum est, vel quod suis prelatis complaceat, ut ipsi complaceant sibi, quin ymmo ambicioni ipsorum indulgeat, ut ipsi sue faveant, aut quod ipsos corripiat? Dicam illos?) versus: s; ceteri. sileant, racio preteriti futura scire facit.) Preterea de hoc dictum est in capitulo superiori, quod incipit :

.ODietum est, quod alio indiget, et duobus sequentibus, et in fine

capituli, quod incipit: Alia racio.?)

Set forte adhue fallaciam proponentes dicent dominum Iohan- nem multos sublimasse famosos, forte plus quam sui predecessores ; exemplar proponent de cardinalibus per eum factis iuxta eum.?)

15 Audite, supplico relatum michi: Inquit enim publice, antequam hos sublimasset, quod intendebat constipare se viris undique claris sciencia et armis, quos suum ius sciencie ferrique gladio non timeret defensare non posse. Hec igitur causa fuit. Non tamen fallat nos sje. Nam multos scezencía ?nflat, quos caritas non edificati); nec

20 elegit dominus noster Ihesus Christus forcia mundi in fortitudinem ecclesie set infirma, ut forcia queque confunderet. Horum, deprecor, ante opera scissitamini, quam per eos ecclesiam reformandam iudi- cetis, que in eis sunt probata et quod bonum est, tenete, reliquum vero, ne vos decipiat, abicite. |

25 Dieant canonicum magis mortem eius prestolari etc. Tedeat me notoriam eius infamiam propter veritatem revelandam multis lestificari oportere, quoniam malus fuit nec noticia de emendacione habetur. Quid magis iudicandum est, vel quod sibi similes faciat prelatos in moribus, si tempus exhibeatur, an oppositos, cum soleat

90unusquisque sibi simile diligere? Verum eciam, quid magis ecclesie expedit reformacioni, multiplicaeio prelatorum ambiciosorum lubri- eorumque an bonorum? Si bonus igitur est, tempus sibi conce- datur, ut bonos multos, qualis ipse est, faciat et meliores. . . . Dieunt, quia indubitatus pastor est. Verum fateor, si hoc sensu

35 a) illud B. 1) Jch vermag die Stelle nicht nachzuweisen. Verse sind es in dieser Form sclucerlich. | Wahrscheinlich ist die Stelle verderbt. ?) Vgl. Amplissima Collectio VII, 1200 D und 1204 EK. 3) Hinweis auf die grosse Kardinalspromotion Johanns XXIII. vom 6. Juni 1411. 40 *) 1 Cor. 8 a 1. i

I Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

recipiatur, quod ita indubitata est negativa quam affirmativa. Nam si certum est, Petrum esse hominem, indubitatum est, Petrum non esse lapidem; indubitatus ergo pastor est, quia non dubitatur,

quod pastor sit apud eos, qui seriem geste rei et, quomodo premissus*) se exaltavit, noverunt. Verum si se tam indubitatum 5 tenet, quare titubat, quod unicum communi consensu concilium congregetur, ut petitum est, cum et ipse fateatur se pociorem par-

tem habere, et illud concilium auctoritate debita decidat et ter- minet. Preterea), quoniam forte multi ex vobis") audierunt, et si

non, noscere dignentur*?), me bellum iniisse contra eum, qui dicitur 10 dominus Iohannes, non propter amorem alicuius private persone

nec propter odium nec propter munus aut status mei?) exaltandi

spem, set solum propter divinum honorem et zelum domus eius sanctissime, hac potissimum racione*), quia ille homo propter ambi- cionem causa fuit tricismatis suscitandi*), contra omnem spem michi*) 15 exhibitam, insuper propter hanc") eandem ambicionem causa fuit et est

ipsum scisma, cuius fuit causa, nutriendi') cum productione antiquati

atque propter spem, quam habet in favorem*) orbis, quem sibi favere experitur. Et precipue in partibus Ytalie maxime autem!) Bononia

non curat neque vult equis et iustis peticionibus assentire, ut unio 20 acceptabilis certa et universo populo Christiano oportuna") fiat. Set

magis cottidie sanctam scandalizat ecclesiam et, quantum in eo est, ad precipieium temporale spiritualeque trahit. Unde") animadvertens expediens?) fore remedium arma, in quibus ipse confidit, et") quibus divinum ledit populum, de manu eius auferre, bellum incepi, non in 25 gladio?) confidens meo, verum") in eo sperans, qui omnipotens est, et

in quo qui sperat non confunditur in eternum, ut quies sancte ecclesie,

que pacifice haberi non potuit, largiente domino exercituum sancto Israhel*) converso gladio in autorem triscismatis et bellorum vendi- cetur?. Hec igitur omnia supplico vobis humillime et totis viribus, 30 dilectissimi domini mei et fratres, libra vestra ponderare. Et si

quis vestrum difficultas seu impotencia inhibeat per semetipsos illa discutere examinanda, deprecor committi viris ubique non ambiciosis, . amore odioque non victis sancteque matris nostre ecclesie oportuni- latem sacram vestre commodo, pietati, quam Deus omnipotens, 35

a) permissus B. b) sua serenitas audivit C. c) dignetur C. d) sui C. e) ratio - fuit C. f) Fehlt C. g)ipsi Carolo C. h) Fehlt B. i) nutrire C. k) favore €. 1) Fehlt B. m) optima C. n) ipse Carolus fügt C hinzu 0) opportunum B. . p)et bis populum fehlt C. | qQ) suo C. r)sedC. s)Isradl C. t) vindicetur C.

?) Von. hier an bis Z. 30 wieder gedruckt Amplissima Collectio VII, 1205 D. 40

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII, 1410—1413. Nr. 5. 33

deprecor, velit talem sue prebere sponse sancte, quales electos ipsorum bono infallibili sui providencia preelegit proficientes et in b hoe corroborare et incolumes servare dignetur usque ad tempus : remuneracionis vite felicis in gloria eterna.

5C. Karl Malatestas und Gregors XII Verhandlungen mit ! Benedikt XIII. 1410— 14138.

D. Instruktion für Garsias de Turribus seitens Benedikts XIII. .Er

soll bei Karl. Malatesta die Verzógerung seiner. Rückkehr entschuldigen,

auf die alte Freundschaft der Háuser Luna und Malatesta hinweisen,

10 die Schwierigkeiten des | Unionswerkes darlegen, die frühere Umnions-

thátigkeit Benedikts schildern, die Unmüóglichkeit, mit den. Pisanern. zu

verhandeln, und die Nutzlosigkeit der Vorschláge auf dem Konzil von Cividale betonen. (1410 Spátsommer.)

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 f. 1315.

! E 1

15Instructiones pro Garsia Martini de Turribus?) redeunte in Ytaliam ad dominum Carolum de Malatestis ex parte domini nostri pape.

[1] Primo exeusetur mora, quam prefatus Garsias traxit in hiis partibus Aragonie propter statum regni quodammodo vacantis et negociorum variam disposicionem, quibus prefatus dominus noster.

. 90 papa multipliciter requisitus se implicare habuit?) necessario, spe- rans multociens regem futurum de proximo, cum quo utilius potuisset unionem ecclesie prosequi et Deo iuvante deducere ad effectum. Nunc vero, quia negocia dicti regni procellantur?), deliberavit di- mittere dictum Garsiam.

. 25 [2] Secundo exponet sibi complacenciam, quam papa habuit, cum per relata et scripta, que idem Garsias detulit, percepit since- ram, puram et rectam atque ferventem intencionem, quam prefatus dominus Carolus habet ad ecclesie unionem, que in paucis hodie, peccatis exigentibus, reperitur.

380 3) Ob statt procelluntur oder protelantur (in die Lünge gezogen)?

!) Ein Martinus de Turribus, decret. doctor ac rector parroch. ecclesie de Alepuz, Cesaraugust. dioc.,. komint ün | Reg. Avenion. 65. Benedikts XIII. fol. 443v zwun Jahre 1411 vor.: . ?) Spuren der "Jhütigkeit Benedikts in dieser Angelegenheit finden sich z. B. 95 in dem Reg. Avenion. 65 f. 430v: Benedikt nünmt Casp als Wahlort in seinen be- sondern Schutz (1412 Februar 26); er befichlt den Abten, die in Casp zur Wahl versammelt waren und weggehen wollten, zu bleiben (1412 Márz 21). Finke, Acta concilii Constanciensis. I, 9

84. L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418. Ped

[8] Item dicet sibi, quod dominus noster papa, licet eius per- sonalem noticiam non habuit, tamen propter illam, quam habuit de ilis de genere suo et plus relaeione quam eorporali conversacione et propter bonam et magnam amiciciam, que fuit inter dominum Egidium!) quondam cardinalem et dominum Lupum de Luna?) archi- 5 episcopum Cesaraugustensem et alios de genere ipsius domiri nostri pape cum illis de genere predicti domini Caroli, et maxime propter illa, que de prudencia, fidelitate, constancia et devocione specialiter ad Romanam ecclesiam more predecessorum suorum percepit eum. habere, plane de ipso confidit nec posset contrarium suspicari, 10 maxime ubi de ecclesie Romane unione tractatur.

[4] Item dicet sibi, quod, licet papa de ipso plene confidat, non miretur, si dubia et difficultates, que in tam periculosa et grandi materia clare videt, sibi intimet, ut, antequam dampna feriant, pre- visa remedia preparentur. Difficultates enim et pericula in ista 15 materia dominus noster papa debet, quamvis non a principio bene providerit, modo saltem et si non doctus saltem tactus longa expe- riencia presentire. Credat ergo experto, quod difficile recte perfi- citur, quod undique tantorum malicia perturbatur. Set ne ipse dominus Carolus credat, que dieta sunt, inutiliter suaderi, paucis 20 exemplis de preteritorum gestis premissa probantur Nam cum prefatus dominus noster papa, qui a principio sue assumpcionis ad papatum, quam nee ipse nec alius pro eo procuravit, set post diu-

. turnam contradictionem vix acceptare voluit,?) ad uniendum eccle- siam et scisma tollendum se disponens, quod a principio eiusdem 25 scismatis factum fuerat, eum Petro de Thomacellist) et successoribus suis diversos cepit movere tractatus et eos non ficte set vere pro- sequi et intrusos successive incitare atque oportune et importune requirere, ut vellent dare modum. quod Dei ecclesia uniretur, quo- modo detractorum sinistris interpretacionibus diffamatus, quomodo 90 emulorum fraudibus usque ad incareracionem persone per quin- quenium fere fuerit impeditus, velut satis notorium non expedit per singula recitare. Nam cum prefatus dominus noster papa a principio

Y) Der bekannte. Kardinal Albornoz.

*) Lopez de Luna, Erzbischof von Saragossa von 1351—1382, begleitete Al- 95 bornoz auf seiner ersten Legation in Italien. Vgl. Wurm, Cardinal Albornoz, Pader- born 1892, S. 32, 56, 58.

?) Von dieser ablehnenden Haltung ist auch in. frühern Vertheidigungsschriften des Papstes wiederholt die Rede.

*) Papst Bouiaz IX.

.. €. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 5. 35 sue assumpcionis ad papatum obtulerit viam iusticie, ut debuit, et alias, per quas vera unio in Dei ecclesia haberetur, detractores, quia . mon concessit, ut petebant, scilicet omnibus aliis viis exclusis, sicud ne excludende fuerint, peroptantem ecclesie unionem, ipsum diffa- 5 marunt, quod viam cessionis denegaverat, quod notorie patet falsum, quia omnes vias offerendo, per quas uniri posset ecclesia, vere viam obtulerat cessionis sub tali generalitate, sicud protune expediens videbatur. Deinde cum requisitus expresserit de via cessionis?), E fuit per adversarios maxime in Anglia et Alamania diffamatus, quod 1Ode iure suo diffidens hane viam cessionis elegerat, quod falsum manifeste convincitur, quia viam iusticie, quam in principio obtulit, |" postea non exclusit. | P [5] Preterea apud Massiliam per nuntios Angeli Corrario apud E suos Gregorii nominati, cum viderunt, quod dictus dominus noster papa E 15 Benedictus, quem sperabant, sicut per emulos eis suggestum fuerat, viam cessionis denegaturum, quod eam libere aeceptabat et plenius ac liberalius obtulerat, quam ei fecerant, quod ante non crediderant nee volebant, eum in consistorio publico notare seu diffamare vo- luerunt, quod predictam viam cessionis assumpserit, ut eundem 20 Angelum, quem Gregorium nominabant, in sua iusticia impediret, quod veritatem non continet, sicut ex proxime dictis patet et aliis, que in predicto consistorio ipsis immediate respondendo dominus noster explicite: declaravit. [6] Set tandem contra Dei ecclesiam noviter conspirantes in 25 congregacione Pisana videntes, quod predicte calumpnie de falsitate faciliter convincuntur, volentes materiam intricare, recurrerunt ad illad, quod nedum est falsum, set nec eis constare potuit esse verum. Dieunt enim, quod dominus noster papa Benedictus non vera set . fieta intentione unionem ecclesie fuerit prosecutus, ut, cum de facto .S30constet oppositum, erubescant, prohibente doctrina canonum, secreta . cordium, quorum solus Deus est cognitor, sibi temerarie usurpare et nedum contra papam, de quo maxime presumendum est bonum, set nec contra quemcunque alium perperam iudicare. [7] Verum ultra premissa iam dictus vir magnifieus dominus 35 Carolus diligenter velit attendere, quod, sicut viam seu vias, quas papa, ut credatur, iustas et utiles vere unioni pura intencione obtu- lit", malivoli sinistris detractionibus instiganti dyabolo infamarunt et facinorosis impedimentis turbarunt, ita eodem suadente ad diffu-

2) scessionis B. b) B hat oblatas statt obtulit, j

9*

36 I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1418.

giorum dilacionem et vere unionis obstaculum eciam bene affectis vie reprobe et inutiles suggerentur, super quo vult dominus noster papa predictum. dominum Carolum incautari propter multa, que A possent occurrere et ecclesie irreparabile quodammodo impedimen- ; tum afferre. 5

[8] Nam convencio cum illis, qui apud Pisas contra Deum et eccle- siam tam execrabiliter blasphemarunt, quam papa credit non fuisse motam absque illorum consilio, qui de peritorum numero reputantur, secundum veritatem de presenti inutilis et impossibilis est de iure, ut patet per illa, que predictus Garsias eius nuncius sibi refert, 10 sicut in scriptis eciam, si videre voluerit, ei tradet, de quo dominus noster papa Benedictus predictos blasphemos ante premonuit, quod ipsi nedum exaudire, set eciam audire penitus contempserunt, unde gravius, quam prima facie videbatur, opposuerunt*) obstaculum ad- versus eeclesie unionem. 15

[9] Quid plura? Ecce in pretenso concilio, quod fertur in pa- triarchatu. Acquiliensi") celebratum, quis non videat, qualiter, dum diversorum et adversorum principum favor exquiritur sub colore impossibilis concordie et cuiusdam oblacionis amplissime, dilacio temporis et unionis ecclesie dispendium procuratur et pocius ad 20 impediendum quam uniendum ipsam ecclesiam plurimi animi con- citantur. Quomodo enim de oblacione ibidem oblata concordabunt rex Ladislaus cum rege Ungarie, et illi ambo cum duce Bauarie pretenso imperatore?), non apparet verisimile. Set dum super con- vencione illa, ubi fieret, et de concordia ecclesie oporteret agi*) 925 prenominati principes suas forsan inde antiquas discordias susci- tarent. Et antequam ad unionem procederetur ecclesie, quam plures temporalium inextricabiles altercaciones insurgerent.

[10] De multis ergo difficultatibus, que in materia sancte unio- nis ecclesie incidunt, tam ex impedimentis eorum, qui iuvasse de- 30 buerant, quam ex illorum diffugiis et cautelis, qui pro ipsa obtinenda suam tenentur vitam exponere, exempla aliqua sunt premissa trans- acti temporis ad cautelam et providenciam futurorum.

[11] Set non propterea deinceps retrocedendum vel desperan- dum est, set cum divine proteclionis fiducia ad laborum, tentacio- 35 num et periculorum tolleranciam foilis et katholiei viri animus prepa-

a) apposuerunt B. b) Statt Aquilegensi B. c) agere B.

') Ladislaus von. Neapel, Sigismund von Ungarn und der rümische Künig Ru- precht, der aber schon am 18. Mai 1410 gestorben war.

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 6. 37

^.— rpandus, ne, sicut frequenter assolet, inchoatum?) indeliberato impetu inherei vecordia cum infamia deseratur. Persistat igitur prenomi- natus dominus Carolus in sancto proposito et pium conceptum in- flexibili perseverancia prosequatur, quia non deerunt garroli de-

Dtractores nec malivoli turbatores, adversus quorum impetus decet viros katholicos iusticiam ecclesie strenue defendare.

[12] De loco vero seu locis convencionis est provida solicitudine ' ordinandum, quod omnimodo libertate et plena securitate gauderent. Nam papa, si talia sibi offerantur, acceptabit cum gaudio, sicut illa, 10 que ipse offert, sunt procul dubio acceptanda, velut ab omni con- traria suspicione remota. Unde ipse dominus noster omnia predicta considerans et de fidelitate, devocione, distinctione et constancia prefati magnifici viri domini Caroli fiduciam gerens viam breviorem, utiliorem ac securiorem et ipsius domini Caroli intencioni confor- 15 miorem representet, offert, intimat et acceptat, exhortans eum per viscera misericordie Jhesu Christi, quod procuret cum dicto Angelo Corrario apud suos Gregorius nominato, quod efficaciter plus quam verbaliter in presenti negocio procedatur. [13] Sed nee propterea intendit papa predicta") a desiderabili 20et sancta unione ecclesie principes et alias personas illustres ex- cludere. Verum agendum est caute, quod, dum illi, qui possunt, si volunt, ut asserunt, de principalibus punctis iam concordaverunt, tunc non ad alterecaciones augendas discordie set ad consensum ordinate vel disposite unionis principes illustresque viri, set et ceteri 25 cultores christiani?) fidei cum ingenti gaudio requirantur, quod dignetur nobis concedere omnipotens Deus meritis ecclesie sue sancte amen.

Jp Soriam.?)

6. Antwort Malatestas auf die (in Nr. & gebrachten) Vorschláge Bene- dikts XIII. (Herbst 1410.)

30 B aus Wen, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 fol. 132v s. In nomine sanctissime et individue trinitatis et gloriosissime

genitrieis domini nostri Jhesu Christi Marie semper virginis et tocius curie celestis amen.

a) inchoaetum B. . b) Wohl statt propter pred. int. papa? €) So B.

35 T) Vgl. hierüber oben S. 10. ?) Einer der wm diese Zeit oft genannten Beamten der jpüpstlichen Kanzlei.

-

Ww L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418. COE

Responsio ex parte Caroli minimi servitoris sanete Romane et

universalis ecclesie ad ea, que retulit vir egregius dominus Garsias | | de Turribus de Valencia pro parte apud nonnullos dicti pape Benedicti. ib:

Ad primum capitulum, quod incipit: Primo excusetur mora et5 finit: remittere!) dictum. Garsiam, respondet, quod non sine misterio E: ipsum fecisse moram circa responsionem putat, et quantum in eo est, altissimo gratias agit. de omni dilacione, que facta est propter maius comodum sancte matris ecclesie. Consequenter vero sue clemencie gracias agit et quamvis insufficiens indignusque sit, suam 10 commendat prudenciam in omnibus, que propter hec ipsa distulit facilius meliusque exequenda.

Ad aliud capitulum, quod incipit: Secundo e«ponet et finit: eci- gentibus reperitur, respondet, quod sue gracias agit. dominacioni et a domino Deo se talem fieri deprecatur, qualem se factum inquit 15 percepisse.

Ad tercium quod incipit: Jtem dicet et finit: wmione tractatur, respondet, quod, divine bonitati ante omnia redditis graciis, non deserente aliter ipsum Carolum divini muneris influencia, et si dictus dominus Benedietus hostis fuisset suorum progenitorum ipsius Caroli, 20 suiquemet*) non solum fuissent benivoli set. patres aut. matres aut fratres aut. sorores aut. filii; aut quanto amplius considerari valerent, intrinsic et carissimi amici, Carolus iusticie dicti domini Benedicti nulla racione, in quantum cognosceret, derogaret, tanto igitur magis potest confidere attenta magna. et. perfecta amicicia, que?) fuit inter 29

dominum Egidium quondam cardinalem Sabinensem et dominum | Lupum de Luna archiepiscopum Cesaraugustensem et utriusque |

ipsorum progenitores et consanguineos, videlicet ipsius dicti domini Benedieti et. eiusdem Caroli. Audivit namque ab olim domino patre suo, quantum favoris et gracie a recolende memorie domino Egidio 30 et suis suscepit; similiter quam fideliter sibi suisque ipse versa vice servivit. Et scit veridica relacione dominum Malatestam Ungarum prefati Caroli fratrem patruelem in die, quo exercitus domini Ber- nabonis castrametatus") contra Bononiam ecclesie sub gubernacione predieti domini Egidii subditam conflictum suscepit prope sanctum 35 Roffillum*), milieia insignisse dominum Gomecium prescripti domini

&) So die schwerfüllige Konstruktion. ^ b) castramentatus B. c) Raffillum B. Y) In der. Instruktion dimittere. 9? Am Rande steht: nichil ad rubrum,

* giai een y Tam igitur iure honestatis et rectitudinis iusticie,

. quod quisque servare tenetur et precipue in causa, de qua nunc | agitur, que pocius divina est quam humana, quam eciam longeve probateque amicicie, ut superius inquit, per divinam graciam potest 5de ipso plene confidere exule quavis suspicione.

Et quia a principi» quarti usque ad finem decimi dictus domi- nus Benedictus ipsum Carolum previsum principaliter reddit variis » multiplicibusque argumentis, quod experiencia preteritarum fallacia-

rum noseat vitare futura eeclesie scandala, deinde sui rectam arguit

10mentem et in unionis prosecucione processum iuslificatum, illis omnibus capitulis sub compendio respondet. Et primo gracias refert | de documento, quod sua clemencia exhibere sibi dignata fuit. Nam multos, heu dolenter refert ipse eciam expertus, dolos interiectos exlitisse ad ambiciones suscitandas videt, ut ipse dictus dominus 15 Benedictus inquit, neque adhuc minores excogitari putat, qui in impe- | dimentum veritatis et iusticie possibile forent, si non reperiret, con- E tradietores cireumveniendo in fraude animas multarum viderentur prevalere?) Carissime igitur documentum accepit, quod scire obesse

non potest, ignorare autem sic.

20 Ad alia simile videtur utilius quam assentire seu contradicere, quorum utrumque nesciret sine iuris aut opinionis parcium lesione ferre saltem putativa.

Sed quia in particula octavi capituli, que incipit: Nam convencio eum illis?), respondet Carolus, quod, licetilli, qui Pisanam fecerunt

25 congregacionem, novum suscitave'int scandalum, quo pauca in ecclesia sancta fuere maiora, insuper ad iustificandum illud non minora ad- diderint, tamen attento, quante iacture forent, tot principes tantam- que multitudinem preciosissimi sanguinis domini nostri Jhesu effu- sione insignitam extra gremium sancte matris ecclesie derelinquere,

30nichil omittendum videtur predieto Carolo, ne extra dominieum relinquantur ovile. Vidit namque subtilia puleraque argumenta contra illorum congregacionem et quantum ab eorum communione fugiendum est. Audivit utique egregio viro domino Garsia referente, quod videtur infructuosum et inutile dicto domino Benedicto cum

9Dillis tractare, utpote qui timorem domini abiecerunt et in inviis

?) Vgl. hierzu Wurm 1. c. S. 170 f. Die Schlacht am Ponte di San Rofilo bei Bologna gegen Bernabó Visconti von Mailand fand am 90. Juni 1361 statt. ?) Der Schluss ist unverstündlich. | Wahrscheinlich feit etwas, ?) Auch hier fehlt ein. Satzglied, |

oU

A0 L Absehnitt, Unionsverhandlungen bis 1418, LEER apparent dispositi ambulare. Verum econtra Carolus considerat supra- dictam iacturam, que exinde occurreret rei publice christianorum. Considerat, quod, qui (nec)?) falli nec fallere potest, inquit: Nome duodecim hore sunt diei?) quasi dicat, quod alibi apercius instruit:

Qui non venit in prima, poterit in undecima introire. Considerat,9 quod graviter deliraretur a divine clemencie exemplo, qwi solem suum oriri") facit super bonos et malos et pluit rorem misericordie sue super iustos et iniustos.?) Ceterum dominus parabolam proponens

ait: Quis ex vobis homo, qui habet centum oves etc. quia homini debitor

nature similitudine homo sue tenetur nature compati, qui*) non dimiserit 10 nonaginta novem n deserto, ut unam perditam requirat, donec inveniat

illam. Neque adhuc satis; qui*) debilem mec valentem. suis pedibus ambu-

lare inventam reliquerit. in deserto et non imponat super humeros suos,

donec introdwverit in. ovile. Quis ex vobis homo erit, quis bonus pastor,

cum mon. solum pastor bonus teneatur ovem perditam (non)*) dimittere set pro 15 qualibet animam suam dare, qui*) dimiserit nonag inta novem (n deserto

perditas unius tantum. custodia occupatus, qua racione, quibusve argu- mentis ante tribunal eterni se iudicis excusabit, cui omnia sunt muda et aperta; tunc. qui, cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est se equalem Deo set semetipsum. ecinanieit. formam | servi. accipiens. et 20 habitu inventus ut homo propter peccatorum salutem mon iustorum coram se ipsis, ipso dicente: Non veni vocare iustos set peccatores ad peni- tenciam. | Dominus respiciens in. discipulos suos dixit Simoni Petro que- renti, quociens dimissurus sit fratri suo, an usque sepcies: JNon dico ter usque sepcies set usque septuagies sepcies, super quo beatus Augustinus 25 ait: Omnino, quociens peccaverit, ignoscas. Omnia enim peccata dicit, quando septuagies sepcies dirit et Petri quisquis fuerit successor, qui et ipse circumdatus est infirmitate.?)... Et si ex suis scripturis opponatur Karolo, quod longis variisque tractatibus iniciatis ad pacem et illam respicientibus iudicaverit quasi ammodo frustra cum illis pro vera 30 unione laborari, non negatur, quin ymmo admittit et addit, quod ille*, qui huius scandali suscitandi causa extitit principalis estque

a) Fehlt B. ^ b) orire B. c) si B. d) Fehlt B.

1) Johannes 11 b 9.

? Nach Matthüus 5 g 45. 35

?) Das Vorhergehende ist zum. grüssten Theile zusammengestellt aus Bibelstellen (die hauptsüchlichsten: Lucas 15 b 4; Phihpp. 2 a 7; Matth. 9 b 13 und 18 c 21), dw jedoch stark geündert sind; eine genauere Angabe der Ánderungen würe werthlos. Es folgen noch eine Rewe Stellen aus der heil. Schrift, i;

5) Johann. XXIII. 40

E S aa CHIEN NE ralis (iow Wire PELO

E.

'

.C, Malatesta, Gregor XIL. und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 6. 41

adhue augendi et servandi, cogendus est, sicut habetur, XXIII. que- stione V. capitulo de Ligurribus et capitulo sequenti: Qual nos et precipue circa finem illius.) Verum dato, proch dolor, quod ille presumendus sit cum quibusdam ex suis complicibus incorrigibilis,

5 quia non est inpossibile tamen ipsum corrigi, utile apparet pacem sibi offerre iugiter et indefesse et interim contra fideles et eos, qui pacem volunt et offerunt puro et sincero corde, vim suam exaspe- rantem vi cohibere et repellere, ne fideles queat opprimere atque ut, qui potencia confidens humana sperat sue voluntatis effectum et

10 propterea exardet, dum adversa viderit valitudine refrenari, a pro- posito iniquo, si non amore saltem timore, discedat ... Ad nonum quod incipit: Quid plura? et finit: 2nsurgerent, respondeo, ut supra in capitulo, quod incipit: .Ad alia simile et finit: lesione ferre saltem putativa.

15 Ad decimum, quod incipit: De multis et finit providenciam futu- rorum regracior?, quod sim cautus redditus, et ad cetera huius capituli respondeo sieut in proximo.

Ad undecimum, quod incipit: Set non propterea et finit: strenue defensare, respondeo me sibi, quas valeo, gracias reddere pro tam

20 piis et iustificatis exhortacionibus et cum me non fecerim nec cre- averim, atque, si quid boni in me fuerit seu futurum sit, fateor meum non esse, unde, quod mei promittam, michi deesse penitus fateor, set cum, cuius sum, per ipsum et in ipso, supplico, quatenus misertus mei, que sue sunt optime et irreprehensibilis voluntatis,

25 secundum sui infallibilem disposicionem michi minimo elargiri dig- netur in honorem laudemque sui nominis, quod super omne nomen est, et in tranquillitatem ecclesie sue sancte atque reintegracionem veram tocius populi sui christiani cum ceteris fidelibus cooperari.

Ad ultimum?), quod incipit: Set nec propterea et finit: ecclesie sue

90 sancte amen, commendo. Et michi videtur oportunissimum fore, quod illi eum omni caritate, more et prudencia requirantur, qui non pa- rum prodesse cum divino auxilio queunt, huiusquemodi mentis do- minum) Gregorium fore expertus sum. Et sic per ea, que sui parte respondi disertum habunde puto...

95 Hiis auditis deprecor per vos fieri et obsecro per eum et

a) Es folgt überflüssig (unterpungiert?) ut. b) domini B.

!) Decr. II p. causa XXIII q. V c. 43 und 44. *) Auf das Kapitel mit den Ortsvorschlügen Benedikts geht Malatesta nicht ein.

42 T. Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1413.

coram eo, . qui iudieaturus est vivos el mortuos et redditurus uni- (m cuique secundum opera sua.

1. Papst. Benedikt XIII. an. Karl. Malatesta: Unfruchtbarkeit der Ver- : | 1] handlungen mit Johann. XXIII. und seinen. Anhángern; | Vertheidigung M seines Verhaltens gegenüber dem Vorwurf, dass er in der Unionssache9 ———

nichts thue; Sendung des Garsias zu weitern. Verhandlungen. S. Matteo 1411 Juli 7.

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 fol. 124v und 125.

Benedietus episcopus servus servorum Dei dilecto filio nobili viro Carolo de Malatestis militi salutem et apostolicam benedictionem. 10 Litteris tuis, dilectissime fili, gratanter acceptis et dilecto filio Garsia Martini de Turribus earum latore ad plenum audito, quod vigeat in te fervens zelus ad bonum sanctissime unionis ecclesie, gaudemus et tue laudis preconium de re tam pia, tam Deo grata tamque ne- cessaria christiano populo attollentes ad scripta per te responsa diri- 15 gimus, que clariori dicti latoris exposicione nobilitati tue alias no- ciora patebunt. Novimus enim, ut scribis?) experiencia docente plurimorum principum, ad quos pertinet res arduas studio accuciore tractare, intenciones devias et, quod dolendum est, privatis affectibus ab equitatis regula declinantes, ad actum investigande veritatis in 20 huiusmodi christiane fidei negocio tardiores. Quod autem apud illos, qui ausu temerario se unicum collegium asserebant, et Petrum de Candia Allexandrum et Baldasarem Cossa Johannem usurpatis no- minibus appellatos tua non valuerit devocio proficere, te admira- cionis stupor, quesumus, non detentet. Quomodo enim sana inten- 25 cione vera et iusta prosequens apud illos proficeret, qui deposito profieiendi appetitu in deficiendi perfidiam inciderunt ac veritatem et iusticiam opprimentes extimant id, quod pretendunt, se fore aliter non posse defendere nisi iusticia et equitate suppressis. Equitas enim iniquitatem non tollerat, veritas vincit ipsorum fallaciam et 30 iusticia corrigit per eos illicite perpetrata. Quo pacto ergo illa ad- mitterent, que totum ipsorum elidunt fundamentum? Verum, fili, quod libi videtur, sicut tua epistola innuere conicitur, nos cum prefatis intrusis nobisque adherentibus in prosecucione unitatis ecclesie dor-

') Dieses Schreiben Malatesta aus der ersten Hülfte des Jahres 1411 px ich 95 hicht aufgefunden.

" n. 45.."JAML. ———-C"owen cod vc eS t. ais rino iSc dista a a E ie TO Se Re EON ^ QC Yr r T ^ "- ^ . z- . *

T E iran PESUON TT T" y Yt C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIL 1410—1418. Nr. 7. —— 43

mitare ac quiescere et letari in possessione sedis et infole pastoris, quod hoc de nobis estimes, propter sinistras informaciones vel facti ignoranciam, que eciam peritissimos sepe fallit, non ambigimus pro- venisse. Nam si informari libuerit, invenies vere et perspicacius

5 poteris intueri nos eo magis ad eliminandam huius pestilentissimi morbi labem intentis studiis vigilasse et cum inextimabilibus peri- culis, laboribus et expensis eciam in remotis partibus exacta dili- gencia eandem ecclesie unitatem fuisse totis conatibus prosecutos, quo ab illo, cuius gerimus vices in terris. cuiusque negocium venti- .1Olatur, recepturi sumus ob hoc aut de constanti et officiosa^) cura et exquisita solercia meritum aut. quod absit, de negligencia") et pusil- lanimitate supplicium. Nec credat tue nobilitatis devocio nos qui- evisse nec quiescere in sessione kathedre nec gaudere in decore in- fole pastoralis. Novimus enim, quibus illa sedes urgentibus aculeis 15sit inserta, qui sui sessoris animum transverberant et interiora ever- tunt^; nee ignoramus prefate infole pendus, quod humeros nedum nostros tenellos et fragiles set eciam robostissimos cuiuscunque at- terit et confringit. Admonet nos insuper tuarum litterarum tenor expressus attendere abhominaciones et scelera?) propter impunitatem

20 criminum, que ex venenosa radice huius pestiferi scismatis prodeant. Quis, fili, posset nedum omnia set aliqua huiusmodi malorum et

| periculorum particula sufficienter exprimere? Certe nullus, nisi qui | posset explieare antechristi maliciam, que transcendet omne, quod E dicitur; cuius hoc pestiferum scisma, nisi celeriter evellatur et ra- | 95dicitus exstirpetur, perhorrenda et pessima inicia protestatur et, L quod absit, verisimiliter introducet. Ecce igitur, fili, ecclesie verus pastor, qui se scit esse, quod non ceteri adversantes, pro Christi ovibus animam paratus exponere! Non permittitur; quin ymmo de- negata sibi omni via iusticie, et ea, quam pecierunt, mutue scilicet 90 cessionis, fugatur sibi et suis, securitas et audiencia denegantur. Qua igitur racione cum illis, quos hactenus?) et nunc per diffugiorum latebras constat dormire cum suis, nos, qui tanta solercia vigilavi- mus, dormitasse pariter arguimur? Tunc frustra querimur contra malos, frustra laudamus bene meritos, si utrosque pariter condemp- 35namus. Preterea fatemur, fili, verticem nostrum, iam diu est, in- canduisse pruina iam gelide senectutis et proprie vite appropin- quasse terminum non diucius procelandum, unde subtractis vite

2) efficiosa B. b) negliencia B. c) evertant B. d) celera B. e) hatenus B,

A4 L Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413. "a Ew

solaciis afflicte senectutis incomoda experimur. Set quid, si persona. nostra floride iuventutis amenitate gauderet, certe aut morienda aut. senescenda floreret?) et de preterito nichil retineretur nec ultra instans aliquid eciam de presenti. Novimus ergo tam antiquis quam iuvenibus fore celeriter properandum ad iudicium iustissimi iudicis cuncta cer- 5 nenlis, ubi, que in presenti celantur fraudibus, eidem reserata pate- bunt, et quemlibet absque diffugio pro tantis meritis vel demeritis condigna stipendia recepturum. Quod nisi videremur presumere iu- dieium velle incitare divinum, optaremus jam in presenti cuilibet inicia future retribucionis impendi. Sed absit nos velle aliud quam 10 velit ille, qui bone voluntatis est actor. Cuius voluntati nos humiliter conformautes in presenti scismate pro sacra eeclesie unione non cessamus tractare et efficaciter operari, quod possumus, parati insuper domino prestante, qui novit, et cooperante, qui potest, meliora et utiliora prosequi, (que)") per quemcunque nobis fuerint fideliter re- 15 velata. Super ceteris vero eidem tue nobilitati circa materiam expli- candis dicti Garsie a nobis certis instructionibus informati relatibus, quesumus, prestes fidem credulam velud nostris. Et in domino Jhesu Christo te, fili, optamus bene valere. Datum apud sanctum Matheum, Dertusensis dyocesis, nonas Julii, pontificatus nostri anno XVII. 20

8. Erklárung Denedikts XIIL, dass er unter. den früher für die Zu- sammenkunft in Savona (1407) vorgeschlagenen Bedingungen zu einer Zusammenkunft mit Gregor XII. bereit sei. Ortsvorschláge: Tarragona,

5. Matteo, Majorca, Barcelona, Valencia, Castilion, Cartagena, Sevilla

und Cadix. | (1411 um Juli 7.) 25 B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 f. 126.

Ad illa, que discretus vir Garsias Martini de Turribus, nuncius magnifici viri domini Caroli de Malatestis, missus ad papam Bene- dictum XIII. sibi verbo ex parte predieti domini Caroli retulit et in scriptis, ut asseruit, velut sibi tradita fuerunt, presentavit, quantum 30 ad effectum rei, de qua pronunc agitur, pertinet, breviter respon- detur, quod, licet attentis gravibus impedimentis, que adversus op- tatam unionem sancte matris ecclesie prioribus difficultatibus acu- mulata et superaddita sunt per conspirantes contra eam in congre-

a) floret B. b) Fehlt B.

2 Mllapmdedii dandis . Aide dnd. A

—€———— ——

"T"————

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1418. Nr. 8. 45

gacione Pisana, attenta eciam indisposicione Baldasaris Cosse ultimo in antipapam assumpti et suorum sequacium, quod idem dominus Carolus per suas litteras se fatetur expertum?), difficile sit in tanta rerum turbacione securam viam pro unione ipsius ecclesie tot adver- 9santibus aperire difficiliusque simul cum tam notorie diffugientibus eam cleriter persequi ac difficilimum inter astutas adversariorum in- sidias ad desideratam perfectionem deduci, nichilominus papa Bene- dictus, qui, sicut nec cessavit hactenus, sic nec inposterum cessare | intendit, quantum erit sibi possibile, dictam unionem efficaciter pro- lOsequi, ut Deo, qui potest, faciente ad perfectam conclusionem cele- | riter deducatur, stantibus terminis non videt utiliorem aut breviorem viam quam illam, que per ipsum cum Angelo Currario a sibi adhe- rentibus Gregorio nominato alias oblata fuit et finaliter concordata, additis, que secundum variacionem presencium negociorum, locorum 15 et temporum ultra vel preter illa viderentur aliter disponenda, nichil tamen in effectu mutando in illis, que alias, ut premissum est, ob- lata fuerunt pro vera unione ecclesie obtinenda. Quod ut securius et cicius videatur, hic papa Benedictus eandem oblacionem, quam alias fecit, iterum fecit et replicat sub hac forma scilicet?): quod, 20]icet ipse papa Benedictus de suo vero iure tam per facti quam iuris evidenciam certus sit et securus, tamen papa affectionem, quam habet ad sancte matris ecclesie unionem et huius deflendi scismatis extir- pacionem, ut tam optatum prefate unionis ecclesie negocium celerius et securius valeat execucioni mandari et ad optatam perfectionem 25 deduci, paratus est una cum collegio honorabilium fratrum suorum, sancte Romane ecclesie cardinalium, in loco securo, decenti et ydoneo cum dicto Gregorio vel quocunque successore suo ac pretenso collegio suo vel sui successoris aut ipso vel suo successore dece- dente vel decedentibus cum illis, qui apud suam partem pro car- 3Üdinalibus se gerunt seu gerent, personaliter convenire pro iam dicta unione ecclesie tractanda et favente Deo realiter obtinenda ibique proviso et ordinato de hiis, que pro acceleracione et se- curitate unionis predicte erunt oportuna et necessario disponenda. Paratus est pro pace populi christiani et salute animarum ac

TUER TN Ge-T- MP IE »

"——— MÁS

35 !) Vgl. die áhnlich lautende Stelle zu Anfang des vorhergehenden Briefes.

?) Aus der Bulle Benedikts: ,Per quendam* vom 31. Januar 1407, gedruckt Raynaldi Annal. eccles. ad annum 1407 u. à., zuletzt mit den Varianten bei Erler, Theoderici de Nyem de schismate libri tres, Lipsiae 1890, p. 211 ss. Die Stelle p. 213 s., natürlich mit den nàthigen formellen und unwesentlichen textlichen Anderungen.

I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

reintegracione et unione sancte matris ecclesie in dieta conven- eione personaliter suo vero iuri et papatui pure et libere ac sim- pliciter cedere et renunciare, si predictus Angelus Corrario, ut pre- dietum est, Gregorius nominatus, consimiliter renunciabit et cedet pretenso iuri suo et papatui vel quicunque successor suus eodem 5 modo, ut premittitur, renunciabit et cedet, dum tamen ipse vel suc- cessor suus et illi, qui apud partem suam pro cardinalibus se gerunt vel gerent, sic ut prefertur, noluerint cum effectu^) convenire et. con- cordare cum eodem papa Benedicto vel cum venerabilibus fratribus suis sanete Romane ecclesie cardinalibus, quod exinde canonica unici 10 Romani pontificis sequatur electio et unio ecclesie sancte Dei. Ne tamen credatur, quod idem papa Benedictus de suo iure difisus hanc viam obtulerit et ne unio eeclesie in casu aliquo occasione huiusmodi valeat impediri, protestatur ipse papa Benedictus, quod per oblaci- onem premissam non intendit excludere aliam viam quamcunque ra- 15 cionabilem, per quam vera unio haberi possit in Dei ecclesia et pacis tranquillitas in populo christiano amen.

Super loco convencionis possunt offerri: primo, civitas Teraco- niensis prope mare, que est ecclesie, in qua capitanei communes utriusque poterunt habere plenam iurisdietionem, non tantum in cu- 20 ralibus et venientibus ad curiam, set eciam in civilibus et aliis de- clinantibus ad dictam civitatem. Item officiarii et cives dicte civita- tis prestabunt securitatem medio iuramento ac eciam homagio de bene et fideliter protegendo eos et quemlibet eorum et suos etc. et quod libere quilibet eorum «cum suis possint ibidem stare, exire et 25 redire et inde recedere ad libitum. prout eis placuerit. Item super hospiciis et victualibus ac aliis ordinandis et statuendis illi de civi- late stabunt voluntati et ordinacioni eligendorum pro utraque parte. Et insuper papa pro securitate persone alterius et suorum dabit se- curitatem similem, quam dedit vel tenebatur dare secundum con- 30 cordiam factam in Marsilia super convencione civitatis Sauonensis et pro maiori securitate dabit in posse certos, de quo partes concor- dabunt, viros nobiles tam de genere suo quam alios nobiles vel pre- latos in numero sex, octo vel decem, qui erunt obsides tam pro se- curitate personarum quam pro aliis adimplendis, de quibus erit con- 35 cordatum dare obsides, et ad maiorem firmitatem negocii pro securi- tate eorum, de quibus eoncordabunt, fore dandos fideiussores. Papa dabit mercatores fidatos et planos ac potentes, qui in particulari, vel solempnes universitates, qui in communi fideiubebunt de bene et

a) affectu B. : 40 j

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1418. Nr. 8. 4T

/ plane solvendo suis casu, loco et tempore usque ad summam tre- - A eentorum milium florenorum vel aliam, de qua inter partes fuerit eoncordatum. Tradentur eciam sibi pro securitate sua et suorum, E si voluerit, prope mare unum, duo vel tria castra notabilia, que 5libere poterit retinere cum omni dominio ad tempus, de quo fuerit.

concordatum, data prius securitate sufficienti de restituendo ea tem- pore et modo concordatis. Et vasalli dictorum castrorum prestabunt E . A gibi fidelitatis iuramentum ete. Et ad hoc possunt nominari castrum

de Ciges!) in litore maris, quod distat a dicta civitate Terraconiensi,

10per XVIII miliaria et castrum de Tamarice in litore maris, quod di-

| stat a dicta civitate per tria milliaria tantum, et castrum de Constan-

! tino, quod distat per duo miliaria, que castra omnia sunt ecclesie. -

| Secundo potest offerri pro loco eonveneionis modo predicto villa

E sancti Mathei, ordinis Muntesie?), que est ecclesie et in qua pro nunc

15 residet papa cum sua curia. Item obsides, item fideiussores in certa summa, item unum, duo vel tria castra prope dictam villam ad quinque, octo vel novem miliaria. Et ad hoe possunt nominari castrum de Ceruaria, castrum. de Piniscola, quod est prope mare, et castrum de Siuert.

20 Tercio potest offerri pro convencione civitas Maioricarum 9), in qua securissime potuerint stare. Habebunt ipsi et officiarii sui iuris- dictionem in suis. Et gubernator regius ac cives notabiliores et maiores dicte civitatis numero centum quinquaginta vel ducenti no- mine proprio ac nomine civitatis promittent medio iuramento custo-

25 dire eos et suos bene et fideliter ete., ut libere possint ibidem stare, exire et redire, ac recedere, quandocunque voluerint. Et super ho- spiciis et libertatibus et aliis stabunt ordinacioni duarum vel quatuor personarum pro utraque parte eligendarum. Item unum vel duo castra etc.

30 Quarto, eodem modo potest offerri civitas Barchinonensis. Item unum vel duo castra prope.

Quinto, eodem modo potest offerri civitas Valentina. Que tres civitates sunt regis Aragonie, in quibus et qualibet earum potest dari plenissima securitas. Et fient omnia de voluntate et expresso

35consensu regis, si tunc erit, vel rege non existente cum firma et eonsensu gubernatorum regnorum. ltem unum vel duo castra etc.

1) Auch Siges, früher Subur. | ?) Der spanische Orden von Montesa, benannt nach der Festung Montesa in | der Provinz Alicante, wurde von: Jakob Il. von Aragonien gestiftet. t 40 9) Jetzt Palma auf der Insel Majorca.

| '

^3

A8 T. Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1413.

Sexto potest offerri pro convencione villa notabilis de Castilione Impuriarum?)!), que est cum omnimoda iurisdictione civitatis Barchi- ?

nonensis, que villa habebitur cum pleno dominio et fidelitate homi- num ad voluntatem et commune regimen amborum parcium ad tem- pus, de quo fuerit concordatum, datis securitatibus de restituendo 5 tempore et modo concordatis. Et si voluerit unum castrum, duo vel tria ut supra. Et possunt offerri ad tria, quinque vel octo miliaria distancia a dicta villa et prope mare castrum de Rosis, castrum beati Petri de Rodis et castrum de Lanciano, que sunt ecclesie. | Septimo possunt offerri civitas Cartaginensis prope mare, civitas 10 Ispalensis et insula de Calig et alie civitates, que sunt regis Castelle, in quibus de voluntate et expresso consensu domini regis Castelle vel dominorum regine et infantis tutorum dieti regis habebuntur plene securitates, prout in civitatibus Maioreharum^, Barchinonensi et Valentina, de quibus supra tractatum est. P. Soriani. 15

9. Vorschláge Gregors XII. zur Erlangung der Union. Als Haupt- mittel. empfiehlt. er. Berufung. eines. allgemeinen Konzils trium omnium (se. paparum) consensu: Jntweder kónnen die drei Paápste Prokuratoren ernennen, die Zeit und Ort des Konzils vereinbaren, oder, falls ein taug- licher und amáchtiger Fürst. sich. fánde, solle die Berufung vom ihm 20 ausgehen. In zweiter Linie entscheidet sick Gregor Jür eine Zusammen- kunft mit Benedikt XIII, doch nicht an. den von jenem. empfohlenen. spa- nischen Orten. sondern. in. Italien, damit. sie. gegebenenfalls auch mit

Johann XXIII. verhandeln konnen. (Rimini Anfang 1413.)

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5095 /ol. 127—131; die Modi von 25 Ut quidem media «a bis fuisse canonice electum | (vgl. unten S. 49—56) auch fol. 115—117v (C).

D ein Stück gedruckt aus anderer Quelle. bei. Martene. et. Durand, Amnplissina Collectio VII, 1139 ss.

In nomine sanctissime et individue trinitatis et gloriosissime ge- 30 nitrieis domini nostri Iesu Christi Marie semper virginis et tocius curie celestis amen. |

Replicacio?) circa eas responsiones, quas retulit egregius vir do- minus Gassias de Turribus de Valentia factas sibi, ut asseruit, ex parte*^) apud nonnullos dicti domini Benedicti pape, ad ea, que eidem 35

a) Impinarum B. b) So B. c) Von ut bis hier fehlt D.

') Castellon d' Anpurias S. von. Tarragona. 9 Von hier an gedruckt.

C. Malatesta, Gregor XIT. und Benedikt XIII. 1410—1418. Nr. 9. A9

tulerat parte Caroli de Malatestis minimi servi sancte matris et uni- versalis ecclesie, pro unionis tractatu, et Domino faciente, eius ef- fectu. Primo conceditur, experiencia, proch dolor, efficaciter pro- bante, tantam quorumdam fore malitiam, quorumdam autem igno-

5ranciam et perplexitatem, quorumdam vero vecordiam et pusillani- mitatem, quod, nisi dominus Deus sui misericordia christiane cala- mitati subvenire dignetur, videlicet, aut mirabili sua potestate im- piorum eohercendo*) aut ecorrigendorum mentes humiliando, nulla spes vere reintegrationis et unionis adest populo christiano.

10 Sed quia nemo divine bonitatis opem expectando debet differre ex debito caritatis proximorum miseriis subvenire, quin ynmo") quam maiores cognoverit, illis solertius succurrere*^) tenetur, is precipue, qui vicem domini nostri Ihesu Christi agit in terris, cuius miseri- cordia super omnia opera eius, papa Gregorius paratus est cum ipso

15 dicto Benedicto et sibi obedientibus tractare, prosequi et domino auxiliante concludere, quecumque putaverit seu profutura ei ostensa fuerint vere reintegrationi sancte ecclesie et unioni populi christiani et nedum cum ipso, verum cum omnibus aliis sue iustitie et veritati adversantibus, sieque hortatur predictum nuncupatum Benedictum,

20quod suam, quam offert, bonam voluntatem extendere et ampliare velit, quemadmodum ipse papa Gregorius paratus est, non solum circa sanos mente, set?) egrotos. Sententia quidem domini est: ANon est opus valentibus medicus set") male habentibus. Euntes ergo. dis- cite, quid est? misericordiam volo, et non sacrificium.)

25 Licet enim divisionem divisioni addiderint pretenso unionis zelo et laniatis distracetisque sacris canonibus errorem adinvenerint pe- iorem priore, non tamen*) ipsos extra gremium sancte matris ec- clesie constitutos sie deserendos fore videtur pape Gregorio, attento, quante foret iacture tot principes tantamque plebem divinum pro-

30fitentes nomen permittere in precipicium baratri ruere, quamquam decepti orbatum ducem insequantur.

- Ut?) quidem media apta vere unioni, quantum domino favente et faciente, nullatenus ex parte pape Gregorii deficiant, modos istos proponit.

935 a) eoereendo D. b) immo D. c) subvenire D. d) sed D. e) tantum D.

1) Matthaeus 9 b 12. ?) Von hier an auch auf fol. 115 der Handschrift.

k

Finke, Acta concilii Constanciensis. I. 4

E

VR

50 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418.

Quia duo precipue videntur?) necessaria ad sacram sancte Ho- mane ecclesie reintegracionem et veram populi christiani unidos primo, quod habeatur. unicus et iuo ur pastor, quamvis nullum dubium canonicum sit de eo; deinde ) quod ab omnibus re- cipiatur, et illi spontanea exhibeatur obedientia ab UL z 2

Quamquam multum intersit inter concilium inixtum ex catholicis et seismaticis, quod fieri potuit habilius et magis canonice sine turbacione ante turbacionem Pisis factam, et concilium, quod nunc potest fieri ex katholicis?) et scismaticis, eo quod tunc erant catholici plures scisma- ticis), cum quibus catholicis est ineunda synodus, n habetur XXIV. 10 questione HI: Cun quibus, ) nichilominus papa Gregorius credidit posse auctoritate apostolica") admittere ad concilium scismaticos, quod et voluit, et cum eis providere effectualiter et pro reintegra- cione!) unionis christianorum, nulla via racionabili exclusa. Sel") iniquitas impedivit. Vult autem") et appetit nunc, quod) auctoritate 15 apostolica indubitate congregetur, his*) non obstantibus.

Nullum, quantum apud homines est pensata diversitate, magis sufficiens!) cernitur medium, quam quod concilium generale congre- cetur ex katholieis et scismaticis, his quidem racionibus. Nam recte considerantibus nulla est cercior auctoritas et. potestas terminandi 20 dubia apud universitatem christianorum in presenti quam huiusmodi universalis congregacionis. Et liec") quando secundum canonum auctoritatem sanctorumque patrum alias consuetudinem congregata fuerit, et quia renunciacio et cessio non valent") simpliciter unionem facere, et multa possent dubia oriri circa indubitati pastoris electi- 25 onem faciendam, que non possent quavis alia auctoritate tam in- dubie et effectualiter. terminari, quantum fierent?) per potestatem huiusmodi concilii debite et. indubitate congregati; propterea quod") unieus et indubitatus pastor habeatur, videtur pape Gregorio opor- lunum fore concilium huiusmodi") congregari. 30

secundo, quia opportunum videtur ad sacram sancte Romane ecclesie reintegracionem et veram populi christiani unionem, quod unieus pastor ab omnibus recipiatur, et. illi spontanea exhibeatur ab

à) videntur precipue C. b) Von hier an bis ab omnibus fehlt C. c) eath. und D.; 80 immer. d) schismatiei D. e) posse folgt hier C. f) integracione B. g) sed C. 95 h) enim D. j) ut C. k) hiis C; so C immer. 1) sufficiens fehlt D. m) hoe €. n) valet -B. und D. 0) quamcumque fierent C; fieret D. p) ut D.

q) huiusmodi coneilium opor- tunum €; opp. D; so immer.

') Decr. II p. causa. XXIV q. Ill c. 36. Es muss also. heissen: non est ineunda synodus,

A0

iU Sa qus ao Cue ua Cr LAGE UC NN m Mite NER HN ANS pe

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIT. 1410—1413. Nr. 9. 51

2 omnibus?) obediencia nullaque sit planior et patencior via, quod^)

unieus pastor ab omnibus recipiatur, et illi spontanea exhibeatur ab

omnibus obedientia, quam via huiusmodi concilii generalis; propterea

huiusmodi concilium universale congregari oportunum precipue vide-

E. 5tur. Patent hee, primo*) ex notoria ipsius veritate; secundo quia,

si communiter in unum consencient?) sponte vel saltem*) ex maiori

parte tam racione quam auctoritatis plurium reverencia, quin ymmo?)

spiritus sancti, quia debite erit ecclesia sancta congregata, cogentur

acquiescere. Unde minime dubitandum est?, quod illum non re-

lOecipiant omnes et spontaneam illi non exhibeant obedienciam. Quod

si aliter fieret, experiencia teste, nec ab omnibus reciperetur nec

illi spontanea exhiberetur obediencia; propter quod, quamvis ecclesia

sancta dividi nequeat, non tamen sacra et optata sancte Romane ecelesie reintegracio fieret et vera populi christiani unio.

15 Modus autem videtur pape Gregorio utilis et oportunus ad con- gregandum huiusmodi generale et indubitatum concilium, quod com- muni, si fieri potest), omnium trium congregetur consensu et auc- toritatem singuli prebeant, quam habent vel pretendunt habere.

Communis consensus et auctoritas trium exigitur) ut ab omni-

20bus indubitata teneatur auctoritas huiusmodi concilii; quia nequa-

quam dubitabile est, quod in altero trium potestas papatus sit et plena auctoritas ecclesiam congregandi.

Modi duo videntur oportuni pro ordinata huiusmodi universalis

concilii congregacione: quia ad ipsius ordinacionem quatuor sunt ne-

25 eessaria, videlicet*) modus, locus, tempus et securitas. Modus re- spectum habet ad principales et ad principalibus obedientes, scilicet si personaliter principales concilio!) adesse voluerint vel per eorum procuratores"), quod modus talis inveniatur, qui omnibus sit equus et communis.*)

80 Ordo autem ad convocandum subditos principalibus et univer- sale concilium") eanonicus et comunis videtur, quod omnes vocentur prelati et alii secundum disposicionem saerorum canonum.

Ceterum quod omnes patres personaliter teneantur accedere, nisi propter infirmitatem non levem aut nimiam senectutem fuerint

235 a) ab omn. exhibeatur C. b) quod bs obedientia fehlt C. c) prima secunda B und D. d) eonsentirent C; consentiant D. e) saltim C. f) immo D. g) Fehlt C. h) posset D. i) exigetur JD. k) Fehlt C. 1) consilio C; fehlt D. | m) proereatores C. n) eonsilium C; so immer.

1) Hier bricht der Druck ab. 4*

ire

n2 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418.

-

impediti, sub pena excommunicaeionis. Et de hoc moneantur a dictis tribus, ne sub colore ineredulitatis negligant commodum sancte matris ecclesie prosequi. Tenentur enim omnes prelali ad sacram synodum vocati accedere sub solempnis") vinculo iuramenti. Quemadmodum ipsos iurare manifestum est, quando plenitudinem potestatis prela- 5 ture ipsoram suscipiunt. Et pena exeommunicacionis infligenda non venientibus habetur distinctione XVIII!) ex concilio Arlatensi") IP? et Agatensi et Teragonensi") Et ne seculares predictum concilium generale audeant impedire, similiter fiat a dictis tribus contra reges, principes, dominos et*) communitates ct alios, cuiuscunque condiei- onis fuerint, qui predictum presumpserint concilium impedire seu prohibere volentibus ad illud accedere vel molestiam inferre directe aut indirecte. De pena excommunicacionis talismodi prevaricatoribus infligenda habetur distinctione predieta. e.*) Quoniam quidem versu: Et si quisquam princeps.^ Quare autem. pena privacionis a suis digni- 15 tatibus, iuribus, dominiis et honoribus addenda videatur, proxima racione dicetur^).

Videtur insuper pape Gregorio, quod addatur non venientibus, exceptis predietis causis impedientibus, pena privacionis beneficiorum irremissibiliter ab omnibus tribus et similiter impedientibus venire 20 volentes pena privacionis cuiuslibet dignitatis, iuris, dominii et ho- noris. Et hoe quia, proch dolor, magis temporalis commodi timetur amissio quam celestis divinique consorcii. Et execucio fiat per con- cilium effectualiter*) vel per suos commissarios in concilio eligendos eontra eos, qui non accesserint?) nisi canonice sint excusati, et 25 eciam contra illos, qui prohibuerint vel") impediverint.

De procuratoribus autem ipsorumque potestate eorum, qui pre- dietis causis dumtaxat impediti non potuerint ad concilium accedere, modi serventur iuris, hoc tamen declarato, quod nullus mittere possit procuratores, qui nuperrime congregacionibus et concilio interfuerunt, 30 quando triseisma factum est, neque aliquos, qui fuerunt alterius trium euriales a tempore, quo dissensio!) orta est inter ipsum papam Gregorium et suos olim cardinales et ipsum Benedictum et suos olim pretensos cardinales,'et hoe ideo*), quia contenciosorum et liti- giosorum debet consorcium non solum vitari set dampnari. 35

-—

0

a) solempnis emit Abkürzungszeichen über p C. V) So beide Texte. c) et fehlt C. d) c. bis versu fehlt B. e) dicitur C. f) effectualiter fehlt C. g) accesserunt C, 8o auch die f'olgen- den Verben. h) ac C. i) discensio B. k) ideo fehlt B.

?)) Decr. 1 p. dist. XVIII c. 12—14. MT een 40

D——smt

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1413. 53 Et si opponatur, quod prelati, qui interfuerunt Perpiniani, Pisis?) et in civitate Austrie") Foroiulii, non debent recipi eisdem*) raci- onibus, plana est responsio. Primo namque volentibus iudicium ferre in meliorem opinatum magna debet differencia notari inter principales Det procuratores dicente domino: Pastor bonus dat animam suam pro ovibus suis, mercenarius autem et cuius nom sunt oves proprie, cum. vi- det*) lupum venientem, fugit. Deinde venit. lupus et rapit et dispergit oves. Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est et non spectat ad eum de ovibus.) Secunda racio est, volentibus gesta et precipue Pisis") 1Oin meliorem interpretari partem opinio verisimilis adesse potest, quod magnus zelus unionis plurimorum mentibus oportuna caritatis specie se ingerebat. Unde occasionis vires expetens angelus sathane trans- formavit se in angelum lucis?) atque velud*) a principio sciencie mali oblacione boni sapienciam perdere fecit avidum sciendi hominem, 15sie nune avidos incauta?) voluptate unionis in triscisma novit sub- mergere at vero instanti oportunitate experienciam credendum est multorum columbinam simplicitatem mutaturam in serpentum pru- denciam. Verum ex alia iterum causa, si ad inepta et utinam non coin- 20cidencia inspicimus*) argumenta: magna differencia est appetendi unionem et illi conferencia volendi effectum prestare inter prelatos et proeuratores. Nam plurimis prelatorum opulencia") prebendarum deficit propter seisma et collecte augentur inextimabiliaque") onerum genera, procuratoribus vero provisiones et lucra, nec miretur quis- 25 quam hec dici quasi ab ignorantibus, quantum intersit inter procu- ratores, quoniam et alii sint esseque possint, qui lites agitent, alii autem, qui negocia principalium adhuc*) in pacificis et non contenciosis sepe gerant. Set attendendum est), quod, ut plurimum, ipsi idem lamquam magis ydonei et instructi eliguntur ad unum, qui eligerentur 30ad reliquum. . Et cireumspiciatur, quantum differre debet inter pa- stores et canes palatinas, que ex laniatarum ovium visceribus sibi pabulum vendicant et vendicare sperant, propter quod, quia") trac- tatur de maximo bono sancte matris ecclesie, in cuius tractatu mag- num potest, quod omnipotens Deus sui misericordia dignetur aver- 35 lere, periculum occurrere, et ubi maius est periculum, ibi caucius

5 a) Pysis C. b) Austria C. c) hiisdem B. d) viderit C. e) C fügt et hinter velud x hinzu. |f) in tanta B. | g) conspiciamus C. hh) oppul. B. i) inexistimabilia atque C. D k) Fehlt C. Y) Fehit C. | m) Fehlt C.

| d Johannes 10 c 13, *) II. Cor, 11 d 14.

54 L Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 14138.

est agendum, petitur superius?) capitulum tamquam summe neces- sarium ad futura scandala, quantum in hominibus est, extinguenda.

Ae licet ista appareant dearticulata, quantum necessitudo vi- detur appetere, quoniam tamen multa dubia possent oriri circa pro- posita, ex quibus contencioues non modice et impedimenta exurgere 9 possent, precipue experiencia docente quorundam, ad quos unio et reintegracio spectare opinatum") est, mentibus ab aliorum voluntate valde distantibus, oportunum videtur ae eciam circa modum conve- niendi insimul, principales si adesse deliberarent, nec non de loco, tempore et securitate, necessarium *) propter. obtinendum intenta et 10 ne tractatus prope finem deductus pro minimo irritetur. aut inanis transeat, media apponi, quibus huiusmodi emergentibus dubiis finis prebeatur et pacificum quietumque silencium.

Duobus quoque modis hoc celerius et. melius fieri posse cogi- tatum est. Primus enim est, quod quilibet dictorum trium, unus- 15 quisque videlicet pro parte sua, eligat procuratores ydoneos unum vel duos ad plus et unieuique illorum tribuat sufficientissimum et plenissimum proeuratorium et mandatum irrevocabile validatum omni robore iuris possibili, per quod possint insimul convenire, tractare et concludere de modo, loco et tempore et securitate, quibus concilium 20 universale, ut supra dictum est, valeat equius, comodius") et tucius*) congregari, insuper et principales per se ipsos seu per ipsorum pro- curatores predicto concilio interesse, si voluerint.

Turent ceterum predicti electi per solempne iuramentum, quod per eos nec per aliquem ipsorum stabit neque deficiet, quod non?25 conveniant eum aliis a ceteris electis infra tempus congruum, Ft quia inter istos de conveniendo insimul posset adhue oriri contencio, ad tollendum omnem viam subterfugii, dilacionis et calumpnie tene- antur electi pro parte uniuscuiusque!) aliis ex parte aliorum electis?) duo loca proponere et ad illum, ad quem due partes ipsorum con- 30 cordabunt, convenire. Tempus autem congruum conveniendi predictos in unum videtur quatuor mensium, postquam electi fuerint, quod, si per aliquem electorum steterit, quominus predicta impleantur, possit talis de fidei fractione et infamia ab omnibus notari absque eo, quod absolucionem petat nec aliqualiter cum eo dispensari nec 35 liceat illi; per quem steterit de nota fidei fractionis et infamie, aliquam excusacionem facere, nisi notorie canonicum affuerit impedimentum.

a) ulterius C. b) oppin. B. c) set nec. B. d) commodius C. e) cicius €, f) unius- cumque B, —g) Fehlt C,

icis"

Nvtenss A.

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIT. 1410— 1418. Nr. 9. 55

Et promittant electores eorum nunquam taliter delinquentes absolvere, nisi forte in casu mortis nec aliqualiter cum co dispensare. Et post- quam convenerint insimul, ad tollendum omnem suspicionem po- nantur*) in eonelavi et cirea eos omnes modi serventur, donec fue- 5rint concordes, qui servantur in electione summi pontificis. Et nul- lius alterius generis possit illis seu alieui ipsorum violencia seu co- actio inferri sub illius .modi penis, censuris, quibus decretum est super eonclavis libertate per sacros canones. . Alius vero modus est et hic celerior ad execucionem apparet 10 et minus intricatus, videlicet, quod, si princeps reperiri posset pru- deus, qui sciret, quantum humane fragilitati hodiernis noscere datur, a domino sibi concessa sapiencia rem tanti dubii ponderisque diri- gere, iustus, qui divinum proponere honorem deliberaret atque iusti- cie cultum cuilibet amori, odio et precio atque timori et causam 15sancte ecclesie, hiis") omnibus. neglectis et abiectis, que parcium iusticiam lederent, indifferenter assumere, probus, qui pavore homi- num conculcato iustam causam viriliter et strennue adiuvaret et iu- sticiam non paveret cohibere*?), potens, qui valeret iudicium execu- cioni mandare, quia iudicium sine execucione in iudicantis convertitur 20ridiculum, magne reputacionis, ne ex ipsius exili condicione reges, principes et christianorum magistratus puderet eius terminaciones imitari, et huic seu illi, qui minus a predictis cognosceretur?) differre aut distare a dictis tribus, facto tamen prius solempni per ipsum iuramento et promissione publica, quod indifferenter causam sancte 25 ecelesie sumeret et toto posse sincere et recte prosequeretur domino dante usque ad terminacionem, exhiberetur potestas congregandi concilium universale*) cum supra dictis modis et penis. Et hic tu- tum locum facere promitteret et congruum exhibere, similiter et eongruos dare modos atque equos cum temporis congruitate atque 30 equitate, quibus possent dicti tres convenire, si vellent personaliter seu per proeuratores.

Insuper videretur pape Gregorio illius modi principem procura- torem fieri per quemlibet trium irrevocabiliter, ut posset pariter vice omnium ipsorum renunciare et cedere iuri papatus, quem quilibet

95 habet vel asserit se habere, in manibus predicti concilii universalis, si viam renunciacionis et cessionis!) meliorem fore pro pace et vera reintegraeione dicti tres concordarent vel ipsis non concordantibus concilium pro meliori sie faciendum fore terminaret.

a) Fehlt C. b) vel ius C. c) eoibere B. d) congnosceretur C. e) generale C. 4 f) et cessionis fehlt C.

56 L Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 14138.

Quodque unus tantum constituatur ab omnibus tribus procurator et non plures, videtur pape Gregorio ad auferendam omnem per- plexitatem omneque impedimentum, quia, si unusquisque suum con- stitueret procuratorem quamquam irrevocabiliter, perplexitas posset oriri, dicente unoquoque procuratorum velle, quod alii duo cederent prius, et excusante se, quod nollet renunciare et cedere prior, ne alius forte postea renunciare et cedere rennueret. Ceterum posito, quod duo renunciarent sive unus, possent duo vel ipsorum alter re- eusare et occasionem quantumcumque frivolam non renunciandi cap- tare et sic ultra delusionem maximam error novissimus foret peior priore). Nam postquam renuneiatum fuisset per procuratorem unius, nusquam illi amplius ius papatus pertinere aut competere posset, nisi de novo ex canonico processu pateret sedem apostolicam vacare et postmodum ipsum fuisse canonice electum.?)

Ulterius si ostendatur ei racione vera, quod conveniendo cum dicto Benedicto facilius et magis indubitate vera debeat unio sequi, paratus est eum eo convenire in omnibus locis, ad que tute accedere, stare et recedere valeat et comode atque eque, attenta divine dig- nitatis veneracione, quam possidet, et ibi tute et libere de unione populi ehristiani tractare et domino faciente ipsam prosequi et exequi. Preterea ut cerciores efficiat tam prenominatum Benedictum quam ceteros christianos, si ostendatur ei etc. ut superius dixit, paratus est cum Benedicto predicto vel quocunque suo successore aut collegio suo pretenso vel successoris sui personaliter convenire in loco securo, decenti et ydoneo; et ordinatis efficaciter hiis, que oportuna fuerint ad effectum vere unionis et pacis christiani populi et reintegracionem et unionem eodem Benedicto personaliter conveniente, renunciare suo vero iuri papatus et papatui et ipsi ac ipsis cedere pure et libere, predieto Benedicto similiter cedente et renunciante pretensis iuri suo papatus et papatui. Similiter et eodem modo facturum se offert cum successore eiusdem et similiter cum adversario alio, scilicet nuncupato Iohanne; insuper omnes alios modos raciounabiles, quantum in eo erit, servare et effectui mandare, quos congnovit proficere posse et effectualiter profuturos ad sacram, veram et indubitatam unionem et reintegraeionem populi et christianorum vel sibi veris racionibus profuturos effectualiter fuerit ostensum?) predicte, vere, sacre et in- dubitate unioni et reintegracioni. Et ne credatur, quod hec dixerit

a) Hier fehlt die Konjunktion si oder ühnliches. ') Matthaeus 27 9 64. ?) Soweit die ursprünglichen modi auf fol. 115 ss.

15

20

n.CE——SK«Q—-——H————ve——————MÓ M

25 |

30

35

E

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 9. 57

et dicat propter sui iuris diffidenciam atque propterea ista obtulerit, protestatur ipse papa Gregorius, quod per oblata non intendit ex- eludere quamcunque aliam viam racionabilem, per quam vera reinte- gracio haberi possit in ecclesia sancta Dei et vera unio et pax et 9tranquilitas in populo christiano, quin ymmo hoc iugiter et toto posse a domino deprecari intendit et cum hominibus quibuscunque ea tota valitudine procurare. Nec miretur quisquam, si papa Gregorius huiusmodi universale concilium petit congregari, cum tot eius sint adversarii facti et ex lO consequenti scismatici et propter hoc duo videantur inconveniencia sequi: Primum est apparens exorbitacio iuris, quia scismatici equi- perantur paganis et propterea non deberent concilio admitti; habetur VII questione, primo capitulo: denique et versu ostendit: Et supra: homo Dei punitus est morsu leonis, quia cum scismaticis contra pre- 15 ceptum. domini pransus est, Habetur eadem causa, questione et capi- tulo, versu: wt énde regrediens.!) Set hec intelligenda sunt de sub- ditis, non autem de illo, qui vicem eius gerit in terris, ad quem mulier Samaritana inquit: Quomodo tu, Judeus cum sis, bibere a me poscis, que sum mulier Samavritana? |. Non enim coutuntur Judei. Sama- 20 ritanis.? Attendit ergo quantum circa primam partem papa Gre- gorius, quod non sibi iusticiam siciens set ceteris, qui potu iusticie sitire debent, aquam a Samaritana petit ex puteo Jacob, ut iu mer- cedem tribuat aquam fontis vivi salientis in vitam eternam. Preterea quamvis ipse papa (Gregorius videat multiplicatos 25 sibi fore adversarios coniuncto Baldasare ipsorum alios muneribus allectos*) et alios terrore coniunctos nec sine magno periculo videa- tur fieri posse ipsos admittere ad concilium, ne iustam sancte matris ecclesie causam ledant, deliberavit tamen, cernens non aliter comode perveniri posse ad totalem reintegracionem populi christiani spem 90divinam humano timore preponere. Confidit namque, quod eius non sit minuta bonitas nec exinanita potencia, qui Balaam filium Beor non permisit propter preces et munera Balach filii Sephor maledicere populum Israhel, set in ore ipsius benedictionem posuit pro maledietione.?) Siequidem sperat, quod, licet multitudo munera 95 susceperit, dicet: De Aram eduait" me Balach rex Mohabitarum de montibus orientis. Veni, inquit, maledic Jacob, propera et detestave

a) alectos B. b) aduxit B. !) Decreti p. II c. 9 c. VII qu. I, stark veründert. ?) Johannes 4 b 9.

40 ?) Dies und das Folgende aus Numeri 23,

58 |. Absehnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

Israhel. Quomodo maledicam, cui. non. maledixit Deus? Et sicut infra habetur, dicet: 4d benedicendum adductus?) sum, benedictionem prohibere non valeo.

Ad oblacionem!) terrarum et locorum securitatemque ipsorum multum grate audivit papa Gregorius et ipsius dicti Benedicti inten- 5 cionis fervorem, quem ostendit cirea sancte ecclesie reintegracionem el populi christiani unionem, commendat et deprecatur a domino illum. in ipso intendi et extendi usque ad effectum, quem omnes katholici debent optare. Verumtamen stantibus rebus non videt, quomodo ad illa" pervenire posset; nam per terram accessus illi 10 undique hostili brachio conclusus est et ad transfretandum navigiis aptis caret. et ad. reperiendum facultatibus oportunis. Set si opor- tune provideretur sibi de ydoneo et tuto modo aecedendi et exinde videret vera racione etc. ut in capitulo, quod incipit: Ulterius si ostendatur et finit: efjectum. eorum. efficacem,?) respondet ut ibi. 15

Dicit tamen, quod omissis predictis impedimentis putat utilius fore convencionem ipsorum ad invicem fieri in Ytalia quam extra et precipue per tantam distanciam. Primo enim ad dampna fugienda sancte Homane ecclesie spiritualia, eciam temporalia, deinde?) ad vendiceandam*) utilitatem predicte ecclesie Homane spiritualem et 20 temporalem.

Graves quidem ijacturas ex suo discessu katholicis ovibus sibi a domino commissis, et presertim illis, que usque nunc in sui obediencia perstiterunt, papa Gregorius ymaginatur?) claris rationibus eventuras, eo specialiter tam longe abeunte, relinquendo ipsas in 25 persecucionibus non parvis et maximo pavore futurarum, que quo- dammodo in foribus adsunt, propter quod de mercenarii redargucione reprehendi forte non immeiito posset, si veniente lupo, licet non fugiens, sel*) tamen recedens, relinqueret oves, deinde veniret lupus, et raperet, et dispergeret, quod usque adhue congregatum remansit, 30 ovile. Preterea Baltasar, qui se Johannem nominare presumit, fa- cilius terras Romane ecclesie usurparet, et qui favorem auxit sibi

a) aduetus B. b) sc. loca. c) vindicandam D; so stets. d) imaginatur D. e) sed D; $0 immer.

ij oL dMersu Nes 35

?*) Der Anfang steht S. 56; der Schluss fehlt auffülliger Weise in:diesem Schrift-

Ob eine andere Redaktion existirt hat? Oder haben wir es nur mit einem Versehen zu thun?

?) Hier setzt der. Druck l. c. p. 1134 wieder ein bis zum Schluss,

stück.

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIT. 1410—1413. Nr. 9. 59

seu ex muneribus, seu ex timore, quanto illi augeretur dominium temporale predictis rationibus usurpacionis obediencie spiritualis, maior faeultas preberetur, que quante forent iacture in spiritualibus et temporalibus sancte Romane et universali ecclesie, quemlibet 5non insane mentis fateri necesse est. Ad fugiendum ergo damna eeclesie Romane recedere de Italia et tam longe accedere contradiceret.

Ad vendicandam autem utilitatem predicte ecclesie putat utile fore conveneionem ipsorum ad invicem fieri in Italia: nam quia propinquiores erunt tertio adversario, facilius poterit tractatus vere

lOunionis ventilari et domino faciente concludi. Ac*) si ex defectu .suo steterit, quin unio optata non sequatur, quia patencius videbunt subditi") ecclesie ipsius pravitatem et ipsorum duorum bonam inten- tionem, ab ipso recedent; quod non in parvam ipsius confusionem redundabit et veritatis favorem, non solum coram Ytalicis?) set")

15 etiam*) coram ceteris christianis.

Ceterum si alter ipsorum remaneret papa vel alius per renun- ciacionem ipsorum eligatur, labor cessabit, saltem quo ad maiorem partem, temporalia bona eeclesie acquirere). Expertum quidem diu fuit propter absenciam Romani pontificis, statum ipsius dilapi-

20datum et sepius perditum et per ipsius presenciam recuperatum. Tam igitur propter damnum evitandum quam propter utile vendi- candum pape Gregorio videtur potius ipsum et dominum Benedictum convenire debere in Ytalia?) quam extra, dato quod possibilitas et modus conveniendi ydoneus") et equalis utrique foret.

25 Et si dictus Benedictus voluerit ad partes Ytalie accedere, offert papa Gregorius illi duas civitates, quas habet iuxta mare, ut ad alteram ipsarum, quam maluerit, possit venire. Nomina civitatum sunt Ariminum et Fanum, loca satis ampla et tuta et bene munita per divinam gratiam ab omni hostili incursu. Et quam istarum

3Oeliget, faciet in manibus suis libere assignari, ut possit ibi tute et libere stare, donec tractatus sacre unionis durabit, et inde recedere pro libito voluntatis. Et si Ariminum eliget, ubi presencialiter est papa Gregorius"), ipsum evacuabit et sibi libere dimittet et ad alium locum illi propinquum accedet, ut possint facilius de sacra

35 unione tractare et domino concedente concludere. Et quia arcem non habet, faciet sibi consignari quatuor vel quinque arces castro-

a) et D. b) subdicti B. c) Italis D. d) sed D. e) Fehlt B. f) adquirere D. g) Italia D.; so immer. h) idoneus D.

1!) Seit 24. Dezember 1412,

Ra) cen

Man mo I RUN LEN E t EP. ap SRI TEN km Or ROC (OUR NET SP Ier e TULIT NE o8 HI e NR E OE ERE E ? d " E AC E 0-9 s E

60 ]. Absehnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

rum, que in circuitu eius sunt. Et ad maiorem tutelam pro obside . dabitur sibi, si voluerit, Galaottus*) filius legitimus") Malateste fratris Caroli, quem ipse Carolus nutrivit et pro filio tenet, quia caret filiis. Et sciat predictus Benedictus, quod filii quondam no- bilis militis Galaotti*) de*) Malatestis nullum alium filium legitti- mum?) habent. Et si adhuc aliam voluerit cautelam, omnem sibi possibilem offert. Et quia dubitandum est, quod, quamvis circa hec omnia uterque ipsorum sit bene dispositus, Baltasar adhuc in sua obstinacione perdurabit; propterea videretur pape Gregorio bonum et utile, quod potentibus christianorum notificaretur utriusque bona 10 intentio tam clare et aperte, quod possent manifeste perpendere

eos non querere, que sua sunt, set^) que Jhesu Christi, et exhortari

eos atque deprecari, quod vellent divine ecclesie favere et iusticiam

cause ipsius et tranquillitatem atque commodum cuilibet private affectioni preponere, convocando ipsos ex parte amborum cum pro- 15 testacione, si fuerit expediens, ante tribunal eterni et infalibilis*)

iudicis in die tremendi iudicii, si iuslicie et equitati sancte ecclesie | et ehristiani populi neglexerint favere, cum eis data sit potestas et | validum brachium ad vindictam malorum, laudem vero bonorum. |

10. Karl Malatesta fordert von. den Gesandten. Benedikts. XIIL, Ferdi- 20 | nand von Le Mans und Garsias de. Turribus, Auskunft: 1) wie bei einer E persónlichen. Zusammenkwun]t der. beiden. Dápste die. Union eizielt werden | solle; 2) welchen Ort sie vorschlagen; -J) welche Sicherheit. sie. bieten. |

(Frühjahr. 1412.)

Y . . * |

B aus Wien, Hof- und. Staatsbibliothek Cod. 2096 f. 139 v. s. 25 | lu nomine sanctissime et individue trinitatis et gloriosissime genitricis domini nostri Jhesu Christi Marie semper virginis domine

nostre et beatorum apostolorum Petri et Pauli, Johaunis Evaugeliste, Bartholomei et tocius curie celestis amen.

Quia vos, venerabilis Ferdinande de Cenamanis, clerice camere 30 dicti domini Benedicti, T'erraconensis decaue,!) et vos, egregie doctor,

a) Galeotus D. b) legit. D. €) D hat et vor de. d) sed D. e) ineffabilis D.

7) Im. Supplikenband 88. Benedikts. XIII. kommt fol. 307 zum Jahre 1417: Fer- dinandus Petri de Cenomanis, decanus Tirasonensis, in legibus baccalareus ae camere

apostolice clericus vor. Ebenso heisst er im Reg. Avenion. 65 fol. 446, Terraco- 35 nensis ist a/so wohl SchreibfeMer,

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIL 1410-1413. Nr. 10. 61

domine Garsia de Turribus de Valencia, qui, ut asseritis, plenum habuistis mandatum a dieto domino Benedicto ad tractandum super reintegracione et unione christianorum in unitate sancte katholice et apostolice ecclesie, petivistis in secunda et ultima collocucione Dinter vos et me Carolum habita exhiberi in scriptis raciocinata nec non raciocinanda?) pro breviori et cerciori tractatus optata conclu- sione, propterea volens vestris assentire peticionibus, precipue quo- niam summe, quantum in me est, opto in tractatu hoc, in quo de divina agitur causa in sponsa eius, qui simplex veritas est et infal- 1O0libilis vere, simpliciter et absque dolo prosequi, vobis quedam dubia emergeneia circa illud, quod dominus vester videtur optare, ut apercius faeiliusque auditis vestris responsionibus procedi valeat in tractatu predicto et domino faciente concludi: ecce in scriptis ex- hibeo. Quoniam de electione facta non est amplius consulendum, 15set de hiis, que ad deliberatum finem apciora media sunt, dominus Gregorius divino inspirante spiritu elegit") et deliberavit, quantum in eo est, tractare, prosequi et domino faciente et cooperante con- cludere reintegracionem et unionem christianorum in unitate sancte, katholice et apostolice ecclesie per omnem viam racionabilem, equam 20 et caritativam; et vos dominum vestrum dixistis eiusdem esse pro- positi, cirea. electionem iam factam et firmatum propositum con- siliari superfluum videtur, verum circa media ad hunc finem apceiora utile et oportunum. . Et quia videtur michi Carolo tam per relacio- nes in scriptis quam dictas ore per vos dominum Garsiam, deinde 25 per Theolum necnon per venerabilem priorem sancti Maximini!) quamvis non expresserit se ad hoc habuisse mandatum, quod do- minus vester utile et oportunum putat ad exequendam predictam conclusionem dominum Gregorium secum convenire personaliter, que- ritur primo: quibus racionibus putat dominus vester predictam re- 30 integracionem etc., ut supradictum est in primo capitulo et secundo;?)

a) racionanda B. b) Ursprünglich hat B elegerit gehabt; das er wurde ausradiert. Deshalb ist auch statt des noch vorhandenen deliberaverit und dixeritis der Indikativ gesetzt , der dem Sinne viel besser entspricht. Vergl. den ersten Abschnitt der folgenden Nr. 1) Am Reg. Avenion. 65 f. 466v wird als Gesandter Benedikts XIII, der für 95 die Legation an die Pisaner und Gregor XII. die Wege bereiten soll, genannt Hugo Claperii, prior s. Maximini, ord. Predic. Damit erhalten wir auch Klarheit über die Persónlichkeit, die den von mir edierten Brief über den Konzilsplan Innocenz VII. schrieb. Vgl. Rómische Quartalschrift VII, S. 483. *) Da keine andere Sehriftstücke vorliegen, so kann doch nur die Stelle zu 40 Anfang dieses Stückes: a .. . Benedicto ad tractandum, super reintegracione usw. gemeint sein. Dann ist die Ausdrucksweise aber auffüllig.

62 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1413. ex ipsorum personali convencione posse fieri; secundo, in quo loco; tercio, qui modi possibilitati, equitati et securitati dantur per do- minum vestrum. 14..— Anticort der. beiden Gesandten. Benedikts XIII. auf die drei Fragen Karl. Malatestas. (Frühjahr. 1412.) B aus. Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 4096 fol. 140.

[i

In nomine individue trinitatis patris et filii et spiritus sancti amen.

Obmissis aliis quibuscunque prefacionibus, magnifice et excelse domine?) Ad proposita in scriptis per dominacionem vestram respondemus Ferdinandus et Garsias ad hec missi et cum pleno 10 mandato per dominum nostrum dominum Benedictum. Et quamvis dictum mandatum nuuc propter casum nobis in via occursum osten- dere non possumus, parati tamen sumus nosmet vel alterum nostrum obsides dare, quousque dictum mandatum exhibuerimus, ita et taliter, sicut exhiberi debet. Set quia hoc non obstante dominacioni vestre 15 placuit nos audire et nobiseum tractare de mediis aptis ad delibe- ratum finem, reintegracionem et unionem christianorum in unitate sancte, katholice et apostolice ecclesie per omnem viam rationabilem, equam et caritativam et illam dominus vester deliberaverit et ele- gerit, quantum in eo erit, prosequi, et nil aliud dominus Benedictus 20 querat et affectet, ut per preterita volenti recte et sincero animo intueri patet, et vobis, magnifice et potens domine, constare potest per responsa et scripta per materiam vobis transmissa, idcirco ad responsa venimus dubiorum.

Ad primum «sine dubii ipsius replicacione dicimus et responde- 25 mus, quod nos venimus ad eoncordandum et conveniendum vobis- cum in persona domini nostri de loco et modis, quibus mediantibus dominus noster et dominus vester possint simul esse in eodem loco concorditer et ibi taliter facere, quod de istorum dominorum colle- giis unum eanonice fiat. Et si dominacio vestra dicat!): Nonne 30 melius, reccius et perfectius fieret, si tres convenirent, quam si duo, respondemus, quod ad hoc iam vobis per dominum Benedictum est sufficienter responsum, ut videre potuistis in opere suo.?) Item cuilibet patere potest, quod velle stantibus terminis, quod iste de

a) magnifici usw. B. 35

1) Dieses findet sich in dem vorigen Stück nicht; wahrscheinlich ist darüber in der ersten oder zweiten Unterredung mündlich gesprochen. ?) Vgl. S. 36 Nr. 8.

'

€. Malatesta, Gregor XII und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 11. 63

Roma interveniat in uno loco cum istis, convencionis causa, est velle differre unionem, non accelerare. Nam notorium est, quod via equa, iusta et caritativa non convenit unionis causa cum istis, qui ecclesiam indubitanter reputat^) unitam et istos duos dominos 5ut hereticos extra ecclesiam, nec alias nisi hoc tenendo se potest papam reputare et si aliquam viam cum istis vellet capere, dicunt, quod esset scandalizare ecclesiam, cum non habeat maius iocale quam concilium generale; itaque si facta et determinata in dicto coneilio non observentur, non expedit ulterius: recurri ad concilium lOgenerale, quod nimis esset scandalosum. Item (si)") difficilimum est, illos duos convenire in uno loco, qui reputantur homines vite reli- giosissime et Deum timentes, qui si forte non conveniant, Deus novit, quomodo facient; quanto difficilius erit, facere convenire tres, quo- rum tercius quantum discrepet ab omni religione et virtute, in qui- 15 bus duo militent, toti mundo notorium est et plus vobis, magnifice domine. Item casu, quo deliberaretur ipsum tercium debere vocari, ut, si non veniret, liqueret de sua prava intencione toti christianitati, hoe non debet fieri nisi coadunatis duobus istis dominis in eodem loco, ne tercius cum potencia sua et adherencia dominorum, quam 90 habet, casu, quo nollet intervenire, ut est verisimile, saltim hoc bonum et utile christianitati impediret tamquam sibi in futurum verisimiliter nociturum. Item in cordibus hominum communiter maiorem obedienciam habet quelibet istarum parcium quam iste de Roma et melioribus iuribus defensatur in recto iure et racione non 25 parciali, quanto magis unitis istis duabus. Pars, que ex istis resultabit, foreiori erit munita iure et facto duarum, quanto facilius et forcius resistet et impugnabit inimicos ecclesie in guerra ista, quam hic patimini, et similiter cuilibet recte intuenti constare potest, ita quod convencio istorum duorum via est et medium unionis ecclesie stan- 3O0tibus terminis, in quibus est, et discordia istorum est firmare eecle- siam in manibus sathane.

Ad seeundum respondemus, quod loca sunt iam oblata vestre dominacioni per Garsiam ex parte domini nostri.) Itaque non restat, nisi quod eligatis.

35 Ad tercium, quod tria includit, respondemus et primo ad pos- sibilitatem, quod non videmus difficile ymmo facile dominum vestrum cum sua curia, sicut venit de Gaieta, ita posse ire ad. aliquam de

a) Ob reputant und auf die Allgemeinheit bezogen? b) si fehlt B. 5 TyL. Nr. 8.

64 Abschnitt I, Unionsverhandlungen bis 14138.

locis oblatig, cum ipse sit hie maritimus et loca sibi oblata sint maritima. Ad secundum de equitate, quod dominus noster vult cum domino vestro convenire omni equitate inter partes servata, que in simili eonvencione Sauonensi servari debebat, iuxta possibilitatem nune occurrentem. Ad tercium de securitate respondemus, quod dabitur omnis securitas possibilis et racionabilis in manibus magnifici

C

domini Caroli.

19. Karl Malatesta. fordert. von. den. Gesandten Denedikts XIII, Ferdi- nand und Garsias, Auskunft über die nóthige Sicherheit bei der. Zusam- menkunft und. ob. Benedikt sich auf. andere, als die von ihn vorgeschlagenen 10 j Orte. einlassen. werde..— (Frühjahr. 1413.) B aus. Men, Hof- und. Staatsbibliothek Cod. 5095 fol. 140 v.

In nomine sanctissime trinitatis el. gloriosissime genitricis do- mini nostri Jhesu Christi, Marie semper virginis domine nostre et beatorum apostolorum Petri, Pauli, Johannis Ewangeliste, Bartho- 15 lomei et tocius curie celestis amen.

Ut possit cercius et solidius procedi et. domino concedente con- cludi celerius, peto ego Carolus a vobis venerabili Ferdinando ete. et egregio domino Garsia etc., quia asseritis vobis ablata fuisse in- strucetiones et mandata vestra, si in illis habebatis in mandatis pro- 20 videre de remedio,") per quod, si dominus Gregorius deliberabit convenire extra partes istas cum domino vestro, possit cum honore status sui et securitate accedere et reverti, si expediret. Preterea, si potestis alia loca offerre propinquiora, quam obtuleritis. Et si qua loca offerantur vobis tuta et ydonea, potestis acceptare? In- 25 super, si habetis in mandatis de subsidio oportuno providere pro conservacione terrarum, que sunt in partibus istis obedientes domino Gregorio in spiritualibus et temporalibus, quoniam ipso recedente verisimiliter ymmo quasi indubitate perderentur secundum huma- nam consideraeionem, nisi sufficienter provideretur de potenti auxilio. 30

7) Am Rande von Job Veners Hand: Super istis omnibus, que hie sunt quesita, nil aparet responsum, unde nichil videtur inter dominum Gregorium papam et voca- tum Benedictum conclusum, nec aparet, an adhuc res pendeat in tractatu inter eos; quin pocius videntur valde distantes termini tractatuum inter eos, Verum ultra hic contenta refferunt aliqui de Arimino venientes, quod dominus Benedictus debeat in 85 brevi venire Fanum, que est civitas dominorum Karoli et aliorum de Malatestis, sita non longe ab Arimino, ubi est dominus noster Gregorius papa XII, Et sie forte illi

duo aliquid invicem tractabunt uberius de hie contentis. Ueber die Bedeutung dieser Stelle vgl. allgemeine Einleitung.

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1418. Nr. 18. 65

s 43. Karl Malatesta. empfiehlt. Benedikt XIII. dringend. unter. ausführlicher Begründung die Vorschláge Gregors XII. (1413 nach. Márz 3.) .

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 fol. 134 v 139.

In nomine sanctissime et individue trinitatis patris et filii et Dspiritus sancti et gloriosissime genitricis domini nostri Jhesu Christi Marie semper virginis domine nostre amen.

Apud nonnullos sanctissimo ac beatissimo patri et domino do- mino Benedicto pape eorum credulitati summo pontifici Carolus de Malatestis minimus servus sancte matris et universalis ecclesie salu-

lOtem deprecatur ab eo exhiberi, qui salutis fons indeficiens est. Iam quidem post adventum domini Gregorii) paraveram respondere ca- pitulis?) per vestram dominacionem michi missis, quibus dilata fuerat responsio precipue, ne affectus careat effectu. Verum appulere interim venerabilis Ferdinandus de Cenomanis?) egregiusque doctor 15 dominus Garsias, cum quibus, et si documento carent, non tamen distuli ea tractatu discutere, que domini Gregorii menti inerant in- suntque domino propiciante, scilicet quibus mediis ad totalem populi christiani reintegracionem posset perveniri nec, quamvis voluerint, quod oratorum moris esse non solet, prius eorum, ad quos mittun- 20tur, intencionem audire quam sue nunciacionis aperire seriem et auditores delegacionis officio necdum instructos provocare, ut suum cor reserent, qui ignorant, utrum verba sint ex corde nunciantis an eius, quem solo ipsorum eloquio mittentem in scriptis proferunt, mora facta est, set in tractatu processum fuit in nomine domini 95iuxta ipsorum peticiones et acta, que huic alligata sunt. ?)

Verum cum ea, que ultimo quesita fuerint, inspexissent tempus- que sibi postulassent indulgeri ad responsionem reiterandam, nichil tandem dixere se in eornm instructionibus habuisse, ut verbum re- feram suum, nisi dumtaxat de convencione domini Gregorii cum

30 vestra sanctitate tractare et que cirea hoc tantum oportuna forent, quia tercii*) convencionem de facto impossibilem asserebatis atque de iure impossibilem et absurdam, quibus e contra dicebam multis racionibus maxime racione") totalis reintegracionis, si fieri cum do- mino posset, zelo vinctus. Urgebat me namque, urget quoque, quod

35 a) Cenamanis B. b) Die Auflüsung ist unsicher. 7) In. Rimini am 24. Dezember 1412. *) Diese sind nicht erhalten. 9) Unsere Nrr. 10, 11, 12. 5) d. h. Johanns XXIII.

Finke, Acta concilii Constanciensis. I, 9

66 I. Absehnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

vestra convencio cum domino Gregorio non poterat terminare rein- tegracionem, at pocius medium erat aliud a fine. Subiungebam tamen, quod vellem vestre nunciare clemencie modos, qui videbantur domino Gregorio apciores in desiderii equissimi et oportuni conclu- sionem. Aiebam namque me videri, videre vestrum utrumque in5 idem convenire propositum, videlicet vere pacis sancte matris ecclesie et totalis divini reintegracionis populi. Et quia in modo et medio erat differencia, ne tempus infructuose abiret, rogabam tractare interea de hiis, que ad vestri expediebant convencionem in unum. Nam vel modos acceptaretis, quos de voluntate domini Gregorii vobis 10 transmittebam, et tunc nichil obfuisset ista tractasse, vel sapiencia vestra nollet modis illis procedere et veris persuaderet^) racionibus conveneionem predictam cicius utiliusque allaturam katolieam et totalem reintegracionem, quam omni intentu dominum Gregorium comperiebam optare, et sic dominus Gregorius acceptaret. Propter 15 quod, si de modo conveniendi in unum isto intermedio conclusum fuisset, temporis lapsus minime fuisset frustra donatus ocio et ad- versariorum caliditati providendi sibi remedium.

Iterum quidem petitis induciis demum nolle alia tractare dixe- runt, nisi iuxta mandata, que habuerant. Peciit preterea prefatus 20 venerabilis dominus Ferdinandus licenciam discedendi, quo quamvis discessu non parum fuerim ammiratus, quia tam nudum videbatur sacrum relinquere tractatum, tamen assensi, uberius ipsum verba et intencionem sinceram domini Gregorii relaturum putans, quam calomo possem, atque ceterum multa, que intencione recta circum- 95 spexeram posse proficere, et cum ipsis laute tractaveram. Sicque abit. Et quia multa obiecerant difficultatem facti et. iuris adversus") modos, qui domino videbantur Gregorio utiles, equi et honesti, refel- lentem me vero multis racionibus adesse impossibilitatem facti et iuris in modis, quos proposui ex parte domini Gregorii maxime 30 auctoritate assistente summi pontifieis, rogaverunt in scriptis sibi exhiberi raciones per me dictas et nostri tractatus responderi racio- nibus, quod spopondi denique solum tamen in hiis, que respiciunt intentum.

Et si impar studio, ingenio et sciencia vestre dominacioni sim, 35 fiducia fretus illius, qui dat verbum ewangelizantibus in virtute multa, ') verum dum premissorum instarem effectui, cui non incau-

à) persuadent D. b) adversos B.

1!) Psalm 67 c 12,

e e h

&

. €. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII. 1410—1413. Nr. 18. 67

tum est opus propter occurrencia, necessitas michi visa est adesse post discessum predicti domini Ferdinandi, ut pocius veritatem enunciare maturem, quam veritatis probacioni insistens tempus in- dulgeatur, quo valeat interim veritas conculcari, potissime autem,

5quoniam caute prudeneiam mentis latere non puto, cum modos

cireumspexerit illos, nichil in eis queri, quod hii, a quibus petuntur, non queant execucioni mandare, si voluerint, nec quidquam, quod voluntati nimia adversetur opposieione aut difficultate. Versa namque vice affertur, quod petitur, propterea nulla racione inpossibiles de

10facto sunt modi illi. Similiter neque de iure. Et ut pauca ceterum,

que domino auxiliante dicentur et per alium nuncium deferentur, oportunitate preventus preferam, non dico *) duos adversarios in papatu sie rebus stantibus posse execucionem potestatis pape magis quam unum forte impedire, set ipsius potestatis pape iurisdictionem

15 duo magis quam unus non possunt tollere nec, quod amplius est,

minuere. Preterea faieor, quod in multis potest papa dispensare, in quibus saltem nonu vacante sede apostolica cetera ecclesie membra non possunt. Insuper quod cum uno scismatico potest dispensare, et similiter cum pluribus. Iterum impenitentis actus, licet nunquam

20 mereatur ipsi impenitenti stante impenitencia salutem, tamen non-

nunquam auctoritatem habet legitimi actus. Set nec istis amplius immorari videtur pronune, set ad tempus redimendum pertransire. Experta est sublimitas vestra duri adversarii suorumque fautorum non parum fuisse incommodum animum vere quieti sancte matris

25 eeslesie et christiane religionis reintegracioni. Nunc vero, quovis

moveantur spiritu, concilium ab eo petunt Gallici?) in loco tuto et congruo fieri, ubi omnes prelati et principes valeant convenire, eciam domino Gregorio") et vestra clemencia, si volueritis; petunt reformari in moribus ecclesiam. Reformari ecclesiam in moribus

30 vestram optare clemeneiam audivi, quod idem dominum Gregorium

optare firmiter eredo. In hoc igitur proposito videntur convenire cum vobis duobus fortissimi adversariorum. Videtur domino Gregorio congregari universitatem christinorum pro vera reintegracione facienda. Modi raeionesque substanciales in capitulis huic annexis apparent. ?)

Itaque non in re discordia videtur, si fuerit, in modis varietas. Iam iam in pluribus simbolus adest et in habentibus simbolum

a) B hat dneo mit Abkürzungszeichen. b) So falsch konstruirt.

7) Vgl. unten. Nr. 15 und die Verhandlungen beim rómischen Konzil. *) Vgl. oben. Nr. 9. | | 5*

cCAL ix a Co - Sa uud - S-— "iai did ne t D 1 LA C dd aL eL OR TOTUM. c UPC Ve TRELSEPELOPMPTECIP ie WES Ee HS eru CT * AE ud v7 M Viti EL d

. " w

68 I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

facilior est. transitus. Credat sapiencia vestra, piissime domine, si : concilium hoc fecerint absque domini Gregorii et vestre dominacionis consensu, ad inaudita pervenientes indurabuntur cordibus et erit

error novissimus pessimus priore. Siquidem dixeritis, maximum

fore periculum hereticos cum katholicis concilio admittere, concedam ; 5

verum non sic unius erroris virus sieut alterius; radix excucienda

erroris est et causa, videlicet utrum divisionis causa fuerit error an

divisio erroris. Arianorum error causa divisionis ipsorum a katho-

licis fuit, similiter Donatistarum, Maniceorum et similium. Huius-

modi homines ad concilium si admitterentur, non parve suspicionis 10 essent. Sed huius divisionis causa extitit apud paucos ambicio,

apud quoque plurimos unionis desiderium. Porro hoc de genere bonorum est et cum multas passi essent paterenturque iacturas christiani eumque dominum Gregorium et vestram dominacionem, ad

quos spectari putabant, non experirentur ipsis oportunam exhibere 15 unionem, quin ymmo ex protractione de utriusque desperarent opere,

propter oportunum putate unionis bonum vendicandi sibi insolencie liceneiam quibusdam favor plurimus traditus est. Dumque, quod optarunt, minime consequi potuerint, domino disponente absque

vobis duobus nec oportunum desiderium unionis in christianorum 20 mentibus hucusque videatur extinctum, sperandum est iu altissimi misericordia, si viderint utrumque vestrum unionem et modum unio-

nis offerre, saltem qui non sit obprobrii, verum propinquum. inten-

cioni ipsorum, vobiscum recipient, quod sine vobis consequi nequi-

verunt. Et si dixerit forte sapiencia vestra: Ideo quesivi et quero 25 convencionem dieti domini Gregorij mecum, ne forte dicant, quod

alias dixerunt, modos pro subterfugjo adinventos fuisse et presertim

ad effugiendam sacram et veram unionem, attendite ergo, immaculata veritatis lux aeris non potest nubibus teneri obtusa, licet oculig inferius non semper luceat; verum neque argumenti huius simulati 30 adest racio. Conatu namque toto perquesitum esse apparebit in modis illis omnem calumnie et subterfugii modum conculcari obli- terarique. Set quia omnia tempus habent et suis spacilis singula dividuntur in orbe et quia non potest convencio illa fieri sine tem- poris spacio non parvo, considerandum arbitratu est, utrum con- 35 vencio ista fieri possit ante Iunii mensem, infra quem terminum suo ill, qui apud multos in Roma preest,!) sane sancibit modo

i : : : . ) Johann. XXII. hatte. in seiner Dulle vom 3. Mürz 1413 versprochen, Ort und Zeit des Konzils nach drei Monaten zu bestinmen.

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIL 1410 —1418. Nr. 6. 69

locum terminare assignareque, in quo convenire apte valeat univer- sitas christianorum. Verum dum neque hoc ulla valeam percipere racione fieri posse?) dominum Gregorium vobiseum convenire infra hoe spacium breve, ita est ad alia convertere mentem. Assignabit 5loeum oculis suorum acceptum, convocabit sua, qualiscunque sit, auctoritate potentatus, principes et christianorum cetum. Ad illud accedet dominus Gregorius et vos. Si aecesseritis, approbabitis") auctoritatem eius, facientes ei iurisdictionem, sponte consencientes in eum, qui supra vos iurisdictionem non habet. Certe et si quis 10 vestrum scit, ipsum supra se iurisdictionem [non]^) habere, ex nune prestancius foret, non dilatare litem, non tollere fidelium animas. Parte autem ex alia nec minoris iacture foret, fideles intruso ob- ediencie conculeare, qui solo alterius vestrum aut utriusque consensu nequit papa fieri. Quid ergo, postquam assenserint obedientes sibi, 15ipsum per se solum convocasse? Si dominus Gregorius cum vestra convenerit dominacione, vel ad ipsius conventiculum accedetis vel alium postulabitis locum et alias inferetis secundum oportunitatem condiciones. Quid respondebunt? (O utinam non sie! Et si vos Deo sacrificium et oblacionem offeretis sinceritatis cordis et spiritus, 90non credent. Et si aliqui ex ipsis crediderint, calumpniabuntur reliqui, quemadmodum alias fecerunt, et dicent cuncta vos in impe- dimentum unionis et roboris concilii machinari. Non hec michi sompnio presentantur, velut solent plerumque vana preteritis appa- rere, etenim compellor ex preteritis pensare futura. Affui, novi, 25 que domino Gregorio vobisque in Pisano concilio ipsorum more locuti?) opposuerunt. Scio, quam sincere optulerim ea, quibus vera pax querebatur et fieri poterat, quomodoque fuerint calumpniati adversus oblata non parva sinceritate cordis, manifestum est.!) Si hoe tune fecerunt in viridi adhuc opinione, quid nunc facient in 30confirmata per quartuor annos? Vere, nisi dominus Jhesus sui mirabili providencia dignetur aliter corda convertere, si differatur per dominum Gregorium et vestram dominacionem aliter provideri, antequam concilium disposuerint per suum, ut ita dicam, principem convocari et locum aeceptaverint, quod minori nunc posset fieri 35 labore, ad impossibile vel nimis difficile deducetur. Ad huc quidem

a) Hier folgt ita est. Da es hier überflüssig ist, so habe ich es vor ad alia gesetzt. b) approbababitis B. c) Fehlt C. d) loeutus B.

!) Man vergleiche hierzu Martene et Durand, Amplissima Collectio VII, 966 ss. die anonymi epistola, die von Malatesta herrührt, und besonders p. 996 ss. die 40 acta. et tractata inter Carolum de Malatestis et cardinales Pisis existentes,

10 IL Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

si opponatur, quod cum induratis corde parvus valet profectus fieri, deinde quoque ex scripturis verbisque meis satis persuaderi posse adversariorum huiuscemodi adesse duriciem, hane nempe diffiteor. Nonnullos ipsorum ambulare, quemdadmodum utinam non ambu- larent, non omnes vero, quin ymmo plurimos eorum non sic incedere, 5 dictis ex meis satis faciliter comprehendi valet. Et horum quidem saluti occurri supplico, ne vigili seductione ipsorum mentes ad bo- num unionis pro bono existenti apparens susceperint et sic delusi christiane religionis zelo pretenso christiane fiant veritatis persecu- tores plus suis doctoribus. . . Conveneio vestra eum domino Gregorio 10 non magis papam, quam nunc sit, facere potest set unum a pluribns receptum forte, quantum sit dominus Gregorius aut vos. Verum et

si plures assenserint pontifici vero pluresque fuerint conversi ad veritatem, plures ex hoc indurabuntur. Nam postquam se conspexe- rint non convocatos cum honestis, equis et pacifieis modis, set quem- 15 admodum abiectos se putabunt, conflabitur indignacio, unde, quod indignati moris esse solet, ira impediti, si post dedignacionem verum eis proponatur, non apprehendent. Hec sunt, que prudencia vestra librare debet. Parcite, si ut minus sapiens loquor, quod omni intra me raciocinacione convictus simile nequeo, videlicet, utrum melius 20 sit nunciare principibus et potentatibus christianorum, quod dominus Gregorius iam multis nunciavit et nunciat, ut et sciant convenien- libus?) vobis in hoc unum se vobiscum pacem, reintegracionem et reformacionem, quam optare videntur, consequi posse, an lermina- cione vacare cirea vestram cum domino Gregorio convencionem in 25 unum et ab hiis obmutescere modis interim permittereque ipsos suas sancire terminaciones, sperantes, quod per vestram postmodum convencionem in unum valeatis ipsos reducere faciliter vel si non faciliter saltem cum difficultate, quam") melius fuerit eligere papam christianorum bonum quam modis, quos dominus Gregorius proponit, 30 assentire, quibus cum minore tempore et difficultate rectum unionis sacre terminari intentum valet et per quos vel similes tandem in- cedere opus erit, si non nimis fallor, ut cum certitudine et tran- quilitate pax reddatur ecclesie sancte in mentibus corporibusque et reintegracio christianorum Jhesu domino largiente fiat. Inquiet 25 forsitan celsitudo vestra, si non impossibilia saltem multa difficilia in modis illis continentur. Set ubi, rogo, mala intensa in seculo introducta comprehensum est sine difficultate maxima fuisse evulsa. . .

8) convencionibus B, b) So die Handschrift.

ac ce M d d

. €. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII, 1410—1413. Nr. 14. 71

Rursus forte dicetis maximum periculum est adversus plurimos et fortes adversarios in concilio inire congressum et quod nemo debet se submittere evidenti iacture, quia scriptum est:!?) Nom temptabis dominum Deum tuum.?)... In nichilo, si conveniatis cum modis per

5dominum Gregorium propositis, vobiscum videntur adversarii dis- crepare, nisi in modo convocandi, cumque modis ex istis certam fieri auctoritatem concilio et indubie reintegracionem christiani po- puli in unum demonstretur, quod optare videntur, credendum est domino largiente ipsos ad hec, si proponantur, antequam termina-

lOciones firmaverint suas, inclinare debere... Obsecro igitur vos et adiuro, piissime domine, per viscera ineffabilis misericordie Dei et per eam, que nobis meruit salutem parere et porta nobis celi fieri, et omnium sanctorum electorum labores et merita, quatinus omni timore carnis, amore et odio conculcatis velitis corde optimo animo-

15que volenti inquirere et prosequi, que vestro incumbunt debito in salutem tot animarum inestimabili precio redemptarum etc.

14. Karl Malatesta sendet an Kónig Ferdinand. I. von Aragonien die Modi Gregors XII. sowie die an. Benedikt XIII. gesandten Schriftstücke und ermahnt ihn, auf die Wünsche Gregors. einzugehen.

20 (1413 nach Márz 9.) B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 fol. 122.

In nomine sanctissime et individue trinitatis. patris et filii et spiritus sancti et gloriosissime genitricis domini nostri Jhesu Christi Marie semper virginis domine nostre et gloriosorum apostolorum

25 Petri et Pauli, Johannis Ewangeliste et Bartholomei amen.

Serenissimo principi et excellentissimo domino, domino Fernando regi Aragonum etc., domino suo honorandissimo Carolus de Malatestis minimus servus sancte Romane et universalis eeclesie salutem op- timam exhiberi supplicat ab eo, qui, nisi dederit, salute unumquem-

30 que carere necesse est. Advenit pridem egregius doctor legum do-

!) Matthüus, 4 b 7.

?) Jetzt folgen 1'!/, Seiten mit Beispielen aus. dem alten Testamente und aus der Kirchengcschichte, worin gezeigt wird, wie schwache Heilige sich den gróssten Ge- fahren unterzogen, selbst den Tod micht scheuten. Angeführt werden u. a. die Le-

35 genden der hl. Agnes, Caecilia, Lucia, Katharina. Dann folgen dringende Ermah- nungen an Benedikt, die modi anzunehmen, ;

orna UE ELM EE LL. cl suu LEY co

12 [. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

minus Garsias de Turribus*) de Valencia et licet careret litteris

. vestre celsitudinis, quia asserebat, se fuisse exspoliatum ipsis, nunc- ciavit tamen nonnulla parte culminis vestri, cui exhibui fidem, quia ante noveram eum, unde non extimabam dignum eum carere fide apud me. Credo igitur ipsi referenti fervorem bonum, quem cle- 5 mencia vestra gerit erga comoda religionis christiane, abiectis, que forent abicienda a fidelibus, unde teneor referre gratias altissimo, quin ymmo et ecclesia eius omnis tenetur, quoniam in oportunitate tanta ipsius posuit adiutorium in potente et exaltavit electum de plebe sua. Quis!) enim, si liberet, animo recto, non videat vos 10 fuisse erectam ad sublimitatem regni tanti sola providencia Dei in- fallibilis, cum viri non multi sint, quibus neque adhuc spes ulla adherat regni vestri super hiis, qui subditi sunt maiestati vestre. ») Igitur necesse est fateri opus divinum tantum*) disponere, ubi cogi- tacio humana non profuit?), et solummodo stultorum est cogitare 15 provideneiam?) divinam disponere sine misterio seu)... reprehen- sibili loquor vobis non adulatorie neque principibus ceteris in ob- probrium. Zelum fidei divine exhibitum*) extitisse vobis a domino non verba mea set opera vestra probant. Iniecistis manum validam in agarenos, quam plurimi heu convertunt in katholicos, propterea 20 spes non parva adest michi in clemencia vestra per dominum, videre, quod dilectio honoris domini et rei publice christianorum exiget opera tantum maiora a vobis, quantum oportunitas maio4 demonstratur evidencia aperta. Princeps clarissime prudencia vestra meminit, que sunt tractata cum eo, qui dicitur dominus Benedictus, 25 el potuit percepisse iam ea, que venerabilis dominus Ferdenandus retulit predicto domino Benedicto ex intencione domini Gregorii, que reiterantur in seriptis huic annexis,?) ut prudencia regia valeat discernere singula magis discrete. Modi annectuntur eciam, qui videntur utiles prefato domino Gregorio?); insuper epistolat), quam 30 scribo dicto domino Benedicto, nec michi videtur insudare eloquio

: a) Lorribus B. b) Hinter super folgt eos; doch überftüssig. Auch sonst ist der Satz nicht gang korrekt. c) Am Rande von gleichzeitiger Hand: alias causam. d) prefuit B. e) previd. B. f) Hier ist der Text verstümmelt. Schon eine gleichzeitige Randbemerkung wohl von Job Veners Hand, sagt: Hic aliquid deficit. g) Folgt ex dictis unterpunktiert. : 35

y) Ferdinand hatte grosse Anstrengungen zu machen, un die Krone Aragoniens zu erlangen. ?) Wahrscheinlich Nr. 5 und folgende. ?) Das Unionsprogramm Nr. 9. *) Die vorhergehende Nr. 13, | 40

E ] E. '

H emo Er BAT.

EMIL ND PPnCNB CBE ML. "ww po lj". A. o OM das 7 og eur ees , $ ; ": "Md E h ;

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIL. 1410—1413. Nr. 14. 18

multo vobiseum. Mens recta quidem bonum sibi eligit, unde non eget persuasionibus, que viderentur adhue magis inportune quam expedientes, si presentande respectui vestro recenserentur iterum aut verbis iisdem?) aut sentenciis, quibus persuasum fuit alteri, 5quoniam et si persuasiones fiant diverse, racio similis persuaso- rum facit persuasiones easdem esse comunes pluribus. Verum reiterabo hec tantum verbis simplicibus. Differencia est visa michi inter dictos Ferdenandum, Garsiam et me, quia optabam, quod vie, quas dominus Gregorius proponebat, temptarentur^), antequam do- 10 mini ipsi convenirent, quoniam considerabam alterum de duobus eventurum, videlicet certum istum fore sortiturum effectum aut non; si sie, non expediebat ambos subire duos labores duasque expensas, quoniam vie ille, quas dominus Gregorius proponebat domino ope- rante poterant terminare scisma et concludere unionem; si non, 15nequaqum tollebatur propter hoc, quod non possent convenire. In- terim petebam, quod tractaretur de modis equis et racionibus, qui- bus possent pariter convenire; racionesque ingerebantur menti mee, propter quas intuebar, ymmo victus racione compellebar quasi di- . recte hoc.?) Iste sunt: Prima, quia non videbam scisma tolli per viam 20 domini Benedicti nec perpendebam, quod non expediret tandem perveniri ad modos propositos per dominum Gregorium. quoniam vel ambo renunciarent et sic unus poterat fieri, qui esset receptus ab obediencia domini Gregorii et dicti domini Benedicti et ex hoc scisma non eradieabatur vel non renunciarent, set coadunati in 95 unum, antequam renunciarent, invitarent alios, ut convenirent secum, et hoe vel in loco, ubi convenerant, vel alibi; si in loco, ubi con- venerant, non putabam nec puto, quod alii assentirent; si in tercio vel cum modis propositis per dominum Gregorium vel cum aliis; si cum illis; ecce quod est dictum; si cum equibonis vel melioribus, 30 ecce quod discrepancia non est ab intentu domini Gregorii et a ra- cionibus meis, scilicet, quod via djcti domini Benedicti exposcebat tandem conclusionem domini Gregorii prefati et erat previa ad illam. Itaque considerabam queri frustra fieri per plura, quod potest fieri per pauciora. Ceterum dubitabam non parum, quod color augeretur 35 ecalumnie, qua dixerunt a prineipio ipsos esse concordes et colludere insimul ad impediendam unionem, si ambo convenirent, antequam invitarent adversantes eis. Et presertim cogebar ymaginari hoc, quia nulla poteram percipere racione, ipsos posse convenire insimul, antequam illi sensissent de modo congregandi concilium suum.

A40 a) cbiisdem B. b) So korrigiert am Rande von gleichzeitiger Hand. €) Ob hac?

74 L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1413.

Loquor more ipsorum. Et si dicant, quod volebant iste partes con-

. gregari insimul, dato quod fuerint prius congregate disiunctim, sup- plico humilime clemenciam*) serenitatis vestre et iterum supplico per misericordiam Dei viventis in eternum, quatenus animadvertere dignetur, quomodo venenum aspidum insanabile latet in hac esca, 9 Raciones quoque detegentes hoe en scribuntur in fine huius epistole '),

ac non) ut tandem experiar finem, seu assencient modis predictis;

si sic, finis optatus sequetur Deo duce, si non, animi verisimiliter placabuntur, cum non viderint expertum fuisse unionem fieri absque illis. Et si postmodum vocabuntur, dedignabuntur intrare, sieut 10 ille primogenitus patris familias indignatus, quod ipso existente in agro pater recepisset minorem ; licet audisset symphoniam et chorum licetque pater invitasset cum instancia in agro, renuit intrare.?) Hex illustrissime, exoro, credite michi servulo vestro, funis pudoris et erüubescencie est vineulum magnum et catena sepe inextricabilis! 15 O quam multi milites noscunt se fovere causam iniustam et inbeci- liores fore adversariis. Et postquam intravere agmen, quamvis ex- hiberent gratis se suaque pro vita, dummodo posset fieri clam absque erubescencia pusillanimitatis, tamen ruunt in mortem corporis et anime, ut evadant pudorem, quoniam existimant pudorem sibi dis- 20 pendium maius morte et inferno. gitur, princeps clarissime, ma- turate tempus, tollite moras, antequam corda obturentur, que vi- dentur haurire lucem reintegracionis et reformacionis! Nam com- perietis mentem domini Gregorii puram, rectam et sinceram ad prosequendum et exequendum omnia, que cognoverit profutura 29 quieti?) ecclesie sancte et reintegracioni populi christiani per se ipsum vel alio quovis enunciante et presertim serenitate vestra, quam diligit et amplectitur in visceribus caritatis tamquam filium carissi- mum et illustrem, non genere solum, verum et moribus, me quoque, utinam Deus dignetur largiri, posse obsequi clemencie vestre in pro- 20 fectum sancte matris ecclesie et. comodum quodcunque serenitatis prefate. Quoniam ergo res et tempus postulat et disposicio men- cium videtur adesse, magnanime heros, sume?) viriliter et eque causam Dei altissimi et.accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime, specie tua et pulchritudine tua incende prospere, pro- 39 cede et regna; nam si feceris hoc propter veritatem et mansuetu- dinem et iusticiam, mirabiliter deducet te dextera domini.

à) clemencia B. b) Hier fehlt hie, hoec loco oder ühnliches. c) quiete B. d) summe B. ') Das ist das Bruchstück oben Nr. 4, *) Nach Lukas 15, 40

* AP

E ono A^

Ap UT. 4. M mem dur [E DTR-

C. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIIL. 1410—1418. Nr. 15. 15

15. Instruktion Karl Malatestas für seine Gesandten an die vom rómi- schen Konzil zurückkehrende franzósische Gesandtschaft; Ubersendung der modi Gregors XII. (1419. Frühjahr.)

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek cod. 5096 f. 141.

5 In Christi nomine amen. Dicenda pro parte maguifici et excelsi domini, domini Caroli de Malatestis.

In primis ambassiatoribus Francie!) premissis salutacionibus et ceremoniis condecentibus dicere, qualiter ipse magnificus dominus, si prescivisset eorum accessum ad urbem?), libencius tunc misisset

10 eis, set nescivit nisi post transitum, nunc vero audiens eorum redi- tum?) mittit, maxime ex causa, propter quam eos dicitur fuisse in urbe, que fertur esse propter unionem et pacem christianitatis et reformacionem ecclesie sancte Dei, ad que quilibet fidelis chri- stianus iudicio suo deberet totis affectibus intendere diligenter, et

15 quia ipse maguificus dominus, licet minimus inter alios, tamquam humilis servus et subditus dicte sancte matris ecclesie cum omni desiderio cordis sui ipsa videre optat et pro ipsis, quantum possibile sibi sit, totis conatibus operari, se movet ad ista.

Audivit siquidem reverencias suas in urbe procurasse pro pre-

20 dictorum effectu fieri unum concilium universale in uno loco libero, securo et omnibus communi, quod si sic esset et fieret cum modis licitis et. honestis et communibus illis, quorum negocium interest, laudabile, meritorium et commendabile apud Deum et homines opus esset et sperandum optatum finem et bonum fructum domino

95 auctorante concedi. |

. Sed quia dicitur illum, qui Rome nunc est,*) velle, si fieri debet universale concilium, ci preesse et solum auctorizare, quod non aliud esset, quam deicere et deponere alios, qui se credunt pociores. in iure et se ipsum firmare nec propterea dare unionem 30et pacem christianitati nec reformacionem ecclesie, eapropter ipse magnifieus dominus timore Dei et zelo devocionis accensus ac bono universali intentus, rogat reverencias antedictas et mittentes eos- dem, ut dignentur ad predicta intendere modis equis, iustis et racio- nabilibus.

35 y Über die franzüsische Gesandtschaft. zum. rümischen Konzil vgl. unten Ab- schnitt. 1I. 3) D. h. Rom. ?) Wahrscheinlich trifft die Gesandtschaft Karls sie in Florenz. Vgl. die fol- gende Nr. 16. 40 *) D. h. Johann. XXIII,

16 I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

Et ut certi sint, quod sanctissimus dominus noster, dominus Gregorius papa XII mentem rectam et puram voluntatem habet in predictis, ipse magnificus dominus mittit certos modos pro parte ipsius domini pape Gregorii propositos nonnullis. Et hii modi effec- tualiter tractati fuerunt per medium dicti magnifici Domini Caroli, 5 antequam ille, qui est Rome, discederet de Bononia ?), et sortiri non poterant?) effectum, quia ille volebat solus eonvocare concilium et solus concilio preesse et propter hanc duriciem guerra orta est inter ipsum magnificum dominum Carolum et predictum, qui est Rome, quia videbat, quod causa obstinacionis sue erat humana potencia, 10 in qua confidebat. Et quoniam propter hoc rennuebat pacem et unionem dare populo christiano, que sibi offerebantur equis et iustis modis, sperans vi adversarios suos conculcare et victoriam de ipsis reportare, visum fuit oportunum predicto domino Carolo violenciam illius iusta defensione repellere et iusto bello pacem christiani po- 15 puli inquirere et prosequi, que pacifice haberi non poterat.

Et quia, ut sapiencia sua potest comprehendere, divina largiente misericordia per modos propositos ex parte domini Gregorii conci- lium redditur certum de iure et integrum de facto, quia non est dubitandum, si obediencia ipsorum conveniet cum obediencia domini 90 Gregorii, quod obediencia eius, qui dicitur dominus Benedictus, similiter") conveniat, et exinde vera et indubitata unio fiet et totalis reintegracio christiani populi sequetur et reformacio ecclesie fieri poterit, obsecrat reverencias suas predictus magnificus domi- nus Carolus per viscera misericordie domini nostri Jhesu Christi et 25 preciosa merita eius gloriosissime genitricis et omnium sanctorum electorum, quatinus operari velint cum suis, ad quos spectat, quod pacem et reformacionem ecclesie iustis?) et equis modis oblatam acceptare velint et prosequi.

Si que de ipsis vel aliqua parte ipsorum dubitarent, dicant et 30 clari fient. Et si meliores modi istis apparerent eis, dicant et liben- tissime audientur. Et si vellent aliquem huc?) mittere vel aliqui?) Ipsorum venire placeret pro efficaciori predictorum effectu, secure mittant et veniant, quia hilariter videbuntur. Et quidque ipse magni- ficus dominus pro unione, pace ac reformacione predictis possit, 35 omni tempore, toto corde totisque viribus se paratum exhibet inces-

————————

a) poterunt B. b) In B folgt non. c) Doppelt B. d) So die Konstruktion.

2 Man vergleiche hierzu die Einleitung S. 4. ) D. h. nach Rimini, wo Malatesta und Gregor sich aufhielten,

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XlII. 1410—1418. Nr. 15. 11

santer, tum quia scit ipse mentem sanctam et iustam ac voluntatem peroptimam prefati sanctissimi domini nostri ad unionem et pacem ac reformacionem huiusmodi, tum quia pro illis ipse magnificus do- minus semper vigilavit et vigilare intendit fideliter et ferventer

5 usque ad. mortem inclusive, quam sibi vitam putaret, si cum pre- dictorum complemento veniret. Ultimo ambassiatoribus ipsis offerre ipsum magnificum dominum et quecunque possibilia ei sint ipsorum placiti et honoris.

16. Instruktion Karl. Malatestas für seine Gesandten an Florenz; Über- 10 sendung der modi Gregors XII. (1413 Frühjahr.) B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 f. 141v f.

Item!) ad magnificos dominos priores Florencie premissis re- commendacicnibus, oblacionibus et ceremoniis consuetis exponere, quod ipse magnifieus dominus videns et considerans labores, sump- tus et onera, que magnifica et preclara communitas Florencie sus-

l5tinuit pro unione et pace ac reformacione sancte matris ecclesie et quod effectus non est secutus hucusque, de quo dolendum est et peecatis hominum imputandum et quod propterea non est a bono opere declinandum, sed eo fervencius insistendum, quo magis morbus invalescere videtur in perniciosum dispendium animarum; et audiens, 20quod per nonnullos nunc tractatur pro universali concilio fiendo, quod laudabile esset fieri cum modis equis, licitis ct honestis, ita quod recta unio et pax vera daretur populo christiano et opportuna reformacio fieret in ecclesia sancta Dei, quod ad salutem crederet et quietem omnium Christi fidelium et laudem et gloriam operan- 25 cium et precipue communitatis prefate, que in predictis laborasse adeo visa est, mittit ad magnificenciam suam tamquam rei avidus pro universali bono et reformacione ecclesie, cuius est servus et subditus, et singulari honore et commodo ipsius excelse communi- tatis, cuius est servitor et amator, rogans eandem, ut in predictis 30 velint interponere partes suas apud quoscunque viderint oportunos et eciam profuturos, ita quod fiat universale concilium ab omnibus tribus convocatum et auctorizatum in loco libero et securo et com- muni omnibus cum modis congruis, licitis et honestis, sic quod vera pax et recta unio detur gregi Christi et reformacio sequatur et fiat 35 in ecclesia antedicta.

!) Die Instruktion schliesst sich unmittelbar an die vorhergehende an; die Ge- sandten sind dieselben.

18 [L Abschnitt. Unionsverhandlungen bis 1418.

Et ut dominacio sua certa sit de bona mente et intencione M sanctissimi domini nostri, domini pape Gregorii, que optima est ad predicta, mittit magnificencie sue quosdam modos pro parte w. s. w. wvürtlich. wie in. der. Instruktion für die franzósischen Gesandten bis: d velint et prosequi.*) Qui quidem modi, si eorum dominacioni vide- 5 buntur boni, rogat ipse magnificus dominus eos, ut pro ipsorum effectu operari velint, quatinus eis sit possibile et honestum. 5Si vero alii meliores istis viderentur eis, rogat, ut dignentur iudicare, quia eos audiet libentissime et pro posse operabitur, quatinus viderit expedire pro unione et pace ae reformacione predictis, que toto 10 corde amplectitur et intendit.

Modi vero prefatis ambassiatoribus et dominis Florentinis trans- missi sunt supra descripti in replicacione domini Caroli circa eas responsiones, quas retulit dominus Garsias de Tu^ribus incipiendo ab illa particula, que inchoatur: Ut quidem media apta vere unioni 15 ete. prosequendo de verbo ad verbum usque ad particulam: Ad oblacionem terrarum et locorum etc.

17. Instruktion Gregors XII. für. seine Gesandten, Johannes de. Prussia und Dusso von Derlin, an. Kurfürst Ludwig von der Pfalz; Übersendung der Modi; Stellung des Papstes zu. Konig Sigismund. (1413. Frühjahr.) 20

B aus Wien, Hof- und Staatsbibliothek Cod. 5096 f. 121.

In nomine sanctissime et individue trinitatis et gloriosissime genitrieis domini nostri Jhesu Christi Marie semper virginis domine nostre et beatorum apostolorum principum Petri et Pauli atque tocius curie celestis, amen. 25

Informacio eorum, que exponere debent et in mandatis habent ex parte sanctissimi in Christo patris et domini nostri Gregorii | pape XII frater Johannes de Prusia!) et dominus Busso de Berlin?) | dilecto sibi filio nobili viro Lodwico comiti Palatino Reni etc.

a) Statt reverencias suas steht magnificenciam suam «nd. gloriose für gloriosissime. 30

) Der berühmte. Johannes Malkaw de Prussia. Vgl. über ihn die Arbeiten von H. Haupt, Zeitschrift für Kirchengeschichte VI, 323 f., und A. Schulte, Zeitschrift für Geschichte des Oberrheins N. F. VII, 736. In den Registerbünden Gregors XII. wird er wiederholt erwühnt, so. in 338 fol. 20 und 70: Gregor XII. verleiht dem Magister Johannes Nicolai Malkaw de Pruszia, ord, s. Ben., Culinensis dioc., capel- 35 lanus noster die Erlaubnis überall zu predigen und 40 Tage Ablass zu geben. (1412 Mürz 3 und 1413 Mürz 2). Auch noch am 8. Juli 1415 verleiht er ihm ein ühnliches Privileg. (f. 131.)

9) Der Gesandte heisst sonst Busso Rathenaw (oder Rathenow). Er wird in

EXIMIAM 1 NER M IR TR eve. EMT d L^. n MA » : *

€. Malatesta, Gregor XII. und Benedikt XIII, 1410—1413. Nr. 17. 79

Primo salutare ipsum ex parte sanctitatis sue et apostolicam benedictionem exhibere. i Secundo dicere, quod ipse dominus noster papa gracias refert altissimo, quod de fideli radice, videlicet clare olim memorie Ruperti 5 regis Romanorum illustris, carissimi filii sue sanctitatis, germen fidele et constancie magne ecclesie sue sancte in tanta precipue oportuni- tate suscitare dignatus est. Tercio dicere, quod de fide et constancia sua et fratrum suorum gaudet et congratulatur seeum in domino et ad perseverandum hor- lOtatur sperans indubie, quod magna exinde apud optimum Deum remuneracio in thesauris immense et gloriose retribucionis eius recondita est. Quarto, quod postquam Ariminum apulit, ubi apcius potuit, do- mino auxiliante, sicut debiti sui et intencionis est, multo mentis 15 conatu animadvertit undique, quibus viis et quomodo, operante di- vina elemercia, posset cum racione apcius et celerius sacram quie- tem et veram reintegracionem sancte ecclesie et christiano exhiberi populo, pensata materia et circumstanciis. Quinto, quod cireumspectis omnibus, que predicte intencioni 20sanetitatis sue, videlicet reintegracionis, quietis, et reformacionis ecclesie conferre valuerint, hos cogitavit modos!), quibus, quantum spiritus altissimi inspirare dignatus est, nullos efficaciores, cerciores et qui conferant magis adversariis suis, novit reperire, certificans suam nobilitatem necnon ceteros, ad quos predicti pervenirent 25 modi, quod, si racionabiliores scivisset reperire: cercioresque et magis acceptabiles, sincero et puro corde utique proposuisset et pro- poneret atque cum divino auxilio prosecutus fuisset et prosequeretur. Sexto, quod, sieut moris patrum est, cum nobilitate sua parti- cipiat. que tractata sunt cum Petro de Luna et cum illustri domino 30 Infante Fernando, qui dicitur noviter factus rex Aragonum, neenon eum oratoribus Gallicis et cum communitate Florencie.?)

den Registern Gregors wiederholt genannt. 1413 war er Kollektor. 1415 am 15. Mürz giebt Gregor XII. ihm presb. de Berlin, bacalario in decretis, Brandenburgensis dio- cesis, Quittung über 420 Gulden, die er als Testamentsexekutor des bekannten Kuria- 35 len Rotger Balhorn (notarius et referendarius noster) ezngenommeu hatte. Der Papst gewührte ihm aber pro necessariis tam in eundo quam stando et redeundo de partibus Alamanie, quo te duximus destinandum einen Til. Vat. Archiv, Regbd. 338 f. 77 und 119v. (,Cum pro*.) Vgl. auch fol. 92v und v. d. Hardt Concilium Constantiense 1I, 466, wo am Ende des Jahres 1413. Busso zum. zweitenmal als Gesandter Gregors erscheint. A40 1) Tol, NF. 9. ?) Vgl. Nr. 13, 14, 15, 16.

80 I Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

Septimo ortari eum in domino, quatinus velit aperire, si quid ultra gesta et tractata per sanctitatem suam noverit per ipsam esse faciendum, quod magis prodesse putet dicte intencioni sue reinte- gracionis, quietis et reformacionis eeclesie, quia sine dubio, si raeio- nabiliores, cerciores, apeijores et efficaciores proposuerit modos, audiet 5 libenter illos sanctitas sua et recipiet tanquam a predilecto filio et persequetur et nedum ab ipso set a quocunque proponatur.

Octavo quod, si dieti modi videbuntur tales, ut predicitur fili- acioni sue, ipsum hortatur in domino, quatinus illos velit cum omni solercia et diligencia promovere tam eum obedientibus sue sanctitatis 10 quam cum reliquis, cum quibus sua putaverit discrecio Dei previo ad- iutorio posse in optentum predicti pii et desiderati intentus proficere.

Nono quod libenter requisivisset et honorasset circa hoc per- sonam carissimi filii sui, quantum est ex desiderio suo, Sigismundi regis ete. illustris et precipue attenta fidelitate!) et constancia, quam 15 erga defensionem felicis recordacionis Urbani VI. predecessoris sui, clare memorie, Karolus quartus Romanorum quondam imperator gessit, deinde aliquamdiu illustris germanus suus et ipse fervencius eciam post recessum olim cardinalium ab ipso domino Gregorio et sepius publice defensavit veritatem ipsius domini Gregorii?) et in 90 favorem eius diligenter et magnifice operatus fuit iuxta paterna me- rita; set ex pluribus comperit^;, de quo sanctitas sua miratur et dolet, scilicet propter ipsius presertim salutem et ea, que poterant conferre christiane religioni, eum in multis favere iniquitatis filio Baldasari. Non tamen a sanctitate sua cecidit cordis amor, licet 95 remanserit et suspicio, unde, antequam aliquid cum eo tractare velit, consulit nobilitatem suam et ceteros in partibus illis sue sanctitatis fideles, quia eum eorum consilio, de quorum fidelitate et prudencia confidit et quos putat melius informatos de intencione ipsius regis, quam sit sanctitas sua procedere intendit cirea hoc, et si videtur 30 nobilitati sue investigare et perquirere de intencione sua et adhuc certificare se, placet et carum est sanctitati sue.?) Insuper et si

a) comperiit B. ?) Eine ühnliche Begründung wie in der Konfirmationsbulle Sigismunds. | Vgl. Deutsche. Reichstagsakten VII Nr. 12.

?) Apspielung auf die anscheinend etwas zweideutige Stellung, die Sigismund kurz nach dem Pisanum eingenommen hatte; wührend Gregor ihn als seinen Anhünger ansah, reklamierten ihn auch die Pisaner für sich.

3) Hier neben steht am Rande von gleichzeitiger Hand: Nota super hoc specialiter deliberandum. Über den Charakter der Handschrift vgl. man die allgemeine Einleitung. 40.

Jeans

ERRREPE T P RPPIEOC PER SSH ERE Sap Cir DEI PE UN E PNIS o UNT Er Cr -

D. Neue Verhandlungen Malatesta mit Johann XXIIL 1413. Nr. 18. $81

per eandem aliquid aliud filiacioni ipsius in hoc videretur agendum, certificat tamen 'sanctitas sua, quod nullo modo assentiret accedere ad conventieulum, quod dicitur predictum Baldasarem velle congre- gare, quia nichil aliud foret, quam fateri intruso iurisdictionem pa-

$patus competere. Preterea ipsum previsum reddit, quod, si dice- retur, quod ipsi tres possent unusquisque de per se concilium suum congregare, deinde ex dictis tribus unum fieri concilium, in hoc maxime latet venenum, sicut ex racionibus, quas sua sanctitas mittit, poterit sua discrecio comprehendere. Hortatur igitur nobilitatem

lOeius prefata sanctitas, quatinus velit forti animo et solerti perseve- rantique intentu tamquam benedictionis filius causam hanc piam et iustam prosequi. Nam non dubitat, quod divina bonitas non?) coro- borabit circa hoc et glorificabit eum hic et in futuro.

D. Neue Verhandlungen Malatestas mit Johann XXIII. 1413.

1518. Rinaldo degli Albizzi an Luigi da Prato berichtet über seine vom 1. Januar bis jetzt geführten Verhandlungen mit Karl. Malatesta: Vor- besprechungen | über den Werth | der verschiedenen | Kinigungsversuche; Stellung zu Benedikt XIII.; die modi Gregors XII. Rinaldo stellt sich für weitere Verhandlungen zur Verfügung. Florenz (1412) 1413 Januar 11.

20 Gedruckt Guasti, Commissioni di Rinaldo degli Albizzi I, 225 ss. Nr. 201.

Vir magnifice etc. L' ultimo di del mese passato vi scrissi?)

e rispuosi a una vostra avisandovi di mia andata. E cosi a di primo di questo parti di qui e questo di tornai?); e bene che tutto non si possa con penna replicare, per questa v' avisero della sus- 25tanza del fatto il meglio sapro. Mostrato ch'io gli ebbi il pericolo

a) So die Handschrift.

- 3) Luigi da Prato (Luigi de Milanesi oder Aloysius de Prato) starb im Februar

1414. Er war der Hauptvertraute Johanns XXIII. in diesem Zeitraum, ?) Anscheinend nicht erhalten. | Bis dahin hatte Chiarissimo di Bernardo die 90 einleitenden Besprechungen mit Luigi in. Siena .und Rom gehabt. | Vgl. dessen Berichte an Rinaldo vom November und Dezember 1412 (Guasti, Nrr. 194—197). Aus allen geht hervor, dass Luigi nur nachlüssig die Unionsangelegenheit betrieb. Wohl nur zur Wahrung des Scheines schrieb Luigi am 4. Dezember selbst an. Rinaldo, er solle

energisch bei Malatesta auf Gregors Abdankung dringen. (Nr. 198.)

35 3) D. Àh. nach Florenz.

Finke, Acta concilii Constanciensis. I. 6

82 L Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1418.

suo, e confortatolo a fare questo bene di tanto suo onore e stato .ete. mostro udirmi volentieri, ringraziandomi etc. e volle tempo a pensarsi. "Tornai altra volta a lui e rispuosemi cognoscere il pericolo, dicendo avere fatta la 'mmpresa per la iustizia, non per. suo utile, ma perche teneva certo, l'amico suo!) avere ragione; la 5: quale mi volle provare per moltissimi esempli e ragioni. Io gli tagliai la via con dire, non esser ivi per disputare in punto iuris, e ch'io tenevo il contrario ect., ma che, se fosse bene vero quello che diceva, esso vedeva il frutto che n' usciva nello accordo, e che si dovea affaticare per tanto bene; e che a lui solo stava, per molte 10 ragioni ch'io gli assegnai. Rispuose volerlo fare; ma perche l'amico suo rifiutassi alle suo' ragioni, elle non proverebbeno pero al vostro?), non ve le abbiendo, com'egli tiene; e che di questo segue molto maggior confusione. Ma se modo si vede, che ci de' essere, che per la rinunzia rimanga di ragione a voi, esso e presto esserci buon 15 mezano. E se l'amico suo non volesse, allora mostrare a lui e a tutto "|! mondo, che facesse male, bene ch'egli abbi ragione, ch'egli e obligato, per tanto bene, mettere non solo lo stato, ma la vita etc. Ne questo voleva fare?) per utile o onore ch'io gli mostrassi a suo stato, ne per cosa ch'io gli profferissi, ma solo per suo dovere; ne 20 patto aleuno voleva fare, che gli parrebbe esser cattivo, ma solo dato il modo e fatte le conclusioni, volea mettere se e le cose suoe tutte nelle mani dell'amico vostro, perche sarebbeno suoe di ragione allora ; e che esso l'aeconciasse, come fosse di suo piacere etc., e ch'egli arebbe speranza farci venire a questo ancora l'altro di la, che dice 25 ancora avere ragione nel benefizio.) Benche di lui poca stima fa- cessi, perehe non ha aleuna ragione, pure, per acconciare tutto etoe., io cercavo pure da lui avere di questi modi, mostrandogli che com- promesso non se ne farebbe, perche chi tiene quasi tutto con larga ragione?) non vuole mettere in dubbio il suo certo; e che dell'altro 30 di la, che dice avere ragione nel benefizio, io non sapevo ragionare, perche di cio niente avevo praticato. Esso mi rispuose, esser costa

) Der Freund Malatestas ist Gregor XII., für den er die via iustitie einschlágt.

?) Der Freund Luigis ist Johann XXIII.

) Eine Betheuerung, die oft in den Schriften Malatestas erscheint. 35

*)) D. h. Malatesta hofft auch den andern, der Ansprüche auf das Benefizium macht, d. h. Benedikt XIIL, für das Unionswerk zu gewinnen. Vgl. hierzu die vor- aufgehenden Stücke.

?) Die Obedienz Johanns XXIII. war bei weitem die grüsste,

D. Malatesta und Johann XXIII. : 1413. : Nr. 18. 88

di valentissimi uomini, che conoscono quello che dice esser vero, e che la semplice renunzia non fa ragione a chi non l'avessi, e che bene sapranno trovare de' modi, che ce ne sono, sanza far com- promesso o mettere in dubbio la cosa. E che a lui basta, che'l modo

5sia tale, che con ragione l'amico vostro rimanga, sanza suo pericolo, in possessione per la renunzia dell'amico suo. Jo rispuosi, se questo modo fossi per la via del concilio, che sarebbe molto lungo e forse pericoloso, e ch'io non sapevo, se questo vi s'aggustassi. Rispuosemi, che gia era ordinato da doverlo fare, ma che sanza quello, anche

lOdegli altri modi ci dovevano essere. Volli attignere da lui, quali, per poter venire con cosa fatta costa. Non gli parve licito di dar- gli; ma quando a lui fosseno mostrati, esso era presto mettergli in esecuzione, e che bene gli sapresti trovare voi; tanti ce n'erano.

Voli ancora sapere da lui, quale gli pareva meglio, o ch'io venissi

15 al presente costa, o ch'io tornassi qui et avisassivi. Rispuose, quello mi piacesse piu; ma che bastava, ch'io v'avisassi: e dato per voi il

modo allora io potevo tornare a lui, o mrnandare e poi, con cosa fatta,

venire alle conclusioni e costa e la personalmente. Jl frate?) non v'era ancor giunto, benche di di in di vi s'aspettava. E non abbiendo 20jo da tenere altra pratica deliberai venirne qui e avisarvi sanza per- Sonalmente venir costa al presente; si per quello m'avea detto e

ancora, perch' io sentivo, che di questo mese voi dovete passare a

Bologna, per non vi perdere in camino. Vedete quello, s'e fatto per me con fede e sollicitudine e seguito: se mancamento, c'e per non

25cognoscere e suto ma non per malizia. A voi sta il determinare quello io abbia a fare e avisarmi del modo che vi pare, o quello volete io segua. Me troverete presto sempre; ne mi tardera fatica

Oo pericolo, ne ancora spesa a me idonea. Voi mi mandasti lettere

.ad Orvieto per lo mio venir sicuro, e potrebbe esser, che mi con-

30verrebbe fare altra via; si che piacciavi, se vedete ch'io abbia a

yenire, mandarmi anche lettere a Viterbo, o dove io avessi a passare,

per mia sicurta. Aspettone vostra risposta. E anche se bisognasse

piu scrivere, per fare la cosa piu coperta, che mi pare la materia il

meriti, io vi mando interchiusa una cifra, della quale m'ho riserbata

351a eopia, colla quale potete scrivere quello volete coperto, che cosi ogn' uomo non la potra intendere. Jo sto sellato ed in punto avuta

1!) Hüchst wahrscheinlich der Kardinal Johannes Dominici, Gregors Hauptrath- geber, der damals zu Künig Sigismund gereist war. rate heisst er, weil er Domi- nikaner war. Vgl. oben S. 16.

6*

EUNT CENTER dt aeu."

84 I. Abschnitt, Unionsverhandlungen bis 1413.

n 99 . * vostra risposta esser a cavallo a fare quanto m'imporrete. A voi mi

"raccomando. In Firenze a di 11 di Gennaio 1412.

Vester Rinaldus de Albizis.!)

19. Petrus Ser Mini an Rinaldo degli Albizzi: Er habe mit Johann XXII.

gesprochen, der die Gesinnungen Malatestas verdáchtige; Luigi habe seine b

Einwilligung zu weitern Verhandlungen. gegeben; er káme demnáchat mit

ilum. (Rinaldo) zusammen; am. besten sei, dass Gregor XII. verzichte und

seine. Kardinále Johann. X XIII. wáhlten; váth móglichste Geheimhaltung der Verhandlungen. Rom 21. Februar (1412) 1413.

Gedruckt. Guasti, Commissioni di Rinaldo degli Abbizzi I, 228 ss. Nr. 205. 10

Egregie vir et in Christo dilectissime pater atque benefactor. Jo parlai della materia con l'amico maggiore?) tanto apertamente, quanto piu seppe la mia piecoleza, la quale cognosco non esser atta a cosa tanto grave. "Trovai rispondere il proposito e la volonta sua a quello vi fu risposto per Luigi, non per voler far vendetta, ma per 15 sospetto di non esser beffato, e perche comprendeva per certe cose venutegli a notizia, le quali mi narro, l'amico vostro fare mercatanzia di questa materia. "Tutto non si puo ne debba scrivere. "Tanto vi dico, che assai ragionevoli sono i suoi sospetti, secondo me. Fece chiamare Luigi e in mia presenzia ragiono con lui di questa materia. 20 In conclusione disse, che ieri mi farebbe risposta; che fummo a di 20. Fui con Luigi: in effetto mi rispuose ch'era contento, voi andassi all amico vostro e pralieassi con lui questi modi quali fosseno; e

?) Zwei Tage darauf theilte Rinaldo Malatesta mit, er habe Luigi über ihre Besprechung geschrieben. (Guasti, Nr. 202.) Am 18. Januar berichtet er demselben, 95 dass er noch keine Antwort erhalten habe. (Nr. 203.) Erst am 26. Januar. schrieb Luigi: Per voi veggo chiaro non e mancato, ma il demonio li e entrato in corpo, in forma che non e in sua liberta . . . Ma di qua se gli mettera tanti brievi e oragioni addosso, che il demonio gli uscira di corpo. Weiteres Arbeiten in dieser Sache heisse nur Zeit verlieren. (Nr. 204.) Malatesta blieb obne Antwort. Denn am 8. Mürz 90 beklagt er sich, dass er nicht wisse, wie und was? Er betheuert nochmals seine und Gregors XII. Absicht, dus Schisma zu beseitigen per ogne modo iusto, rasionevole