''Sf^ ■■■T«w
%-
■■^♦fs^>*ai;.
(J\
'v.*Ak»,.ji.»pmm^f^-^^^,ftgY-tY?r^' "^^ ^'**'
-■'1^>1^ >
i
<. ,
.
OLy
/■'2/r.
J^^
VV-a.
%
m
J
(
llyrA
;
<^%
i
-l'^^./-^/-
<Q
BIBLIOKVM
S A C R O R V M .
CVM GLOSSA ORDINARIA
lAM ANTE Q^V I D E M
A STRABO FVLGENSI COLLEGTA--
NVNCAVTEM NOVIS, CVM GRAECORVM, TVM LATINORVM PATRVM
EXPOSITIONIBVS LOCVPI-ETATA:
Annotatis ctiam i)s , quse confufe antea citabantur , locis :
IcPoftillaNicoIaiLyrani; AdditionibusPauli BurgenfisadipfumLyranura:
ac ad eifdcm Matthias Toringi Rcplicis .■
Ftr Iratrem Francifeum Feuardentium Ordinu Minorum , loannem 'Dadr/tHnLi,
(f Jacol>umCuillj,Do£loresTbeolo^os Parijtenfes:
TOMVS SECVNDVS^
Hacfaile quidem Veneta cditioncaquamplunmarumdidionum mendfse^fpurgaius, multis quoque verbis , & vcrfibus alias prxtermifTis fuppletus.
m
^.
bBiV^^'
V E N E T I I S,
M D C I I I.
•\
f
^ «1.
Llbrorum qul Secundo Tomo contincntur, authorumque qui in
fingulos citantur.ferles.-
>t
• inqumfcriffaunt
Adacaantins . Ambrolius . Aflunanus. Auguilinus . Author hbri Tauhatna. Brda^
Chaldxus Paraphran. Chryfoftomus. Clemens Romanus . Clrmens Alcxandrinus. Dionyfius Arcopag. Epiphanius. Eufcbius.
Gregorius. Gregorius NaziaOiCnus.
Hebr»i. Hicronymus.
Ignatius . lofcphus. Irenxus. Ilidorus . luftinusMartyr.
LaaantiusFirmianus. Origcnes. Procopius. RabilfaacAerameus.
Rabbi Ssloro. RabbiLeuiGcrfonis.
Rabbi Leui . RabbiDauidK>mhi. Rabbi Mofcs Geriidcnfis RabbiNchcmias. Rabbi M ^y fcs , Minonis. Rabbiluda. Rab^iSimeon. Rufuius . . Rupfrtus .
Septuaginta intcrprc. Suidas.
Tcrtullianus. Thalmudici. Theodorctus .
Zouaras .
Adamantius\ ^ Arobioiius.
AnaftaiiusNicenus. Athanatius . Auguftir.us . Author operis imperfcfti Aurhor Sedcr olam.
Bahlius. Bcda.
Chald^os Paraphraft. Chryfoftorous.
GregoriU'> Magnus. Grcgorius Naz.ianz.enus.
Hcbrxi . Hieronymus.
loaniicsDamafcenus. lofcphus. Ihdorus . lunilius. lultiims Martyr.
Lanfracus Canturicn. Pctrus Comcilor. Procopius, Profper Aquir,
Kabbi D.iutdKimhi. KaSbt Lcui. Rupertui.
Sc-
Septuaginta intcrpre. SeuerusSulpuius. Sozomciius .
Tcrtullianus. Tlieodorctus .
TBJMVS B^tGFM, (irineociianlHr,.
Ambrofius . Amoldus BcncuaUcnfis. Athanafius . Auguftinus. AuthnrScdcrolara.
Bafilius . Bcda. Bernardus.
Chaldxus Paraphraft. Chryfoftoraus. Clcmcns Romanus. Cyprianus. Cyrillus..
Euchcrius . Eufebius Emiffcnus. Euihimius.
Gregorius Magnus . Hebrxi. Hieronymus.
Igaatius Martyr. lofephus . Ifidorus. luftinus Martyr .
Laftantius Firmianus. Odo Cameraccniis . Origcncs . Procopius . Rabanus . RabbilfaacAlfcci. Rabbi Auonymus. Rabbi DauidKimbi. Rabbi Lcui. Rupcrtiis.
Saluianus. Scptuaginta.
Tcrtullianus. Tlieodorctus.
LiBEiiSEcy^iprs
Regum y & in eum authores .
Angelomus. Ambrolius . Auguftinus.
CaHianus. Clialdxus Paraphralles. Chryfoftomus. Cynllus.
Gregorius Magnus . Gregorius Naz,ianz,cnus.
Hicronyrous.
I')fcphus. luftinusMartyr.
Procopius . Profpcr.
Rabanns. Rabbi Dauid Kimhi . Rabbi Aben Lzra. RjbbiSalomon , RabbiLeui. Kupcrtus .
Saluianus. SeucrusSulpitius .
Tcrtullianus. Thcoduretus.
LI-
LlBEF^in.K^C^^^y ^ in eum citantur. Ambrofius .
Angclomus.
Athanalius .
Auguftinus.
Author Sedcr Olam.
Author opcris impcrfcfti Bachanus.
Bafilius.
Beda.
Bernardus. Ch'yfoftetnus.
CicmcnsRomanu».
CyriUusAlexandrinus.
Epiphanius. FoelixPapa. GregonusNaiianz. Grcgorius Magnus. Giitmundus.
H.brzi. Hicronymus. H.ftoriaActhiopica.
lomnes Damalccnus. lofephus . Irenxus . ludorus . . LaftantiusFirmianus. Opcatus Mi.emtanus. Pafcalius . Petrus venerabilis . Procopius.
Rabbanus . RabbiDaind. Rabbi Lcui .
Tertullianus. Tharafius . Theodoretus. TichoniusAfcr.
Comeftor. ^uthcrius.
Glvcas . Grc^oriusNazianzenus. CrcgoriusMignus.
Hicronymus .
lofephus.
Rabanus. RabbiSalomon. RabbiMofcs.
Thcodorctus .
II. T^Kyi^lT^O- menon .
Ambrofius . Aihanafius. Auguftinus.
baliiius .
Chryfortomus . Ciemcns Ilomanus. Comeftor .
Cocilium Carthagincfe. Concilium Agathcufc.
Eucherius. Eulebius.
Gregorius Magnus . Gregonus Naz.iauicnus.
Hcbrxi. Hieronymus .
lofephus .
Procopius.
Rabanus .
Tertuliianus. Thcodorctus.
ESDI^yiE LIB. I.
LIBEKnU'A?CyM.
Ambrofius . ^ Angclomus. Auguftinus. Au thor Seder Olans . Bafilius. Caliianus . Chiyroftomus . ClcmcnsRomanus. Comcftor . Cyrilius.
Epiphanius . Eucherius. Glycas . Gregorius Magnus . Hicronymus • lofcphus. Irenxus. Ifidorus. luftinus Martvr .
LaAantius JFirmianus. Procopius. Rabanus. Rabbilonathan. Tcrtullianus. Theodoretus .
J, T^K^LITO- menon . Ambrofins . Angclomus . Atlianalius . Aus;uftiiius. Bcda .
Conie-
Ambrofius. Athanalius. Au2;uftinus.
Beda.
Chryfoftomus. Comeitor . Concilium Eiibertinum.
Eufcbms .
Hieronymus.
lofcphus. Irenxus .
Sexta Synodus .
Tertuliianus.
ESDI{yAE LIB. II.
Ambrofius. Auguftinus.
Bcda.
Chrvfoftomus . Cleroens Romanus. Comeftor .
Euiiiymius .
lofcphus.
Laftantius Firmianus.
Profpcr .
ESDB^E LIB. III.
Ambrofius. Athanafius . Angclomus. Auguftinus .
Beda.
Chrvfoftomus. Comcltor- Cvprianus .
Cy-
Cvriilus.
Eulebiu,^ .
Hferoiiymus .
lolephus. Irenxus.
Laftahtius.
Maximus.
ESDF^E LIB. IIH.
Ambrofius . Auguftiiius.
Bafilius . Beruardus.
EphremSyrus .
Grcgorius Magnns J
Hippolvtus.
Irenxus.
Laftantius Firmianus • LibcrlehodSyrim.
Rab.Mcir Men Gaboi. RabbiBacchairi.
TettuUianus.
r 0 B I ^ S.
AlcxandctPrimus. Ambrofius. Athanafius . Auguftinus.
Bachiarius. Bafiiius . Beda.
Cliryfoftomus. ClemensRomanus. Comcftor.
ConciiiU Carthagincfc. Conciimm f lorcnnum .
Dionyfius Areopag.
GrcgormsMaguus. Grxci .
Hebrxi . Hilarius .
Optatus Mileuitanus .
LIBEV^IFDITH.
Ambrofius . Athanafius . Augullinus.
ChryfoHomus. Clemehs Romanus . Comcftor . Eufebius . Hicronymus . lunilius. Origcncs. Philoludzus. Rabanus . E S T H E ^. Ambrolius. Athanafius. Auguliinus. Bernardus. Chrvfoftomus. Comeftor. ConciliumTridcnt. Eufcbms. Hebrxi. Hicronymus .
Innoccntius Tertius. lofcphus. luftinus Martyr. Philo ludxus. Rabbi Salonion,
"^P
5
A
D HIERONYMI IN lOSVE
P R AE VA r I O.
i>
Andem finito Pentateucho Mojfi.^velut grandi fenore liljerati^ ad hfum ■ filtum Naue manum mittimus : cjuem Hebrdi lehofua ben Nun, td eft, lofuefilium Nuny-uocant:^ adludicum librum, cjuem Sophtimappel- lant : ad Ruth quoque, ^ Efther:quos eifdem nomimhus rjfirunt. Mcne mufque Leciorem , vt fyluam liebraicorum nomtnum, & difttnciiones P^^ ynembra dtuifas , dtltoensfcriptor confcruet:ne ^ nofier labor , ^ il-
ii'^sftudtumpereat.Etvttnprimts,(quodfipeteftattisfum)fctatmenotnreprehenfoneve'. t inimici. terumynoua cudereficut t amici met criminantur.fcdpro 'Vtriltportione oferre Itnaug mee ho minibHs.quos tamennoftra deUaant.vtpro GrAcorum ;w.if ,qu^ ^ fumptUyet laboremaxi moindtgent^edtttonemnoHramhabeant. Etficubiinantiquorum ^olumtnum leatonedubi tartnty h^c tllis confirentes inuenient, quod requirunt. Maxime cu apud Lattnos, totfint exe-
pl^rtayqtiot codtcesy ^ 'unufqutfque pro arbttrto fuoy^el addidertt,^el f^btraxertt.quodei ^fumeftyet^ttquenonpoffttverumeffcquoddtfonat. Vnde cejfetarcuato-vulnerecontra ^
m ,? ^^^*^^f^^E>^^^fi°^P^^^' O^fiinaumopusvenenatacarpereiinguayvelfufctptensfiplacet uel
^ •'" ' sontemnensfi dtfplicety meminerttq^ iilorum^ uerfuum:\Os tuum abundauit neqmttay et Itn
gua tua concinnabat doios . Sedens aduerfusfratrem tttum ioquebaris , ^ aduerftM fiitum
matrts tu^ponebasfcandaium:h^cfecifti^et tacui. Exiftimafti tnique, quodero tutfimtiis:ar
guam te^ ^ flatttam tiia contra faciem tuam. Qu^ enim audtltis, uelieaentis uttittas efty nos
iaborandofudarey ^ aitos detrahendo laborare:doiere Itid^os. quodcalumniandteisy^ trri
dendt Chrtftianos fit abiata occafio:et ecciefi^ homines iddefpicereMo iacerare^ unde aduer-
farijtorqueantur?Qupdfiuctns eis tantuminterpretatiopiacet, que^ mihinonatfpiicetyCt
nthdextrarecipiendumputatycur ea.qu^fub aHertfcis, (f obeits.ueiaddttaftntytleiampu^
tata iegunty ^ negHgunt? Quare Danteiem iuxta Theodottonis tradttionem eccleficfufcepe'
runt?cur Ortgenem mirantur, et Eufebiu Paphtliy cun^as editionesfimtitter dtftrmtes^Aut
qu^futtftuitttia.poftquauera dtxertnt.J?firre qfaifafunt ? Vnde attt in nouo. TeUamento p
barepoterunt afumpta tefttmoniay q tn itbris uetertb.non habentur?li<^c dtctmu^ , ne omnmo
^ calumntanttb.tacere uideamur. C^terumpoftftnaf Paul^ dormitionem , cuttis uita uirtutis
exspiumefty ^ hos iibros quos Eufiochto utrgini Chrtftt negare nonpotui , decreuim t^s, dum ^
fptrttus hos regtt artusyprophetarum explanationi incumbere, et omifum iam diu opu^y quafi
qf^odapoftltmimorepetejerpferttmcUyetadmirabilt^fanclt4fqpirPdmachttis,hoctdrLitir^
flagttety et nos adpatriaft(iinanteSym.ortiferos Syrenaru cantusyfurda deampts auretraftre,
nomcn lclu dilcimus,vhi vjdcmus cu dacc excrci£us,no cui Mofcs iniunxentprincipatri, fcd cui celTenr. No potcrar cli gerc yiros p )tctcs,r«,inquic, el{^c libi. Vbi ergo primu difco
In T{i.ilmud, c». Babx bat-
lib
A-c.ir.
OMgpnej. Homil I . PhrJip.j.b. Ibidcm,
Ixod.i/.f,
'^'"SS ^^'"^''J"'-- -^ Arhanalius. Prfjlcnslibcrinfcriptione Gftt b'»bct,IcfusNaue,proptereaqtJodipfc IcfuSjMofi Ht^ liicceflror,popu]i dux fadlus cft.cunis ifto volumino hiiu)na,&: res geOy continentur. Populum annos 26.guber nauit,mortuuse(tannorum uo,
4<Hebr.C!. Mofes fciipfitli- brum fiiu , Sc lob. lofua fcripfit librum fuu , &:o6topoflremcs verfus,qui in lcgc habcntur .
•Ji Lactatius. 'Jhiilti figuram gcrebat ille Icfus , cjui cum pn- mum Aufes vocaictur,Mvjlcs futura p!-a:fcnticns , luiTit cuin Icfum vocari,vtquoniam duic militii^ dcledhis eilet aduerfus Amalech , &c aduerfarium dc- bellaret per nominis figuram, & populum in tcrram promif- flonisinducerc^t.
Adaman.Donauic Dcus nome,q'fodenf»pero9nomc, lefu Chro,hoc aut eft if(us.I5.?« nole lcfu nc^cn:! ilc6i:i,c{kfuu,ter- reftiu,i^ inferm,ru. Ec cja efl hoc nomt fup oc nome.idcirco nulhsrcrrogericracionib.nointu efi.in Gcncfi lufios mulros lcgim',& null' eoru noiatus c (l lefus. In Exodo hoc primu Uicnio,vi3i lcgit;^/, venu .4 .,.a, i h, et expi-.g.uibat Jfracl . Lt dixit Mnjcs ad lefu in 1{_afhid1 : f-lgct birirospotcicsixuib^ f.his ifrach E^rcdere,ct cofiigc cu^malech.Moki pfitcffc no pufrc exerci tuducere,n6 pofreobtincre, o.iis eucduxcntde Acgvpco. Yidcs cui cclfcnt bcllu gcrerc aducriu Amalech.Hicprimo
nomcn
ARG VMENTVM IN librum lofuc.
ge ^ - . , o o-i
nomc Icfu,pcmuo myficnj video facramentu, Ducitenim Icfus exercitu,&: cQ cxtollerec Mofcs m.uius,inualefceb.it If
racl,cij aut deijccret, inualefce
bat Ain.ilech. Tucergo inuale- fcic Icfus,3<: vincic,qn Mofes e- rigit manus. Vidus efi aiitepo- puin<; illenb Am;'.lech,qt?innon 'lam crigcbac maiuis M.jf^vS^fed erantdeminc deorlum.Illi func cnim dc g.bus dicimus: Si crcdc- '°*": retis Mnyfi,credcrctis fnifira,irmi- hi,&c.Eccc vultis mcoccidcrc, q. lcgc n5 facitis.Ccflanrc cnim Rom. lcge, & openb. Icgis apud ;!lcs, qui fua iu(Ticia vol(5tcs Hatuere, iufiicie Dei no func fubicdi,dc-
^^^ Efus filius Nauc typum Domini Sd & "orolumingcflis/verumctiamin gg| nominegerens, tranfitlordanem, holtium rcgna fubuertit, diuidit terram vicftoii populo , & per fingulas vrbcs viculos,m6tcs,fluminn,torretesatq;c6finia, cccfi^jCgleftisqjlcrFin fpualia regna d^fcribit.
miH^ suc mnn' Mofi,iualuiticrcdulitas, vincic^ppis . Scd :s: ^f„ro, Nadab,& Abiu,(5«: £leazarrcr)qur)C''icafiiis,& Jccbrocu cis, vt iudicct ppim. Ics' (ctjf Mosc i motc cu quada ndie.itionc Exotl vcrbi mirabilis.df,n.C},a .i!iifJcb;it Moyli, '•f- vtfcc!us,vel in- ferior,fcd ut adiucor ^'ccgcs. Illud ;ic quale cri,(j, cu prio no niiatf^noidicafnomc pfisci*,ncq; fcdo,neq; ccrcio,cu vero pf noiac'',^^ les',fed Aufc df . luccr exploracorcs.n. norucn Num. eius Aufc df,& fbrte exploratoris ofiicio no Icfus, {cid Aufc df,&Naue fijius , Cu vero redit,&: perterritisomnibus,lu- lus defpcraccm populu erigit , Icfus dicitur,no Nauc filnis, Tom.a. A x kd
10.
,10.
.iS.J. ij.f.
A
».Cor.3.
Colof.».
MJtt.iib. Liic.i<c.g. Koou. 7-^'
B
Ix*<i.l4>
Iphcr.t.c.
y.Cor,f.c.
l.PetM.b.
c
Giht. t.t. loaa. 15.C.
Glof ordin.in Arsumen.IofLie.
8
fed illc cui di£him crat : Educ exercitHm,& conflige_ cum ^ma- /eW.;.illud quoquc magni pcndcnduin cft,qu6d cu in cranffi- gurationc vultus Mofi , omnium Hcbrarorum hcbccarctur afpci^us , ncc poflTcnt intuori facicm cius, Icfus non tantuni intuctiir tacicm cius, fcd in intci ionbus tabcrnaculi myfte- riorumconfciuspcrfcucrat.Libcrcrgohicnontagcftafilij Nauciquam Iciu domini mci iacramcnca figmficac . Ipfc.n. ducit cxcrcitiim , & confligit contra Amalcch , &: quod ibi adumbratur in mortcm manibus cxcenfis , attigitcruci fuae triumphans principacus,&: potcftaces in fcmccipfo . Dcfuri- (flus elt Mofcs,idcft,lex.Lcx cnim,& prophetx vfquc ad lo- anncm. Vndc. Habent Mofcn, idcft lcgcm , &vrophctat.,<tu.tt, Dcfunchis cft crco Mofcs lamulus Dci, id eft,lcx,& lcgalia przccpta.vndc: Mulicr viucnte viro alligaca cft legi,&: adul tcranominabit.fifucritcu alio viro,&:c.Mulicre linedubio anima nominauit , qu2 fub Mofi lcge tcncbatur,&: viuentc viro .-illigata crat lcgi.Si aut morcuus fucrit vir cius,idcft lcx abfolutam dicit eam animam, q fubicda eflb vidcbatur . 15 ncccllecftlcgcm mori,vcqui crcdunt leiii , adultcrij crimi nc non notcntur . Icfus crgo diis mcus fufcepic principatu. Cofcramus gefta Moficu principatu lefu.Cii Moyfes edu- ccret populu de Acgvpto,nullus ordo in populis,nulla in fa- ccrdotib. obferuancia , tranfeunc aqua maris falfam,&: nihil habccc dulcedinis.Murus erac aqu.x a dexccra,&: l(;jua_. Cum vcro Icfus mcus ducit cxcrcitum.faccrdotcs pra:cedut,arca tcfijn\enti in humcris portatur facerdotu,non amar? aque non falfus fludus occurrit.Vcnioad;Iordanem,non in pcur bationc mCtus,&. fugx, fcd cu faccrdotib.arcam teftamcnti diii portancib.in qua Icx Dci,&: diuina: litcrx feruaiitur..In- grcdior Iordancm,non in furto , fed in tubarii cantibus my- fticum quiddam , &: diuinum canentib. vc ad prxdicacione tubar cxleftis inccdam . Ibi didumcft, qubddiuifa cji aquain dHJspartcs,& vnus aqu* murus erat d dextris, alius dfinisiriSy Hic vcro,qui venic foluerc medium parietcm, fecit vtraq; vnu. vnacnim pnrtccre<aacftaqua,alia vcropars dcfluxitin ma rc.Hic,quoque ^itiTarate robis cibo: ad viam. Hodic idem di- cit Chriftus. Cibi eniin opcra funt,qux nos ad futuram vica vclut fidcle viaticum comitantur. Scd vnde iubet hos cibos pararc.noii habentcs frumentum^ Manna enim erac eis ci- bus. Scd cu tranlierimus fluminis huius ripas,definic mana. Ideo nifi quis parauerit fibi cibos , non potcrit fequi lefuni tcrra promillionis intratem. Vidcamus quos frudus primfi capiant in tcrra promifiionis . Maducaucrunt,inquit primu frudu dc rcgionc palmarum , & maiiducaucrut primii azy- nia.Nobis eni mundi itcr digrcffis,fi rede fequamur lefum prima occurrit palma: victori3,&: abiedo fermento maliti^, &i. ncquicix.azyma nobis fynceriucis , &: vcricacis parantur. Mitcit tii lefusnoficr explbratores ad lerichontinii rege, 8c hofpitio fufcipiutur a merctriccfed ideo fufcipit,ne vltra fit irerctrix.9u.Elibctanimamcrctrixfuic,duiTi viuerecinde fideri js carnis . Sufcepic crgo exploracores lefu, i.angelos , quos miccit ante facie fuam,vt prxpararent via,neq; in om- nib.locis.neque in inferiorib. locac,fed in cxcelfis,quia non in infirmis,&: tcrrenisdiim lefum fufcipimus,fed a pacre ^- fcdu,& de ca:leftib.vcnicncem.Ncc ftipulam lini,in qua la- tuerunc, abfque facramcncis accipio . Eft cnim linum facer- docalc indunicncum,per quod fignificatur, q, mutandi crac ad faccrdocale faftigium.vnde : f^os autemgens fanEla.,regale fa cerdctium. Vcl quod in facramenco legis,vbi de facerdocibus annotat'', populi huius, qui cft cx gctib.latcbat occulca vbca cio. Continuoinimicitiasfufccpit meretrixaducrfus leri- chontinii rcgc, tjuia caro concupifcit aduerfus fpiritumi& fpiritus aduerfus carnem. \nde.Odit vos miidus,fcitote,quia me priorje uobis odio habuit.ERcTgo rcx inimicus huius mcretricjs,princcps,
fciliccc
fcil rcs
icct huius mud ,^ infcquit, & occuparc aipic cxplorato- Icfu . Scdnon por,quia pcr moiuesiccifhciunr,nonpcr humilia.Nccin vallib.dclccantur^quiah.rcmerccrixdicic: Leuaui oculos meos in tnontrs, 11 ideuaiiec .vtxiitnm mihi . Non poc illuc afcenderc princeps inudi , ncc p excvifum iccr ad Icsii pucnire,quia fi cu rcntasin exccUisJocaiiericdicirci: Mitte te deorfum,c^ci humilia scp di!igic,&: caduca.In hisfedcc, &: re gnac, m quib. et vfque ad in fcrnum dcfcendit . Moyfcs non dixic:5"frt /b/,nec maximis imperatiice,'-'mcncis . Icfus vcro aic: StetfolfuperGabaon,&lun.t fuperualletnHailon. Ecadiccit fcripcura, (fuianwKjuam ftc Deus audiuit Ijominem . Icfuscrgo mcus folem ftare fccic,nec cunc tancum ,fcd mulco magis in aduencu fuo , dii pugnamus contra inimicos , &: ludamur p principcs,8£ potefiaces.Sol nobis iuftn:!^ lcinpcr affiftic,ncc deferit,necfeftinacocciiberc.Aicenim: Ego tiobifcim fum om- nibus diebus. Ne folu duplicaco dic nobifcii eft , fed vfque ad confummacione feculi,donccobcincamus inimicos. Vidca mus cciam quid promictac lefus militibus fuis.O/w»/V,inquit, ^uemcunque ftAdidcritis uefligiis pedum ueflrorum.uefler erit. Hoc dixit illis,quituncerantderegionib. Chanan^orii,&:cxce- rarumgcncium,quas cxpulfis indignis habicicorib.hxredi- tace poflederunc. Sed func quxdam diabolica» gcntcs,c6cra quascft nobis fpiricualis collutlatio^quacafcunquc^cc his pe dib.noftris fubdidcrimus,ipfarii rcgioncs, prouincias,&: rc- gna lcfu meo diftribuence capiemus . FuerunccnimaliqiTi angeli,& in regno Dci magnifici.vnde: Quomodo ceciditluci' fgr,qui mane ariebatiir f" Si huc vincere potucro, fi meruero,vc diis mcus lefus conterac Sachana fub pedibus meis , confe- quenter accipia,&: locum cius in c^Iis. Scd in hanc hxred ica te non ofcitances, & dormirances incrabimus . Ira fux getis angelii habet. Hanc nifi viceris in temctipfo,&: abfcidcris a te omncs .motus iracundix,&: furoris,Iocum que habuit illc angeluSjin h^reditaccm capere non poccris,quia defidia tua cu dc terra promiflionis non expuleris . Similiter fupcrbix, zeli,auaritix,&: libidinis incentores funt angeli , &: inftindo rcs horu malorii , quoru nifl in cemctipfo vicia viceris,& dc tcrra tua, qua? iam per gratia baptifmi fandificata eft cxcer- minaueris,nu!Io modoplenicudine promifTxh^redicacisac cipies.Sub Moy fe non eft didum : quia ceffauitterra d pr^liis. Cercii eftaiic, quod ccrra noftra in qua fuftinemus cercami- na,vircuce folius Icfu ceflabic a pr^jlijs , Incra nos ehim iunc gcnres viciorii,qu5 anima lugicer oppugnanclncra nos func Chananxi,Pherezxi,Iebuf(ji.Laboi-andum cft crgo,& vigi- landum, &: mulco cemporeperfeuerandu , vchis gcinib.tu- gatis,tcrra noftra cellet a prxli j s. Meditemur ergo in lege damln' dieacnoEle. Hec.n.mcditacioquaficubaanimiicuum cocicac ad prglium, ne aduerlario vigilance dormias . Ideo nec dies fufiicit ad meditandu,fed &C nox adiungitur. Conuertiraini ergo in toto corde veftro ad Dcum . Orationi, & verbo Dei vacace.Quid prodeftpro peccat'sieiunare,&:iteru pcccarc? Quid prodeft lauari , & itcrii inquinan ? lciunafti aliquanto t^,interim de Acgypto exifti,tranfifti mare rubrum , fecu- tus es Mofis mandaca,f.Iegis, fed iam te a Mofe fufcepic le- fus,qui fecundo circuncidat in coUe pr^putiorum . C[rcun- cidcndus creo tibi eft non modo idolorii cult js , quc pi ius abiccifti.fca etiam auaritia , que eft idolorum fubtilior cul- tus. Vndc lefus ait: Hodie abjluli a uobis opprobrium ^egypti, da peccamus,& regnantin nobis vitia paffionuni,quamuis re- Iidis idolis de Aegypco exifle vidcamur , opprobrium came Aegy pti non di ablatum a nobis . Si vero fccundo fueris cic cuncifus,abfcideris a tc omnc vitium , ire, fuperbi<j,inwidig, libidinis, &: hoiufmodi , abftcrgencur opprobria Acgypci,&: tranflacus in cerram promiffionis,c<i;Ieltem hcrcdicaccm ac cipics, pcr lcfum Chril^um dominum noftium . *^ ^ CAP.
D
Pfal.uo.3. Match.4.a«
Infra.t«.c.
r.fhcC.f.
lafra c«t>«u.'
ECi.i4.c.
F
Kom. i^x»
Znfm^.tf.
.: PTxi.ua.
l.Cor. 7.1.
3.1lcg,aj.
lofuej.c.
G»ht.t.c.
lofu
#
Ep«.na Pm- laJelj.h. Lib:.dcvit,i,&: obi:u r^inft. cap.»7.
Cnnthis.
|
IBER |
I |
c |
|
H E B R |
A |
I |
|
I E H O |
s |
V |
lihr.l.Amiq. sip.t.
B
Ubr.^.Antiq. «ap.j.
libr. add. lu-
dsos. lib.j. adu Marc.
C A P. I. 4« Vrinamfrnarvcflra frinc^itacc , ficiit H?lix,ficut lefu N3ue,f)cut Mclchifcdec,^c. qui iii caftitatcde vica cxicviinr . •jclfidorus.lofue filusNun,ex tribuEfn-aim,ini Acgvpco nac',Mofi difcipuP, &: poceftate fuccefl^br , nouin ; pr^lij crinmphator,qui quouf- queexpedircf vidoria , vtf"»! ftareccalo imperauic. lorda- nis etiam curfum tranfitu fuo flarefecit. Ciuitatis Hicricho Mcxpua,nabilcs muros clange tium tubarumfono , deiccit. Chanan(^ot u cuertit regna , re g,cs cxtinxif, ac populu Dci fo ]us in tcrra repromiflionis m- duxit,chmquc fortc diflribuit. Viginti fcprcm annisprefuir, occubuitque iio.annoru,atqj fcpulcus cfl in Thamnafar ciui catefua, qux fita eflinlatcre niontis Gair, corra Aquilone. Ibique hodic infigne nionu- mentum eius oftenditur . Eft autem intribu Dan.
•5« lofcphus. Mofcscxmul titudine pugnaccm eligensiu ucncm , fliper Hcbrcjos infti- tuit Icfum Naue filium,valide
robuftum , & labores tolerarc fortiffimum,ad cogitandum fimul , & loquendum nimis idoneum , qui noircc dccenter Dcum,& Mofen dodorcm colcrc pietace .
^ldem.Mofcs cum cfict fencx.Iofue fuccclTorem fibi co ftituit,ad prophetias,& ad mlicix principacu , licubi necef- farium foret,iubcnte Deo, vtrcrum tencrct imperiii. lofue auccmomnidoarina legum, diuinifqucminifterijsMofe doccntc,eracinftru£tus .
•J< Tertullianus.Dum Mofi fucccffor dcftinarctur Aufcs filiusNaue , transfcrturccrtede priftinonominc,&: incipic vocar Icfus?Certc inquis.H mc prius dicimus figuram fucii ri fuifle . Nam quia Icfus Chnftus fecudum popu!um,quod fumus nos nacioncs infeculi dcfercocomorancesancea , in- trodudurus eflct in terra repromiflTionis , mcllu,&: lade ma nantem,i. vitx sterna? poflLffionem , qua nihil dulcius,idq; non pcr Mofcn,ideft,non per lcgisdifciplinam, fcd per le- fum,ideft,per noua: legis gratiam proucnire habebat circu- cifis nobis petrina acie , id eft, Chrifti prajccptis , idco is vir,
qui
C_iap. 1.
lO
1
C E
A.
C A P V T r.
T EacStum efl: poft mor- temMofi feruiDomini,
a *Piter.
vt loqueretur Ddminus
a f lefumDeifiliuin .
ad lofue filium Nun mi-
a^Qiri nonvcni fjluffre lege.fed adijtiplcre.
niftrum Mo(i, &dicerec
a f Lex qu.t tanquam pardagogu» fuit.
ei •• Mdies ieruus meus
a fSecundum litcrani.viuitautemfpiritus.
mdrtuus e(l;:Surgc,6i tranfi lordane iftum , tu
I. Cor. f .c. Miu. ij.a.
quiinhuius f,icramcntiimaginepambatur,etiamnominis D dominici inaugurarus eft n<j\n-a,vt Icfus novninarccur. a Mifesfcims. Adam.in. '^Mofeifamulnsmru^ rnnrlKns efi. Ad ^^"'•t.inlof. ucrccquomodoregnicIcius.Si piiiereslerufalcfubucrsa, altare deftruttii , nufquam eflc iacrificia,vel facerdotes,vcl
p6cificcs,vcl quanibet ludqa rtim fcffiuitaces,dices,g.a Aio fesfj-nulus Dei monuHse/i.Si c5 fidercs introire getcs ad fide ccclcfns cxcrvii, altarianon cruorc pccudu afpergi, fcd p ciof ) fangumc Clirifti confc crarificerdoccs , ^lxuicas no fanguinem caurorum,auc hircoru , fed vcrbum dei per gr.aciam finili fpiritus mini- ftrancesjdiccs, quia poft Mo feii lef is obeinec principatij, non filais Naue, fcd fili'dei.- qiita pifcha noflrwn im-noLitus efl Cl/riilits, ^ cdinuis fynce- ritdtis azyma,&: vericatis. Ec funt frudus cerr(^ bonx in ec clefia,trigcfim', fcxagefim», cencefimus , maricar.T: , f. vi- du^, virgines , & mulciplicac' femclfraeldehis, qui nonex iojn.,.c. fan^ninihus , nc']\ exvoluntate viriyfed ex Deo >i atifm t , &c filij Ibidcm u.g. Dei,()HidifprrfieranT, pgrega^ li i»v««. Sabbacizacpopulusdeinonaconuerfacionecommii ni.fcd abopercp?ccaci. Dcfundtus eft ergo Mofes famulus domini. Deniquein libcllo quodam licec in canone non ha bc.uur, myftcrijcamehuius figuradcfcribicur.Refertureni quiaduo Mofes videbant^jVnus uiuus in fpiiii^u,& alius mor tuus in corpore.Licera cnim legis inanis, &: vacua ab omni- busfupradidis , Mofes morcuuscftincorpore, incclleiflus vero lcgis fpiricualis . Mdfes cfiqui viuit in fpiricu. b Surge , {S" tranft lordanem ifium , & cxte. Nunc ergo exur- gens tranfi lordanem iftum,& c^tcr. Videquomodo mi- nifter fucrit Mofi lefus filius dei. Cum venit plenitudo temporis, Oalat^.a. miftt Deusfiliiim fuKmfaEiHni ex niuUere,faPim fub lige, quia fa • dus fub lege Mofi , fattus eft minifter Mofi . Ec fadus eft „ Chnfti miniftcrcircuncifionisadconfirmandaspromiflio- """''^' ncs pacrum .
*: Theodorccus . Hoc loco , pcr Mofcn debemus intclli- Initioqiiga.in gerc le";cm,per lefum.Saluacorem. Quod aucem lex appcl- ^"'"=- laca fic Mofes, demonftranuis cefcimonio fcripcur? . yabent ^"<=-"^'
enim
NICOLAVS DE LYRA. CAP. I.
1 Ec factum eft poft. Tn quo notatur tempus in quo ifla mandatx faHafunt hifuc,fcilicet,pofi mortem Mofi,et ante terminii luBus mor tis eius,qui d:*rauit T,o.d:cbus,vt dicitur Dew.vlt.quia madata ifiafa ilafunt lofue a domino ante miffionem exploratorum ab eo, ipft aute mifjifutrunt ante terminum lu&us Moft fecundum Hrb. ^liquitame expofitores dicunt, qiibd vtrunque ,Jcilicet,verbum domini ad lofuCy <jr miffio exploratorum ab eo,fuit pofi terminum liilius Mofi, fedpri- mum videtur probabiliuSfVt magis videbiiur infra . 3 Mofes feruus mcus,&c.£-t hoc patet error illoru,qui dixerut Mefen damnatii, eo qubd legitur eiuspcccatum in aquis contradi£liO'
nis.
nisyVt habetur nu. 20. nec legitur cius panitentia,vt dicunt,quia dns •vocat hic Mofenfamiilumfuum,etiam pofi mortem cius,quod de »«/- lo damnato vere dicitur. "^^ec valet,(jHod obijcitur , quiapcemtentia. Moftfatis cxlitera habeturin hoc, qubd fenteniiam rnortis a Deofibl impofttam ante ingreffum tcrrxpromifjionis in peccati fui punitione acceptauit . Quod patet ex hoc , qnod ad verbum dominiin montetn .Abarim voluntarius , & prompte ibidem moriturus afcendit , & in hoc , qubd dominus tanquam acceptans eius obcdientiam eum fepeli- uit,vt habeiur Deute.vlt.
3 Surgc,& cranfi lordanem. idefi,difpone te,& populum tuiim ad tranfeundu m,quia non fiatim tranfiuit, fedpoji aliquot dies,vt ms gis patebit infra.
r Tu
MORALITER.
1 Etfa&umcJlpofimortem,&c.Alle^QXice. per lofue Chri- fcus defignatur,quia ficut dicit Hicrony. in epiftola ad Pau- linum dcomnibus facra: fcriptur^ librisrlofuc non folum in gcftis,fcd ctiam in nomincfiguram gcrit faluatoris.Vocat* cnixn fuit Icfus,vt habctur Hcbr.4. Igitur Chrifto pcr lofue
figni-
fignificato dixit Deus parer.
3 Tr^nfilordanem ifium. Chrifcus enim a loannc baptizatus fuitin lordanc&ficpartem lotdanis tranfiuit,quin dicitur 'M.AT.^.d.Iefus confeHim afcendit de aqua, &c. fic perfvnccdo- chen dicitur tranfijfle Iordanem,quando tactu (uq fandifli- m^ carnis virtutcm regencratiuam dedicaquis .
Tom.i. A 5 1 Th
11
GloCordin.&NicoUi dcLy
ra.
12
euU{\nqait)Mofen^^ pro^.hetat. Ct: Vfquc in hodicrnum die A qiundo lcgitiir Molis.vclamcn pontu vi\ fupcr cor corum.
Rom. 10.
fforatl.t.ia Miuh.
•jcProcopius.Dcus ccrr.im ad Enpbracfm fe d.irnrum ills ^o"'- '" <^ lo'"- cftpollicitus.indignisvcrovifis, promiflionibiisi^)n !ktit, ^ D.tuiditaiKum,iSiSalomoni,quidisni lncrunr,p:-,diitir. n • ,r
* Tbcodo-ctus . Dcduxit co niodo quem dixcr.i: Mofi, ^*"- '" ***'• cuinon quocunq;cafupromi.Tlo icc!niierat,fed; iferitauc-
ritii mandatarnea ,& c. Illi ci2;o
r.i DroniitlHm induxit.Vidr fi * a"M^.iuioMofc. ^ b ^Qaiairfuincii
gur.rpci fpicc ycriMtc. Illc in '"^ d.ibo hlljs liracl , t (Jmncm locum cjuem cal
Hoinil feibis
I. de
HcKr. I } a, Pcut-ji.b.
C^cjdmodum igicurdcfundtoMofc , Icfus pDpiilum intro
duxit in tcrr.i jv«ifi.'i, it.i linitnkgcjcfus nolTcr .tpp.ircns,
pi>pu!o pio rcgnum cctU^rum apcrmc, Finis enim le^is Cbnfius
aiii-'f>i:iiVM (Viiti crvdenti .
4:Ciirvlb.lllcIcfusd:citur, « f viue«tium. Ecatimite», tiuomajnipCjoftftram. biNonMofo», mox dc]inqucntcs,quod pro-
qin pofi Mudn pi>pii!i'i in tct & omnis populas tccum, in tcrram,qu:im egd ' mifrum crac , non plcnc fanc — •—'''•■ ■■ - •- -• ■ — -- -- -1 ^ adcpci.DiiiiniauccmApi'{toli
non folfi obcinucruncca loc.i, quxcalcaucrunr, fcd ccilla in quibus corum dodc fcripra lc tkn lunt, & dcfcrtum olim,pa radifum diuinii rcddidcrunt. b ^ defirto,& LibanotCrc.Ere- muf»,& anteLihanui,^,&c. Non dixic Lib.inim,{cd ..intelibanut qucm a Dco accipic Icfus. An telibanum aucc dicicur quafi pro Libano . Si crgo vidcas piiorc populum , id cfi„Ifracl
t Dcut.ii.c.
ExpoCt* S/mk.
fi*ere<icbcai
Orig.homi.t ia lof.
Colofj, loan. ii.d loan. 13.3
tcrrii rcprcimifllon;s,hic vtro induxic in cclum, S: ca,q func in cclis bon.i.Illcponqufi Mo fcsinortuuscft , ificpofl qi.5 Icx pcr Mofcn IauceUauit.il- lc ducis di^nitatc poIIcns,iftc rcgis maiclbcc prxrulgcns.
.54 Idcm. Iclus Dci ludicio dclcctus, vt Molifucccdcrct, qiii tvpum , &: figur.a gcrcbac vcri llruacoris Chnfti. C^cm .ndirodu cnim illcc dclcrto ptr loidanc in tcrrapromif- (■-im pduxit popuUhfic &: Scr- u.icor noftcr, cx ignorati.e , ^ id».,lc latrie dcfcrto , p ldm,&: iaUitifcra B.;pcifmu , in cccic- ftc Hicrul.ilcm nos pcrduxit.
^t Rufinus . Aufcs Nauc fi- lius tum clcdus cflct dux po-
fiuli,c5mutato nominc Aufc, cfuscognominacuscft, quo oftcndcrctur hoc cffcnomc, quod principibus, & ducibus coucnirccqui faluccm fjque- tibus fc populis darcc . Itaquc illc Icfusappellacuscft, tjcdu itucx Acgypco populum,& dc erroribiis crcm 1 libcratum in ccrram induxicEchic icius dicicur, qui popiilum dc igno ranci.c ccnebns , &: mundi cr- roribus cuocacum, introduxit ad regna ccelorum.
a Omncm locurny&c. Omnem locum quemcivKjHe afccnderitis refli gt^spciium veUrorum vobis dabo,crc.Lncr3 legis humi pofira cfi &:dcorfiim iacct.Nonergoafcendic,qui liccram legis fcc4.c. Scd ii afccnderis ad fpiricum,dc litera, afccdis locum cxcel- fum,quem a dco in hxrcdicaccm .iccipics . Si enim in his,q fcripca func , intelligas formas clle calcftiuir, , &: qras,qu2 furlum func,vbi Chriftus cft in dcxccra dci fedcns, cunc illii locii in heccdkaccm accipics,quia vbi Chiiftus cft,ibi,& mi 'i nifttr ciiis eric. Si crgo vlquc ad Chriflu fcdcnce in dcxtera dci perucncris,fide,vita, vircutc , puricice,&: illis veftigijs.q lauic Icliis Chriftus,&:locum lUum inccffcris,dabic tibi dc% vt non foUun tiiicians hxrcs dei,fcd cohxrcs Chnfti .
Procop.
5v^)ii l.-,uit lefus Chriftiu. T Vbi cgo fum ibi,& m:ui.tcr roc us crit.
cauerit veftigium pedis veitri , vobis tradam,
a f l.cdbimi defctta, i< inuia,&c. Et alibi. Multi iilii dcfcita: nin^i!!,^ 11:111 eiu<,>-,ux luibct viiuin.
^ ficutlocutus fum Mofi . A defcrto, & Libano
viqueadtluuium maiinum Euphratcm . Om-
nis terra Hcihxorum vfque ad mare magnum
contra foHs occafum crit terminus vefter . Nul-
lus poterit vobis rcfillcre cun<5tis dicbus \kx c tua:. SicutfuicumxVWciracrotccumtnon ^ fccundumc.unc,quicracoli
dimittam necdcrclinquun te.t Confortarc,& « ua vcra,ipfununcclliG;cfuiire
cftorobultus. Tucnim fortediuidespopulo ' L.banumvcmm. Scdquia.p
huicterram,pro quo iuraui patribustuis,vt
a f In prolpciitatc n- ierini>'l!at,iti aduejlitatene fubucrtat.
traderem eam ilhs . Confc-rtarc mirur, & efto robuftus valde , vtcultodins^&fariasomnem lege , quam praecepit tibi Moics icruus meus. Nedcclinesab eaaddcxteram,vc] adfiniilra, ^ vtincc[ligascund1a,q'jx agis Non iccedatvo lumcn icgis huius deore tuo, led meditabe- ris ineodiebusacnoclibus,vrcuftodias,6<: fa- ciasomnia,ouxfcriptaiuntin eo. Tunc^diri-
li
Matchz.ai.d*
II
ges vi.im tua , 6C inrcliigcs eam . Eccc prxcipio tibi,c6fortarc,&cltorobuftus. Noli metucre, & noli timere , quonia tccii efc dominus Deus tuus in omnibus ad quxcunque perrexeris .
quia ,p uicrcdulicacc fua auferturabea regntim^CT daturgentificientifrti SnsdusArxc gcns Antclibani"i eft,id cft, ccclcfia tx gencibus cojigrcgaca per Icfum Chf m. C Sicutfunu Mofe,&c. ^ Pro- copius. Noenim propria vir- £ tucchcjftcs vicirMofcs . Hu- iufmodiiiludquoqjert: Ecce Matt.t». volif.urnjum vlque jdconfumma ^i tioncm mu»d Madl^c taniii vir- tute fis , inqi.iit , virumque cc prxfta , ego enim tc conrma- bo, paticntiaqueac vircs,quo t profpcnai tcrram tuisalitclisdiftribuas, fjcics. confcra.Qnmcs cuasa:tioncs luxtn lcgc accurarccomponc. Lucasdcveto lefu , inquic, Capit facir' ytumdotere . Cum ■'^^•'' cnimlcgi fcfc inftarhominis fubdidiiTcr,omncm complcuic iufti:iam . Quxcunque ecia prxccpic Mofcs, fccii;,quo lcgi nos obnoxios rcdimcrcc,in quc fihorum locum adoptarcr. Non dcilcxicabeis,neq;ad dexcram,nequcadfiniftrjm,qui jnquic ; 'H,uniotavntm,mt Matth.f. afex vmis a lege decidct, doncc fiat.
Auguftinus. Exhoctcfhinonio.&aUis, probatur Mofcs Aug.Thom^y dcfundus,vt Dci tannilus,& Dcoplaccn.s,qu.imuis in eo il- q.i. fuper B la vindiAacompleca fir,ne cerram promiirionis incrarec.Ex quodacur incclligi Dcumcciam inbonis feruis fuis aliqua p corporaliccr, vcl ccmporalicer vmdicarc,& camen cos inter vafahoncfla, &: vciliahabcre.
d ^lioureccdut volumcn. Vtocopius. Eftopiisintelligcntia
^ ci,qui
'4
ij
NICOLAVS DE LYllA. I Tu,&: omnis populus cccum. quia cura populieyatfibi int- foftta d DeOyVt babetur Deut. 51.
a In cerram,quam cgo dabo filijs Hticl.tjuia Deo auiiorein~ ^rcfji Juiitterr.m, & obiiiiutrunt eam .
l Omnemlocum. Ex boc dicunt aliqui doflores liebrtei^^hic non folum fuit eis pi omiffa terra Iudxx, fed etiam tota h,ihitabiiii ter rj.iiuod duunt quodammodo fuijfc imvletum tcmpote Sulomonii,cui oes regesienAfiierunt tributarij, & fic exponiit^qddicitur j.I^.x.d. Vniucrfa ccrra dclidcrabac vidcrc vulcum Salomonis,cr//« guU d'fercba'it ei niuncra^idcfl,tribi:t.i, v! ipfl cxponunt . Scd pcrfe- (lius cxpeQunt impkt.dum in regc .Mcffia , qucm cxpeHant futurim regem tcmpcralcm fuper totum mundum Jcdfalfitas viriufque di&i apparet ex hoc,quod fubdiiw.
4 A dcfcrto,&: Libano vfqucad fluuiuni magnu Euphra- Icn.OnmiS,&:c.W;; cxprimumur tcrmini tcrrx hh>,s ifrael .pniiffj:.
5 Vita: tu.T. iluiaftius pofi mortetn lofuefilu Ifraelpcccaucrunt tr tuiic adueifaytfcvmm eis prxnalueiuni , vt habciurin libro Ihdi- cum..yflibi ibihaheiit^\(:&xx,fed tnale .
6 S>iciic fiii tupi MofCj&c.i» teiiclationibus diuinis,& operibus piiracitlvfis.
_. ' 7 Ica
7 Ita cro tccu m . Et hocfttis patet cx decurfu libri infequentib. t Non dimiccam nec dcrclinquam.H/V fit mnltiplicatio ver- borum idemfigvificantiu')* ad maiorem di6li affertioncm. 5 ConforC3rc,&: efto robuftus. Hic pomtur fecundum madatH de terra diuidenda, mi prxmittitur diuina confolatio,cti dicitar. Con fortarc,&: cflo ro. yidcrat enim lofu e,quod MofcsfanSii(fimus ma liiia pcrturbatus peccaueratnn aquis contradiHionis , pvopterquod priuaiusfucrat ingreffu terrtcpromiffionis, er ideo merito timebat,ne fibi aliatiid fimile accideret,& ideo a Dco fidit confolatus,& affccw ratus de terrx actjiiifitionc,& diuifionc, ideo fubditur^
10 Tucnimforccdiuidcspopulos,&:c. Dc quo iitramento ha- kr«rGc«c.3i,c. Pcrmcmccipfuni luraui dicitdominus,&:c,
11 Confortarcigitur,&:efto robuftus v.ildc.H/c/^owi/wrm-- tiionprAceptum detcge faiianda. EtpatetTttera vfquc ibi.
12 Nonrcccd.itvolumcnlcgishuiusdcorc. quia dcbebat *- lios docere de lcgc,ad quod re.iuiritur meditatio, ideo fubditur.
1 j Scd mcditabcris in co dicbus,&c. vtcuflodias , &facias,
ijuia prius dcbcb.it facercquam docere.
14 Noli mctuctc. »Wf/« hi-.mano.
i^ Etnolicimcre.t««()rf»/«fl£/<7no, quiatecurncftdominus
Dtus tuus, quttflpoiens in omnibus.
I Pra:rcritque
M O R A L I T E R.
fu,i^omnis^opulusi(cuo, . N11II115 tnim cftdcFopulq Chrifiijnifit^ranfcntpcraquas baptifmi.
■■'Chri-
13
lofuc Cao. I,
Qiiift.i. in
! ' lofuc dlcens li
^ ci,qiiilcgemlegic,inprittu'svcrofidc.Affiduunecnon fta- A dium rcquiricur,quod qui habct,a Dauidc bcacus pdicatur,
Omniaeniw quxftteri:, nK]Uit ,Profpe>-c fnccederjt. Luctrna pedum
i«fo*-«MiVArt;«rf.quaconfiimatusocm mctu accimorc eiicic.
a T'm'fe'p/f(?«e/!/'fc.Augug.Qu^ricur,quomodohoc praice-
pit, poftquam dominus cxhor-
tacusefteum, S£ confiim;uiic
promictens fe cum illo faturu,
cum poft niuko plures dics tra
fiuit Ioidancm:Cum enim hqc
mandaffcc , mific cxploracorcs
in lericho, qui duiaccrunc ad
Rahab, & ab iUa occulran , ^ a
rege q.uxfici , & non inucnri ,
ipla dimiccence per feneftrain
illos , & moncncc vc criduq m
moncanis laccrcnc. quatuor cr-
go dics vidccur in his cflc coa-
lumpci. Cumq; nuciaficnc qu.c
circa fe gcfta cranc , prcmouic
lefus cum omnipopulodelo- co vbieracdilucujo, & venicns ad lordancm diucrcic. Tuncpo pulus admonctur rurlus, vc poft criduu prarpararcc fc cran- fire lordancmFuiccrgohuma na difpoficio prius quod tccic jiunciari . Sperauic cnimlicuc homo hoc ficri pofic,li expioracorcs cico reuercilTcnc^quib. tardancib.incclhgicur (iiclifcriptura caccat) Dci difpolitio- nc cctcra implcta , vc lam incjpcretapudpopulu glonficari lefus. Vii fluuium craiicuro dicicur . In die iflu imipiam tc exal tarecoramfilmlf>-ael,&c. Na& illi cumquibus Dcus dicfcur loqui,aliquidhumanadifpoficioncagcre voluc inquaDcil rc<aorc libi cfle confidunc,fcd coru confiliafa,'pc ab illo mu Ixod ti b tancur,cuius prouidcncia reguncur. Vnde Mofcs canqua ho mo pucauicoriincs caufaspopuli fibi cficaudicndas, difpofi cio cuis Iccro fuggcrcnte diuinicus nuitacur. C * Pro-
H
D
^* prajcepitqilofueprincipibus populi dicens; Tranfite per medium caftrorum , & impera- tepopulo,acdicite:pr*Eparate vobis cibaria, quoniam poft diem tcrtium tranfibins lor- danernj&intrabitisadpoflidendamterram, quamDominusDeus vefter daturus eft vo-
^ bis.Rubenitis quo^;, &: Gadditis, & dimidix tribuiManafteait ; t Mementote iermonis quem prjcccpit vobis Mofes famulus domi- ni,dicens : Dominus Deus veftcr dedic vobis
a T Vafainfiima necadconfliftuin apta,ncft.ingantur & pcrcant, quibus non pennittitur doteic.llci tantuni doccri.
rccjuiem & omnem terram VxoVes veftra: &
a 5 Quinclciuntloquivcldocerc. b Sm!ti idiote.
b T Viuentimn,>]u.ira iub loje inetucruut.
filij veftri ac iumeata manebunt in terra,qua tradidit vobis Moies trans lordanem . Vos
ap.
* Procopius .Viacicum ex Man collfgerc fubcntur, nec fo lum qui indiem.vc: um m tiiduMin , ridoq; ad cocur.i traic- dionis ccmpusfuaiccivc.I.i-cr cimdfi cnim noa ocium coii quiredicommcacum flippcndic.ibac.Nunquod inccr crafcii du Man inopiaeflcnclaboracuri , vci iim vc omnib.omiiris
ad ceriam promiflam conccn- derecAd trcs cn imdics dcfn- ccpscosadhuc maf'ic,dupaf- tacisrfcu pcrado, azvma co- mcdcrunr. Tunc. n.tcrr^pro- ucntu vfdtitarc prinnnn ccpe- runc. Porro cuiufs lordanc cra icAurocommcacus neccflicas imponicur, opcru vidclicecpe nicencij;,quocu Chrifloqucac diccve.Cibus mcui efl/icere volun ^^"■** tateciusquirnjfitme. Hclixquo tNu.ii.d. quc dicicur. Surgc , & comede , ^uoHiagtandis tii/i rcflatvia. Via 3-R«g.i^' enim Dci vircucis opcracione rcquiric.
.J4 Augufi.DicmcerciumTri- Tct^f: nicacis agnofcimuscllemyfle E rium. Cibus aufc pra:pacandus fidcs incelligi dcbcT:,pcc quam in Trinicaccm crcdi tur,&: ad (a. crametu baptifmi pcruenicur. Quod crgo cfic Icfus illc dixie populo fuo,hoc nuc & vcrus Icfus p miniftros f uos,dicic po puloChnfii.-ino.Qnidcfi-.n.aliuddiccre.Paracevobiscibum ad diem ccrcium,nifi,Trinicacis fufcipicc facramcncum . b P^:bentls qHoijue. Adaman . Confidcrcnius quam formam tencanc du.E bi femis cnbus,qua: pcr Mofcn hercdicaceacci piuc,&: quam rcliqu^ noucm & fcmis, qu,E pcrTcfum rcpro miffioncm hiic fan6ta: ccrrc. Qui pcr Mofen accipiuncpor- cionem,oes pnmo gcnici func. Rubcn namque primogcni- tu5 cfl cx Tia,Gnd cx Zclpha,Manafics cx fiha faccrdocis Hc liopoleoSjVxorc lofcph. In his crgo ia cuc adubrabaf duorii c
S tor- *"
Oii? Hom.j. in Iemm({2- ue.
^
NiCOLAVS DE LYRA. X Pr^cepicq ; lo. Hic confequentcr ponititr diuinl mandat execntio &primo tjuaiit:tm adnytumpopidumgeneraliter^fccundoquantii ad duas iribis «^Jr dimidiamfpecialit(r,ibi;Kuhcniti!i quoq; Circapri- mum fciendum,quod prtcceptum erat Lfue de Irm/itu Iordanis,vt prf diftum efl,ponitur hic cxecutio huius tnadati,iu dicitmxVreccpitQ; lofuc principi bus po./n qualibet enim tribu erat vnus princeps,^ omneserantfubdiii ipji lofue.
i Pi a:p a. vo.ci : Hac non pottft intdligi de manna.,qferuari non po- tcrat etiain craflifiH.nifl fcria fcxta pru fabbathotrt habetur Exod.6. £a.nec umen adhuc dtfccerat mantia,yt habetur tnfra $.cap .&ideo inteligitur de alijs cibariis qu£ luncpoterant comedi afiliis lfrael,ctia ciim rnTina. vnde Dcm.z.(..di£lufuit,quodfilii Efau & Moabit£ vcndi derutfiliis Ifracl tranfeuntibus iuxta terrafuam cibaria, quodnonpo tefl intelUgi dc mana , qus non erat venalis^nec dabai aD o Idumxis et Moabtiisifed tantufiiiis Ifracl.Stcitt enim l-i confinio legis eJ- tuan geltiftmul cotcurrerunt legalia cum euangeliojic appropinquate tem fore., quomannadebcbat deficere jfimulcoticurrcrunt in vfumfilio- rum Ifaclmanna & alia cihdria .
3 Quoniam pofl di.ccc.cranfibicis lor. Ex hoc dicut expofitores noflri commuuiterjn hocfequcnles .Aug.quodIofucnofccit ifludpra- (eptudequo loquitur hic fcriptura fpiritu diuino Jld magis humano ^ propno-.qHia afine lu&ui Moyfi.,in quo dicut lofue hoc prxcepifje, fluxeruc fiptcm di:s ad minu!,ante tranfttum Iordanis,quia., vt dicHt, ante iiiud preccptumific exploratores , qui antcquam rcucrterentur , remanferunt ad nunusper quatuor dics,quiapofiqua mijfi a lofue in- tratterant ciuitatem Iericbo,& hofpitatt fucrat in domo l\ahab,excun tesinde Utucruntin mO',ta>iii crihui dicbm lanqua reucrtercntur ad Jofue vt habetur c.fe.& tuc lofue mouii cafira , & venit ad lordane : ybi manfei Htfil/i Ifraeliribus diebiis,vt habeiinfra inprincipio tcrtii capituli.& idco non vidcturveritmfu!ffc,quodfccitprxconi'.^arc.Et dicunt etiam vltra,quodficpcrmiffus esilofuc deficere,ne vitra atten tarct
taret fimlia fecerc ablqi cohjitio diumo ,maxime cit dominus dixiffet l^.ij.ipfi Moyfi.ToWc lofuc filium Nm,&Cc.f.ptfuccedaltthi, &Juid.i ibidc: Pro hoc li quid agcdum cnc , Elcazar facerdos confulec dnm. Sed ifiud difiimfaluomiiioriii:dicio non videiur confonum fcripturx prxccdcntt & fubfequcti.vt cnim patet exprxdi- clis , iutentio domini erat affecura>e lofue in principiofui ducatus , vt eumdirigeretinjuis a^ibus,diccns: Non dimiccam,ncq; dcrclin quam cc. &^pofleafubditur:Ki,hmctucre,\kmh cimcre:qm dnsDcuscuuscecumcftin oibusad quj:cunq; pcrrcxcris, & ideo non videiur conucniens.quud dotmnui inprincipiofui duatus dimiferit lumfic agere ^iriiuproprio &■ errare . Similiier hoc non cfi confhnim liter<efequenii.Ex qua videturintentionem dominifuiffe ex altare lcji, c,& date ei euthoriiafe ir. priucipio ducatusfui , ita quod populus Ifraclfibi crcderet in pojfrru & tbcdiret : vnde iia itur infra j.t. Dixicq;dfisad Iclue:Hodie incipia cxalcarccecoiani OJ populo lfracl,&:c. Etideo non eil verifimde ,quod in principio fui ducatus permijerit euprAdicercfalfttm &pr<xconi-;^te in totopo- pulo,quia cx hot crederetur quodfpiritus dmnini n'6 efjvt in eo.Et idi o dicHt Hebr.& ctia afqui e.xpofitores noflri,quod ifliid praceptu Itfue fcnbitur hic pcr anttcipati(nX:quia nonfu.tfaSti doncc exploratoret ab eo miffi reucrfiftcrut ad ipjum:&ex tunc ncfluxtrut nift tres dies vfq; ad tranfiiii lordanis,vt habetur infra ^.cap.T^n enimfacrafcri piuraJernperrefcrtgeflacodemordinequofaCla funt,fed aliquando prius facla poittrius Jcributitur,& cconuerfo &fccundum hoc accipi turfexta regula cxponendi facram fcripiuratn,prout di^mifutt in principio Genef.
4 Rube.quo.&C.H/V /;on//«r executin prxcepti quantum adduas tribus & dimidiam fpecidlitcr,quibus Mofcs affignaucrat tcrravlira lordanem, cum tali paSo,quod tnulitres & fatnilixremanercnt in vr bibui muratis,& viri bcllatores tranfiret I-)rdanc,qut>uuJq; acq ijittt efjet terra al is noue tribubui & dimidix,ff quod lofucteduxii cis ad memoria ;/t .d pafiii,vt parati fint adimplere.& patet littra vft/; ibi:
Sicuc
moraliter.
2 Tr£paratsvobis.P<:r ii\acib:inii fi^nificacur fidci rudimcca qinb.infirucdi funccathecumini adulci ance bapcifmu . Pcr trcs auc dics lignificancur cria ccmpora.f.ccpus lcgis Mofai- c.i,oe ccn>pus lcgis "cacia;,qcr inccpic a Chnfti incacnacione &• l!c iniciu ccrnx diei pccllic inflicutionc bapcifm- zp.ann. &. 1 3 .dicb. ficuc dicicur Luc. j . Et tpfclcfus erat incipiem qnafi an t-o:um 50.erf.Pcr baptifmu auc cft cranfitus ad terra promif- farn viucntium in fpc.In rc vcro poft finc vics pra:fcncis, &:
^ (juancum
quancum ad anima a culpa & pocnacocaliccr expcdica,quan tum ad cocu compoficum cx aia ic corporc in mfidi fiujm. 4 I{^ibenitis,&c.Pcr Rubcnicas qui filii vifionis intcrprct.ituc prophctx fignificatur,vndc&:anriquituspiophct(j' vidctcs appcllabatur,ficutdicitur. i.Rcg.p.b. (Jui hodiediciiurp-jpbt tafilimappellabaiuyvidtnuVcxC'iiAdKA^c\ui{ehccs intcrpdn- tur,pacri.archx" Iigiiancur,cx quib.fccundum carnc dclccdic Chriftus ,qui cfi iclicicas oium . Pcr dimidia cribii Manalle lignancuraliifanih vc.cc.oranesenim figuraiitcr cralicruc Tom.*. A i locda-
Glofordin.&NicolaidcLyra. 16
^ iotm* fopiilorum . Vniim mii pi iiuopcnitu* cirof p n.inir.-e A ot lincin,.iit(.'nuii qui pcr (Ulc, 6c ^\aui\ ln\n\\duwc h.crr- Nfi j!iiu'. illi^ qui pcr Mi>((.ii .ux-|piut hv- iiipl.iiudiint i)co,rcquicul.ttur,nilia4T
nu.«r fub IcCu .nj»uiinr,noii inrcr rc d«<vni,qul i)iin>C''U!S pfij iJ /,\ui.«(J, vtquod.iclno lclu icfcm.u'!
|
f{- M- V |
- t. ■•"■ |
|
1 |
|
|
hlUC 1 |
|
|
tljim :.. |
.. . .. |
I^«J
iiiokin pi.ini'.. Mulicrcstan(u,&:u)titiuc)iac
in,c.ctcri non ic-
• - I tAi»)'. rt.i#i,
liMUum . N».hiucr«.u.(iiMiMn autcmtranfitcarm.itiantc fratrcsvcftros,om bac-vu.iciVr.Mlcinonc* Viuiuc , . io,.m...H.r ., 11).,«...... v,i ........1...
' ncsfortc.sm.'fnu,6£pili;n.ite^>ci.s,d()nccclcc
« irilil.iiiniiio.l.iiifiiii. Ii 1 t^tiiliiiili. iiiinn^iin' 'rni..
rcqui6dominiisrra'tribusvcllrisi,(iciit Sc vobis
• iViiitniiiiiii.
tlcdit» &.' pofTidc.int ipfi quoqj tc'rram, t]uam
1 CKilnvl.lri* |i<in<«|imlniliiiriiii vmtiiiluin .
dominus I)cu$ vcltcr daiuruscfl cis , &: fic rc- ucrtimini intcrram pofrcfTlonisvcllra:, fi<lia-
■ Y liiiliiiriiiliii|iii<iii<»l«|iiib(i«l'l.
bitabiti.s in ca, qu'am vobisdcdit Moyfcsfa-
* Aiiir iriii|iii« iiiiiii iciliinriiil,
niulus domini trans lord.inc, contra /blisor-
SA'i)uni>iliu, ni.inf liuiiuffl. f Ail Cli.illinn.
lum. Rcrpondcrunrq; .id loiuc,arq; dixcrunt: t Omnia quxpia:apilU nobisfAcicmu$,&
1 ViiJr.Si irfilririi. Mn) li,tu'tl<'i«il.,S< milii.
quocunqucmifcris.ibinuis. bicutobcdiuimus > in cunCli.sMoy(i,itaobcdicmus,&: tibi:truum lic dominus I^us * tccu , (icut fuit cfi Moylc. ii n.^H.umnoDvcuiuiic.Mocniu) k Qiji conctadixcrit ori tuo , Si non obcdicric
mhll doCClO p0CC(l,«:U'U.M)lhll ^ 1M..iiv«ir(n«.
inu<;nio , qu -d inucu 1 iiciv.Mn) cuni5lis fcrmonjbus quo.s prxccpcris ci, moria
VCll' nCIC. NcCVldclUr n)lhlO- Tii^.,mm..»> ir^nf.\,t.,v,* A/li,i.ilifrriiT«»
iVllim, .|.uVlnontrcs intcgi.c tur. lutantum tontoKait,&lvnilitcr.igc.
mhu.luiic, qu.v ncr Molon di- fponr.intur, nco ill.cintciv.e lo.nu^pcrTcrumhafrrditore p>>iiuntui\laJduj: fcmis nic,i.V nouc lcini.iihi.Scdvn.iduu tlif,p*'v.'|*iici ccrn.iriusin)pK'tur,mH;dcM.uius,(|UM prioics CODtigV' ""^ quidc kicniii» rnnitiitis 110 iiiicgrc, ncc pcrfc- ti<^,<|i'ii)MftCvJi;.')«>lccb5t vniV,ci)itiincarn.itu>nc,lic'ctcnim «.hKiiiuc.uscic<!cl'(J.t,i!!*:icii<iu.isriuMlilpcnr.itioncs,cScct pdK.\ni)t,i)on invidcrcCJC.idipiKi, <pi.icicdidcr;uit,po«
quivU unr,<cd cxcunt ad uuKiliQ IrJtriun . Nohi\(cr«.u.(ihusin ^tacvii.uiVr.) d^inonc* vninic jn ,iii«i|liun,qul anro nduciuuin Cliiith ii> ' M.llilU.ui lUDt» VI l.^iiMs. .s &: iliipro.
(«IxMff.quo.u lcctionc «nninuir i'illuiuiuiinur. IIi luntqnidj ^nilortci ..nn.iti, wVpr.cc.ncU |uu)h(>i,in vcMtrttc,^: <'iicunc a.| nukiiiO uolirum , \ pu[(Ui)nc no IvKutn. Iiiliintcs vcroacmuJic- rc*noncX''unc .i«l pr.rliun)i.o- (irurn . lnl.u.sdici(ur,qUin<'.lo- quitui'. Oqidniccruoiuu.ircpo icll,uihinocuiiiic(l,(piodli'i',.l, cuiu^iM^clcrn^oni^i iiilhuiuMu licr (nikmrt vai cll , ncc .id con. nKhim vcntt, nccoi.h'iMn.i^,i(i: ir4,4i.«. pcrc.it.vndf: ^ \tivnit*Hfuij}\uHiH n$H to*if' iH)i9i , QuiR cM^o imi- juTcs 4 vlris llii» domi doccri iu
l tu.,^: iu.ii;isdircctc,s,(|uain
♦ iiiHt, doaii)tcs ll[»M'iiic.1i,.d.iuxilium
<icarrpir,iiiirtiiit lcuiiplvm'ividc.icur..cin<.'<liuiD. C^i.4iiiscMiiD p'-i C.'li;iliri p(i*nitCDtia jSdiVcturac conucr(io,d< dccur pccc.corum ro miirio,Ck:on)ni«qu4?.idpcrIcwlioMcmda:.) lisvidciic(irt«J-
(lcrCjtD prrUi:lio,i.V fnmn)-|
c(l ciinctoru bonoi u, (i pod l).cc {inuiia (|uis fpuif.iD.li IV i)t.i5 mci<'.i(?;iccir)crc. Prc- tercj iii liDC iibro (criptu c(t Sjii vcru .ilt.uc cr.it 1 iUa tci - ra.quS lcl< is <li rpcMfiuic. R i hcD vcro,i5i: ( ; id.S^ dimidu ir.li.!yi;ui.4ll<-li'tcri'it(ibial- t.irc 1)6 vcMi'i,(cd qtl tvpi"i vc ri .ili;iri$ lK'rc't,()i1 cr.icapud Icsi^i.^^iidcrgomirfi.liDOU acccpciat intcj^r;) rrinitacii fcicDriS , sj iicc ititci'.ii'i, ncc vcrfi alc.itcc<'i([ru.X'jra'uJ I<> ncc n)iilci hodcs, ncc plurcs r» " iiiiin viri.itiU))nb ill 11 liiiit. S(li(')CaDtu
modo rcgc An)orrh.corum i^ Oi; rcj\,c /i i(.in,*i' Amalc chitas dciccci uc cr.ls loi d.i- nc.Scd vbi Icfus duxitcxcr- cuil^nilc (|uiDq; rcgcs limul C!idi'ir, ().<oluv',ci;u iD Ipchin cas , iV lulpcMdiiiit^iD li(!,no, nuDc jo.pantcr iu^ulaiiif'.&: cxtcrmiDauC' oiiiDcs, q. lan- 6lai)) tcrram in immuudicia
f I.Mi.l.O.
MiM) r.
!«•■ itf.r.
tucruDt. vi)d(!. Mitlti ot()p')«t.(^& it^n.t^tlMmtHi yiJrrr^fM* *ot vi./rr.i.oN, li.r.ii.D iKKsilloru.nDoi) infcj',ra,(|uianoi)duD) luoiatinCihr.lloiinplciadilpcnl.^ciocarDis, Cs:()uodMosi.i (Adumciodimus , ilii crcd^bant ttKurum . ill.ccr|;o cnln.s ncqt<lu.cHiMC,i)Cv pjrtc,s<xtralldc, i!)ii lalutcTrinit«tissrir, ncquc iiuc;\r.u,<V |n rti ct.c* nc IriDitaciNlacramcDtu in illis Vid '.ctur inq^Utum Scdcontii;c'ruutquidcmtcrtirinui\)c ru,quiac.ipicruDC videicciucn) vidcmus,^: non potucrunt. i.M tatlc , iK i u) adiiv ntu lclu, quod pcrlcdii dt. «Sc intcgru diK;in)u,s , ncc tl .id crucc; ducacur.sVcoDlummctur in omni bus,>.>'c 1) ,) luortuislurrcxcrit , omnunobis,c) ];fccUluDr, pcr I. D)ciipl.iiM inoDlh abic.vndv:. Muh,t b^thco vMt iikorJeU Mi.M ft.> p,m .,'■>, Vcnict auccD) fpii itus vcrit.«tis, qui ^ patrc ,i>- ccvh(,\'.c.y tdcs quia non lolii a)>ud Moyfcn ccrnanus imj^>- lCi^tus cll, fod .idhuc lcfus dicii dtli. ijMilis fuis, moh potfjiit 4ktii
)»rur.»Mi,quia,l,pcrii.funi,&:iniplo
C »1^-
1 nnitutis . Noucu) fcausuibusfunt, qua;
p(,)flidci)i, qui ccrraui llucu- tcn)l4C,& mcl III amantudi tfoho"te. nc malitM-dttiDcnr. n -1« 0»W«/.I.7M.« ()r.«ff^/f?/«o/«'r /irorwM. |'rc)Copius.T.intum 0;m. lne«|M noii vcrba Chrifti dilcimilorum fuut, quorum opcra gcntcs ''"'"** «d lk\C' luDtadduCKc. Q^ialis ciar l*auhrs,()ui lcijis.iiuhorira ti ,V) ipliusiiuoqi vcrbi.slucrocil'uit. cii rciiuiuiallct,capr;c ChriUo i))uli:t.lcilcduxt,iMquit. Porro traduCti pcr lordaiic pcdc rctulcruMC illi, C^uos alupiis pnuatu rc.juiitus iudicium i|scllc liiDilcs , qui poil gr.icia lci^c miichuDC , jx.llu diccrc, &:c. Cctcruiupolt vitamcnm licldibus ccrtant^quoquot re lidis muibus viroslclcpra*Hiccrunt,cuiiilnuHlil'auIu.sdc l'.I>lu'li|scc-l)aturi (jui C\)iuiihio.s VDAitic.stuiDcui-iar. b •!< (iiticoHtnJi.\r)it,\i!^ c. Piocopius.Huiufniodi ctia Chri» Ih dili ipuli,<jualc hoc. CMtntemparitim^noranii.* nt^lexijjrt Drui, &c. NccDoD Chnliu.s,in()uiC{ ^intHdico vobifjiiion aniUcn- tit iH petcntit ytWtit moritmtHi .
.XRupcrtus. Rubcnitis,sVGi)ditisnoDnulli Iud.rosc(rc fi milci volunt.co (luckl ciir.i lordaiicD) hahitarc, uk HjfKlcu) t» uf.ttpi vcl bapufmuD) Cnrilfi dod lurcipcrcclcgcnnc,iS.: taincn ac cmch acquc armati pcrgant antc nos, & pugncnt pro Dobis, iMiulaiidolccum poromncs tcrraslcgis, &: prophcran.ni libros,(iuibus lidcs ChnHianaconiprohacuracdclciiditur. Vcl llubcnit.c, ^:C..idit.i"funtccclcliaHtciordiMcs ,quiia in hoc Ij.-culo^vt inllantius vcrbun) Dciannunticiit^licitas, &:cx cuaM;\clio libi concclfas JJcuUjitcsaccipiuur, vt illis c- uangclixaic v.iccr. F
CAP.
luan.tl.
I.i.i.Comml
NlCOf. AVS DE LYRA.
I Sicmnlv.in cui).N!oy.Ci»r.iy»«).< fdetitlM^H.ijMojHitn t^Hie locittiy ••«<'*w»»»i.wrf,v7i'/r«i/(M.0lH dtcn)ux,3£ tibi J^Vim Mofiyfi U «^OMiitNi /Mtrit trcm,JiiMt cMm ipfo Mule„ihijr Mtm oktiimMty^* Pikti&i4tktMt obtdircf^fHiiiltMtJtH tiomiHis , hoh tiliboiut^& m«- dfnis^
Kf 6 )U L 1 1* E R.
lorvlanc^ bapttt mt . 1 .Cor. 1 o.a. OmHrs 1« .Wa/i k^^l^fti fltnt, ic •rmatt lulctianlicrunt .id ccri.1 viuentiu in fix* aiuc lanch^s nc^.ic. M<iialiicr, |srr K)fuc,»)ui non Iv^lu dctr.inlitiMuo.rcd #tiotius|M)jMili luit valdcli^licinis lignifuattirbonusprel.v tus,vcldoo(orfi,\ularis,vcl irh' ' • luinon loludctrall-
lam ahoiuclilolui- tus.
ilrfiit^frd ttirtm m,tl/s,& difcolit,vt lnhrtHr. i .Tttr. i.t. It fjiltt,itor M«tt, 1 J.4. Qu.ivunquc dixcrint vobis lacitc, c^pcru autcm corum nolicc taccre . IJU tamm oheditHtij ititelli^eHdii rJitH lici tis.Sed hic eji locntio opt,viMjy>t Jit [inliis, pMrntiJttmut ol/cJirt: lihi <y Um Mm»u,>t domiHMiJii tctMmJicMt citm Moje , &t,
C\\\
tus,&: iOc traniit lordancm. qi.i ititciprct.uur . .v.i
1$ ivit.c vlquc .id moac.
tu fuo cx hoc inundo .;d ^utixi :
lus iudu'i|« ppquod ligniHcat curliu)) pwlirntis <Hi.icll iudu.ii*i hominis particulare.Ecclcf ,?s!c. Mntunjh iMilit II mrijic riiiin oit , & iMMm.mibibtriy&tihi hotlie. T.t )>oli liuDCtranliti'i boi)usdt>iVor,iSj pr,i'latus X pecc;jtis cxj-^urg.i» tu.s iDtr;)t tcri3 viucntium, &: (imiliccr|*ppuluscius.(jU! \et UoCtnnaa) cius > &: vi am aifonnjii;.s traulii ad ^)aui.un.
Homjl.j.
17 lofue
^ C A P. IJ.
y V -f^vA n ploratores fabrilia inftrimienta habcbat in ma-
iJy|\M^ nibus,vtfabriputarentur. R.Nchcmi.is.Simu-
1. 1. Com. in Iof.ca.io.
J3
fHcb.ii.f. j lacob. i.d. ^i.q.i. §.cum eijo .
Hom 3 .
M2r.3.a.
c
Mattii.c.
labant fe figulos efle, &: fidilia pcr cam caufam vcnalia propone- bancnr alicui cflcnt fufpedi.
^ Auchor Iibri Tanhuma: Exploratorum alter erat Phi- ncesEleazans pontificis filius, alter vero Calcb.
4«Rupcrt.Cum quodomin' crat, cui & dixerat, liullKsuobis poteritrcjiikrr &c. ipfe explora- tores mittit. Non ergo quifqu.5 vilom ncgotio tancumdecelc- flibus pr^fumat pr^fidijs, vt n5 cria iplc fibi affir,vigiIando pro iacultate ingcnij , laborando ^p portionevirili. Naficutmmi- iv.q fidei cft,de diumis dubitarc promiflis,fic nimi? temeritatis vel pr^fumptionis cft , Gitlelle per miracula pr^fiolari opem, ociofe fedendo manibus copo fids. Hominis namqueeftinci- perCjDei aucem perficerc . Adam. Mittiitur a lefu explora
Gap. II. ig
runt «.Mcrctriccs aut,& publicanf crcdcntcs bspti^aci iiinr, licut meretrix exploratores lofue fufccpir, p quos ab iccM!.i; inimic^gctiscnpicur. Rahab inccrprctacur laticudo,hax cftcccleliaChrifti , qua^ex pcccatonbus tanquam cxmc- rccfcuione co Uctia dicit . .yl>:guiius eli Kihilocns , f^cmihi
CAP. 11.
T Chrirmj.
Ific ergo lofue iiliusNu
a f Duo tcftan)e;it3,vt crciicntiura fide, vsl rcbclliuin i:itjd=Utatcm jirobaret an teadacntuin iudicii ,
de Seti duo*s viros ex- ploracorcs I abfcodiro &dixitejs:Itc&cp/i-
T Hunc mundum.
locum vhi h-ibitem; & cxtr. /y.oc awemnnhiqais enu-tinic <" &:ad qu.im dicicur . Ddata tKiles tuai , dr extcnde 'tentoru tua. Wxc eft mctxTrix , cui Salo- mon, qui p.icc vcnic i^accrc eo- ru,qua:- in ccHs func, & quy in ttrris, rcddi viuum luilic jniaa tcm. llla vcro,quf morcuii h.i- bcbat mfanccm prioris populi
D
A!!ci;orire ■ E:a.4p.e.
I!)i.f4a. j.Reg.j.d.
E
corcs iIericho.&: fufcipiut a mc recricc Rahab . Exploratores ifti piit angeli Dei putan,f m illud. JLccemittoan^dum meum ante faciem fuamf&c. C^od per angclosinuifibiliter, p loanne vero vilibilitercoplcbatur. Decuuis baptifmodicicur,!/«w Scnbx,& Tharifxi non credide
rnrt
derareterravrbemdjlericho. Quip^entes t fftfy;?agoonudeorum,^niiiii
a fEcclcfi,,ralicet degentibu. conJreg:.«,<]ux ante indSTdeiic^ni, forni- J ^^$^<^^i"^ declmnUerUnt.H^C aU cabaturcrimicio ii.Vm^e.M.retrices pra:ccdentvosinregnoca:Iorum. tc mcretrix exploraCorCS icfu
ingrcfli funt domum mulieris i^mere tricis no 4 fufcipit, & fufceptos in fupiori minet Rahab,& quicuerutapud cam. Nun^ ^!.l';"!!^?tT?^^^i!;ff f^^^^^^^^^
a f Diabolo.vel miido,qui raalsiit pcriclitari, qua proaere exploratores Chrifti.
tiatuq;cll rcgi Ie'iicho, & did:u: Ecce viri in- 1" grcffi funt huc pcr nodcm dc filiis Ifracl , vc expiorent terra . Mifitqj rex lericho ad Ra- habjdicens: Educ viros , qui venerunt ad te, & ingrefli funt domum tuam . Explorato-
t cauponz •
cramencis.Ncmo enini miffus a Icfu inuenif^deorfum, & hu- miiacciis, fcd infuperioribus pcrmanct. Ncc ipfc {olum in Ibpcrioribus permr.nct , fcd & meretrix,qu^fufcipiccx me retrice fit ^phetcs. diciccnim. Scio qttia uutninu' tradidit -pobis terram hunc&c. Vidcs quomo- do olirn merecrix impia, & immuda.nuc fpul&ntt:) replcca ell,depteritis confitctur, deprefcntib. crcdit,dcfuains ,p- phctat.Sic Rahab dilatacur, :<c proficit vfqucquoi'7 omncrtr- idexiuitfonui eoru. Scd & laphet dilatatio interpretatur, g. &: ^ipfe
NICOLAVS DE LYRA.
Ifitergo lof tiic dcfcribitnrexylvratorKfn niiffio. vbi J.cproceditur, quiaprimo exploratores miituntut .ftcii- do a muliere abfcoudunti.r, ibi. ToIIcnlque mulier. te) tio abfconft de pa£lo reauiruntur , ibi . Nccdij ob- dormieranc^"4»-fo cum certofigno dimitiuntur , ibi. Dimifit ergo cos.quinto ad lofue reuertuntur^tbi.Uh vero ambu lantes. Circa primum dicitur.
I Mifit cr.Iof Hic dicit I{a. Sa.rjuod miffio ijlorum exploratgrum faSafuit ante terminu luQus mortis Mofi,quodprobatfic,(juia filii if rael iranfterunt lordane decimo die menfis primi. ft habeiur inf.^.c. Jtem Mofesfuit mortuus,vt dicit ]{ab. Sa.fcptimodiemenfts ii.anni immediate pr£cedentis , & iicet non probet hoc exfacrafcriptnra,ta tnen veriftmile efi,q, dies mortis Moyfi^qui toty& tatafecerat ifraelty in annaLbus Hebr^oru fuerit certiiudinaliter in regifirata.Ex duobns AHtem iflispnediSisfajuitur , quod a die mortis Moyft,vfque ad dicm tranfttus lordanis incluftuh fluxerunt tantum li.dies.f.zi.demenfe diiodccimo anni prxcedentis^ & lo. deprimo menfe anni fequenfis. Judxi enimfaciunt mefesper lunationes, dux enim lunationes (otinet ^9.dies,& ideo primusmenfis apud eos efi 50. dicrum,fecundns vero 1 9.&ftc confeqttenter de aliis combinando. Ex quopatet,<jUoa meftz decimus continct tantum ig.dies, a qnibus fi fubirahantur {ex dies,q fr£ccfferunt morttm Mofi , remanent tanttm 2 5 . quibus ft addantur 1 o.dtesprimi menfts anni feqientis, qui fluxerunt vfque ad tranfitu }ordanis,vl prautilum efljjabenturtantum ^j.iies a die mortis Mofi incluftue , vfque ad diem tranfn us lordanis tncluftiie . Lu6lus autem Moyfiiijui incepit a die monis fudi dnrattit ^o.dicbus,vt habeiur Deu tero.vli. iS" ftca termino luClui Moft vfque ad tranfitum lordanis in- clufiue fiuxerunt tantuni tres dies,a miffione ucro explorjtorft tifqite addi£iim iranfiium lordanis ,fluxerunt fcptem dies ad minus.ut di-
tinm
ilum eftfupra i.ca.Ex quo concluditur,quod Jofue mifit exploratoret antc termin um lu £ius Moyfi . 2 De Seci m . nomen efi loci in campeflribus Moah . 5 puos viros explorato. in abfcondito. Subfimulatione eniA fatuitatis expiorabanlterram,ut diciit aliqui.Sicut Dauidfinxitfefa tuum coram .Achis ne agnofceretur, tit habaur 1 .%^.2 1 .Hibraii ai:- temdtcHnt,quddfingebantfeeffefurdos,& matosynepcr linguam He- braicam ab aduerfariis cognofcerentur.wide ubi hic habcntus. Explo ratorcs in abfcondito. in Hcbn&o habetur me raglini hcrcfch: Eipiuratores fiirdos.ffiak,ut diaum efl. 4 Ingre.fu.do.mu.mc. Dieunt expofitores aliqui Hchyiii,& ca- tholici,quodfecundum ueritatem erat meretrix, exploratores tame in gteffijunt domum eius non adfornicandum cu eajed ad lntituidu ibi, quia domus taliu mutieriifunt magis aptx ad rccipiedum homincsfub no£lcm. .Aiii autem dicuntyquod anteafuerat meretrix,tn tiinc non e- rat,nomen tn tllud remanferat illi/icntMar. 1 4. dicitur quod lejus re cubutt in domo Simonisleprofi, nbqa tiic efjet icprofns,jed quia ante fuerat,a qua lepra licet antefuifiet fanatus d Chrifto, tn 'lomen lepro fifibi remanferat . Sed ittriique diBum uidetur irratiottabi[e,quia ifia mulierpofieafuit coiunlla in matrimmio ipfi Salmo,uthabetiir Mat. l .qui eratprinceps nobilioris tribus,f. tribus Iudx,propter qinon esl uerifmiie,q, accepiffet in uxore tale muliere , q effet ailu infamis,uel fuiffit.Et ideo trafiatio Chaldaica ubt nos habemus. Mulieris mc- retricis,/j5f.MuIieris hofpitaIariiB.ei?'/Jc diciii et Hebrai.Vsme .n.Hebraicu Zonah,qi hic po>ivur,<»qHitiocu eji, ad defignandu mere trtc'e,& ueditrice ui(iHaliif,qd efi propriH hofpitalariu. Dicunttn He br£i,q,u'raque fignificatio conuenit ipfi I{^hab,quia a&u erat hofpi- taliirta , & cum hoc fornicaria fccundnm aliqnos; uel faltem fuerat fecundum alios,ut fiipradiCium cfl , & improbaium quantum ad me- retricium.Cxterapatcnt.
I Tol.
M O R A L I T E R.
1 Mi.er.lo. A!Ieg.p cxploratores a lofue miffos ad explora diilcricho intclligunc" apoitoli alijq; difcipulialefuChro mifii ad pdicandii per mundum,ficuc df Mar.vl.d. Euntes in rnundu vitiuerfum p<fdicate cu^mgeiiiionini creatur^. PcvlcTlcho vcro,q luna inccrprecatur , bcne mundus hic fignificatur,q. cft m continua tranfmutationc , licut luna in continua va- riabilitate . Pcr Iioc auc,q, lofuc mifitduosexploratorcs.fi- gnificatfi tuic,qu6J gcminam charicace,fciliccc Dci & pro- ximi habere dcbenc cuangclij prcdicacorcs . Incuius (jgnii faluator milit ad prfjdicandum difcipuloscombinatos, vc habctur Luc. i o.Iicut cxpofuit Qrcg.hom1.39. t ii»ipeigcn!es ingreffilum do.tnu.me. i. Gentilitatis,quij pu- blic c tornicabatur cum idolis . H.'incenim domum ingrcili fiicrunu apolloli.repellentib.eos Iud^is,ficutPauIus,6<: i^ar nab.is cis dixerunt.Aut.i ^.g. Fnbts oponebat primurn ioqui ver- bum Deitfcdquuiiiam repeiiitn liiud , & inaignos uos ludicaiis ater- na: vtif,eice conutrtimur adgcntcs,fic cntmprjicepitnohts Dcus. '(■ l\Mniia.e!i re.Ieric. Per c^uc intcUigit diabolus,qui lo. 12.
diptiir princeps mundi hiuus. Ipfc vero quantii p6c,qntcuage lij pdicacores extcrminare. lixcplu efi dc bcato Antonio de ordine fratru minorij, quc diabolus voluitffrangulare,eo <p difpofuerat qualibct dic quadragics populo pdicare,fed ad inuocacione bcatg Virginis conttifus fiiit turpiter , & repuU fus . Etficuc Rahabexploracores faluauit, fic Gcncilicas aJ Chfm couerfapdicacorcs cu.l^clii faluac, ipfos fuf^aado,& a perlecutorib.defendcndo , Et fimiliccr pdicatorcs cuagc- lijGeciIitatefaluat,ipi'am ad Chfm,a vcrafaluse(t,faiscx- hortationib.adduccdo. Moral. C6fclibresd/ci piiccxplora tores 3 cj.a dcbct diligcccr pcccacoru cofcins cxplorarc, & fic ingrcdiuntdomu muliens mcrctricis,i, cofciam ^(oni^ pec catricis , q, filuat ad moru rctlitudinc fuis confiliis rcducen do,& pfona lic fakiata faluac cos corporalitcr ful^ccado. i. Cor.^.b. Si nos uebisfpituiu fhnin.iuimus^no tfl magnu fi nof c.u- nalia ueUranietamus. Pcr rcgcm f cricho,qui qu^liuic cxplora- tores interficcre,! ignificatur diabolus , ut didum eit,qui no folum pr^dicatorcs cuangclij , fcd edam bonos coiitclii^rc s nititur cxtirparc,aut lalccm perturbarc.
GloCordin.&Nicolaj deLyra. 20
A
Grn. xrr.
»5>
ipfcformam Gentilis populi gcrcbac. & Chanaa piicr fcruj ei fubr jctf a patrc, & fratri liio Sc in tor ma coru,qiii cx circu ciflonc f.iUi5C.In qno mirada bcnignitas. &: prouidctia Dci, q vok-s piccatori Cha prtarc rcmcdiu, & fakicc.fcruum tc- ^,1 eiiin fratribus fuis.licut Lfau fratn fuo lacob , non vt pi-
r.t,fcdvtf.ilute . r r. ' TJ ► + -r H /
res quippe fiint , & omncm tcrram coiidcrare vencrunt.t lollenlque
mulicTvirosabfcdndit, &ait: Fatcor.veneruntadmcjfcd ncfcicbam
• fupcr te60.
•iCKierefira 1>
vndecfTcnt. Cucjucporra claudercturintenebris, &illiparitcrexie- runt , ncfciofjuo abiernnt. Pcrfcquimini cito,&comprchendetis cos.
Mtt.»7 f. l.ucx. ».C.
^ Zonnras.FxpIorarnrcs Hicricunchcm iniflTi , vrbc cota pciKiflr.Ka,cogn:ti,i5^ Rcc;i .ndicaci,(i.4tim copichcdi iiibc- tur.Ea rc Rahakad o c">{ui?crai:,cx impc-tu qrenciii intcllc- da,hoics occultac ful) lini fiifciculis , 6l inquiiicoribus dicic, viros illos ignotos,antc Solis occasu,.ipud fe cctnatos difccf
fuTe . Illi (ic a m.ilicre cluli, alius aho diia buntur , pcrfc- cuturi eos .
•iiProcopius. Ingcnsquoque
Ipfa autem fccit afccdcre viros in folariu domus fua;, t operuitqiy^ eos ♦ J^JScVt" bVnq^lIi
tftipula iini qux ibi cmt Hi aut.qui miiTi fuerant , fccuti funt eos pcr ,I,^°crrogar^"Td
via,qua: ducit ad vad;i lordanis, illifque cgrcfTiSjftatim porta claufa eft. f
Nccdil obdormiuerant.qui Iatebat,& ccce mulicr afcendit ad eos,* & ^
ait.-Nouiquoddiistradidcritvobis terram. Etcnimirruitinnoster- 7
ror vertcn&ciancTucruntomncs habitatores terr?: *Audiuimus,quod \ di:biiccii,)veru
ficcaucnt dominus aquas maris rubri ad vcttrum mtroitum , quando
cgreflteftis ex ..^f^ypto, &quiEfeceritisduobusAmorrhxorum regi-
bus,qui erant trans lordancm , Sehon.& Og. quos intcrfeciitis,& hxc
audientc.spertimuimusj&elanguitcornottru, nccremanfitinnobis
fpus ad introitum veftrum. Dnscnim Deus vefter.ipfe eft Deus in coe-
a 1 raftum facit pro falutc liu.CS: ruoium cum reii«mf r.t's dn;mm .
lo furfum,& in terradeorfum. t Nunc crgo iurate mihi pcr dominum, vt quomodo ego mifericordiam feci vobifcum, ita & vos faciatis cum domo patris mei , dctifque mihi verum /ignum , vt ialuetis patre meu
Heb II.
Tit.^. !i.^ Auu.c. r.
nicliorib. obe- dicndoacquirc rct.Pieftacur c- nim pUirinuuTi n)alis,quifcrc- gerc ncfciunr, cu libimctipfis no comittutur, fcd fcrui fiunt fandoru.&fiib iaccnt mcliori- bus.Vidcs,qua multabcnigni- tas dfii , quam abfcondit auri- busvulgi,&vcr bis afpcriorib' tcgit, nc fcruus malus,&ingra tus cotcmptor cfficiatur ii in mifericordiado mini fu'intcllc xcrit bonitatc.
^cProcopius. Proponit fcri- pturaprifiinani mcrctricis vita quo ma2;is ipluis mutatione admircns.C^od aiic viros cxci pcrcefi dign.ita.admirationis nihii hec . Quidcnim caupo qiiTuisagic minus ? fidesauccm eiuscii muifica,dnum cnl coficctur^ad hunc modu. Jiominus D'us tuus Dommus ejl vrticus. tftvcro hxcmuliercuiufdamm.iigaric;cinliitodcfo!ldjin ftar ,quxcxitu lfr.ulis cx Acgvpto non afcnbit dijs, veruai audiuitniis incjtUy qiirAi.i Doiiimns Dtus vrdcr ept curn .Aegyptiis . Acqdfamanon pcrccpic,diuinaopcpcr hdcarripuit. Qua re ca admiratus Paulus inquic .- Tcjkem non periit rythah cutn initedulis. quccxploracorc.sfufccpi:,cair.qucin numeru om nium fanaorum retcri. C(jCcrum,lucu!Lnt?.m figuram Ec- clclic gcncilis prctulic, quc priusia fcortacioncd^monum prcuolucbatur,iuxca illud: Etarnus., & nortiuondain incredidi.
.}<I()fcpbus.Exploratorcs prius laccntcr, !c liccnccr omne vrbcm confidcrauerunc, fimul SjL muros,qu!cunque fbrccs, &: qui non,icacauticHevidercncur,fcdo£porcas,qu(jdum cflcncfragiles,oppoitum'i pr^bcrcnc inuafuris incroicum. Non auccm curabanc ciucs,quicunque vidcbanc cos ilia co fidcrarc, pucantcs vifionis gratiapercgrinos aptiflrima cos ci iiitatis loca fingula pcrfcrutari,non voluntacetii hofiih . Ve fpcre aiit nunciatum eft Rcgi cccnaci, quod cxploracorcs ci- uitatis , cx Hcbr^orum excrcicu vcnicnccs ciienc in Ilaiiab habicaculo . Illc repence pr^ccpic comprchenfos adduci, vc cos corqucns agnofccrcc,quid agcrc volcnces adellenc.
Zonaras.
(c ingrcllbs no pcrncgac, ( \i\\- mod:cu cnim mcdaciu incrc
Tijiii. I. Aiiiul.
tlnfra.tf.c.
Com. m li
t ftipttlh I?
tJU.<v cruni
tas holitiijr pcr.
10
cu atfiiniallcc ilUid , mcdacio fidc cociliauic. Subintuhc. T^a per-piamhancdi- fcc/]'ernm.Kz<^a- cio,qua; princi-» pio hc , icruca- cioniscaufafuif fcc.
^ lofcph.Tu mulcu fcdato , Raliab dcdu- ccns viros,5J pcriailum procorum filuccfacicns fuum,ci li capi in co; u occuic-'.tione pocuiilcc, ncqu.iqua Rcgis fuppli- cia cuafillcc , fcd cu omni domo pctfimc dcpcrilicc,rogabac vchabcren!; (ui memoria, &:du:n Chaiianxorii cci ra obri- ncrciJt,hiiuis fiiucis rcpclacione eos libi confcrre polccbac. •!;Auguit.Quod fcripoim c(i,DcumbcncfcCilIccum Hc br^is oblK'tricii-)us , &: cfi Rahab mcrcci icc , non ideo fadu eft quia mcritij func , fcd quia in homincs Dei iniicricordes fucrunc. Non c(t in cis rcmuncraca fallacia.fcd bcncuclcn- tia,bcnignitas mccis,noiniquitas metictis.IlU li afuisciuib. cficc occ:fa,fji mifcrjcordi^ opcrc , vita lita picciofa in ;;fpe ctu diii «loiLc ftnuiillcc, & crga cxploratorcs eius bcncticiu. inanc non fuiflcc. Pioinde,quia pcregrinos homincs Dci fii fccpichofpicio, quia in corum fufccptionc pcnclit.ita cfl,y,a in coru dcum c cdidit , quia diligcntcr cos occultauic, quia remcandiperaliarn viaconfiiiu ndclifliiiiij dcdic ^cdu^n^ Hicrufalc ciuib.imicanda laudccur . Qnod auc mcntita cft, ct ft aliquid ibi prophcticu intclligciucr cxponitur , non ta- nicn imitandu iapicntcr proponitur , quauis dcus illa bona mcmorabiliter honoraueric,hoc malu clcmcter ignoucric. •i« Rupcrrus.Spiricjaliccr Rcgi Hierico nunciacum ci\,\e niffe ab lofuc miiros cxploracorcs , quandv) principi huius mudi diabolo rcipfa copcrcu cfi , vcnilic p pricip/iai acrcas pcaces , rcgnuq; tenebrarua Saluacorc miiibs tuageiii pra:-
^ dicacorcs:
t infru 6 ct. it.j. Anu4[
Cont. meno Ciiiui. C.15.
Cjp.17.
F
I. Com.in I
CJp.l.
NICOLAVS DE LYRA.
1 Tol.mu.H/c exphratores abfconduntur. Ifla riiim muUer audi- tis mirabilibns.quit Dcus ftceratprofiliis Ifrael credidit ipfnm ejfe ve tum Deum,&per coufequens implctiirU promijfnm, quod tis fccerat de terra capienda,& idco co^itans defalute fua fpir!tudi,& orpo- raU,&fu£ confangimiietistfalnauitexpLoratoreuvt *> eos cTi fnsfai- uaretur^& boc eji^ji dicitur . Tollefquc mulier viros abfcond. per modii,q i-ifra defcribitur. In Hebfxo babeturftc. Acccpic duos viros,^ abfcondic cum, q4 ab Hebrteis cxpomtur iripttcitcr.rno modo,quia exponititr hic fin^ulare propluraii,fuit'. £.ro.8/. Vcnic mufca grauiftima./.w«/«t«</o mufcamm.^Uo modo,qa mulicrfe- Slinans eos abfcondoe , pofuit eos,i>i tta paruo loco,f/ui nnn vidib.itur fiificiens,nift pro vm,& ad hoc figurandii dicitur. Abfcodic cu m . ficut cnim 't Latinofuntfiguratiux lociitiones,ftcftniiliter in Hebreo. Tertio modo exponiiur, quta dnt aliqui Hebrxi, ejuod ifii dno viri fue runt Caleb , & Thinees . Dicttnt et; quiidijlc Thinees erat an^clus in corpnrc humano , ideo poterat {larc coram hominib. & non vidcri ab eis quando volebat, & idco nonfuit abfcodiius d mulierejcd Caleb ta tU.Licet atit hoc di£lti ftt falfum,tn ex hoc hahctiir argumcntu contra Judsos tx con ceffis de poffibititate incarnationis , quia ex quo concc dunt marnationiangeli, nonpojfunt coHenienterncgare poffibilitate
incarnalionis
incarnationis diuinx,quia Deus magis potcfi ajfimere^& fuppofitare
natttram hutnanam,(fuam angelus.
2 VAtc.vc.nd mc.tanquamadhofpitalariamcommunFm.
5 Cumquc por.cla./M i)oc mentica efi,fuit tamen mendacium of-
ficiofum,videlicetpropter fgfittcn, fuam,& exploratortm.
4 Ipfa a.fe.afc.vMii fo. In hoc exprimii modus quo abfcodit eos.
5 lliifquc eg.fia.por.cl. f.porta ciuitatis, neifiiabfqia- diiigenri inquijitionc cxptofataritm ciuitatem rcintrarent. .Alitcr cxponitur de pona donius I\ahab , qux pnjl cgrcjjum ipjorum claiifa eft,nc cito icdi rent,& abfcondiros iniienircnt .
6 Ncc.obd. H; c coiifcquenter cxploratores drpa&orcquirutitur, videlicet,qubd fali{::rent l{ah.tb,Sc dofnim patris Ju,ficiit faluauciat eos,qi!odhoc pa&um iuramcnto fiimarcnt,& patct lircra puucis ex- ccpns,qux cxponctnr. Ncc d.ob. quia limor abflukratfi.mnu ab cis.
7 No.qubd d J.cra.vo tcr. Loquitur dv fitnro ptr n.oduinprx- teriti propcer ccrtitiidinen!fuxfidci,quia tencbac itu certum,jcjt iam cffctfaHtwi.Cuius cnufi ful>dit/,r.
8 Eccnim ir.in nos tcr. id i-ft,a vobis imm!jfus,& reddit caufam huius, cum dictui:
9 Audi.CT feijtv.tur conclufiofua.
10 Nunc crgo iura.mihi. Et hodie.
Qul
21
lofi
Lie
^ dicacores , & qn dc cordibiis hominum.dc tcplis.vel fimu-
A lacris gcnciiim illum eijci Ctrpriini cft. Mific ergo rex ifie fi
lioru fuperbiXj&rex lericho, i.fiulritia%primum Neroncni
diaboli lidorem pricipuum, dcinde Domitianum , deindc
Traianum,deindeca;teros omncs, hominum quideprinci-
ics , d^emonu aute fatellites.
Crap. 11. 22
I fii dixci-unt ad Rahab.id cft Hcclcfiam toto iam orbe Ro mano diffufam , qu.T Chrifti Apofiolos fufceperat.Edxc Vi roi,&c. Hoc dixcrunt editis nouis lcgibus, profcriptioni- bus,gladi)s,& ncuis tormen- coru gcneribus, vt Chriflj no nien,&: Apoffolorum fi;dccx
& rnatrem ; fratres ac fororcs ineas,&omnia qu^E eorumj funt, &eruGtis animas noflras a
^^Ruina fcculi.
morte. Quirefponderuntei: Animanoftrafit provobis inmortcm, (i tamen non prodideris nos.Cumque tradiderit nobis dominus terram, faciemus in te mifericordiami & veritatcm. De-
'& i^Ipfo mu o hjbicabat. r inlequcntes.
Aft.». ^om. in lof.
B
lud arbitror indicarc , quia fcnefiradomri illLiminat, &r p l\ D tantii luminis capimus, quancu fufficiat oculis nofiris,&: vi- lni:&: incnrnatio Saluntoris non nobis intcgru dcicatis afpe- ttu ingeffit, frd tanquam per fcncfiram pcr incarnationcm fua fecic nos lumen deitacis afpicerc . Tdco mihi vidccur fi-
fics , a^Emonu aucc lacciiuti. gnum faUrfls pcr tcnciira da-
fiidixci-uncadRahab.idcfl ^ matrem ; fratres ac fororcs meas .&omnia tum,quofaluteinconfcquan
Ciiromncs, quiindjniocius func. Q.H.C aliquado nicrctrix crac, miid,-;:a cfi i aqu i,& fpu fantt:o,& iu ianguinc Chrifii. d Innoxu. -jc IiciuVus Mar- tyr.Rahab fornicaria, ( pcrq] Ecclcfia cx gcncibus col!c6^:i niaiiifefiabacur ) fcmccipfam tirparcnr.Acillanunquamaf b mifitergoeos pcr funem de fencftra . Domus 4 qu:dcpd_enauic,q>elTl'Cgeci- fenfumprebuiccalib. imo,& . ■" i„„i^ . o-nv-^ j aj lis.omniij p£toru rea.Sufcepic
« ":• ."/J.,..,;; .Kf.^nHir !v. enim eius ha^rebat muro. * Dixitquc ad eos. Ad r ^^\ fpecul.atores qui fpecula-
a f Qnafi huinilia,& deiecla fugite,cclellia priaic.nte . • • ■ - 'T- *
*^ montana confcendite, ne forte occurranivo-
bis t reucrtentes, ibique latitate diebus tribus
donec redeat5& fic ibitis per viam veftram . Qiii ^ dixeruntadeam : Innoxij erimusaiuramento
hoc quo adiurafti nos , fi ingrcdientibus nobis
^^Redemptionis. TSangui j ChrifH.
terram,fignij no fucrit funiculus ifi:e coccineus,
a lln cliaritatcincaniatione Clirilti.
& Iigaueris eum in fcneftra , per quam nos de-
c mifilt:i,& patrem tuura ac matrem,fratrelque,&
omnem c^gnationem tuam congregaueris in
a In Eccleliam. b ^ Nemo extra ccclefiara (alu.itur.
domum tuam . Qjii oftium domus lua: cgrcfTus
lib.4.capi.37'
Honul.}.
c
Matt.»7.r Lucz.x.e
fidci margarica abfcondic, &; fua pocius vita prodidic . Sic Paulus Damafci quum folus quiercretur, a fracnbus p mu rum vobns fubmiffus efiin fporca.&ficeuafi^j&c. ^ a ^iiima noiirafn pro yobis^etc, ^ Procopius . Itacarccris clifios cum iufccpiflet Paulu & Silam,quib. credidit,inc[.c: Quidmihhvt ferttcr, faBo e.op^^ Ciii illi: Cofifide domino Icfi Chri fto,ita. cni m tu,& cuita dom' tuafcruabitur .Etconfcftim capitib. facrx tinctioni fub- milTis, veriireccpcrut fignij, fanguine videlicet coccincu Chrifti pro nobis oblati. Ob- tcftati porro etia funt fideli- bus Thcfi;aloniC(^,paratos ef- fenofolii ipfis imptircEua- geliu, vcrumecialuas ipforii animas pro ipfis cxponere . b DemifttergOi&c. 4« Pro- copius.Funis quancumuis de bilis , non difrumpicur, pcr ^, cuaferunc exploracorcs , pcr quam lofcp hum exlacuna fubduxerunc, Hieremi.am ice.iSc D.\nielem, pcr qu aDauid quoque per tencfira dcmiflus au fugic: Pauluseciamper fporcam fubmiirus Damafci , prr q^ dcnique pacriarcha: omncs viuamcpucds aquam fubduxc runc.
c ^dmontanaconfcendlt ite^&c. Adam.&c. Dat fapicns mc- recrix confilium myfticu,&: cxlcftc,nihil terrcnum habens. Vermontana, inquit,«.bite^ nolicc p valles incedcre,humilia,&: dciecta rcfugicc, qux excelfa func,&: fublimia prxdicacc.Ip- fa auc pannum coccineum ponic in domo fua,pcr qcl faluct' ab excidio ciuicacis,coccineu,f quod fanguinis formain ge- rcbac.Scicbac enim,q, nuUi efiicc falus,nili in fanguinc Chri- fti.Dacurcceihocmandacum : Omnes,quiinucncifuerinc in domo cua,faluabuncur. Si quis crgo faluari vulc,veniac in hac domii,in qua Chrifti fanguis in fignii cft redempcionis. Na iipud eos,qui dixerunc. Sanguis eius fuper nos, &fuperfilios «oy^roi.Chrifii fanguis in danacionem.Poficus cft onim lefus in ruina,&: in refurrc£lione mulcorii. Idco concradicencibus figno cius etiicicur fanguis ad pocna, crcdcncib. ad faluccm. Nemo crgo cxcra ccclefia faluac . C^ii foras cxic,mortis fux rcus fit hoc cfl fanguinis fignQ , quia hcc ert fandlrificacio , q p fanguinc conftac. Quia in fcneftra dcpendcc hoc fignii,il-
lud
E
Kairrar. Ib Pfal.ifi.
fucrit , fanguis ipfius erit in caputcius, &:nos erimus t alieni. Cundlorum autem fanguis,qui tecum in domo fucriiit,rcdundabitin caput no- ftrum , fi eos aliquis tetigerit . Quia fi nos pio- dere volueris , & fcrmonem iftum profcrre in medium , crimus mundi ab hoc iuramen-
banc^^vniucrsa ccrra , &: apud fe abfc6dic,Pacre,f.&: Fil!ii,cii Spincufantlro . Eccu vniacrfa ciuiras in qua habicabac,coci- diflec in ruina,Rahab pfcrua- ta eft, cii vniucrfa lionio fua, fidc (ignicoccinci.SiCj&iDris diccbat Pharifa.'is , cj. aduentii cius nc") cxcipiebat,'5<: coccini fignii,(quod erac pafcha,rede pc:o, &: exodus populi ex Ae- gypco]nullificabac, T^wMtviiHi, (^ !)ier:tricci prxcedentvosinre gnoLaloru. -jt Aug, M:-recrix,q fufccpit niicios, prxfumplit i promiflionc , timuic Deii,cui diclu elt , vt p fencfira n^itte- rctcoccu,]'. vcin frocc hcrct fi |innoxii. giiu fanguinis Chrifii, Eccle- . fiam gentium fignificauic .
•!< Procop. His fimilia Mo- Coram.m lof. fesljuoq; madauic, vc faiigui- ne pofies vngac, & limina,nc qucquifqua domocxcac,quo vafiacoreeuiccc VbiEcclcfi^ figuraerac,qucadmodam hic quoque in domo Rahab , nnncquc fidci confcffio pcr fune fignificacur. Qu^icunquc igicur fiduciahabcc in ouili,Chnfti iigno nocacus maneac.
•J« Rup. Tunicul' coccinc' in fcncftra ligad' , tiruP c paffiois Comm.inlof. diiica:,intcr oculosccclcfi.c iugitcr pingcnd'.C()co<nc' iiiC^ "P- "• funicul'jfanguinciie crucis figiiaculu lugiter pigcdfi i frotc. c Etpatretitu. ^ Cypria. Fons non clic £cclcliii,ncc (cindi E-ift. ad Mi- aduerfum fe,aut diuidi poflc,fcd infcparabilisdomus vnita- gnum, dei>*- te tencrc manifcftat diuinx fcriptur^' fidcs, cii dc facrameto ptixandis. pafch2,& agni fcriptu ill.ln domo vna comcdrtur. Qd ice circa ^o"*'- Rahab exprcirum vidcmus,cui df ; T?atretuu,^^ rnatrc,c{\.\o fa ^ . cramenco dcclaracur, in vna domu folii.i.in Ecclefia,vidu- roSj&abinterituinundi cuafuros,colligi oporterc . Qui(q.s aut foras cxieric,ideft , fi quis quauis in Ecclcliagraciam c6- fccucus.rcccifcric, 6i ab Hcclef ia exicric, rcum fibi fucurum, •Jc Idem. Scare cu,&; viucrc pucas polle dc Ecclcfia reccdcce? ^''' «>« »"'t« Scdes fibi alias, &c diuerfa domicilia conccdenccm^Cum di dtum ficad Rahab , in qua prasformabacur Ecclcfia . Tatrem tUHm,& matrem tuam, cr fratrcs tuos colligcs ad tcipfam in dwiium tuam, & erit,omnis^cjm exierit ojiium dumus tux. foras,rcus fibi ciir. f Qui oflium domus tuxegrejfns fucrit,fanguis. ^.* Rupcr. Quicu- ^°'",'^"/" quc feipfum ab vnitace fidci pra;cidenc, ha-nclclquc ac ichi f , ^ maca
NICOLAVS DE LYRA.
1 Qiii refpond.Anim.no.&:c. Hic accipitur animapro toto ho mncqina efl pars principaUs homiBis^-pelpro ipfa fita hu;nana.^cjuie caufatur ab anima.vtfn ibi pr^dicatio caufalis,non formalis^quia ani tna h umana eU immortalis .
2 Facic.in ce mi fe. Te & domitmpatris tui faluando. S Ecvericaccm. luramentum fcruando.
4 Dcmific crgo. Hic evploratores ahire fmiituntur.cuiiis modus dffcribitrir^cttmdicttur.Dcimik crgo eos pcr fii.dc tcnc. Hebrfi (jui dkunt I{jhahfiifle merctricern, dicunt qubd fditafuerar prr fune illumrecipere fornicarios, & emittere,vt ficut fuerat ci tnJlrHnicntii peccati , & tranfgreffionis,ftc & cificrci tnflrumentum faluationis.
5 Donms.n.fciuitatis.hoc additur, ad oflendcndum,qu6d de fa- iiiipout at emiitcre exploralores (feneflra,qua hahcbat fupcr muru.
Sicut
Sicut,& Taulus demijfus efl,vt habetur ^•3. 9.
6 Admoncanaconfcendice. Fhinonelviacommunis.
7 Ibique lacicace.i-'£ef Iord.inis parum diflaret d Hiericho,tame adtantim tcmptis manferunt perfecutores cxplofatorum,quia 1/0 fo- lum quxficruttt cos in via, & in termino vix ,jed in btibulis circun- quaque. Hcbr--ci autem dtcunt,quod rcuelatum futt ipfi I{ahabpruf'a- lute exploratorum,qubd tantim tardarent .
8 Si xngTC.i.rubeus.l-etiuerat enirn ipfa i^hab adexploratorib.vt darenteicertumfignii faluationis fnx,& fuoru,& ipfl dcderuni pro figno,qubdfuniculutpcrqucmdcmiflifuerant,l/garcturinf€nefira,et (ic cognofcerctiir domus ab eis,& exiflcnfes in en, & idco dtxcrunt^q, fifuniciilHS ilie non effct ibi pro figno,immunes rfjcnt k iuramento.
9 Qui oliium domus,&:c. i.ipfe erit fibi cauf-t mnrtis,
10 Cundtorum 3iutcm.ideii,obiigamus uos mortipro coriifalute.
^5
^ mara fccffrir, r.t«
A $}Hi ipfi^ trt in ca-
/)«tr;rtr. H.scillu
gloriofa fiint » q
did.i fiinc (Jcci-
iMtatcDei,con)-
probancc S.iliia-
torc:Vlcmorcro
P^^"- R.ili.ib,.Vbaby-
lonis.fcicciu mc.
Ergo q'.iicuaiiC
a cultu )Xn alic-
ni , angiiniaci k
pcccatis , dcni-
GIofordin.&NicoLideLyra. 24
to,quodaiiiuraftinos. EtillarcrponditrSiciitlocuri cftis.itafiat. Di- f atres ranc , ^; l) .* , 1- r I- - ■ r o oinncs p.^r vnu
mittcnsc]jcos,vtpcrgercnt, appendittunicukicoccmeuintLMicttra. t fiiuacir ftiiicu- llli vcro .ambulates pcrucnerut ad motana , &: mriferunc ibi tres dics, * Um cocc-nLmm donecreucrteretur> qui fueratperfecuti .Qua:rcntescnirn pcr oninc p^^^crncis^c. m viam.noiircpcreruntcos. Quibusvrbcmingreflisrcuerfifunt,&:de- 3 {cenderunt cxploratorcsde monte, d^Iordane tranfnvirovencrunt adlofucfiliumNun, narraucruntqueciomnia, qucEacciJcrantfibi ^ atquc dixerunt : Tradidit dominus omncm terram hanc in nianus no ftr.is,&timorcproltratifuntcunclihabitatorcseius. * 5
Q^sf.r.inlo''.
grati in v:tijs , vcnicdo in vna dornu Rahab,cognati f\m,Sc qui vcro fant cxcra illam non faiuncur zccrna vita
i . fracres
limis Chrifhli- gniculiun .
•j^Theodorcr. Pi.Ll:ioncs cxo^') racorum vald^ corifvi.int veri- tati.Nobiscnini , .., . . f.a-.is pcr tccL- ,aca,p..a4ui
li.ini proUCniC, viderun: noi.
N ICOLA VS D E. L YR A.
I Appcndic funicu. id efl,/ijtim cum appL-ndit ,nc obliuhni dare t'.tr,& vt bac exploratores vidcrent anteejnain recedcrent . % lUi vcro.H/V exploraiores ad lofue rcuer. wttur , prJimittitur ta- men Utitatio eorum tribus dxbiis in montanls . i
? Rcuerfl
3 Reucrfi func. fcilicet evploratares demontms ud locu/n vbi e- rat tr.infnus lordanis.
4 Atque dixerunc. ^c// diccret^tz certum cjl acfi cjfet faBum' Et caufa fiibdiiur civn dicitur .
5 Ec cimorc prortraci func. id cJl,non babcm virtiitcm rcfifl^dU-
ic.i. V^
CAP. III.
'^ando videritis . -J* lofc. .j.AwJc.i. V^ Icfus cranfpofuic cun- £tum cxcrcicu^cocamq; mulci tudine cali modo. Preccdcbac quidc faccrdoces babecc! ar- <:5, dcidc Leuite cabernaculii &:vafii3qu9ad focrificiorij mi niftcria lliiic nccclTiria defcre tcs. ScqucbaturauceL«uicas, pertribus fuas omnis cxcrci- tuSjhabcns in medio infanccs atque muliercs . Mctueban: t pf«epe™°* cnim propter cos, ne vim pa- 5^P"^°'"*""cercncurinfluminc.
' -^c Rabbi Lcui.Ftnicuin iam
K crac criduum , incipicnce ifta
noclc , q ad dccimu die mcn- fis cum pt!nercc,pfiirutacrac traic<ftioi. Vcra luceclTecxpe dtaca moncnt ilfa vcrb-i.Et?6i pernonarur,t,&c. In lucc ufic di laca cft craicdtio , vc ca intignc
•fcrc.
p. III.
Gitur lofue de 1; node con furgens mouit callra e- gredientefque deSetive nerunt ad lordanem ipfe & omnes filij Ifrael , & morari funt ibi pcr tres dics. Quibus cuolutis tra fieruntt praeconcspercaftrorum medium, & tclamare eocperunt. Qnando videritisarcam foedefis dominiDeiveftri, &faccrdotcs ftirpis Leuiricx portantcs ca.vos quoq; cofurgire,& fe quiminipcedeces,fitq; intervos , &arca^atiii *cubitfira duu mi!ium,vt t procul m;igis videre poffuiSjSi nofle , per qua via ingrediamini,quia ipriusno ambulartispea, &caueteneappro-
cis culcu diuinu numc,,p fceli- ci craicttionc , bclhqucaufpi- cio . Dcniq; vc hac ipfiexpia- cionc pcrmoci omnjii aiiimi acccnciores cfTencad confide randum , quod fat^uin ibacur miraculum.
AusT,. Sctibe populo dicunc: Cimvidcriiis arca teUimonijDi noJ{ri,& facerdotes,et Leuita^ por tantes eam,&c. Logc iufiu eft arca pra;ccdcrc, vc pofiec a po pulo vi dcri . Ta m grade en i m agmen , fi pofi cam proximc pcrgcrcc, no eani vidcrcc prce irc,nec nolfec qua fequererL^r. Lx hoc intclligicur , quod co- lumna nubis, qua: folchac mo ucnd's cafiiis fignum darc, Si icerofiendere, lam rcccllcrac nec eis apparcbac . Hi nc failil cfi, quod tridiium illuJ ex hii maii.i d.fpoiicionc p:<cd:ccrc tur. Nuncergo duce Icfu.pofl arcam domini fc;quuncur,nu
E
fmane.
Lr.Xofuc
tprxfcAi. :
n F
miraculu abomnib.pfpcdiiexploracumq; fierct . Deinde,
vt vel vna no;Se habcrct populus jd cxpiadii quoda fandtita bc f.ibcraita, tanquam vclamine ablaco,
cis
Hbr.
Ciuifio.
NICOLAVS DE LYRA. C A P. IIL
Gicur lofue, Hic confc<jHe>iter agttur dc i'igreffii terr.(, qiii fa£lu: efl pcr tr.znfitum Jordatfis , & ideo prtmo ojicnditur quid a6ium e 1 in ipfo tranfitu. fccundo quid in exitu 4. capi. tertio (fuidin {iatu,cap. J. Vrimapars (tiuidiftr in tres^quiaprimo de tranfiiu d.iiiir prxceptum.fecundo additurjignim diHtmtas dandum, ;6/.Diitirquedominusad lofuc.tenio poniiur vtauftiue complc' nentum ii/.Igicur cgrediis cfi populiis. Circa primum dicitur.
1 Igicur lofuc dc no.con. In Hcbr^o habetur babboquer, De ntane conjuygens , quia furrexii in aurora , qux cjt confinitm diei,& noliif. & fic poteU vtroque modo nomnari.
2 Egrcdicnccfquc dc Sccim,&:c, Locus eU vndemiferat expto- ratores.
I Vcncrunc ad Tordanem. Q^i non midinm a Setin dijlat. 4 Ecmoraci funcibi pcrcrcsdics . Dicunt expofitores noflri, qiiod ca".fa huius mors fuit,eo tp lordanis Jluuius tunc ex rcfolutione niuium increuerat,vt habetur infra , & ideo Jicterunt ibi tribus dieb. ^iwiif-jf.e aqu£ aliquantulum decreuijfcnt . Sed hoc nen vidctur bene cofonareveritati Hebraic£,quiairifcacod.cap. vbinos habcmus, lor danis autcm ripas aluei iiii ccmporc mcfiis implcucrac./'» He brxohabetiir fic . Ec lordanis impicucrat fupcromncsripas fuas omnibus dicbus mcifis, q dies duratf dnos mcnfes fecundii lJchrxos,vt didumfnit Gene.S. infine. & idcofi caufa wor<e fniffet f.xcrcfccmia lordanisjihj IfraeliLidcmfietiJjcnt pcr maiusfpatiiifar
tis.
tis,quam'per tres dics, v: videtnr. Ideo aliter potefl dici, fcilicct,quod caufa illiu! mor£ fuit , quia lofne cxpeSlabat rcudationem domini de pwdo tranfi itndi,qu£ fafla fnit fibi vUima die de illis trih. & in cra- fiino trarificriint.Fnde iP.c dixit lofue ad p:ipiiliim.S<mi\li\camini: cras enim taricc dominus incer vos mirabilia. .5"/ enim dprinci pio lofuefciu 'Jfi;t,qubd abcus lordanis ficcari debwffct proptcr corU tranfiui,non oportuijfet eum expcB.ire per dicm, 'wc per horam .ppter diminiicionc a^jux . Dicunt autem Hcbrxi.q:i6d prima dies de tribns p- diilis fiiit tricrfima,& per confcqucns vkima lu5i:isM ^fi,qnod opor- tet dicere fecundum pri£dicla,fciticet, quoda morte :VIoJi vfiue ad tra fitum lordanis inchifiue fluxcrttnt tantua triglnta tres aivs , ita qtwd die tngcfima tertia tranfierunt lordanem.tres autem dies prxdifl.c im mediate prxccfiferunt di'.'m tranfitus,vt patct in textu. Ex quofequi- tur,q-iodprir,ia illarum fuit tricefima dies tuSus Mofi . y Quando vidcricis arcam. Ev quo patet, ^ alirer port.tta fiiJt tunc,quam antcin motione caHrorton, quia ante portabatur perLc- uitas,qui erant de familia Caath,vtpxtet T^t. ^{^ l o.
6 Vos quoque Con.E.vaao ctiam patet,qubd alio ordinsportaha tur arca,quia in alijs motionibus cijlrorum fex tribus pnecedebnnt ar cam,& fex fcquebantur,vt habctur 7v(«/w. iQ.hic autem arcaprAce^ debat.Et ex hoc eiiam vidctuji,e^d nubes, ^ua prius ducatnm prtxbe bat, recejferat.
7 Sitquc inrcr vos,& arcam ^pa.propter reuerentiam .
8 CubiCorum duum mi.Cubitus cnminct pcdem cum dt{.-ibus tcr ftjs , & efl me>'fura a braihij (ubito adfummitatem digitonm .
I S.iii:^ifi-
t ne .-.ppropii
qix-[is ei
nodc poilitil
|,)b heri,&l
diultcitius
Heb.
t &cauete 1
appr')piiK)m
ti> ad ar«an{
MORALITER.
^ Qjiando vidtntis mamfadcris doniini Dct vislri , 6" facerdotes
fiirpis
. fi\rpisLcmtic£portan.&c. Hicagiturdemodotranfcundi lor dancm,qui fliit miraculofus , &:ideoper hoc lofue fuiccxal tacus , fecundum quod dixic ci dommus.
1
lofu
;.er Obr.'.. R.bau. c.n.
Cap.Iil.
26
•j: Hwbrsf.Tribus paftoribns Ifraclis tria infignia dona c6 cefra fun:, Mr.nna quide Mofi columna nubis Anroni,puce' Mr.rix r.iericis Moitua porro Maria,fublac' ctt putcus,rccu pcracustame mencis Aaronis,& Molis. Morcuo Aaronc,di fparuiC nubis coluna,&: fi poftcaiic illis Mofis nierico rcddi
MorcuoMofc
mittitur. Vndc.2^d/7/>wMv obutam Clmflo in iicrd,&c^\\\\\ crgo D c(} , quod metuat lufius , cui omnis creatura f.uTiulaf',<S<: cui i.Theff:*, d f .5"/ tranfieris per if/iem^flumntn non aduret te^ &c. Omnia cro^o Eu. 4 j .4. q in priorib.gcftafunc, in te fccundum myliicam rationcm coplentur, qui cupis idololacnx ccncbrls dcrcli«5tis ad ;nidie
Hoaiil 4.
PasM-i^-a-
tia diuing legis acccdcrc, Aegy- ptuin derclinquis, cum cachccu nicnis aggregacus, 1."^ pricceptis cccleliafticis parcrc cajpifti, <^ cgrcffus mare rubru, &. in defcr t! iracionibus poficus, ad audic- dum legem Dc\., &: incucndum viiltura Moyfi pcrgloriam Do- minircLicIatu,quotidicvacas.Si autcad bapcifmii vencris,&co- fiflcnce faccrdotali , & Lcuicico
niIfracl.vtfcia.n^qu6dficutcimMofcfui 5, Jit^bl^So^^^^^^
pinqucds ad arca . Dixitq; lofLic ad populu: SanClificaminircrasenim facietDomin'iii ^ ter vos mirabilia . Et ait ad facerdoccs : Tol- ] lite arcam focderis , & pra^ceditepopulum. Qui iufficomplcntes tulcrunt, & anibula- ueruntantecos. DixitqucDominusadlo- 4 fue . Hodie incipiam exaltarcte coram om- ^
i Cuiiiiic ChjiiUis exaltatur ciiin in raoite cius bapt-zatut.
Phil. «.b. ;xuemuin.
Qii|ft.». i3
ca.Morcuo moic , pcrieruc cria hxc,ncc poftca rccupcraca. a UoiUe inci. exalta. Adam. Mulca prodigia in ercmogclla func,&: nufqu.im diocur exalca- tus Icfus. Vbi vcro ctalicur lor- danis,dicicur ad cum.Hodie inci. exaUe,6^c. Exalcaciocnim Icili in cofpcilu pcpuli , abapcifmo fiimic-exordium. Qui cnim ba- pcizacur , in n-.Qrcc iplius bapti- zacur, cuius mors in crucis cxal tationccomplccur. Mericocr- g,ocuique fidcliuciic primum Icfus exalcatur,cu ad myfieriii baptifmiperucnic. vnde. Exal~ tauiiillii Dlus, & donanit illino- menyquod cjifupcr omnc nvrncn^ ctc. ^ Theodorecus. Sicuc lofuc ex miraculo apud lordancm e- dico, innocuic cffc vir .a Dco di- lcrtuSjica lefus ncficr poft fufcc pcum a loannc in lordanc ba- pcifma, dodrina? , S>L miraculo-
rum fccicinicium.Exdtat' por- c th:Eum,' HeuiEum, & plierczaeum , Gcr?c- ro non cft adcpcus , quod prius ^ /- " _» i^-,i/-,P
non ,
(tcrijs , lordanccranfmiflbcer- ra promifrionis incrabis. In qua tepofl Moyfcn fufcipit Icfus, noui itincrisdux.Tu autcm mc mor cacarum vircucum ,qdcibi mare diuifum cft , q^ aqua lor- E danis ftecit,diccs.-i'/«'^ ejl dbi ma 1'^^''"
Deus viues in medio vefiri cft , & difperdct
j in confpe6lu veftro Chanana^um , &:Hc-
« th:Eum, Heua^um, & pherczaeum , Gcrgc-
lXe\/ccfpatVfcdc .""quod ? ^«" qaoque,& Amorrh2U,& Icbuf^u. Ec-
Mntli. 3. CoaL
habcbaCjVCpocc, qui ignorabatf cffe filius Deijdcclaracus cft ca- lis,pacrc diccnte, H:c cflfiUus me us dikrius, &c.
•jcProcopius.Nc cui videacur alium cflc Deum vcccris,&: no-
ux Ecclcfia: , lofuc cum Mofe coniungic, vc vnius Dei cura amborumciiedemonftrcc .
b Domi.de.vc.&c. Adam. Pcccjtori omnis crcatura hoftis eli,ficuc Acgypcijs fiuuius,ccrra,& c^Iu.Iufto feruiuc oia. Ma rerubrfi crallc licco vefIigio,Aegypci' fubmergit.In crcmo i.in dcferco horribili,&: vaflo cib' de cglo miniliracur lufto. Ec in lordanc arca tcftameci dux eft populo . Aq dcfcccruc facerdotib.&Lcuicis. Similiccrcibi^qui pcr bapcifmifacra- mcncij lordanis fiucca cgrclfus es, pcr iplum acra cralicus ^
mitcicur.
ita & tecum fim.Tu aute priccipe faccrdoti- f
bus ,qui portat arcam fccderis,& dic eis.Cu s
ingreili fueritis ! parte aqu? lordanis, ftate
ine.!.Dixitq5 lofuead filios ifrael: Accedite ^
huc , & audite verbu Domini Dci veftri. Et
rurfum:In boc, inquit , fcietis qddominus '• yequodfugiflit&tuio^rdauis^uiaco
uer/us es rctroifHm,&c. Ectc{pon dcbic cibi fermo diuin Js.-^/4c« domini mota efl terra , a facie dei la- cob . iini conueriit perram infiagna aquarum,& rupem infontes, &c. ^ ^ c C/7ij«a«;e«j.poffidens,vclpoC
cc arca lOEderis Diiiomnistcrrieantecedct " feflio,vclnegociacores,velmu-
vospcrlordanem. Parateduodecim viros " ^^'''J'/*, ^ .. ^ ^ 1 1 I »/- I r 1 r I -i d H r*<8«x.tormidans,fiuclTU»
de tribub Ifraei,linguIos p iingulas trib. Et pens.
cupofuerin£veftigiapcdumfuorum,facer- '^ ^ Heuxus. Lapidescolligcns.
* f P/jera3;_.««f. Separaus,tiuc dif-
feminans.
g Gergefms . colonum applica,vcl colonum eijcicns,fiue aduena appropinquans . h ./^»2o»r/jx/«.Amarus,velIoqucns. i 7eiM/k«i.C.iIcances,veI pra^fcpe corum. k •:« £cce<irc.z/«rfew. Procopius. Traulicusarcaivobisfitfi- gno incernecionis gcncium . Qucmadmodum quoquc vo- bis cfle dcbcc copiarum aduerfarum, fi qux in lordane foe- ric arca,qux fidei in fe complccticur arcana .
^ 3 MelHs
Tii.ai.
Ibidem b.
NICOLAVS DE LYRA.
1 Sanftificamini. Expofitorcs noflri dicunt, quod ifla fanliifica- tto inulligitHr,cjuod conciucrent ab vxoribus fms, propter reuerentia rrtiraciili incraUinofiendi ,ftCHt & ante dationem lcgis prxceptum fuit eis,vt continerent ab vxoriuusfuis,vt habeturExod. l c^.Hebr^i autem dicunt, Sicis par.ici, vbi nos dicimus. Sandificamini, quia vtrbum iilud quadas ejl^quiuocum ad prfpararc&faaSiftcarcfed qudis debcbat ejfciiia pr£paratio,non dicunt.
2 Cras enim facicc Dominus inter vos mi. ficcando alueum lordanis, vt exprimctur infra .
3 Ec aic ad faccr. hoc dicit lofue in die tr.wfitus Jordanis .
. 4 Dixicquc dominus.H/<: exprimitur fignwn diuinitus dandum, cum dicitur .
5 Hodicincipiam exal.cccoram omni Ifracl. Licetenimdie praccdenti reuelatio fa£ia fuijfet Iofue,ytprMi£ii*m efl , tamen ttinc fuit repiicata ad maiorcrn affertioncm, & etiam ad maiorcm declara- tionem. Sicut enim in cognitione naturali proceditur ab imperfeQo ad ferfeUtm,vt hahciur i.Tl)fficorum,flc etin cognitionefupcrnatura li,quxfitperdiuinamreuelationem,aliquandoveritasprimoreuela- tur minus perfe6ih, p oflea perfc£iius,
6 Vc
6 Vt fci.&c.cum mo.fui. perflgna mirabilia.
7 Ica,& cc.fim. qnodpatuitpcr tr.infttum miraculofum.
8 Cum in^TC.fnc.&CC.Dicunt Hebrei,qi iieterunt in lordanef- fc ripam,per quam ingrediebantur ,qnouJque totus populus tranfljfet. & ex hoc dicuntijda alia, vt patebit poflea . Sed videtur falftm,per boc quod infine biiius ca.dicitur. Saccrdoccs,qui porcabancar- cam foedcris domini ,ftabanc fuper ficcam humumin me- diolordanis. Exquo vidctur,quod proctfferunt vfque ad medium 4I uei,vt populus iranfiret fecurius.
9 Accedice huc,& audire verbum dom. Hoc di.xitIofueprin cipibits p<>puli,in qtuhus totus populns virttuliter continetur. ^o« #• nimpotuiffctto^Ui pnpidus verbum eius audire .
10 Inhocinquicfciccis,c|,dominusDeus vjuensin mcdio vcftri cH.fciiicetper opus mirabile,quod non potefl fieri,nifl diuin* virtutc, quod exprimitur cum dicitur .
11 Ecccarcafccderisdo &c. ^d cuius appropinquationem (ic- catffutit aqufyVt exprimitur poflea.
I i Parace duodcci m vi.fciiicet ad tollendum. i i.lapides de alue» Jordanis deftccando,vt exprimitur in principiofe.ca. 1 j Et CJum pofuerinc vc.pc.fuorum,i5ic.Hic exprimitur modut dcficcationis aiuei Jordanis.& patet iitera.
I Igicur
I
M O R A L I T E R.
5 Hodie incipiam exaitare te coram omni lfrael,vt fciant,quod ficut tum M(>fefui,ita & tecumfum,&c.h\\c^oncc.^t hunc cranfi- tum fignificacur b.nptifmi ficramcncum,vc diclum cft fupr. In infticutionc vcro bapcifmi,dnslcfus cniuslofucfigura ftiicin gcftis,& nomiriccxalcacusfuitcora foanne Bapcifta
6 alijs affiftcntib.per apercioncm cocli fuper cu,?C per vocc pacris diccncis:H/c eiifiiius tnius,&c. & per tcftimonium fpi- iiciinjtilli in columbar fpccicdefcendcncisfupercum, &C mancucis, & dcinccps pcr mulca miracula alias inaudica.
•}• Tu autemprf(ipefaccrdotibus,quiportant arcamfaderis^etc.Vev iftos faccrdotck f iguanf apoftoli alijquc difcipuli , & corum
lucccflb-
fucccfforcscuangelium Chnfti per orbcm porcantcs . C^ quidc euangclium bene per arcam fignificacur,co q, cria co tinebacfpiricualiccr,quxcranc in arca conccnw, f cabulx,u quas fignificabacur lcx vecus,quam concineceuangelium c- iusimperfecSionemfupplendo . SccundumfuicvirgaAaro, qu^ fignificauic dignicacem rc>!;iam , &C ficccrdocalem, qua concinctauitorcuagclij Chiiftus,qui cft rex,oi facerdos,5£ perconfcqucns ipfum euangclium hocconcinec.propccr quod dicicur cuangelium rcgni,Macch.4.Tcruum tuic ma- lui, per quam f ignificacus fuic cibus fpiricualis cx vcrbis cua gclij . propcer quod loh. 6.g. Chrifto dixcruncapoftoli:D«- mine ad quem ibimusiverba vits iternf habes.
¥
GIof.ordin.&NicoIaicIcLyra'
^^
iizfl.i.
Qi'
t lcrirho.
,1 Mf0' 'mt>ier,l,1^.^icmin d'chuf mffjis mV/V/.Hoc iiicrcJibi qii.im fe arbjrnbrtur fi p bnftesh.ihcrc pcrmi rsionem,i'r;tei: p |j.vfrc3io'nibiRnoQris,ibi aijccipfticut pcrhibct quinouc- hec Dcustr.infibiicm tluuiu ficricicomnromilic, m.igm:a riuir)'nin!ciovcriscft mcfMyiniici^funcautillcfluuiusrc- dincmcius in\minucs.Cumquef.>ccrdocib.primisincrocuri
dundac , & implciur amphus . , •• '"' -i- 1;^ —^^ a..—.^."-
q.iwm pci hvcmcm. dotes qiii porfant arcam focderis domini
jDci vniuerfa: terrx in aquis Iordanis,aqiias
quxinfcrioresriint,decurraatqidcficicnt.
QucEaucemdcfuper vcniunt,int vnamolc
coiififtent. Igituregrefluscrtpopulusdcta-
bernaculisfuis. vttranfircntIordanem,&:
a Qiiia Pft fikCi Jotuin magiRcrium rfrducitur populus ad tcrrim promillio nis eTD quis c'X hoJie in illo orfiiue di^iiui alcribi,ccdcnt ci iplj tluciua loidst nu.Sc ip(aelcm.:nts vcrebiimur.
facerdotes qui portabantarcafocdcris, pcr- gcbat ante cum .Ingreflifque eis lordanem & pcdibus eorum in partc aqux tin(5tisf lor- 2 ' danis autem ripas aluci (ui t tcmporc mcllis
a Qu^a pars eorum qui baptizantui , acccptam cxlelhs gratiz du!cedincmj cu- ftod.unt.
b implcucrat) tfl;efe'rutaqua:,dcfccdentesin 3 locovno, &inftarmontisintumefcctcs ap- parebant procurab vrbc^qu? vocatur Ada,
a Qiii,a pars in pcccatoruin am.iriuidincm conuertitur .
qux,eftad latus sartlia Quaraute infcriores "^ crant in marc folitudinis ( quod nunc voca- turt mortuum ) defcendcrunt, vrqucquo j
T Actctna mo tc pcriicnt.
omninodeficcrent. populusautcm incedc- 6 &igni approximaucris,clarius
a CJm docent populum de Acgypto exirc.i.de ciroritus miindi,& uaniiic per r cr IgllCm cffulgcbiS.Si flipCrC-
eicn,um.i.tentat.oncmfccul.. ^^ jS . dlficaftl hgn.l fanum,ftipulam
c battcotrallordanem, &laccrdot£Squipor - =" - ' ^
tabant arcam foedcris domini ftabant fiipcr ficcam humumin mcdio lordanis accm- di . Omnifquepopulus pcr areteai alucum tranfibat.
b stvmmt ■i-;nx dtfcrndtKtes.&c. Ad.im . Konabfquc mvflcnj _ ratumc^rh cr.jr fcripcu, r\j d infcrin- p,ns Aqu.iiu lordanismcraicur qtiiecar ,,^ n);nv,&.'in amaricudm'- Uuac p;u s aute in dulccdinc pcrfeuc- rct.Si cnim ocs qui baptizarur , acccpte c.ricflis grafi.T dulcc- dinccufloducnr, luillus inama < ritudincm pcccacorum vcrccrc iur. Scd fqpc fufccpco b.iptifmo ad (Vcularia rcdcunr,&auaricic falfum poculu bibuc, &: in mare flucnccs, tallis fludibus pcrcuc. Pars vcroillaqu.-B inftabihtate pcrmanct & dulccdiner-iuat, fianificatcosqui acccprum mu ^ niisDcifirmitcrtcnct. Etrcdc l*mnibiifdi« ^,j vnapnrscoiuquifaluaritur, *■>**• jjuia viius cfl panis qui dc ctIo
i.Cw.f.i- d^fccndjr,&: Hdcs vna,& vnum lo.V <<• b:;ptifma, &vnusi"piricus quo
Eph.4-». omnes purificarur in baptifmo, &: vnus Dcuspaccr omnium . ^s Thcod. Rccf nrusimpctus aqunrum inflar vciis tumcfcc- b.ir,fic in faftigium attollcbarur quia cerminus .nb opificcpofi- tus quouis ad..mantino muro tbrciif^ ipfain rcrincbar.
Ir.f fhiis . Mctuenre duce
farfirum fluminis, cumeflcc
grar.d:sciusimpctus, & ncque
pcntibustrafirctur.qui cciam fi
^ vcllcc ei ponccm taccrc, ncqua-
quam
cibus, mci^.bilis iamfluuiiis vi-
dcrctur, .ilcitudinc ciusimmi-
nut.i, alucovero quafiadlicci
p.iuic^cnri inftarcxpoliro, o.n-
ncs i.im confidcnccr fliutiui.i
cranfmcabanc, &qu.ilcmcum j- vnoaceru.
Dcus fucurum cflc prccdixcr.ic ,
calcm clfc confpicicbanc.Ec flu-
uius quidcm cgrclfis Hcbneis,
dcnuocrcuic, 6c magnicuduie
fuam ipcepic.
C Sxce;-dotes 'j. onr.^c. Idcm fa Orig.ho.4 .
ccrdocalis ordo &: Lcuicicus ar-
cx Dfii afTifl ic , in qua lcx Dci
porcacur.Ipli enim funcqui illu minacpopuludemandacisDci. R Vndc . Lucernapcdibm meisrer- tDeeon.di, bi'm tunm , & lumcn femitis mcis . r''^'|"^" "*^ Hoc lumc pcr faccrdoces &: Le pfai. ^oz\a. uftasacccnditur. Populus,in- taccrn»,&i quit.Iongc lit ab arca tcflamcci i*arm(.htit dominijduo milia cubicoru . Sa- ^""^^^/gf "" ccrdoccs vcro & Leuicc ^pximi ♦valde."*"' &:cajf>ximi, vcin humcnscoru porcct'. Bcaci qui mcrccur ^xi- mi cflcDco.Scdfcriptuclt.Qui approximac mihi approximant igni. Si auru& argcncum fuecis i.Cor.j.(
tmarc (alis
confumeris. Bcaci crgo qui pro- ximi funr,vcignis cos illumincc non adurar . S.tluabicur can-.en Ifracl, fcd logc pofitus itcr agir, non fua vircutc,m miniflcnofa cerdocum.
^ CAP.
4
NICOLAVS DE LYRA.
I Igitur cgrcflTus. Uicconfecjurnter defiribitur tranfhus & figni complcmcntffi/. & pJtel litcra vf/ueibi, 1 Iordanisauccmr!p.is alucifui tepore meffis impleuerat. T^nnpotejlinttUi^i, qiiod ttinc colligcrenmr bluda conmuniter , ffuia dccima die mcnfn ^nmi tranfucrum lorda/itm , vt habctur cap.fcfjn^ mcnfis futemprijfius Hebrxo)umincip t a lutiatione propincjuiori <e- quino6lio vc ruali,jiuefit antc, /iiiepaJil. Sed diciiur tempus mcjfispro ianto,quia in tirra promijfiQnis^qux calida efi , in aliquibus locis ma- gii calidisfpicx alu^ua apprnpinquabant ad maturitatem , f^ de illis colligcbatur manipnlus & torrcbutur aliquantulum , & pcr confrica- tionruitxcunchantur grana.,dc qu'ihi<s ficbat oblatio infcfiiuiiatc pa- fchali,nu£ cchbrtibaiiir i ^.die menfisprimi, ythabetur Leuii.1.2. & froptir hvc Tner.fisprtmus vocatur nicnfis nuuarurii f.ugum Exod. i j . &Dcut.t6. iluod autcm hic inttrponitur de inundaiione Icrdanis, hocfuit ad dciLrationem maioris miraculi mficcatione aluei lorda- nis intranfitufiliorum Ifrael, ideofubdilur. 3 Scctcrunt aqux defcen.&:c. Contra naturam, cumfintfiuid<s.
qiia:
4 Quijautcm infcriorcs crant,in marc folicu.quod niic voc. mor.dcfccn . Ifle locus erat magnus lacus , per qucm t> anftt lorda- nis finuius . & vocatur marc Jecundnm modum lo^f.endi Hebraicum , tiuo omnis congrrgatiofuagna aquarum marc focatur^vndeCene.i.b'. dicitur : Congrcgacioncfq; aquarum appcIlauicmaria.Ef hoc modh flagnum Gencj^arcth , ptr quodtranfic lordanisfiuuius , voco' turmare Tybiriadis^O" mare GatiUx, vt hab^tur inpluribus locis itt euangclio, Et eodem modo in propofito lacusifle vocatur hic mare fo- l'itud'inis,qiiia efi iit.xta difcrttnn Sin.Et mare mortuim,eo quod huHus pifcispofftt ibi viuere,rt dicit Thilofphus x. Meieorormn. vbi loqui- tui de tslo lacu vclflagno;tkmquia aquxfunt ita ff>iff<!C,^uodfunr qna fi lutum : prrftcr quod vcfiiminta :bi proicSa magts fordidanmr qua lauentur, vtdicituribidem : tumquiafunt excefiiutfalf^ ,proptei-e« alibi in fcnptu ra vocatur m are falfijfimum .
5 Vfqucquoomnino dcfi.<jia//>et7«)?//or«wiyr«f/.
6 Populus autcm incedebac contra lordancm . idefi, pn lot' danern,ita quod ponitur hic vna priXpnfiiio pro alia.Fel dicitur,conira lordanem : quia populus approptnquabat ad aquas lordanis defuptr ■pcnientes, quafiabant ekuatd ad modum coUis iuxta tranfiium popif li, Cxterapatcnt.
Duode-
M.ire dl< moriuuo^
MORALITER.
j Stetrrunt aqujt,&c.Vcr quas fignificancur mundi tribulatio nes.Efa.S.b. Udducet domii.us fupercos aqu.xs fiumhtis fortes& tnultas: rcgcm .Afyriorum, &c, Per hoc igitur , quod aqua: lor- d.inis fu pcrucnicntcs, & eiiam infcrioVcs arca: tranfitum no impediucruncfignificatum fuit , quod fnbulationesmundi prarteritx non impcdircntportationcm cuangclij per orbc. quod patct.quia pcifccutio Iiidcorum m primiciua ccclcfia, & poflcaperfcciuio lyrannoium &: ha:rcticorum , non im-
pcdiucrunc
pcdiuerunt prardicationcm euangelij , & fimiliter fperandij cflquod fupcrucnturx no impcdicnt.faltcmomnino.i.Co- rmt.io.c. Fidelis Deus qui nonpanetufvos tcntari ftipra id quodpo- tefiisjcdfaciet etiam cum tentatinncprouentum, vtpoffitis fuflinere. Pcrhocetiamfignificatumfuit, quod tranfitusclc(5torum ad patriam, noinmpcdiecur pcr quacunquc cribulacioncm. Pcr hoc aurcm quod arca prarccflicpopulum in ingrcflii lor d.anis,& in cgrcflu fccuracfl,fignificacum fuic,quod cuange Jijprcdicatio Gcncilcs adbaptifraum adduccrcc, &c addu- fios m Chiifto confcruarcf .
29
lofi
Lie
Cap. IIII.
30
A
I
A p. iiir.
Vibus tiafgrcffis dixit dns ad lofud. tligeduodecim viros fingLiIosper iingulastribuSj&pri^cipeciSjVttol lant de medio for Janis alueo , vbi
fteterun c pedes facerdotii, * duode ^ *^^'"^ '" veritate.^o- y/^/^^l cim duriitimoslapides, quos ponc tisinlococaftroriivbi fixeritishac
B
PfaL ri a.
c
C A P. III r.
a T '^jeternim.. Aug. X QTTn in ^rernum, cCi calu&tc.rarrin- fcanc ? An quoni.im xtcrnum aliquid fl- guificat,rum iplisE- terni cfle no poiTinc J" Qiiauis polTiC quo I in Grxco clt *'«»• tm <w«wf Lacine dici vlq; infcculum . b TeP.lnaititque poptt- lus & tra.nfii'it &c.
Adam. Q^ii marc rubrum cranfierunc biptizaci func , in Moyfe,,&:itiiiube,& inmari. D>.'iiisvcro qui lordanem flmi- litcr cranfcunc, pof- iiimus fimilicer di- ccre,quiaomnes in Icfu bapcizati func in lordane . Quod vero fcripcum cft . Et feHi- namtpopul:is,& tranft' tiit lordanem . non pu- to clTeociofum. No- bis enim veniencibus ad baptifmum, & fu- fcipicncibus , verbi Pei facramcncum , non fcgniccr a^en- dum cft , fed fcfti- nandum, doncc om- nia , niandaca im- pleamus, vc perue- nirc ad promiffim bcacicudinem , me- reamur. Cum vero omnia cranlicrimus , diligcntcr, & cautc inccdendum cft , nc de improuifo ctfun- dancur grdliis no- ftri,vndc . Wene efufi fwit greffui mei . Ncc rcnnffior foJlicicudo dcbccctTe in confcr-
uandis,^ acquiredis vircutibus , quod dcfignacur cum dici- iam non fic qui cxcerrcac filios Ifrael cur.
tur,quia4-0.miii.ivi- D ' roriiin in vcficace ac- cmth cranileruntadT cxpugnandam leri- ci:io, accindifcilicec cingulo vcricacis.vn- de. Ejlote acdn£li mbos Ephff.^.c.
node tetoria. Vocauitq^ loiuc duo dccimvirosquoseiegcratdefilijslfrael, fingulosde tribub. fingulis,& ait ad eos,Ite an arcam domini Dei veftri,ad ior- danismediu,portateindcfinguIifinguIoslapidcs in humc- ris veftrisjiuxra numeriim filiorum Ifrael, vt fit fignum intcr vos Et quando interrogauerint vos filij vcftri cras,dicentes, quid fibi voliint ifti lapidcs? refpondebitis cis. t Dcfecerunc aqus lordanis ante arcam foederis dominijcum tranfirct eij, iJcirco pofiti funt lapides ifti in monimetum filiorum lirael a vfqueinjErernurn. FeccruntcrgofiiijKrael ficutcisprxce- | pitlolue, portantesde mediolordanisalueoduodecimlapi- des,vteidominusimperarat,iuxtanumcrumfiliorumIfi^aeI, vfqucadlocuminquocaftrametatifunt ,ibique pofuerunc cos. Aliosquoqueduodecim lapides pofuit lofue inmedio <? lordanis alueo, vbi ftctcrunt faccrdotcs , qui portabant ar- cam faedcris domini,& funt ibi vfquc in praslenre diem . Sa- 7 cracc xdificacio ma' ccrdotesautcm qui portabantarcam , liabantm lordanis mcdio, donec omnia complerentur , quarlofuevt loquc- retur ad populum , prsccperat dominus> t vt dixeracei
a TNon otioCe.non icnuffe iiobis agendum elt , fcd oinnia j.ta:cepta doinini fellinanter tianfcuriklj & petii.-ienda.
b Moyfcs.Fe'ftinauitquepopalus,&tranfijt . CBmque tranfif- ^ fent omnes,tranfiuit&:.ircadomini- Sacerdotes quoqucj^
a Qiyfidocidies &ducesad tcrram ptomiiiunis • '
pergebant atite' populum. Filij quoque Rubcn &Gad, & di-
a Qiiia cum onmia tranlierimus.diligentcr & caute euixium eft,ne eifundantur grelTus noftri.
midia:tribusMana(rearmaripr:Eccdebantfratresluosfilios Ifracl , ficut cis prseceperat Moyles , t & quadraginta t pugnatorum milia tper turmas , 6c cuneos incedcbantpcr
firum edam cingu- lum dcbcc eflcveri- t.nris, ti camcnferua- ucrimus militix hu- ius &c cinguli ficra- maitum. "Si falfum loquimur, difcingi- mur baltheo verica- tis:S:mus crgo in ve- riracc. clcifti, fed in filficace difcindicra- fcunccslordancmad tDc.i^.a bclla cranfimuSjCon- cra fpiricualia, nc- quiciarin ca?lcffibus. Hicc , enirn omnia propccr nos fcripca . j , func.Excamus ergo i;,fdemb. adbelkira, vc expi> gnecur a nobisciui- tas prima, huius fcili- E cec nnindi malicia, &: fupernamcenia. In- n"a ce pr.Tlium cfi, in-
rato:u raos .
t prxcepcn
la , & fubucrcenda . «fjderfs.
Hofiistuus decordc Mauh.iy.b.
tuo piocedit . De cor-
de enim exettnt copta'
tiorics malx, homicidia^
adu'teria,forn icationeSy
&c. Vides quantus
fic& qualiseu excr-
cicus tuoi-umhofiiii.
Hi nobis prima ftra-
gefundcndiiunr, vt
nullij rclinquamus,
tijc nobis per lefum
dabicur illa requies, t"rclterqu,
r r dragmca.
vc vnufquifque re-.^,„6„fi^,„„.
quicfcacfub vicefua, ante dominri
61: fubfiCufua , cum ad praehu ;»i.
F
NiCOLAVS C A P.
DE LYRA. IIIL
im
l /^ Vib.cr. Hic confefjHenter oflenduur quid aBumfuit in exitu K^ Iordanis,quia i i.lapides de alueo Jordanisfutrut exportatiy & 12. alijde terra arida in alueHpofiti . In hoc igiturftcprocedii: qa frirno ponii domini & lofue iufjio.fecun.iuffonis impletio,ibi: Fcce. crgo. tertio teporis determinatio,ibi:Vopu.au. Circaprimu dicitur: 2, Dixicdomi.&c. Eli^e iz.vi. i. iameledos accipc:quiademan dato lofue quxlibet tribus ekgerat.,vnfi,vt diiiit efl ca.pr£ced. & idco ifla eUciio aliquando attribuiiur Iofue,aliquando tribubus : quiafa&a efl a lofue au£loritatiue,& ab iliis txecutiue.
3 Duodccimdufifla &LC.Vt pofflnt diupermanere admemoriam fa£li:<iuia ad hoc tclkbantur,vt infra dicitur: vtfitfignum mter vos, <ir paret liiera vfque ibi.
4 Vfqucin 2cernum,&:c. ^ccipiiurhic <£ternum,pro tempore iongo & indeterminato.
5 Fece.cr . Hic ponitur iuffionis impletio , & patet litera vfque ibi.
6 Aliosquoqjduodecimlapidespo.Icf&c. Ftbaberetnrte-
fl'monium
iiimonium tranfitus miraculoft intra a^juaM & excra.Et ifli. i z.lapi- des pofiti intra alueum fuerunt ita magni, qnodpotcrwitapparerefup aquamquandocratparua:ideode iflis ii Japidibusnon dicitur quod finguli homines portauerHt fingulos lapidesjion de alijs duodecirn,fed quod lofiepofiut eos quod efl intclligcndum per adiutorium muUorii propter magmtudinem lapidum.Etde iflis lapidibus dicitur comuniter a do£ior!bHf,qi loannes Baptiflabapt'7^'is iu lordane dixit: Poccft Dcus dclapidib.iftis fufcicare fijios Abraha:,Tf habtiMat.^i.b.
7 Ecfuncibi vfqueinpra:fcncemdiem. Hocrefertur.adtem- pHS^qun liber iflefuit fcriptus^c^rforte adhucfunt ibi.
8 Fcfiina.popu.&: cranfi. Qjiia erat magnamultitudo valde:&i- deo oportebat eosfefl'.» anter tranfire.
9 Cumquccranfiffcncom-tran.arcado. Ethocad prMeptum domini ad lofue,vt infra exprimiiur.
10 Sacerdotesquoquepcrgc.antcpo.i^d»««/j.».pop«/Kya»^c tranfiflet Iordancm,tamcn fictit luxta ripam yquonfqtiefaccrdotes por tantes arcam tranfijfent vltra poputum qui dcbcbatfequi arcam,vt di iiumfuit cap.prcecedenti.
In illo
MORALITER.
j Quihus tranfgreffis,di.do.&c.V\ic agitur de duodccim lapidi buscxportadisdealucolordanis&dealijsduodecim in ip foponcdis,pcr primoslapidcsallcgoricc figfiatur populus Judaicuscxduodccim filiis lacobprocrcacus, qui nutritus init in humore dodrina leu,is &: prophctarij , fcd aducniete Chtiftoeicdtusfuicadobfiinationisaridicacc. Pcraliosduo dccim figiiatus fuic populus Gccilis,qui pcr prxdicacionem 1 z. Apoltolorum conucrfus cft ad fidcm Chrifli , ii. ex ari-
di-
dicace infidelitatis cranflatus cfi ad humorcm grati^ pcr gra tiam baptifmalem .
Moralitcr autcm per duodccim lapidcs in lordane pofi- tos,fignificantur duodccim fru6l:us fpirictis qui cum gratia dantur in baptifmo,& ponuntur Gal.y.d.f //«?/« autemfpiri- tus efl charitas, gaHdiu.pax,paticntia,longanimitas bonitas, benigni- tas,manfuetudo,fides,modeflia,continentia,calHtas. 6i hi fnidusla- pidcs,dicuntur,proptcr firmitatcm &:fiabjlitaccm in bono quam pcrfonie ndelcs pcr cos confcquuntur, propccr quod ^icitw: Hcb. li.h.Optimtmeflgraliafiabiiirecor.
3 1 GIof.ordm.&NicoIaideLyra.
52
A
•y
a m die //.'fl,d^f .Scmpcr cxaltatus cft Icfus apiid patrcm , fed opusclKvtin confpcdii no'*ro cxnircc illum Dcus.i.vtalti- cudincmdiuinit3t;sciusco_^nofcamus.Hoc auccm fic fi lor dancm cranficrii-nus,&: vanjs fjcrauKntorum munuiKHCiK ad fiitura bclla armcmur. b "Prxcipe f^'Codou'jHS.
'-- • ' a Latt*cri>«cioheft tialMicho.i.Kundi
An? Mandafaccr dotibus portantib.ar- camtclUmcnti, &:c. Solct dici arcatcfta- iucci,vcl arcaccflimo nij.Nuccrgodicicur arca tcrtamcutitcfti- monii , vtnonfolum arca.fcd ctiam ipfum icflamcncum appclls <ur tcflamcntum tcfti monij. Hicciiimdi- cit Apoftolus NCic au tcm finc lcgeiufticia Dci manifcftata cft > t,cftimonium habcns pcr lcgcm &: piophc- t,AS^ quia in rci vcntu- r.tccflimonium datu foic vetus teflamcn- (um .
ucniutur mulc(j pcrfctliones.Illa vcrocflgcncrr.Iis qneora D nium in fc concinct pcifcdion e fiimn-sam.Idcoeigo in" h:ic dic multc gcfla rccapitulancur, vc multc pcifcsfboncs ad vnu dicm pcndcrcfignihccnt .
d Duo.ijuo.C myflcriu agni in Acgypto prarceptii cft,quia co
cicm dic quQcriorcs
T Milicia mundi , & fuperha injnia Fcccatt
ptius iiobis cu 'iiciida luiu
plana afque campeltria vrbis lericho . Iii die illo magnifi- cauicDominuslofuecoramomniirracl. tvt timcrent cum
IQnifub lete e.l.tlmecMoyfen.cum ad euangchum cranficur, muucaobfcruancia timotimmu- taiiir.Tnde.Pe: legcm legi morcum (um,vt DcoTiuam.
dum adhuc
nuindifu^:imis ,tcr- ram , promiiTionis ingicdimur . Toca cnim vita prafcns vn.i dics cfl, hodic er- gv), id clt, diin^ viui- anis , .nd pcifccho-
f&tim.icrC
mus .
Duo.quo.lM. Trann fountcs filii IfraclJFor d.uicm fufrulcrunc dc mcdjo fluminisiz.la E 4 pidcs, quos pro tefli- j moiiio pofucrunt in loco lbcund.r circuii
ficut timueratit Moyfen, dum adhuc viucrct. Dixitque b ad eum . Prarcipe facerdotibus qui portant arcam f^deris, vt i ncmfcflncmus, ngc
afcendantdelordane.Qui pr.xcepit cis,dicens Alcendirede 5 in crafliuum ditlbra-
lordanc. Cumcjueafccndiirent, portantcs arcam foederis
domini.&ficcamhumumcalcarecoepiflrent, reuerfiE funt
aquxinalucumfuum,&fluebantficut antc conlueucrant. c Populasautemafcenditdelofdanedecimo die menfispri-
mi , & caftrametati funt in Galgalis contra orientaiem pla-
I . _ , /-.. J ■ I • J J iuc-u u;cujiu.t; uHi.uia
d gam vrbis lericno , Duodecim quoque lapidcs quos dc 6 dUonis.adruviadum lordams alueo liirapierant. pofuit lolue in Galgalis . Et jiob:s,vtduindclaua, dixit ad hlios llrael . quando interrogaumnt filii vcftri 7 S.*S:" vScSpU
fiimiflima nobifcuin portarc dcbcamus,quorum fcmpcr tcfliraonjumad imica- mcnca virtutum iniiieamur .
* D.im.ifccnus Imagmcsfuut monumcntaqueda.Ecenim Oriut. d* illiteracis hominibus hoc funt,quod liccrads libri . Et quod '™'^- aunbus oratio clfjidcm efloculis imago. Cui tame imagini incclligentiaconiungimur.Idcirco luliitDcus.vtarcaflcrec clignis q non corrumpuncur.iuffKquc utexcrainaurarecur,. atq; in ca poncrcntur tabul2,&: virga,&: vrna, in qua mana '
ad rcrum geftarum futuramq; memoriamc6tincbatur,he<; auc quis imagincs cfl^e & prxconcs clariffimos ncgabitJ ne- que vero cx lateribus tabcrnaculi,fcd in confpci-tu totiuspo puli iacebant . Hxc qui fpcdabanr, Dcum qui per illasagc- bac,adorationis latri^qnc culcu vcner.ibantur.Ncque cnurj cukum hunc ipfis exhibcbant , fcd pcr carcuocabantur.m F
^ mcmo-
c Top.ati. Ada. Non
finccaufafign.irurqii.ind.->vcniunt.id lordanem. Dccima, inquit,mcfis primi, h^efl ipfadics in qua agni myflcrium pr^cipicbaair in Acgypto. Jncandcm tciram piomifliionis intranr,&: v.ildc bcatum cfl,vt ipfa dic qua errorcs quis fub- tcrfugic fcculi,tcrram promifiionis ingrcdiatur.i. in hac die <)ua in hoc fcculo viuimus.tota.n.vita prefcns vno dic figna tur.Pcr hoc crgo cdocemur , ne opcra iuflitix m craftinum differamus,f<idhodie.i.dum viuimus, omniaqua^ad pcrfe- ftioncmfuncimplcrefcflincmus ,&itapotcnmus dccima dieprimi mcnfiscerran^promiflionis.i.beatitudincm perfe £iionis intrarcNotandum aut quod fa?pe ifta dics rcpcdtur, quialicctgeneralisnobis fit vnapertetlio, fitnvnam Vir- tucum fpccicm intcgrc potncnirius implcre, cft ipfius virtu tis fua qu^quc pcrfcctio . Sic ergo per fingalas virtutcs in-
uc-
NICOLAVS DE LYRA.
1 In illo die m.^do.lo. Tcrfatlum pr^di^i^m mirabik,vt populus baberei eura in rtucrentia & ii,/iore.
1 Pr.ECipcfaccrd.&:c. Hocp<)mtnradoflendendurK,quodficutde Jpeciali mandato Dtijietcrantin lordanis alueo,ita dr de eiusfpeciali 'mandato reccjfannt.
3 Vt afcend.dc lord. Ex hocquod non diciiur hic y>t tranfeant, ftd vt afcendant: d:Lut Hcbrti , ijuod afcenderuntfuptr npaper qua>'n iairauerant,eo qu od jlabunt iuxta iila ■>j fecundwo eos pruut diBurn ejl fupra cap.pr£ccdcnt .Et quia dicit textus hic,quod ctm pcdisfacerdo tumfueiHni extra alucum , aquxlord.inis •lUxiklerant.^fiatimfluxQ' runtfecHndiim curlutr) fHum.Ex quo fequitur fecUdum diSum Hebr£o ru,(juodpop:ilus IfriKltutcfuit ex vna parte lordanis, ^ facerdtes cumarca in pa-rte oppoftta,& aqna lordanisiii medio currens.Iaeo di cunt,quod arca diter tranfiuit qu.tm populns^dicentes quodarcapor- tauic^ portatoresfu;)S,quod esi fic intcUigcndum^quod virtute diuina ar ca cHfaccrdotibusfiieratfubito tranfportati , nonfolum vltrafiuuiim fed etiam pUrj popidum, nuctn debebat pretcedere , rt pr£di£ium efl. Sed hoc videtiir fiait'um:turn quia non efl vcrifimile , quod fcriptura tacmljettantiimirabile ^ium quiainnititur falfo.fquod facerdotesfle terint in aluro lordanis iuxta ripamper quam ingreffi fuerunt , quia fieteruntin medio aluei,vt diifumeflca.pracedenti.Tumquiamodus loquendi ex qiio arguunt propofitum cum dicitur,vt afcendant ,magis fftadoppoiitiim, vi V'detHy,quiaconfequenterdetratifitu poptilifub- ditur . Vopuits aurcm de 1 ordane afcendit decimo dic, &c.& tamen fcr alueum pcditando tra>ifmt,vt expfimitur in litera & ipjimct c6- cediint.Qjioi ergo dicitm Vt afccn./.>oc cli,quiafacerdotesflabant in medio alaeUvtfupra oiHum ifl ,vbi alueus efl profundior quam prope Xipam-.ij- idcopr„grcJfus dc luco illo ad ripam procedit afccndendo.C$ ferapatent exprxdi6l:s.
4 Populusautcm. Hic coafequenter dcfiribitur temporis determi- natiocumdicitur:Popii.M\tetin,&cc.dc.die mcii.p. Iwauiem ex- primitur admtiorcm hifluria certitudinem.
J Ht caftra^func in Gal. Uoc nomen ponitur hic per anticipatio- iem,qHia pGfl!\ifi,u impofleum tlli loco,vt habettir fcqiien.ca. f Duodccim qiioquela.&:c. pofuiclo.in Gal. DicwitHebrsi, ^uod iravfiM Iorit.viirnun flatimiuermt in Gak4is,fedprius iuerut in monism H< ual,& tbi portjuerunt dlos. i z.laptdis, & Iptigauerut f.> taUe i&fcripferiitjupercoi tnaadata kgis^&fccciunt bJudiClio-
iics
nes & malediciiones folenn:terj& de lapidibus illJsfeceriic aUare, & fuperiilo obiukrunt hosiia!.,& infero verurunt in GJgalis,vbt tmta tifwit caiira,apportantes ibi i ^.lapidesprsdidos, vi%manereiiiibi pro/igno tranfitus lordanii mracutofi.Et ad hoc alkgautqiprldicli* efl iu hoc C.Donec omnia complerentur qiif Icjuc,vt loqueremr ad po pulurn pi ^ceperat dominu<,& dixerat ei Moyfcs.Moyfes auiem dixe- rai quod tranfito lordanelfuigarent lapldes calce, crfcnbcrctibile- gem,'^ quod ponerent beneu:&iones fiiperinonieG.jri^m, & mahdi Siionesjupei wotem Hcbalvi htibctnr Deu.2i.Scd id vidtiur fj.fut,:, Tii quia tot & tata n'o pvflunt fieri vna die , vtpote irafitus lord.viiSy niaxime tatf multitudinis,prvgreffiis ad montc Hebal,& Gar.-^^^jW^qui locusfatispliis diflat a lordane quam ciit tas Icricho: jolenniias hene' diSionum & maledi£iionii,'& defcriptio ligis fuper lapidis,& immo- latio hofliarim,& indeprogrejfus ad Galgalxlocimi.Tuni quiavide- tur coniradicere ciquod dicitur infia S.c.pcfl. dcllruiiioni- lericho & Hai.Tunc Mificauit lofuc altare dho Deo Ifaeiin monte Heba!,&c. vtfubditur de dtfcriptione legisfuper lapidcs,henediSriO'iibus & tnaie diiiionibus.Tum quia repuii^nat ei qd dicirur Deut.22.a.-! bi diciti^r de lapidibus in qbus fcribenda ^rat /e-.v.Erigcs ingences l;ip!dcs,6k:c. lapides aun.ni ifli nofuerunt tales,iji!ia Jinguli homines portabant Jw- guloslapidts vfque ad lociim caflrontm,vt di'itur mprinc.huius cap. itcm littra huiusc.quam profe alltg.vit,magis tfl nd oppofnurn qttia ibi dicitunSaceraotts autcm qui purtab^ni arcarn flahantin lordanis medio , doncc ornnia complcn nti<r qux lofue vt loqueretur ad pcpiili: prxcepcrat domit'us,& dixerai li Mvyfes : Sicrgo iihtd diCfum MoyO intelligii de dtfcriptione legis fnper lapides, & beitedicTionibus & ma^ lediS. onibus,fcqui;ur quod fai crdotesjleternnt in mcdio lordanis cnrn arca,quoufquc i^mnia pra:diiiu fuerunt coriipleta,^:^- tunc arca 110 pm ccflifltt pupulurn inprogrfflii pradilio,cuius cotrariuri, dicitur in hoc ca.Siniiiiter arca o" facerdoits nofriflent prAfet:tes,.quado btnidiRi^ lus & maledi6iionts fcUnnix^ta: fununt in n.uitc HeiK:l& monie Gari^^^m^cuiui contrarium dicitur infra 8 c.E.t ideo quud fiipradicii. l.>oncc complcrcncurj^- fubdit,c]{.\x doir.inus pra^ccf crac,&I Moyics dixciac. intclligiturde tranfitu lordani , & depurtationi iz.lapidhtn vfq; adlocii vbi rcmatijcrunt fequcnte ncSe,& de porta" tione I i.lapidcm aliortm iiitra lordanis alucum:prixceperat enim iflt dominus & Moyfcs etia dixcrat Infue ,Jaltcm in parte,f quarttum ad Jordanc tra njii u m, & no iuttlligitur de aliis qu* pojitajucrut /..' ila. 7 Qiiando nKClwg:\.dic.idcfl,infuts:rum tempus. Ccttra p.nU •
C A P.
35
Orat. 5 inwg
dc
ij^ memoriam rerum admirabilium, & authoris carii Dei que A adorarcnr.Cur non igitur nos cruciacum,mortisq; falutifc- Tx, &: rcru a Chnfto geltaru imagines cftingemus , vt cum e nobis qu^licniK fihj noftri , quid ha; fignificent, rcfpon- dcamus . Dcum verbum hommcm elTc tadum . ■it Idcm. ScxtLim imaginum genuscft.quod procorum q mirabilitcr gefla func,me- moriaconferuada, adpbfte- rorum vtilitatem fpedandu proponicur . Vcrum hoc du- plcxcfh Autenimliterarum monumcntis in libris infcri- bitur: aut oculis IpcdaRdum fubijcitur : vt cum vrna , &: virga pofita funt ad mcmo- riam fcmpiternam, cumque duodccim lapidcs exlorda-
ne fumpti funt , qui facerdotum notam figufamquc figni-
iSines, qua: nos
lofuc Cap. V.
H
cras patrcs.fuos,&: dixerinteis: Quid fibi volut lapides ifti?docebicis eos atq; diceris : Per arcn- tem alueii tranfiuit ifrael lordaneiftij, ficcantc diio Deo veftro aquas eius in confpedu veftro doncc tranfirctisjficutfecerat prius in mari ru- bro,(]uod ficcauitdonec tranfuemus, vt difcat omnes tcrrarum populi fortiftimam manu Dci vc&vos cimeatisDeum veftrum omni tepore.
ficarent . Sic&: nunc virorum pr^ftantium miag.
ros moncat,&: ad imirandu incitent, fhidiose conficinius D •5« lofcph. [efusexlapidibusquosfinguliprmcipestribuii Lib...Anti-
tulcrantdcprolundoIordanis,a]tarc cofficiicns, pro futuro q"i:-c»n.i.
ligno interrupti fluminis , fup illud facrificauic D^*o , tV fe-
lliuitate PafchcC in illo loco an:t' popul' celebrauic, Sc om-
niu qu^ cis d ccrant primicus facillimc tuc abundabac. Na &:mefseia matura Chana- n^orum mctcbanc, & cijccra opulwiciffima polfidcbanc.
-^ Procop. Erigic lapidcs Commeat. Duodccim parcim monu- mcncofilijs, parcim tcrrori hofhbus, parcim auccm de vno Dco crudicioni. Rcs cnimduiinc nonoficncacio- • ni, fcd audicnciu vifencium- cjucfalutiinf(,'ru;unc.
■ii Rupcrc. Vcrobiquem.ignum&:cuidcnstefijmonium crcdiihs bonii 6c iucundu:incredulis,tnftcatq; pauendum!
cap!
C A P. V.
onqnamergoaud.&c. Procop. Cum miraai-j lu percrcbuifrcc, quotquotin inuetcrata im- pietate funt opprcfli,animis defluxcrut quos armis depofitis, paciq; intcntos efTe oportcc.
Dialog. cum Triph.
A P. V.
Oftquam ergo audierunt:
omnesreges Amorrba^o-
rum,(]ui habitabant tras
lordane ad Occidetalem
plaga, & cudli rcges Cha-
naan, qui propincjua pof-
fidebant magni maris lo-
ca, quod ficcaflet Dominus fluenta lordanis
coram filijs Ifrael , donec tranfircnt, f diflolu-
, tum cft cor eorum,&; non remanfit in eis fpiri-
tus,timentiumintroitum filiorum liracl. Eo
cuncifi erant, quos circijcidcre pocuic Icfus illorum.f filios quos gcnucrunc in dcfcrco , &: conrepierunt eos circiicidc- rc,quia inobedientes crant legi Dci . Cuv ergo putat rcba- ptizandos cos qui habcnt Chrifhani baptifmi lacramentii, quafihoctcflimonio lcgis adiuti ? Cii non vnus homo bis
circuncifus fic , fcd populus
t acntos.
Partci.Mo- eh. Neuoch.
Lib.j. adu.
Mirc.
Porro qui audaciores erant, nihilominus animis cocide- runt, vcrumq; quod a Mofe praKlidlum cxtitit, omncsha bitatores Chanaan, &:c. b ^ Fac tibi cultros lap. &c. luftin. Martvr. Prifcusille lefus dicitur fccunda circun- cifione cultris lapideis circu- cidifIepopuIij,qcT fuitprzfa- gium circuncifionis, qua nos lefus Chrillus refccuic a lapi dibusfimulacrifquc carteris, c6gef!is accruisprarputioru: hoc eft, liberauit nos ab erro rcmundano: vbiqucgetium multis circuncifis culcrope- trino,idcft, verbo lefu domi
ninoftri. Nam lapiS & petra ' TQH'» 'i PW< qui Chrmus e(l , purgamur, & opprobrimn
ChnftiK nr:rrli/-oriir in or^ . Aeiypti.i.obrcruamias Aegyptioium depqnimus .
SSJ l^piljq ^ temporeaitDnsadXofi,c.Facnb.cultrostIipi- > ^-&&^a dcos debemus fcrmoncs ei' Uuncur.Qu, cmm in Icge pcr
qui fucrac in quibufdam cir- cuncifus, in quibufdam vcro incircucifus crac :ccfiaIiquo E mcdofieri polTcr, vc Deus hoicm bis arcucidi lubcrec. Nunquid diccrepiic, qui rc- baptizandos putat,ideo fuif- fe ptcptii , quia illi ab Acgy- ptijs fuerat circuncili, aut ab aliquibus harrccicis ab lirae- litarum focietacc fcgregatis. Fac tibi ctiltr. lu &c. Ilido. 'Dicam ludjE-i. Quomodo po c.^.inroae tcflquis fccundo circuncidi circuncifionccarnali? Scmel tliqucfaama enimcircuncifus non habec qc! ab co fccundopofficau- fcrri . A nobis vcrci quibus
i.C
or.ie.
Q.>a:ft.f.in lorue.
intcIIigere,pcrquostoterrabundis prxputia cordis rcfe- tla funt.
* Rabbi Mofcs Maimonis. Duris filicibus vfus efl lofua, non acutis gladiolis .
^ Tertul. Q^ia Icfus Chriftus nos introdudturus erat in tcrram promiUionis lade & mcllc manancem , idcfl , vicc a:cerna:poireffionem,quanihiI dulcius: idq; ,nonperMo- fen.ideft,non pcr lcgis difciplmam^fed pcr icfum,idcfl,per Euagrflij graciam,proucnirc habcbat, circuncifis nobis pe- trma acie , idcft , Chrifti pra:ccptis [pctra enim Cbrijius) idco lofuc nomine domini inauguracus figura , lefus coirnomi- natus cfl . ^
Auguft. Qu^ritur cur dixerititcrum?Non.n.unus hobis circuncidcndus crac. Scd quia vnus populus eracin quibuf- da circuncifus,in quibufda no circuncifus : idco didlum clt, itevun:: vccircuncifus iccrum circiicidcrctur non homo, fcd' popuIus.Quida dc Acgypto excuntiu filij in illo populo cir- * cuncifi
Mofcn eruditus ef^, idololatriic crrorcm culrumquc depo- fuit.H^c efi prima circuncifio pcr Icgem . Si vcro ad euan- gclium perucniat,fccundam circunciiionemaccipierp Pe- tram,qux eft Chriftus, &: aufcrctur ab eo opprobrium Ae- gypri. Nifi cnim quis pcrcuangelium fucntfccundacir- cuncifionepurgatus, non dcponit opprobrium Acgypri, etfi cnim omncs cx Icgc veniant , & pcr Mofcn crudici,ha- F benc camen opprobnum pcccacorum . vndc &: Paulus : ^^ Tit.j.a. Fnmiis <iT nos ali(/uando m/ipientes, •& increduli , errantes in defi- dcrtjs & voluptatibits , &c. Scd poftquam Chrifius venir . &: Orfg. hom g pcrbapc.fmumlccunddcircuncidic &:putgauicanunas no inioiUe. ftras, abiccimus hxc oia , &: pro his afliimplimus confcicn- tia; bona: altipularionem, in Dcum . Ncmo cr^o fi intcgre conucrfus cff,(.V cx corde poenituic,f:deliccr lordanc cranfi- uir, &: fccundam circuncilioncm acccpic , prarccritoru me- cuac opprobrium dclidorum audicns , quia hodic abfluli a ce opprobrmm Aegypci . vnde alibi : l{emi/J'afu>u lib' pcccat*
-^ ti'a,fed
NICOLAVS DE LYRA. C A P. V.
PORquam ers^.O/icnfo cjuodfa3um fuH in lordanis introittf,& quodin exitu,i)ic confcqnenter oHenditnr (juodfatlum fuit afi- liji I/raelinUatu antcquam belUrent contra habitatores terrte-.quia ante congref/umfuerunt circunci/i,&pafcha cdebraucrunt , & ab angelo apparente iofuc confortatifuHt . Et idro pritno avjtur de cir- CHnit/ime,fecudo depafchx celebratiitne,ibi, Manlcruncquc. ter- •_ tio de
tiodopiypuUconfortationcJbi: Cum auccm cfict lofuc. Circaprl rnumprxmittitur tirnor * Deo tmmi/jus fiper adKerfarios Hebr^O' rtm.& patetliteya. HocautemaDeofaCiumeU, ne fenirent ad pugnandnm contrafilios Ifrael tempore quo fuerunt denoiio circun- ciji, quia tunc crant ad bcllandim inepti , &fubditur circuncifionit prxceptum, cum dlcitur .
z Fac tibi cul.Ia. Hebrtci dnt nouaculas acutas. Cuhcllus enim U-
pidcus
M O R A L I T t K.
a Et tcmpore,&c.Fac tib.cul.&c.J{\a circucifio folcnnis figu ta hm facramcnti baptifmatis. quo prxfcinduntur oia pcc- cata fimpliciccr quancum ad culpam &: p^-nam . &: qiua ba- ptifuiusetficaciahabctapafiioncChritti , ideoiftacircun-
clio
ciliocanialis tacta tuic culiro lapidco Cluilfuin ii^nuicau- tc, qui cft lapis viuus , fctundum quod dicitur . i. Pct.i.a. ^d qucm acccdcntes lapidcm viuum abhominibus quidem reproba.' tum,a Deoautc cleClum & houorificatum , & ipfi tanquam lapides viui/tipefxdijicamini donws fpiriiuales .
Tom.x. B ^t"r-
35
Glofordi. &Nic.cieLyra.
36
I(UD.r.C
/% tHa,ftdiam nolo peceare,ne qHidtlht detfrius contingat . Si cnim A poft rcmiflTionem pcccacorum vltra non prcccs, vcrc abla- tum cft a tc opprobrium Acgy pti . Si vcro itcrum pccca- ucns , iccrum in tc rcuoluciuur opprobria Acgypti,co nia- ^iSj^a maioris criminis c{\ fi- ium Dci c6culcarc,& fangui
lii
Dc tcfti polUitu duccrc , ^. lc- ge Mofi ncgligcrc.Mulco n. Hcttf.i*.. maioris opprobrij ci\ qui fnb aiagclio,q; sj. fub lcge forni- cat':q.atollcs incbra Chrift- fa Cic mebra mcrccricis , cjcn cj; remocu ftupri arguit,fcd fa- crilcgijfcclcrc condcmnac , ^adf jd cum../^« ntjcitif^ffnia B corpora ueflra tcmplii Ddfim ? fi t.t'eT.«.c. quis tetnplu Dei violaiierit, dilper r><d«n j.d. fifi iiiji ocus.PrxterA,qni furni' catfW cnrpusfiiiitn pcccjt. Non iftud folu corpus qu.dcm au diedo , & in cordc rctincndo • 0«« gftatio- vcrbu Dci , fadum cft replii nrj TiroiOhcl Dci,fcd &illud dc quo cficif, Qiiia omnis ccclciia corpus Chrif^i cf^ , & m omncni cc- clcfiam vidctur dclinquerc, qui cfjrpusfuum maculauc- nc , quia pcr vnum mcm- brum macula in omne cor- pusdirtunditur. a ^c /n colk pr.tpitriorum.Hc braei.Tanca fiiic .nbicdorum in locum vnum copra pr^e- puciorum,vc colle repr^lcn- tarcnc.
tarcnc , loco ceccroquiplano .
■ic Chaldacus.t ircuncidit filios Ifracl,!n collc quem nomi
naucruc collcm pr<i'puciorum,idcft,colliculus qui ancc fuic
cx rc ilta iiomcn hoc acccpic.
•tf Procopius. Admiratione dignu cft an coc millia' homi num criduo circucidcric lo- fue vnicus, anvc multi (vtdt vcriiiic ) opcr.icircunci Jcdi painxcTunc, rfi nunicroplu- rali dc culcris iaxcis diciu fic b Topulut niuem. Adam. Qn^i nonobcd.cnccs fucranc m.iad.'cis domini,incircunci fidicunrur. Ex quo incclli- girur illos appcll.ui iikircun- cifos, qui non ohediunt man
J.UorO tjUI C-
gf(Ti fuci-unt «x Afgypto .
Bphen \. d.
£e(iitie. iUbba.
c
- c
a f Populimi.f.nun liommfra vtjum .
dcos , &circiincidefccund6filiosirr3cl. Fccit
quod iuflcrat dominus, & circuncidit filios * Ifrael in collc pr.Tputiorum . H^c autcm c.iu-
facft fccund? circuncifionis.Oninis populus
cjuicgrcfluscllde Acgypto gcneris mafculi-
ni , vniuerfibcilatoresviii mortuiiuntin dc-
fertoperlongiflimos vi^ circuitus, qui om- b ncscircuncificrant . Populusautcmcjui natus
cItindcfcrto + perc]uadraginta annf)S itineris 4 dacis Deiiquia vero omiiem
1 fCJira patres legiinobedicmes ciicunciiicic coi dcfiiexeiuut. . i »^
latiffimxlolitudinis, incircuncifusfuit, do- nccconfumercntur, *quinon audierunt vo- ccm domini,& quibus antc iurauerat,^vt oftcn y deret eis terram ladle & mclle manantem.Ho rum filij in locum fucccflerunt patrum , &:
flcfu CKiiio.
circuncifi funtaIofuc,quiaficutnati fueranr, inpra:puciocrant, ncc eosin via aliquis cir- cunciderat , Poftquam auccm omncs cir- cuncififunt , manfcrunt in codcm caftio-
Tlde.'.,cuin amorc faccicut ijui jirrus dirficilia videbaniui.
rum loco doncc fanarentur . Dixitque domi-
D
Orig.hom.tf. ia lol'.
anim^m diligic Deus,mific Icfum filium Dci ,qui 6cdi- gnos& indignos circuncidc rcc,non filium Nauc^quinon vtre & pcrfcrte circucid 1 c po pu]um,fcd Icfum filium Dei qui verc co;pus & anima pur gauicab omni inquinamcn- co pcccaci .
c Tofrifuam autem. Circun- cifi vero fihj Ifrael rcquicue- rucin eodcm loco fcdcnces in caffris,vfque du fanarcnt. Non fufiicic circucidi. Ncccf fc e pofl circucif^one f^n.iri , &:cicacnce i vulncrc obduci. ircun-
t In via c]fie- grelii lunt es Aegypto n<j.i fiiit ciTCimci. fus. na qnidn g'nta annij amsiil-iuerfit fi!ij Ifracl pet dcfc: ttiin . T c);".'»^ non. * fuper ciu.in: iii auit ipfe dh>. patrib. ee run| 91 darci eix ccrtaui.
NICOLAVS DELYRA.
4C pideus non eil dc neccffilate circunci/ionis,neque hoc vtuntur lu- dai moderni in circiinci}iimc,fcd cuUcllofcrrco. I Circun.fccundo.fir hoc dixernnt aliqni,fioi idem homo po- teU bis bapti-^iriyfici t & circuncidhfcd hoc cjifrlfum , quia exdcm ferfonA non fuerunt hic circuncifie fime aV<nfiiernn(,fed illi tantum qui nati tn defcrio rcmanfentnt incircmcift^vi paret in textu.Et ideo cum dicitur, hic ckc\m.icc\ind.fubintelugitiir,f(>lennitcr,qHia ifta fuiifecunda circuncijtofolcrinis,fedrefpe£lu cuius dicatur Jecundit , yariedicitur. Dicuntcnim Hebrfi, quod dicitur fecundarefpectu il- lius circuncifionis quafjctafuit illa nocte in ^cgypio,(jHa percufsit dominus primogenita .Aegypti,tuncenirn{vt dicuui ) mulii fiierunt circunciji,maxime, quia multi ^cgypiii conucrfi ad ludaifmum exi nerunt ciim fihis Ifrael de .Aegypto vt habetur Exo. 1 1. Scd hoc di- €tum non videtur verum.Tum quia non habet autoritatem defcriptu ra^qux de hac circuncifione nuUam facit mentionem . Tum quia cis immtnebat itineris labor ^egyptiis cogentibus eos exire , & ideofi in deferto fuit dilata circunci/iopmpter itinerationem inminentem, -pt vtdebitur,cadcm ratione et fortiori faiffet tunc dilata circuncifio. Jtem tunc non habucrunt tempus fermentandi,co quod .Aegyptii co- gebant eos ad exitum,vt diciiur Exod. 12. ejrideo mulio mmus ha- b'*i(ient tempus circuncidendi,maxime tantam multitudinem. Jdeo aliter dicitur , quod hxc circuncifio folennis dicitur fccnnda rc~ fpeHu iUius quam fecit .Abrabam de mandato domini : quia tunc fuit circuncifus cim omnibus mafculis de domo fua , vt habctur CeneftJ.
Z In collc prarpucioru. Sic nominatus efl Iochs illc, quia ibiamo' tafuit pmpuna a filiis Ifrael .
3 Vniucrfi bcllacorcs viri morcui func &c. exceptis tamen il- lis qui craut dc trib.i Leiti: vt dtihtm cH. J^ um. 1 4.
4 Populusauccmqui nacusert&:c. fequitur Incircuncifu.s. Topuluf enim Ifraclmouebat cafira quacunque hora nubes moueba- tHfprnebens eis ducatum : & quia incertus erat eis motus nubis, idco difpenfatiue fa£ium ejl quod illi quifuermt nati i« deferto , remanjc-
runt
runt incircuncifi vfque ad tempus ifliid,quiapericulofim effct dc n» uo circuncffos iiinerare,feu portarim itinere.
5 Quibus ancc iurauerac. Ea-/;oc vidctur,qtiod Deus non tcnue- rit fuittn iuramcntum^quia non viderunt terram promifjionis. Dtccn- dum,qHod iuramentum erat condirionatum fcil!cet,finon ojfcndcren^ Deum , tali offenfa , qua dcbcrcnt morre puniri . f^el dicenditm , quod Jinon intrauerunc terram promtffioius inproprifs perfonis , in Xraiierunt tamen eam in filiisfiiis,in quibus quodummodo patres man ffmnt .
6 Dixitqucdominus ad \Qi\.\c,&c.Iiiud cxponitur dupliciter ah expofUortbKS noUris . yno modo,vi accipiatur vpprobrium .Aegypti pajiiuc quod Jtifiinuerat .Acgyptitafiltis Ifracle.xprcbrado eit, quod erant inctrcuncifi . Sed hoc non videtur rationahilitcr ciiitim , (jtiiit filii Ifaelin .Acgyftofucrur.tfuhieUi,& in maxiiKafnuitutr, rtha- bitur Exod. i .cr ideo nm cii ve; ifin.ile auod .Aiyyptiis exprobrarct, .Alio modo acdi-icrdo opprohium .Aegypii aQiuc.f. (,uod ^egyptii intukratit fiHis ifrael.j ofprcbiium feiuituin , cu^a luitin ex itu de ^Atgypto ftierit.t liberaii afnuitiitc^tgyftioium ,tamen iftaliber- tjspcrfeiicfuit dcclarata/.u.tnuofuc,uiitin terra promffio>is , itio diciturquod loiU) illevoc(.tU' (fi GalgaU,ouod figr.ificct libeitatcm, fcd hoc diSIum non tidttur bcne confoium tcx ti i, ruia ablaiio oppro- bril^ridi tur referii adcin unii/ionem,fum didtH. .hod.abf^.ftf.rw/* illa diifuei unt omnes cinuii ( i/tfiUt d eiiam (,uod ai t ipriur adpi opofi tum de /:g' ificatirne GalgaU noh f f ucrur/i,quiu ni c Hi'ro. nec l{c- tnigius fic intirpr(tantifr,hoc nomen,/cd aLte),i t vidt i-i ur , ideo ex- pchiiur fciuncum Hcbr. vtdelicet quod quando fiii Jfracl p(tc> bant d rcge .Aegyfti dcrcgnofto egredi, uthahiturin Exo. .Ae- gyftiiqiii conflclLitiones obfauabant ,dicebat t ci s . Miftriquouul- tii irefEcic coiftclbtio oficndit effi-.fionem ucftri fariguinis futuram ft rccedatis.Jn circuncifione ucrofahapcr Jofue effnfus efi fangus po fuli circunctfi qux tfjufio non fuit tis aduiiupcrium ^ ntaluvi ,Jed magis ad bonum,quia ctrcunci/io eratfignactilum fidei .,& fic expo- nunt vtrbum dbminidicentis,Ho.ahi\u.op.AcgV.a \o,q.d. effufio nemfaiiguinis veflriquam ..degypiti dicebant vubts futuram ad vi- tnpcria & tnalu couerti ad laudatione vcftra & bonUp circuci/ion7,
Voccft
\ M O R A L I T E R.
f Et circuncide fccundo filios Jfrael . Pcr hocauccmquddcir- cunciflo fattafublofucdicicur fecunda, oftcndicur quod Juic circuncifionis fpiricualis figura . Nam circuncifio lega-
lis
lis fuitprima,fpiritualis aucemfecunda &vera, fcprima fuichuius vmbra : Rom.capitcfccundod. T^on enim qui in manifejto' Judpis eft, ncque qus in manifcfte in carne circunci/io, fed qui in abfcondiiQ Judxus j et circuncifio cordis in f/iritu , non in iitera .
t Aianf./;,
37
TViucntium .
^ Circucidi erwo per Iefum,eft vitia & confuctudines prauas A &peflimainftitutadcponcre,&:g.cquidabhonc(tatis regu la difcordat abfcinderc.Scd hoc facictcs quada ditiicukacc c6ftnngimur,cu quoda doloreanimicofuetudinis culpa no ue]lainthtutionevitamus:hocergoteporeveIut in dolorc circiicifionis noftr^ dicimur
|ki relJdere , vfque quo cicatrice
^i c. fed ^bducfta fancmur.i.nouainfti
iiliid ; ' tuw abib , ditiicultate implea
mus,&:invfum vertatquod
prius infolitum &: diiiicile vi
debatur,6c tunc merito dice-
turnobis: hodieahUuli oppro-
hrium ^igypti a vobis.
■^ Procop. Probri ncmine,
fcruitute innuit . Nunc enim
]ibcr£ vobis chcuncidi lici-
lumcft, non licut in Acgy-
pto cum mctu feruili.Acircii
ada vcro circuncilione , loco
Gaigal nomcn Impofiicrunc
Galgala ennn reuolutio eft.
Eitvcrolocus jillcduplicino
minc infignis , hinc quidem
propccr Icricho, nuncautem
g proptcr duodccim lapides.
■it.iiiillud ^* ^i^h^nalius . Circuncifio ablatio cft Aegyptiaca; gene- rr.tionis, quum prieputiu cha-
railcr fit Acgypciaci habitus,eiufq; nationis infigne . Hoc opprobnu abltuht Detis , ne vlcenus vcluti in Acgypto na- tijfcruicia haberenrur: fcd tcrre promiffionis filij indigene- que exifiimarentur,in quam illos Dominus laduxic.
''fi Tlico. Hodie abiinii a vobis opprobrium ^cgypti. Ha!C vcr- bahberacionemfignificant abAegyptiaca feruitute&im- pictate, & promiliic terrx adcptionem.Nos vero difcimus, quod qui i.acratilfimum bapci fma mcrucric, &C circunciiio- ncm fpiriailem fufcipic,pcccaci contumeliam depon ic . •jc Rabbi I.eui Gcrfonis . fieri pocefl vt Aegyptij couicijs confcviati fucrint Ifraclitas,quall cdudtos a Dco,vt malc pe rircnt,non vt poffcflione Chanan^a: locupletarcntur. Qai- bus eonuicijs cum iam in dics magis magifque vrgerentur, pofi tot {rufira confumptos per defertum annos,pIanc nuc coslibcrabat Dcus,ccrtu faciens iplispercircuncilione bre ui omiuno fucurum, vt in poircflrione Chananex mittcren- tur,quam pr^putiatos vfurparc nefas erat.VcI,probru Acgy pti ci^at improba Acgypriorum rcligio, a qua lam Dcus po- Q pulifuianimosprorlusauercit , cum ad facicndum pafcha cos admittit pcr circuncifioncm .
rige. Ho.tf. ^ Ecfe.circ. Poltqium ablatum cH opprobrium Acgypti,fe- cerut fili) Ifracl pafcha quartadccima dic menfis. Ncc enim antecircuncifionem,ncc poft, antequam fanarentur,pote- ranc carnes agni comcdcrc:vidcs crgo, quia nemo immun dus facit pafcha,ncmo incircuncifus . Vndc, Tafcha nofirum mmoUtus cii Chnftus.ltaque feftttm celebremus diem, noinfermen 10 vet€ri,rieque infermcnto malitis & neqniti<e , fed in a-xjmisfin- ceritatis er veritaiis . Etfecerunt. ^ Ifid. Poftcuangelijcircuncifione, fiatimin loco reuelationis pafcha cclebrat , & agnus immolatur , qui tolliipeccata mundh&L dcficietc manatypicielcgis,primii co- liiedit populus panc corporis Chri , quc incorrupta rcpro- nuffionis terra.i .virgo Maria jPtuIit, cuius granu in tcrra ca dcs tructu pi urimu attulit.Nota ordmc poflq^ Icfu Chro du ce p lauatn iiucnta tranfimus, & p fide Ipirituali circucifio- nc lignamur , tunc dcmia pafcha cclebramus.i.immolatum
Chrifium
lofue Cap. V.
38
a TOmni.T vitia & peccata Aegyptioruni.
nusadloruectHodicabftuIiopprobriura Ae- ^ gypti a vobis . Vocatuq; eft nomen loci illius
a f id eft,reuelatio,quia dum in piaiputio iniidelit.ins amhuiat cjuifque per dcfer tum huius vitx cecus cft.vt autcm circuncifus fuerit.ftatiui reui-lanrur ei ocuU.
Galgala,vfq; in prxfente diem . Manleruntc}; 2,
a IToft fecundam circuncifionem & fanationem.
fiiij ifrael in Galgalis , & feceriat phafe quarta ^ decima die menfis ad vcfperu in capeftnbus 4 lericho, &comederunt defrugibus terrardie ^ altero,& azymospanes,&poletaeiufdeanni
■ cum vcnerit (juod pcvfeftum eil.euacuabitur o.uod e.x parte ell
Chrif}umeredimusprofaI'.itcmundi,& credcntes f?atim pane dominici corporis palci mur. \
b £fco>wf(/er««r.d7"(r. Adam.Cin vcro exiit populus de tcrra Acgypci,portauitconfperfum fcrmentu in vefiimetis fuis. Qiiod cii dcfeciflrct,manna datii cft cis. Cia auc venerunc ad
ccrra fandam , 8c hndins cgpe runc prouincix paimaru , defe
D
V
ialoC.
7
cic eis manna , & edcre cepe- runcdcfruclib. cerr^e. Treser ojofpccics ciborfi gnalirerdc- lcnbunc . Vnu quo vcfcimur exeiites de ccrra Aegypci , fed hocadparuu ccmpus fuilicic. Pofl hoc auc mai) na fiiccedic. Tcrtiu vero dc tcrra fancla ca pimus frud!j,que de Acgypto portamus nobifcu Parua h;EC cruditio f fcholaris cti,vcl for tc libcralifi Irarum q(i;E alicj.d
Tres cibomni fpecies '.
t fxcularij
«CQu^in cum vcnerit (juod pcvfeftum eit,eu3cuabitur o.uod ex p arte
D^fecitCTue manna poftquam comederunt ^ 'iHiarepiit.Incrcmovcrd.i.in " ^ ^ huiusvita^ftacu mannavcfci-
mur. dii diuinelcgis cruditio-
defrugibus terra: , nec vfi funtvltra illoci- bo filij lirael , fed comedcrunt de frugibus prxfentis
nnljfmihi id. lunt 3 t. ■
f^iiift.j.in
loliic .
anni terrajChanaan.Cumautem
a TAug.Lxx.in lericho.Non inipft ciuitate fcilicet.
b TTuncprimumoculosleua-.Tiuscum Cliriftuin videre iiicipimus.
effet lofuein agro vrbis lericho , leuauit ocu-
Sontentia Hf br;eorum
la Tanhums.
i.Cor.ii.c.
Cip. 6. Ub.Xof.
nc crudimur.Qu^i vero mcrue runt ten-.ajpmilsionis incrare .i.jpmiiraChnfhcofcq,, edenc £ frucfu e rcgione palmaru. Ve- . rc.n.frud u palmic inucniec,^. dcuicto holie ad jpipilla pue- nicc.Quancacunq; enim in di- uinislfisintclligamus, muit6fubIimioracruncqu,Enon m enigmatc,lcdfacicadiacicviidebimus -.c^uunec ocnLts vidit, r.Cor.rj^c. nec aitris audiuit^quix. pr^parahit Dciis ditigentihus fc. S i aiit fecun Ifaid.i.b. 'dum Ifam lex accipiacur , inueniuntur filij Ifracl cii mclio- ribusuccrentur(manna.n.deccIoaccipicbant cxrepromif- fione)dcteriora acccpiffe, quibus Aegypn deficientibus ci- bis melior eibus fuccclierat,idcft,man|^. Qno modo enim putatur meliorc cibo ceirantc dcteriorcm fuccefsiffe ? c 4« Cum aute ejiec lof!<e,'&c. R.DauidKimhi. lamc Galga- lis cdudius fucratexercitus ad oblidenda lerichuntc, atque cafiraaii urbc polica: cii Dcuscofirmandijmperatorisgfa, &capiendx urb;sr6nemcdocendi.uifum iftudilliobculic. •}« Hebrxi . DixcracDcus Mofi, Ecce egomittoantefaciem tuam .Angelum. Moks rcl'p6dcrac, cgo angelum noIo,l'ed ce- ipfum uolo. Porro lofuacumprimum uiderccangelumau diuic ab CO^Egofimprinceps exercitus Domint,iam veni. Eccc ia fccundo adfumuc Ifraclicas inpolfefsionemfu:EhcEredica- tis ducam Vcncram etiam cum Impcrator cHcc Moles ma gifter tuus : fcd ille cum mc uidercc, nolebac me fccum ire, lcd a fc rcpulic . 4^ Chaldarus. Refponditegofum Angelus milTusaDo- mino. Bflccnimquofdam inc^Ioprincipes angeIos,con- Dan.10. fcntaneum Daniclis ucrbis cum ait: Et ecce AJichad unus prin- cipum primorum,venit mihi fubfidio . •}j R.Mofc Gerund. Ific angclus , fj rem ipfim dicamus, Exod.13. cfi angclus Rcdemptor,dc quo fcriptum c%^l^oniam nomen meim m ipfo cji. Ille inquam angclus , qui ad Licob dicebat : £'40 Deus Bcihet.\\\e dc quo didum elt, Et vocabac Mofen Deus de riibo , Vocatur autem angelus , quia mundum gubcrnat. Scnptumeficnim. Eduxitnos lehouaex^egypto. Prcccrca. Et angclus facici cius faluos fccit ipfos : nimirum illc angc- lus , qui cft Dci €icies : dc quo diitum cft , Facies meaprxtbit & ctfciam vt quicfcM . Dcnique ille angclus , dc quo uates. Etjubico veiiict ad tcmplum ftittm Dominns quem vos q'ifritis , & an-^elus tefifimoiti , qucta vos vultis . Animaducrce atccnte qd iftaucIint.Mofcs &: Ifracli ta- fcmp optaucrunt angclil
<^ priinum
NICOLAVS DE LYRA.
I Voc.<.[i tto.lo. U. G<i/.quod interprctatur rota , vcl circula- t!o,quia pcllicula qua:pcrcircuncilioncm abfcinditur,ha- bet figuram circularcm. 3 A/j«/erM«i^yj,&c.hicagit depafche ccIcbrationc,cum df.
3 Etfeceruni ^hafc. idclI,immolationcm agni pafchalis.
4 QHartadccima diemcnfis.fciliccz primi.
5 .Ad vcfperu.hic.n.crat dics,&: horahui' immoIationis,fe- cundum quod habetur Exod.xi j.
6 Et a^^ymospanes . Talibus cnim panibus debcbant vti fc- ptcm
ptcm dicbus,vc h.ibecur ibidem.
7 Ecpolcntam.ln Hebrso h.ibecur ca/«i,ideft, toflum fhr.In folcir.iit.icecnimpafchali ficbac oblacio dcgranis noinj cx- CLifsis dc manipulo perconfricatiuncm,vc dithim eli fupra ,j.capitu.&:dctalibuspoccraccomcdercpopulus ,poftqua pnmiCKC craiic oblacx.
8 Defecitquc man.C^wa. non crat data a Deo,nifi in fuppletio ■ nem vidualium dchcicntium,vt patet Exo.xvj.
9 Cum autem.Wic confequcntcr ponitur popuh confortatio' pcr apparicionem angeli ipli Iofuc,q, erac diix populi,cu df .
I Etvidic
M O R A L I T E R.
t Manf.fi.&c.&fe.pha.crc.rcri^bak figuratum^uir fncra- mennim cucharirtiar, licut didum fuit (lipra dituifc Exo. iz.Sc i j. pcr hoc igitur quod circuncifi lctcrunt phafc, fi-
gnificatum
cnificatum fuit quod circuncifi fpiritualitcr percipercnt fa crnmcntumcuch;irilti^*. . . r
o Cum antc rfet Ufuc m i^-^^ro. Iftc luit angclus apparcs m fpe cic viri Ik. fi^nar lcsu Chnftu, qui tuic ab inftati fuxcortce- Tom..t. ■ B z t PtJon^s
i
39
Glorordi. & Nicolai dc Lyra.
40
^ primum,cactCTu quis illc e(rct,vcre intclligcre no potuerut. A Ncquc.n.abalijspcrCipicbant, nequc prophctica notionc
fati s afTequcbantur.
4« R.Dauid Kimhi.T^MHc vfn.-.Emphafim habct, ncmpc v_t
fubitanco mtcructu fignificct fc fpiritu, no hoiem cifc , cu
humana corpa no nili fcnlim
fc fiftcrc vUo m loco poflTint.
L.eoe.HIc ^t Dioni. Arcopn£;.Nc vuld
"?•>• crrorcfcducti ,pa?Iim cxifli-
Ezcch.1. mcmuscalcfics lp:ijti.s,iuul
o .. ^. . tispcdib.iifacicbus, liucad
llianoruin. boum ftol)ditatc,uuc ad tcri-
tatc lconu cflc iormatos, &:c. bfue.f. & (atcllitcs armatos ac Du-
ccs, q nobis cuidcti vnrict.icc
lignoru sactiffimc fichi tradu-
turrhis figuris Tbcolcgia cos
dcfcnbit fpiritus , qui tbrmis
carctjhumani inftrmitatc no
ignoras,vt ci viam ,pcr qu.im
ad altiora fcratur , bcniguiili-
nic prouideat & flcrnat.
•f lufiin. Dcusin prineipio
an oes creaturas,cx lcipfo gc-
jiuit potciia quada ration.ile,
qux & glona dni vocatur,intcrdu ct Fil.us,S.Tpietia,Angc-
lus,Scrmo,Dcus, Dominus. AliqiictMagifTrum militia:
fe dicit,quando huinana fpccic apparuit lcfu Nauc filio.
•!« Clcmcns R^Mn.ChnUum Dci filiu,iudicc viuoi ij & mor
tuom Icius NauCjdux cxcicitus dni,armatu limul pugnan
tcad Icncho, quc prccidcns sdorauit , vti fcruus dominu .
^ Eufcb.Ccf. VnusatqueidcDcusMoflinrubo ,0«: lofue
iufpccie armaci homuiis locutus cliHuic p princtpcunpc
ratoru excrcit" di^j.Qtiis vcro alius piinccps fpintuii inuili
biliu^Diumoruq; ang(!oru,atq; archagcloru, Deo inferuic
tiu,!^ Dei veibu.tVpdmogcnicafapicria, & fobolcs diuina? Qufft.4.in •?« Thcod.QuisclTepacanduscrt pnnceps cxercitus diii?
D
Dialog.
L.j.Conft. c. a.i.in trJslat. Ort.ip.Turr. L. f .Dem.cu. Cip.ij?
B
Xofuc." Aiiit quida,vifuin fuillc veibu diuinii.Ego aut arbitror cile
Michacicm archangclum,confpcctum alcfu, bonoanimo
illum cflc iubcntcm,c>«: ccrtiorcm facicntem de fuppetijs.
^« Proc.Probabilc crat lofue homincm,hoftib. vndiquauis
ftipacij,inctu labcfa6b.n,qua ^p Deus indicat illi fe inuifibi
li pocctia iplis propugnare, habitu.n.armis inftrudi compa
ruit.iu Moliad Pharacnc dcfcendcnti,vifio confirmatio-
nis caula obictta cft.Ita Iacob,cia Efau rcfonnidarct. Icafcr
uulo Ehf.cimultitudocurruum ctt oftcnfa .
Tom.s.lib. * Beda.PoftquamiubducelcfupQiiti pcr lauacri fluenta
Qnjit. in lo- trafimus,cclcDrainus pafcha.i.immolatii Chriftii ^ inudi fa
luc cap.tf. lucccrcdimus,acdcindepancdiiici corporis pafcnnur.Oc-
curnt dcindc nobis princcps militicEvirtutu c^lcftiii Chfs.
tencs gladiii Euageli j ad rciccada carnis noftrcj pollutionc,
HomU.*.in ^ ^' ''"''' «'''»'»'• Adam.Fattu clt cum cflct Jcius in Icricho
lofue. rcfpiciens ocuhs vidic hoicm ftanccm p fe , &gladius cua-
C ginatus crac in maiiu CiUs.Kt acccdes Icfus dixic cul^ojier is
an
an «rfMfr/ar/orK? Rcfpicics oculis,vidit principe militi^ virtu tis Dei tanq. prius no rcfpcxcrit,fcd tiiccu principc m\\\t\q dni viliirus Lifct,(]iic no vclut cocm homint- v idic, fcd vir- tutc qiiada cilc inrcll.xit.Ncc du ccrtus cft,vtiu diuina vir- tus.an pna lit quc vidccur,ideo 2\t.T^olieres,an aduerfarioru?
Ac illc aic. E^o fnm princep! mili
» fPrcmpnm renteniiara qua puniremr lericho. j t!£ virtutis domiiii ^ »i4nc adneni,
losj&viditviriim ftantec6trareeu;iginatum 2 Quodcu.iudillccIcfus,adora.
a lAd rerccinJI c«mi» noftxx fputcitiajn. b Nolitf omni (piiiiui cteacre Hiik: U1C,&: dixiC: DomiUC q,d pr^ci
Hiere.d.cuur:Si fcya.aue.i* prei.ofuin a »Ui .luali o» m.ya en.. _ ^^ ^ ^ -^ ^^,^.^ ^ ^^^ ,^ . | j - j^j^^^ j^., ^^j
Ittedifpiricui j.roan.4a. rx Deo eit. iisnofolii
,picui<iu. prmcipatum (Uam. .... ^ , (la CX DcO clt,tcd (ja DCcft.
fcdliimprincepscxcrcitusdomini,&nucve- > Non.n.adoraffcc,niii Dcuco
. lqMiain|ellexitDcume(re. gnOUlifcC.Qllis.n.alKlSCft pnn
nio.CcciditIolucpronusinterra,&: adorans ^ ccpsmiliciaivircuta.niachd ait:Quid dominus mcus loquitur ad feruum 9 ftus? Ois.n. cch nnlicia, liuc
V ■mrmortalcvinculum ,0 angcii,fluearchagcIi,llUCVir ip^^j .
fuumnSoluc,inquit,calceamctiituum dc pc cuccs,iiuedomin.uioncs,owr- Ait./.b! '
» TScilicct anitua,nos,nifi laucrit lelUs non habebini.is paucm cmi eo. "i^ pir IpfumfaUa flint , OC lUD
b 1 Qu.a^ cgo.f.bi lUm. jpf^ pnncipc milicauc, qui cit dibus tuis. Locus enim in quo uas,sa6lusclt . princcps principu &:pnncipi Fecitquelofuevtfibifueratimperatum. '' busprincipaculargicur,quiaic ^^^^^^^^
1 ^ Eiiopotciiatem babcnsfuper dc
cem ctHuai i .>,6"c.C^i acccpco regno rcprciliis eft. b Cecidit lofuepr.&cc.^Quxri pc , vcrii angclo fc proftraucric Aujjuft. ciic]; dominii dixeric,an poti'g.aintcllcxitDeu cile, intclh j^,{|" *" gcs a quo inifs' fucrit,!psij dtim dixcric,ciq; fc proftiaueric. Orat.c.dc •ii Cccidit lofuc,& c.L>:Ma:iS.Adoi:<Ltionu dilfcrecia noui.Ado imag. rauic Abrahra filios Emor.Iacob tracrc Etau, &: Pharaonc: IcfusfiliusN.iue,6cDanic]angcluDci,n6ciiiIli lacnxho- norcm prasititcrunt.Aliud.n.lacria: culcum cxhibere , aliud *^ honons gratia in dignitacc coniiicucos vcncrari. ,
c i« SoliieJn(/uirjCal.tnu.d^c.R.. Mos,Gcrund.Hanccercmo- niam ludiaci populi faccrdoces, Jofuecxcmplo , dcinccps perpccuo vfurpariic,in ceplo miniftraccs,auc iacris operaccs, •5« Procop.Sc-curitar.cm p )Ilicccur lofue , qucmadmodum Mofi:difcipuliS icc his vcrb!S,7S^f affimatis virgam nec cakeos. ^ Rupert. M.ignumcommendat humilitatis pr^fidium, fine qua nunquam acccdicur ad dotninum.
In Icricho cft Icfus. Adhue hoftcs obcinec ciuicacc &: non- Orig.Ho.* ducapca,&Lciidi^ad Icrum:i'o/'<e,i»i7.'«V, caltim,locus.n, Quo inrofue. Icrichacerrasactacft,q ab hoftib.dccinctfScd fortc quocu quc vcncrit princcps vimicis diii saclificacIocii.Ego ampli' audeo ^ d!Co,vbi ftabac Mofcs u fcipsu.locus no crac tan- £tus,icd plcncia diiiq. crac cil co .s.iibficaucrac locii.Io df ci. Locus in ifUo flas,tcrra fanctu efit&c.Nos VCro fl vita & meri- tis acccdamiis ad Dcii,.s^ digni cfficiamur,vtadfiiiit nobis Dcus,diccc'' nobis,vc loluamus a pcdib.anime noiir^ , fi c^d jn ciscft morcalis vinculi,hi func.n.pcdcsquoslauic Icfus, quos nifi laHcric, noi\ habcbimus parcc cum illo.Si ergo ab animanoftra&fcnfibus omnc vinculum morwlis culpa: abfol uainus,pcinuo libcccr adh^rcc nobis Si. adfiftit Dcus. F
CAP-
Exod.y
Ioaq.13.
NICOLAVS DE LYRA.
Et Wff/f.idcftjangclum in fpccic viri.
Euaginatum.qmii panuum ad prslium.
T^oher es,an.l>j;nora.haz adhuc cum circincfclum.
Qia rcfpondit nt-y«ij<7//i/»,'.fnpplc,fu m cdiicrlariorum.
i"cfif/«/w^r/"ncfpj.Excrc:tusautc Ifracl hic vocat^cxercitus domini,quia a domino inirccbaturad faciendam vindivila dc iniquicacibus habicacorum ccrr.E. 6 Ei nuc vcnio.Ad zd\\xtox\\\ vcftrCi .DiitaucHcbrciqdiftc fuicMichacl^&ronabiliCcr coqcl Danicli fuicdi6tu:Da.x.c.
l^emo
xVl O R A L I T E"R^
t pcionis vir pertedus vircucibus & fcicncus.Icr.?i.d.?\(o«i< creuuU dominus fuptr teiramj^mina circuvdabit virum, 3 Tincntem. f.fcncc nciam ludicij irrctragabilc. lo. j.d. Tater otnne ii-diciiim dcditfilio .
5 i'e(//«»i.i.populi Chnftianijliccc.n. princcps fic no folum omnium hominum,lcd cc angeloru , cii fpccialiccr dicicur
eftc
l^emo eii adiutor me* i't omnibus his ,nifi Michaelprinceps veHer.,
6 angelus hic apparcns nominaf pnnceps excrcicus Ifracli
7 Cecidit lofue. Ad facicnduni ci rcuercuciam, ex quo co- gnouic cum efle angelum.
8 ^dorans ai^ Adoracionc dul ix,
9 Q^ul dominus meus Inqtur ad.q.d. Obedirc pararus fum.
10 Solue cakeamenta. Simile vci biim didii fuic Moli in ap- paricione fibi fa£h in rubo,vc habccur Exo.j.
11 Locus enim in 'V«o//rfx,/a«««jfil,propccr.ipparitioncm angclicam ibi fa6lam .
__ .__ ^ CAP.
cfireprincepspopuliChnftianitanqua.ib co dcnomin.ati . 6 Etnnnc w/io.I-L-Ec.n.appantio tada fuit poft populi circii ciiioncm & phafccclebrationcm,ad ligmficandum, quod hominib.fpiritualitcr circuncifis &: tuchanftix iacraineto niunitis,apparct Chriftus p fpccialcs illuminacioncs, &: eos contortat concra d*emonum tcncacioncs.
A D^D I T I O I. Inca.y.Iofue vbi dicicur in poflill.Idcoaliccrdicicur (], h^c circuncio folcmnis dicicur f<?cunda rcfpcctu illius qu.i fccic Abraha, vchabccur Ge.iy.Expoficio ha:cnonconron.u li- lcrx.Nam in illacircucifionc gcnernli, quam Abrahiifccic cum oib.mafculis dcdoniofua,nuIIus fihus Ifracl tuiccircii cili.s,acc ec Ifaac qui nodu crac nacus,ncc cccoccpcus, jpuc
paccc
paccc in co.ca.Ge.17.Scd cum in circuncifione fada per lo fuc,dcquaagicur j.c.cxprcirc dicicliccra : Cmuncid.fccHndo fihos Ilracl,oporccc quod Iv/ec;«//rf(/,rcfcracurad aliquain cir cuncilioncmgcncialcm fcu folcnncm qujeinfiliis Ifrael fuiflcc fad.i , non ;id illam de Abraham,in qua nullus filiorii Hracl circric:Ais,&: ioopinioHcbia^iftarii inhocloco tcnc da cftjfalcc i,partc,etfi nO i toto.Ad cul' cuidctia attcdcdii
cft
41 Additiolofuc Cap. VI. Replica. 42
cftjqcT filij Ifrael in Aegypto exiftctes no omnes circiicidc bant''i ortauo die,(icut Tuerat pccptu Abraha; Ge.17. lcd cx, quacuqueca fcuoccaiione^longabacparetescircucidere pucros fuos„put ponit Poftil.Exod. 1 2.1 fi. vbi de Ifraelicis 1 Aegyptoexilictib'cxpIIc dicit,qi lud^i i Acgypco exfitcs, nimis inordinateamatcspueros f.ios dimittebant eos incir cuc:fos,timentcs neex circucilione mors vel infinnitas eis accideret,hec i poftil. Cui' iignri elt , q, fili' Mofi circucis* f iiit a macre fua i itinerc, nc occiderec'' Mofcs ab angclo pp peccatu incirciicifionis filij,vt patct Exo.^.Prefumend n elt crgo cu Mofes omictcbac ricumGircucifionis, faltcquoad tcpus,q, cstcri Ifraelitici min'dodi fiir feciilent.Cum igit' I principio mefis primi pccdetis cxitu Ifrael S Aegypto , p- ccptu fuit Mofi dc acccptione agni pafchalis &C ci'immola tionc:de cui' ritu &: religionc erat vt incircufus n vefccr*'^ ek eOjExo.ii.pntcr dicedii eft,cj, in Aegypto imminete te- porepafchalifuitfadacircuncifiogiialis omniii filioru If- racl , qui cx .iliqua caufa (vt piirmitcitur ) circumcilioncm cmiferant,rcfpcitu cui' circiiciiiojp Jofue fatla feciidadf, q.a iter iJhis duas nulla interuenit alia cirt ucifio i qua men tio fiat,pfertim cu Ifa i hoc ca.f lofue j.dicat , q, popul'na tus i deferto incirciicifus fuit.Diccrc crgo,qft illa circucifio i Aegypto cclcbrata fuit i cade norte, qua pcufla flicrut pri
filioru Ifracl non poc rcfpri ilhus dici {c3.i. Hic dico,q, nuis
tgcinfiitucionis,nee Ifracl,nec al!q.s ci'fi]i'fuic:ipfn mcir- cucilio fuit j|> filijs Ifrael infiicura,& no fold ^ fihjs^fcd pro voleivib.rituicorii piungi, jpuccxplIc-drGen.iy. IlludauC q'd Bur.^ colore fa.T opimonis addit,fiditiu vf vidclicet c> ludiji in Aegypto cxntes no circucidcbat pucros fuos.Non .n.vcnfilcclt,Dcu illiusppl'i tantacurah.ibui(rc,&tu fuii primogcnicu noiafic.Exo,^. fi hxc tra fgrcfrio circiicifionis i ppfo tui!lec,vtfingitBurg.Nccvaletc^cr poftill^Exo.iz. allcgac. Na pofiiIla,n6 dic-it expfsc c^ Iud.Ti,fed qd aliqui lu da;i minus inordinacc fiiios fuos amaces,dimittcbaL eosin- circucifos , timcntes nc ex ipfacirciicifionc mors vcl infir- micasacciJ.Tct. IIlos igiffi qL vfq; ad cxicu Acgvpti incir- cucili remafcrant,aiiqua maducarcc pafchii, circiicidi opor tcbat.Etg.;! pauci vcl nulli fucrut, idcirco cu i ricu maduca- tionis pafchgfiercc mccio decircucifionc Exo.12.n6df de incircucifis Hliorn Ifracl,fcd feruoi-u,pcregrioovu,&alicni- gcnaru,cj incircucifi ad maducacione pafche no debanc ad- initci:q.a e.ule Icx in hoc ricu ellc debac cc:>Iono& indigenc, vcdf ibide. Si igit" aliq. Iuda:i excaufis inordinaciscircunci lione difiulifsec,^: ca aii exitu de Aegypto fecifsct, calis cir cucifioluificc priuaca !k particularis,n'cc fpaliter mandata, ncc folennitcr exccuta,licut primo tpc Abrahx, & lcdo in
D
B
mogcnita Acgypti,vt Hcbrxi dicijt,fiditiu eft,& no het ali colle pputioru,de quo hic df . Q^aucBur.allcgat de Mofe,
:=■». s. "„'„„. ...„;r,.„.i.v..j..,;: ;;„„,. .ii„„ „„ ' ^circucilionc filij fui diftulit,hicIocia no hct: q.a no amore
inordaiato,nec cx p epcu, fcd timorc vxorir 6c ad ca perti- nentiii incircunciforu tccic: io cxiltet in via circuncmisefl ilIotimo^ecc{rantc,dc qua ma vidc s. Exo.4. NccBur.bii fehec in fofone argumeci pofiil.Na ipfc declinat argm po- lt:I.q.arguic,qdin fcripcurano fic nictiodcfcilcnnic^rcuci- fionc, vcl madaca vcl facta in Aegypto , q poflet dici priini, rcfpu cuius ha:c dicatTc^a.Hoc.n.aigmapud Bar. fxpere-
aautontate, nccvcririmilitudincpp r6ncsallcgata.« apo- itill.Scddicere, ^immincntctcmpore pafchali,fpccialitcr poft principiii primi mcnfis,& vfquc ad xiiij.ciufcle,q.a fuc- natfilijlfracli magna multitudinc pp folenitate pafchale ^ximo vcntura,circ(icifiu faita fit , cit omnino ncccflariiii Quod aut obiicit poftil.de hoc,cj, no fic metio i fcripcura dc circiicifione Aegypciaca,n6 vf valcre.Na ecfl no fiat cxptla mcntio,fit tn tacita,vt patct cx diotis.Quod ec obijcic d im- pcdimeto itincrationis, valerct li in cade no£tc qua cgretfi tucrat,circucifi fuiirent,qd n6 df ,fcd p aliquos paucos dics anticipaucruc.Sciebant cnini hora & die cgrefiionis {sxex rcuclationc diuina,vtpatct 1 litera.Vnde & pocerant ancici pare p cepus qS fuflicerct ad coru fanatione . Scc' in dcfer- to tps itincrationis pendebatex rcuelationc nubis fibi igna tavt patct Exo.v.ca.a.& in plunbus alijs . Idem dicendum ad tcrtiam rationcm quam tacit poftili.qua: proccderct , fi ro6lc cgrcflJionis fuifli^t fada circunficio,&: non aliter.
R E P 1. 1 C A In c. j.I.<fuccu poflil, cxponcrct circucifio- iic hic lofuc madata,cllc fccuda refpcciu ei' q fuerat Abra- h^madata.IIIa.n. prima,ifta fcciida.Burg. fe opponit mot* dcbilib' rationib' , affercns cp pnma no tuit circiicilio filio- ru Ifracl,g.a nuU» tpc Abrah^ luit filius lfrael.iS«: 16 iita cj crt
filiotum
putac''Achiiles,o[.a fem.p arguit ab auconcate negatiuc . S .'d
Bur. fokicndo dicit iUius circiicifionis fien tacita mctions
qd tn falilim eile oltenfum eft s.g.a pot;us ibi filij Ifracl ex-
cludunc" 5 indudunt^cum tii in tali refpii primi &f, fccundi
opon;erec ficri expllam mentionc. Vii ad fatisficied u.Burg.
& fuorii amatoi u contcntioni:pot dici cj, ly fc^d,dec refcr-
ri ad folennc perceptionc ipfiiis circuncilion'S qu^primd
fuit iacU Abrjhc,vt patct Gen.iy.Sccundo hic lofue y.nec -
Icgitur Deus alibi de circuncilionc folene manda'.ii dedif-
fe,nili ibi 6l hic.ConitLiucur igitur litera iic: Circuncide lilto! Circfl:ifi« fc
ifud., fiibinceIIige,cir<;unc:iionc fccfo mandata, qu^ primo '""^** ■"
fuic mad.ita Abrahe.Huic conftructioni cofonat q^ fequic*.
Hxcaiiccltcaufa tecu'idccircuncifionis,&; non additur fi-
lioru KV.icl , ad innucnduquodcltcircuncifiofc^ofolcni-
tcrmandata.Perhoctoliiturarguinetupcr Burg.hicfaitii.
,f.ABbt<i. -2
Cap.ii.
C A P. VI.
Ericho atitett^ C2rc. ^ lofc \ h. Cii Ifradit^ mcf"
fcm Chananarorum mctcbr,nt,&. Chunarxi
^O ^>J ncquaquam p cos txircnt , fcd dauli muro
^'^^fe^.i^ quicfcercnc Itfuscos cLIidcrc dclibtrauit.
^ Chal.Parap.Erat lcnco clau
fa forib.fcrrcis , & obferara vc-
'^lib.ahcncis aii filios lfrf,ii erac
g.cxireccx caad pugnadu.ncq}
qicrarccad pacifctdii d p.ice.
'U Hcbrai.in Scder 01a,K?bb.
Decimoouarco dic mefisNisa
immolarut Ifraclit^agnosfuos
pafchales . J^ccimofcxtoNisa
obtulciut manipuIos.Pofl paf-
cha vigcfimo f So Nifhn,man
datu acccperiit de circ ncunda
Icncho.Dic feptimo, diluculo
confurgcntes circumicruntvfbcm , ficut difpofitum fuc-
rat,fcpcies,Qucm dic m fabbati fuilfct aibrmat Rablji lofe.
4« lofcph, Prima dic fcft.uit.ntisltitbataitafaccidotcs,^:
circaca vndiquc pars crat armatorii cuftodietm. Alij faccr-
dotcs
dotcspccdcbatfcpiebuccinisfuistub.is ii)i(.ccnccs,rogates cxcrcitUjVC viriIitcrcirciiirctmuiu,fcniorib.fcquetib Quo gcfiojCa dic^Mihil amplius facietcs,ad caftra reuerfi suc.&c. •J4 Tercul.C6cranctaccspreccpcoruDcoexprobras,vtmo F bili &: mflabili,prchibeniis fabbacis opcrari.&: uibctis arca L.t adnerC
circufcrripdiesocto.i.ecfab- Mjrccii,
baco,iexpugnacior
■ Mundas.
Erichdauteclaurulaernt i
a Muinlir,aa(lutia,velallrufta,
atq; munita timorc fi- liorumifrael, & nullus * ingrecli audtbat, auc 3
egrcdi.Dixirq, diisaci lo 4
Chiu,ujn. f Fviie.iatcm.
lue:JLccededi 1 manus:
)ricciuitatis Icricho. Nec.n.fahbati ifpics legc,opcra humana,non diui n.i prohibcntc.Arca cirtufer rc ncq, quotidianii opus cft, ncq; humanujfcd rarCi, & fa- crofand"tu,6t ex ipfo tunc Dei pra.'cepto vtiq; d-uirium.Ccr. ca diftinctio elt iabbati,huma na,nodiuinaopa j^^hibcntis. ^ Idem. Si f.ibbatu Chriftus
r.^.aduecC
intcruertit,fmexcplum fccit Msrc.c,». crcatoiis.Siquidc in ftbfidionclenchritis circulara p muros arta tefii kptcdicb.etfabbato,ex pccptocrcJtons iabbatii cpcr.icionedc{iruxit,vtputatq. hcc& deChfoexiltimac. Std no cino dcftruxitjVt hinc la apparerc pofiit , nc tn qui-
' dcm
IN1CU1.AVS Dt LYRA. CAP. VI. 1 ^f^richo auuHic incipii lciuda parspiincipatif huitis libride ■*• oftidu et acqnifnione terta , or pritnu de acijuijitionc leyicho, fecundo deacqfitione Hay.ci.tertto de dcbclLiitoe cjHinq; regux.c. 4}uarto de dtbtUiationc pluriu regHfimul con^YLgatotu.ca. 1 1 .Vrima diuiditur in duas partcs.f.in parte princtpule,et incidcntall,fccunda, iticipit
incivit i)tp))ii.f.c.Circa capttouc lcrtchopniiio uutt ,,/ua'' tu^.i» nis.fLiiiloJubd.t^aa^executionti.ibi:Cuq;lo{.v.h.crc.Circapri2 mii fcic)idu,cp domnus docuit lofue de modo captionis,^ lofue deni tiauit popt^ic.Et patet literapaucis exctptis ^ua exponeatur. z Etnii]la^.y4dauxilianduminclnfosinciuitate.
3 Autcj^xcdi.^dfugiendumprojuafilnte.
4 DixitqucDicunt aliqut crprubabititcr
jfpdominufdocuit lofue ^Aper ange-
M O R A L I T E R. lcricho aktenfVet lericho cuuus duboii fignificatur,q[Uf
dicitur clauln pcr ubitinationem in pcccac..>,& munita p fi- df': !k mores lophjf iicis argumccis.Iofue vcro pcr que ligna tur Ciuif tus,no(oiii in gcitis,fcd ctia i nouunt ( vt d.clii ert 'loia.a. ^ i t fui r.i)
45
Glorordi. &:Nic.cleLyra.
■44
i
Om;. Ho,<. inlofiie.
df ro jn archatcirculatione fabbaciim a crcatorc dcftruiftu. Na ^ 'llud opus Dei crac,q^ iplc pccpcrat , &: qcl proptcr aias di^^pofucrat hoium fuorujin difcnminc bcUi coliitutas. O ig.Circudat-Iciicho,^: cxpugnari ca ncceflecft.Gla- dius non cducitur aducrfus eam,aicus vcl acics non dirigic' ad ca,ncctcla vibnnKur^tubg tm faccrdotib.adhibcntur,&:
impiorum perditionc vnica.domus Rahab. j. cccfefialibe- retiir,mund.i a turpitudine fornicatioms por fcncftram co- fcffionis, ni f.mgumcrcmiflionis. Ifta.n.merctnx inlcri- cho.i.m hoc mortali corporc.i.fcculo moratur , qu.x vt fal- uan pollit , pcr icncnram domus ftuc tanqu.imperoscor-
poris fuicoccu mittit, quod
D
jnhis muri Icncho fubruun itur.Icricho huc mudu fignifi Xnc.tt. «. cat. vn: //omo tfHidam drfiedibat ab lcrnfdlt in Icricbo.Cy-^icidit in latroncs. Forma crat Adx,qui dcparadifo jn hu:us mundi cxiliu trufus cft , Ctci quoQ} qui crant in Icricho , quos il- M«ib.»o. luminauit Deus, iignificabat cos qui in hoc mundocaccita ic ignorantic piemcbanf.Ic- richo crgo.i.mundus , cafura cftjpfummatioaiit fiettuba-
B rii vocibus.vndcApoft.fanrt
|.c*r, ii.g. enim tuba, & mortui (jui in Chri'
Ho sut.rcfkrghprimi, & ipc diis
• j iuflli &i i n vocc archagcli, & jtubaDci dcfccdctdcc^lo. Tunccrao Icfus cu tubis vin ccclcricho &: proftcrnctea, ita vt cx ca fola merccrix {iil- pcf,&: ois domus ci'. Venict crgolcfus 6c mvocetubaru, Scdia nuc orcmus,vt vcni.u, & dcftruat mundii cfi quiin maligno pofitus eft : &: oia q t.Wj.i. in mundo pofita funt : quia, ' |l»ji«n u(, g^fig fj,,jj^ jf^ ffijfftdo ei\,concupi-
fccntia carnii efl , concnpifcentia oculorii,& fupcrbia vitx . Salucc
c TDimones vel nuoslibet in
lCCtllo JK
b
auce hancfolnm quceexplora
tores cius fufccpit:quc Apios
C cius in fidc &: obcdictia fufccptos ili fupcrionb. collocauic
&. fociec hanc mcrctricecu domo Ifiacl . Scd la n5 rcputc-
mus vetcrc culpam , aliquando mcrctrix fuit, nunc aut vni
I. Cpr.f } «. viro cafia virgo cft copulata Chfo . vfj: Defpondi vos vni viro,
virginem caliam exbibcre ChnUo.vt .n.poflcc cuadcrc , ne cum
Icricho interiret, validiiTimri ab explonitonb. fignii lalutis
acctpit fp.artu coccineu.^ Chfi.n.fanguinc ecclclia faluat'.
rap.7. iib, Ifid- Icricho luna intcrpvctat : luna vcro mundii fignifi-
in lo(uf, cac, quia ficuc luna mcnftruis coplctionibus deficit , ita hic
mundus <id pfummationetpumcurrcns qwotidianis dcfe-
Aibuscadit.In arca veroecclcfig figurantur,fbrccspdicato
rcs in tubis ^neis.Hanc.n.vrbe Icricho fcptc diebus fcreccs
arca Ifraclica:,in xneis cubis clangencibus circiicunc &: mu
ri cius p avcx pnciam &: cubarii fonicum cadunc , g.a in hoc
tpcquod fepcc dicru viciflicudine voluitf , dum arcafcrtj'.
dum orbcm cerrarii circumicns ccclcfia mouccur: ad pr^di
cacorum voccs , quafi ad cubarum fonii muri Icricho.i.cla-
tiomundi,&:fupbainfidcllcacisobfiaculacorruunc,doncc
i.eor. 13,6, jj^ ^jj^ ccporum mimica nouiflima deflru.itur mors , &: ab
impio-
• fMuaduin. b f Fiincirem huiut muriii,
tuas lericho & regem eius . OmneTcji fortcs vi
^ a Pi.xd.ororcs.
ros . Circumite vrbe cud:i bcllatores fcmcl pcr
T Toto tempore f reftntis vi;i. ^
die,fic facictis lex dicbus.Scptimo aute dic,fa-
a T Conromniatio enini fcculi.duJuin fanAis voluminibu» rulgata eft .
ccrdotes tdllet fcpte buccinas , ' quarii vfus cll in iubilco,^ prarcedant arca f^dcris . Scptiefq; circuibicisciuitate , & faccrdotes clagent buc-
f QjT modo lonat, modo tacet.
cinis.Cuqjinfonucritvoxtub? logior atq;c5 cifior,& in auribus veftrisincrepuerit, concla- mabitomnis populus vociferatione maxima ,
a Qma in confummjtionc mundi canet tuba, & moitui qui in Chrillo lunt lefur gcnt pruni,& ipfe domuiiu in tuba Dei defcend:'. dc cslo.
& muri funditus co'rrucnt ciuitatis.Ingredicn- turq;finguIiperlocucontra quem fteterunt. Vocauit ergo lofue filius Nun facerdotcs, &C dixit ad cos : Tollitc arcam f? deris , & feptem alij faccrdotcstoliatfcpteiubileorii buccinas, & inccdant ante arcam domini. Ad populum quoque ait:Itc &c circumite ciuitatcm , armati prscedcntes arcam dornmi.Cumq; lofue ver- Da finiircr,& feptelacerdotesfeptem buccinis clangcret ante arcam f^'deris dotiiini , omnif- quepiacccdcrct armatuscxercitus, rdiquura 4 debet, iuxta illud : Trofeaor
»jc«i.eircor««/4/«r«wcj;, Q^od verobcllicofi antcarcani inccdcbant, promptitudinis indicium cft , ac fortium ala- crit.icis . In cauda icem confcqui , ncminem Dei acicm dc- berc defcrerc , vcru m pro virili aduerfis copijs refiftcre, fi- ue in cadem ftcnc acie , fiuc deccrcantes fequancur,&c.Ea- dem&:Chi7foftomusfcribicHomil.y. dc poenitentia, To- mo j.opcrum.
b Ctmque lof Adaman. Icricho tiibis faccrdotum fubrui- tur,vtcnimtubarumciangorincrcpuit , deieiti funtmu- ri. Robur cnim mundi &: munimenta faccrdotalibus tu- bis videmus cflc defirudta ^eultum, fcilicct, idolorum,fal- laciamdiuinationumminif^ratam artc dasmonum , com- menta augurum , aurufpicum, &: magorum, quibus omni- bus vclut muris , ambicbatur mundus . Infupcr diuerfis philofophorum dogmacibus &: eminentiffimis aifertionib. &:difputacionibus, vclut proccris & robuftisturribusfir- mabacur . Scd vcnicns Icfus Chriftus mifit facerdotcs , id eftapoftolos fuos portanccs tubas dudiles,prxdicationis.f. magnificam c^leflemq; do£h-ina. Sacerdotali c^ba primus
^ ineiian-
3
cft fanguinis Chnftifignum pro rcmiflionc peccacoruni coniircn ad falutcm . C^i in- uentifuMc in domoilliusfal- uati funt ab intccicu Vrbis, SC quicunq; incra ccclcfiamrc- pcriuncur,faluancur;cxcra hac domum,idcft , extra ccclcfia ncmofaluatur. a .J* Septimo autem die , &c. Procop. Qui totam mundi fa bricam fex dicbus perfccic, lcntc ad vniusciuitatiseucr- fioncbonitatc impedicusag- gredicur . Non enim virium imbccillicacc cflc fadii pro- pheca ccftacur , diccns , Si c£- lum patcfeceris , montes tremor tuiinuadet. Scd qucmadmo- dum Niniuc criduum refipi- fcencia:dcdic,ica his, quoquc fcpcem dics . Vcquc illi lo- nam pncconcm habucrunc, ica Raab habcnc : infuper vc- ro omnes porccnca qucC do- minus dclign;uiic,auribus ac- cepcranc . Ciir vcro cubis cor ncis ac iubikcis clalficum ca- ncrc iuflic ? Eo quod animali- bus cornigeris cornua muro- rumviccfunc. Adcoqueno- biscornu loco dominus eflc
* arietiiui
E
Hom,7.Iai loiiic.
Tuba» Apo ilolicx.
NICOLAVS DELYRA.
4c per angelumfibi apparentem,vt diiium efi, dehis quxfequmtnr fcilicet de modo capiendi ciuitatem . I Concif if/r/Z intcrpolatus .
precationem.ibi : In tcmporc illo . Trima parspatctpaucis exce- ptis, quiaponitur executio captionis iericho ,ftcutfuerat dicta « d» mino,&per lofuedenuntiau populo . 4 Rcliquum.?s(on eft intellixcndu,(p mulicres & paruuli & ine-
% Armati, Dicunt Hebrxi , <f, hoc intclligitur de fiUis ^ben & pti adpraUu circuirent ciuitatcm, quia in principio buiu^ c.dicitur: ..-..i v^ j;-.j: ,.„.;... ,-,.„-/r. ...:... .:.,, . > Circumitc vrbcm cundi bcllatorcs, dr»Vco/'crrf//^tt« r«/^«4-,
hic intilligutur viri hcUaiorci,tribus Dan cum aliis dvabus tribubui fibi adimctis,quia erant vltimi in natione caliroru, &faciebant vl- tima cuiiodid , vt habetur l^.io.c.f^nde ubi translatio noflra ha- bet : Rcliquumvulgns : in Hebrxohabeturmcaffcphyidefl,
^ colligens
Cad & dimidia tribu Manaffe, qui armati debebant pracedere aliot «d bcllum.vt dietum fuit cap.i.& \um.}i. 3 Cuniquc. Hic conff.quentcr ponitur prxcepti exccutio^& pri- Vf} fuantu ddciuitatis deflructioncm.fecudo qttantu ad t{ahab rncre tri(isfaluatior,e,ibi. Duobus aiit viris . tertio quaniu ad lofncim- _ _____^___ precatio-
M O R A L I T E R.
t fupr.-i)concraciuitatemiftamordinat cxcrcicum,in quo iiintfaccrdocesporcancesarcam diii,pcrquos fignificancur doftores in fcribcndo,& doccnces in fcholis facram fcripcu ram exponcndo,qua: bcnc per arcam fignificancur . Nam in ca diuina myftcria concincncur . Fucrunc cciam ibi fepce alij faccrdoces concrcpanccs buccinis,pcr quos fignificacur prxdicanccs populis. FJi.6S.z.Clama ne ce(fcs,qi4a/ituba exaU ta vocem tuam,& annuntia populo meofcclcra eortim, & domtii la (obpcc cata eorMm. Pcr fcpccm tubas pofliinc inccUigi feptem vircuccs qu2 pr.Tdicancur -id deftruendu fcpcem vicia con- traria.Scpcem dicb.clangcndo circiiicrunc . £c quia cocum
': tcmpus
ccpus fcpcenario dicru rcuoluicur,idco per hos fepcem dics
tocusd'*curfusceporisin quo ciuitas Dci pugnatp ciuita-
tcsdiaboli,fi^nificat', Sepcimo vcro dic ficfcpcicsciccum-
icus,3d fignincandii quod in fcpcima xZRtc miidi fieret For-
tior coffidus,qui iam faclus fuit tpc martyrii, & adhuc for-
tior crit tpe Antichrifti . C^autem in vltimo circumitu fic
ciuitatis cafus , fignu cft ipfius Antichnfti finalis incericus.
a.Thefl^^.b. Qu^edominus Icfus incerficiccfpirim orisfuii
Pcr hoc auccm quod Rahab cum fuis propccr confcruacio-
ncn^ exploracoru feruatur, fignificacur quod aliqui qui fiic-
runc de ciuicacc diaboli,propccr opcra mifcricordia? finali-
tet faluancur,3i in ciuiiacc Dei reponuntnr . .1
4J
Homil.7-in
ofue.
B
z.Ioan.2.c.
tcaup»na.
t.Cor.s.b. tbidem.
^ in euangelio fuo Matthfjiisfncropncrit.Marcus quoq; & Lii A cas i^v: loannes h;s cub.s cccinerfu.Pccrus duab-cpiftolarum iuaru perfonactub-s.racob. quoq; &: IiidasSi: loanncs cuba caniJc|?epirtolasfuas,'S:huc3s Ap'''lolorum gefta dcfcri- bens.Noniffimus Faulusquacuordecimepiftolis fulminas, quafi tubiS muros Ic richo fubucrtit , &c ois idololatri^ ma- chmas, &c philofo- phorum dogm.tta . a sict^tte cini. Ada . Cuftcdice vos aba- hathcmatc.q.d. vide tcnc aliquid in vo- bis feculirc habcacis ncque dc fcculo vo- bifcum dcfcratisad ecclelia , fcd anijtho iiiaiit vobis omnis conuerfatio fecula- ris.Nolite mundana iTiifccrcdiuinis.q.d. Nolitediligere mu- dum,ncquc ea qu<E in mudo funt : vnde T\(j)lice cdfitmari hiiic ftculc&c. Qui tn;m hxc faci unc, dc ana- thcmatc accipiunt . Illi quoquc Chnrtia ri qui foknnitates Gentilium cclcbrat, anathema in ecclc- liamcrodutut, Sc g, dc afiroru curfibus vitashominu &c gc- fia perquirut,ccqui auium vclac',&:hu iufmodi obfcruanc, caftra domini pol- luuc , &:! populu Dei Vinci tacmnt.MoUicti tnm fer.tot.maf.cor.a
lofae Cap. V I.
46
iftaiubilacioqucnda cocordi^ c^vnanimicatis figniflc:arc affedfi.q. li incidac in duos vcl in cres Chrifti difcipulos, om nia quxcunij; petiennt in nominc fjuaioris, fieat eis . Si auc tanca fucric bcatitudo,vt omnis populus unauimis mancac, ide di cac eode fenfu,eadc{cncccia,cali populo eleuace unanimicer
uoce,fiecquodinA- <3:ibu; Apoftolorum fcripcu cft:QiJia cer- rsemocus magnus fa dluscft, ubi unani- mcsorabac apoftoli cij mulicrib. Hc Ma- ria aiacre lefu, & hocccrrcmocucadcc ola cerrena,&: uiun- dus ipfc fubucrcclf. Adhoclefus cxhor- tacurdicens. Cofiilite., t^o «i« JH««rf«>w. Illo crgoducea nobis ui ttuselt mundus,&: muri cius collapft func,quib. eciahomi ncs fcculi nicebacur. C Etclan^cn. Vnu{' quifq; noftru dcbcc
D
loatLtf.b.
vulgjs arcam fcqucbatur ac buccinis omniat concrcpabant. Pr^eccpeiacautemlofuepopulojdicensjNon clamabicis , ncc audieturvoxvefl;ra,nequevllus rermocxorc veftro egredie- tur, donecveniatdics, inquodicamvobis^Clamate&vo- ciferamini. Circumiuitcrgoarcadominiciuitate fcmelpcr <liem,&rcuerrain caftra manfit ibi . Igiturlofue t dcnocte confurgente, tuleruntfarcedotes arcamdommi, &feptem cxeisfeptcm buccinas>c[uarum in iubll^ovfuseft, priecede- bantq; arcam domini ambulanccs arcjuc clangcntes, & arma tuspopiilusibatanteeos. Vulgusautem reliquum fequeba- turarcam & buccinisperfonabat.Circumicruntq; ciuitatem fccundodiefemcl, &rcuerfifuntincaftra- Sicfeceruntt fcx diebus . Dieautcm ieptimo diluculoconfurgentcs, circum- icrunt vrbem ficut difpofitum crat feptics. Cumquc feptimo
TPriJicacores, u ■' r c -
circumituc;5gcrcntbuccinisfacerdoccs,dixitlofuead om- 5 pkreJHXes "''''
t dangebanc*
Aa.t.c.*, a.a.
tount.
Ioaa.t.
£
trcptapa.
SSXn iubilate.
nem (frehVocifcraminirTradiditenimvobis dominusciui-
I^Mundus. b
n
in ce Ic- ium duccm p fidem Faccibitubas ducli-
T Vt r.ullus fibicuicquamaccipist. i /• r
' ' ' - Icscx fcripturis f.in
f . • a t h , o ■ • r icscx icripcuris la
tatem . Sitq; ciuitas ha:c anachema , & omnia qu^in ca lunt 4 ais iudcciuc fcnfi
^Gc'ni'« ad lidem conuc/li,qui \i\x% mcretricabamur cuxn idoks .
domiiTD.Sofa Rahabt meietrix viuat cum uniucrfis qui cuin
a fPfsdicaiores. b fltein mundum vitiuerfum.pridicateeiungcliuinoinni c.eaturx .
caindomolunt Abiconditcnim ntintios,quosdireximus .
^ Id elt.n hil mundanum vobifcum in eccleiiam detcratit.
Vos autcmcaucte, ncdehisqujcpricccpta funt quippiam
a fModicum eiiiin feimentnm totam maffim cotrumpit.
contingatis, &: fitis prasuaricacionis rei,& omnia caftra Ifrael fub peccatofint,atque turbencur. Quicquidautcmauri aut argenti fucrit,& vaiorum ^ncorum acferri , domino confe-
b /gi.«r. ldeni:Om- b cretur,rcpoficum in ihefxuris cius. Igitur omnipopulovo-
nis populus dicicur vlulaiic vlulatu ma- gno. Vcl lccundum
Pra.«5.a. !bi4cn.88.c.
flubilante.
^ ciferante,&clangentibustubispoftquaminaurcs multitudi
f Cuhu; idoloium falacia diuinritionis & huiufmodi.
aliosjiubilailc lubi- nis vox (bnitu/q; increpuit,muriillicocorruerunt, ctafccn- iS^d^.cicu?:'}^^/;^^ d ditunulquilqucperlocumquicontra fe crat. Ccpcruntquc
ciuita tcm,et interfcccrunt omnia quac crant in ca , a uiro uf- qucadmulicrcm,abinfanteu(queadfcnem. Boues quoquc ctouesetafinosinorc gladij pcrcuflcrunt . Duobus autem
Ibid.
ixt.a.
c
iy^Cuf.a.
te DcQ orttHis terra , &C alibi : Beatus populus qui fcit iubilationcm. Non dixic , qui opc- racuc m:ticia,vcl,qui fcic mylicria:fcd tfnifcit iubilationem.ln alijs cimor domini fa cic bonum vel beacum,fed vnum cancum homincm. Beatus enim.,inc]mZyi>ir(fui timccdominum . Alibi CCiam plurcsfiunc bcati, ficuc paupcrcs fpiricu, vcl manfucci, vcl pacifici , vel muudi cordc.Ha:c autcm bcacicudo profufa,vniuerfum po- pulum bcacificat.f.^«i/«n«ii/ijrio»m . Vndc vidccur mihi • ifta
us,
mdc fcrmoncs , ideo cnim cuba: dudiics dicurur.In ipfiscane i.in Pfalmis, in hym- nis,in cacicis fpiricua lib. Si incalibusceci- neriscubiSj&Icpcies arcam cefti circum- culcns.i.iilcgis my- ftica prsccpcaab c- uagchcis 116 fepares tubis,ii cciam iubila- tionis confenfumdc temeciplb exigas.i.fi cogica:ionum&: fcn- fuum cuorQ popului, concorde iemperdi confona profcracvo cc,&: rmoaliquando vcrij dicas , aliquado adulando mcnciaris, fino modo blandus rcmifiione,modocru culencus iracundia,8d fi non intracecaroconcupifcacaduer fus fpiriairn,tk:fpiritusaducrfus carnem,voccin lubilationis cmitcc,quia cibi viclus clf mundus.Hinc Paulusdiccbac: Mi bi atite abfic gtoriari,ni/i in cruce domininofiri lefu Chrijli,peri^uem ntihi mundiii crucifixus efl,& e^o mundo. d Aiuri illico.ln aducncu Icfu muri Icricho fubu^rfi sirc , in
^ aducncu
NICOLAVS DE L Y R A.
4« colligens fine congregatio. Sicenim vocabatur acies iUa,e6 ^iUi qui de prxcedentib. aciebus propter laljitudinem vel aliam caufam re tnanebant.,pofi alios y!tim£ acici aggregabantur '. i l^izwr.tn Hebneohabetur, habncji4cr.i.mane. Surrexitenimin /tt4tora,<ju* efl confinium diei &■ no[lis,& idco ab Tntrocjue pottfl dc- nominari,quiamedium[apitnaturam ytriuftjne cxiremi. a Dic autem.Diciif Hebrp,qH0d eratfabbathu,et rationabiliter, ijuia vocatur dies feptimus,et tamen no pecc aneritt iniiadendo <& de- Jhttendo ciuitatem,quiafecerunt hoc de mand.ico Dci{vt paCcC in lite Ta)auieii dominus fabbathiyimo bene fecerunt ei obediendo. 3 UixillotT^o eU vtrifimite,(fUod taius exercitus pojfet voce eius Mdire,maximh,quia facerdotes ctagcbanttubis ,et ideo videtur^cjuoi *ii\ccxc,hic accipitur pro denutiare aticjuo fcnfibiti ftgno,vt poce p ete vacione vexitli,vct att^uo huiufmodi^qi poterat videri d toto poputo, ^ Sicq; ciuicas h^c ana.& om.qug in cafuncdo.fo.Rah.me. In Hebrito habeiur hcrcm , tjuod hahet duplicem ftgnificacionem , ^u^ftgnicat defiru5lionem,& confecracionem, vtdijfuftus dictufuit Leuiti. vlt.ytracjue tamen/ignificatio concurrit in hoc facto,quia ci- Miwfuit cum habitatorib.deftructafauru ucro & argentH, as &fex'
riitijuxinuetafucriit ibi,fueru»t rcferuata et domino cofccrata,ita ^ dc cxtero nopoffcnt humanis ufib..ippticari,fed adfaciedum indeitt» ijux erat necejjaria ad cultti Dei.Icricho.n.fuiC prima ciuitas capta i filijs ifrael,et fpeciali miraculo, ideolofueconuenienterea pofuitfnb anathemaccatiefua deUruedo oinb in fignii diuinf iujlitie , et aliijua cjU£poterant venire in prxdam bellanruim domino cofecrado tan-.iua primiciai pr£darum,ficut & defruiHbi.i,s animatium & lerrx d.ibaa turprimicix. Sic a^cem non fuit depr.ed.t Hai ^ aliarum ciiica- til, vt dicitur inftd.Caucte nc dc his qua; prxc-cpta func vobis quippiam concingacis.pfr auaricia accipiendo aliejuid de ijlis f «* dcbebanc dtiirui & comburi,vet de his cfux debcbac domino cofecrari.
5 Ec omnia ca.i.fubp^napeccati, ejuiapro pcccato ati^uori vel etia,vnius,(jui eji pars aticuius communitatis , tota coTiunitas puriii alicjuando, .y iuUe et maxime <i Deo,cui omnes funt debitorcs mortis. Ec h£c maceria diffufius fuit percra^aca De:i.t^.fn/>er iltnd verbum Non occidcncur pacrcs pi-o filiis , &cc.'ici<t accidit propeccato Jlchan,vthabeturc.fec].Cxierapatcncinlitera.
6 Duobus.//ic confcquencer agicur de J^ahabfatuatione , quaim- pofuit lofi4edtiob.exptoratorib.auia cact dcmu eiustnctiuscognofce- bat,& quia ad hoc p iuramentii ajiricti erat,vt dt^ufuit fup.z.caf.
* ~ "I Insref-
Tom.3.
B 4
47
Glofiordi &Nicolai dcLyra.
48
^ aducntu Chriftivlrciturmudus.VndcPau.i^i "''*'"'"'■''"«
A nohii tulii de mcdicafj-jicis illud cruci,exuesprincipjtur erporefta-
«oLt.c. tet,traduxit liberetriuphanteot in li^no crucis.Ex hi$ vcrbis mccl
iigOjO, vidcntcs pugna Icfu,c?lcftcs virtuccs, principatus 6C
potcftatcs,.illi5acu forte&: vafacius diripi,incrcpucruccclc
»ib tubis,q..Talligatopnncipc
Hittli.».c. mudi \iStm ci\ mundus, ^ vo
ccmiubil.itionism triumpho
Chrifti cclcUis cxcrcitus dc-
OMtu» dit. Vcrc*cr(;o libcratu» eft
&au"csdeli!iq»entii5verbcrarc.&c. SicUtin fin^ularisvr- D bisims."upati-);ie,vniuorrus maJusfigu.-.uur, icafcpccdieru cuiTicuio,catiiJS mudi fpacia diftin3i.uiiKur,per que faccrdo taliu prx<l cacioiuuub^ipri lcculocxcidium nuncianCjflcut fjrip:a;n cih.if tadus per.bu,^ omnia qnxin mundofunt.
J'\^refft(j;iHUcnes edn. Adam.
h
populus gcntiu qui hanc lubi ■ lationcm nouit, & myftcria agnofcit&crcdit. 4t lofcp.Cum fcptics circuif- fcnt ,&: paulatim quicuiflcnt , rcpctc cccidit murus,ncq; ma china , ncquc alia violcntia ab Hcbracis illata. Qui vrbcm in- grcfTj.omncsinca pcrcmcrut jnopinabile muri ruinS obflu pcfcctcs , mentib.coru ad dc- fcnfionc fu.a iHucilibus fubico conf^icucis. Nccab.icurauccm pcritincracoftip.ici ,t\:indj- mibusapprchcnfi, nuUiq; pc- iiitus parccbacur,ftd omncs paritcr occidcbant , vfqucad mulicrcs ic infantcs , crarquc ciuitasplcna mortuorumcor poribus, &nnllus cfTuijicnc- cis incurfum . Ciuicaccmcun- &3m inccndcrunc , limul 6i
viris.qui cxploratorcs mifli fueiacdixit lofue : Ingrcdimini domum mulieris mcretricis , Sc producitcea,&omniac]u?illiusfunc,ficunlli iuramcnto firmaftis. Ingrellic]; mucnes cduxc r rut Rahab & paretcs cius,fratres quoq; &c cun da (upcllcdiile , ac cognatione illius , & cxtra ^ caftra Ifrad manerc fecerunt . Vrbem aute &c omnia quac inucnta lunt in ca,iuccedcrut abl- quc auro,&: argcco,& vafis a^neis ac fcrro,qua: in a:rariodommiconfccrauerunt.Rahab vero 5 mcretrice & domum pacris cius,& omnia qu?
a ^Q_^ar»!niieoIaitroexcrnnr;rti fum inradce-.i ping.i" idinii i!:ai .
habcbac,fccitIolucviucre, &habitaueruncin 4 afcribicur,vtvidcaturin fobo
i.Ioan.i.
Homi./.iaU
fuc.
a
lyhab merecricem & omne domu
patris eins uiuiftcuuit Ivfus, ^ ad- tCaupott».
ielaefl Ifrjcl uf^juein hodiernum
dietn,S)CC Quomodo uftjue in ho'
dicrnurn diem, .idiCcla clt ? Hoc
cnim morisclt finda: fcriptu
rx , diccrc dc his qujB vfquc ad
finc vicx vclfcculi pcrmancnc
\Z hic efi pater Mojbitarii «/y;i»
hodiernu,a-c.\. vfquc in fine fc-
culi , & diffamatus ejl fcrmo ifle
apud ludxos vjque in haiiernum -^^ ^^
rfi?,i.qu.indiufiatfcculum. Ra-
habvcro quomodo adiCiSbacfl
domui Ifracl vfque in hodicr-
num d!cm?An macri poflcritas
mcdio Ifracl vfquc in pracfcnte diem , co quod abfcondcrit nuntiosquos miferac, vt explora- rcntlericho. In tcmpore illo imprccatus eft 5 dices; Maledidt' vircoradno,q,fufcicauerit & ?dificauerit ciuitate lericho. In primogenico fuofundamecailli^iaceat,& inouiflimolibc <
rcgionem. f vdfam». -5« RabbiLaiiGcrfonis.Vi- fum cfl Dco vt miraculum
hoc ficrcc cum vlulacu &: ingcncc clamore,qui Ifraelicss tor poris fui fomno cxcicarcc,6<: .id inulicaci opcris Dci magni- . . tudinem animocxpcndcndam vocarct. Qn{il.*.inU ^ Jhcodorcc Quamobrcm vrbcm Tcricho anachcmacf-^ fc iufTjcrHanc vrbcm primam poft traicdu fiumcn <.eperuc Sicut ergo preccpic cis,vt oflcrrcnt primicias fru(:\uu,ica ma dauitoltcrri primitias fpoliorum.Paccfacit auccmcispoccn tiam fuam in vrbcprima c.ipiuda finc armis,auc machiniSjCJ difibluta cfi folo tubaru fonicu,vt cii in acic vinccrcnf^jagno fccretfc fiiccubedi dcdille occali6cs,diuinas lcges pteneccs. ^ Aug.Saccrdocalib.cubis Icricho muri quiincra fcimpios contincbanc,coriucruiic.Non illos pulfauic arics, non cxpu gnauic machnia.Muri aduerfus fcrrii inexpugnabilcs, facra tubai u vocc collili funcQuis non fiupeac faxa fono dirupca, tundamcta clagorc quaflaca,>5t ica collapfa,vc cii vittorcs ni hil manu ledcrcc,apudaduerfanosnihilftabilcrcmanercc. Sic xquo Dci iudicio,&: iuftis ;ipcrucrunc via,vc dctcnlione pcrhdjs negaueruncScd ha:c in figura tada clfc 116 dubium cli.Nam laccrdocalcs tubccprxfigurariic huiustcporis faccr dotumprajdicaciones,pcr quas no cciranc pcccacorib.ccrri- bili fonojiudicium nunciarc,gchcnna: inccricum prjjdicarc
&c
^
Sermo iotf.de tem.
le fcruari , an magis 1 nccUi^cn- *^ dum ci\, quod vere Ifrael focia tacflvfqueinhodicrnii diem? Ramus enim oleafiri apponi- tur.i.infcricur in radicem oliux bonx , & adiungicur Ifrjiel vf- Roin.u.6 quein hodiernum dicm,quia in illorii radice nos cx gcncibus - aliiimpci, quialiquando mcre-
roruponatportascius Fuitergodriscu iolue, 7 cric.ibamur hgnum &lapidcm
& ; nomen eius in omni terra vul2;acum eft . Fo Deo coleces , faih fumus g
^ fidcm Chnfti furfum , illi auce
populus proptcr incrcdulitate deorfum . Qui cnim in fe hct Chriftu quicftcapurominUjCthciruricapucnlli.iucc cj.nega ueriic eu,tadi suc 1 cauda: &c g. crac primi tadi suc nouifiimi. 4t lofcpb. Rahab cum fliis cxploracores cripucrunc -Qua dii ad fe icliis vcnire fecilTcc,gracias cgic ^ cxploracorii falu tc,*<: donauicca mulcisagris ,&: rcbus maximishonorauit. ^ Il.Simcon Filius lochai . llahab fua fidc canca confccuca c{\ apud Dcum gracia ,vc cciam fi ducencos homincs cogna tionc libi coiunctos habuiircc,acque illi cum ducecis alicnis profapiisaiiinicaccmconcratta iniflcHC , omncs lUmsgracia tlicurxfalua:.
>l'. Chryfoli. Rahab eiufde crac maffa: cu Icrichuntinis, fcd qiii no crac ex cadcm f nia,peccato non communicauit.Rc- fpiccnoua clcmencia.Qa; inlcgcdicic.TVow machabetis^wer' bii cranfmucas dc clcmcLiaclamacp lefum Naue, i{aab mere trix Mi«at.Imago crat diii Icfu diccncis : A;c*c< tices prxuenient Ho^ i'i re'j,nii)n ca:lorum.Vx\ous ftacus difce muta.r.\or\cm. l\ahab fucrac in fornice,vckic in volucab.^-o cofufa margarica, aurii inluco abiedum,piccacis fioslpinis contbfius,rcligiofaam- ma reclufi impiecacis loco.Sufccpic explor acores.&: qucm prodidic Ifracl in dcfcrco^huncpr^dicauic Raab in tornicc.
F
HomiLf. p£n.co.f.
^ Dig na
NICOLAVS DE LYRA.
j Ingrclliq; luucncs cduxci unc Rahab,&: par.cius.i^.^Wt hic,tjUo iHi duo exploratores vucatur iuuencsuit qu:a ad expiorandu folent mitti viri pmdentes &■ aJiiiti,non aut iuuenes, incpti & inex- perti:tum quiaftipra diiium efi ca.2.cp Calcbfuit vniu de illis duob. yt dnl Hebrxi , efui th iam feri erat odo^enarius , ejuia quadraginta erat annoru qh Mvfes mifit eum cum aliis de f~adesbarnc ad exploran ium terram promifiionis^vt hetur infa i ^.cjp.ab illo yerb tcmpore yf(f; adtranfnurn lordanis fluxcrunt anni 35. tjuia mifiio illafacla fuit annojcio egrelfionis de .Aegypto . ^b e^rrffu vcro ille vjijue ad ingrefium terrx promilftonis fiuxerunt anni 60. i^ fic patct cp in ca- ptione Jcricho,CaUb habibat ■]^.annos..Adhocdiceni.iH,qivoiatur hic viri cr iuuenes,ri patct in textu,viri ratione a:taiis 0; piuditia: iuuenes vero ralione apiitudinis ejr audacit adgradicdum ad bellu. ynie ^ de CaUbdictturinfra.j^.c.QiCumeffecS^.annOrii, crat ita ^ fortis
fortis &potens ad gradiendu & bdlandu ficut cjhfuerat 40. annori
2 Ec excra. quia non erant adhuc incorporati populo Ifrael .
3 Kaha.b.Licet enim pceptum fuiffet ?v(/<.j ^.<p omnes habitatoret illius terrx difperderentur,th cu [{ahab & fibi coniunl3is fuit d fpen fatu quantu ad vitam & cohabitationem pf fpeciale faUumfud fidei & virtutis,qdfuit exprefium fupra j.cap.In prxceptis aute decalogt quie funt de diCfamine iuris naturalis, non cadit talis difpenfatie.
4 Ec habicaucrunc Conucrfi ad ludaifn.um .
5 In ccmporc. Hic defcribitur lofue imprecatio.Ciuitas cm leri- cho miraculofcfuerat euerfa,ut di[lu cfi,io ad huiusfa£li memoriam 0- Deigloiia,(piabai lofne qinon readificarctur: idco \ofue impre- catusfuitmiiliuh panceeiquirc^dificaret eam in poilirum dicens,
6 In pri.fu.fu.;./.i u«o^e'»/Hi eius moriatur qh ponet fundamentd.
7 Ec 111 no.libc. t.uhiti.us libcrorufuorii vioriai in pofiiione porta- rum.Et fic accidil tAhiet q ca resdificauit^ut habci j.l^eg.iQ.^ifine»
CAP.
iVl O K A L I T E R. Q^onia brcuis c1 icncccia huius ca. pocef^ brcuis hic mo rahcas pon;.lcricho lignificat ciuitatc culpx.qua fccit amor fui vfquc .id conccmpcu Dci. Harc ciuicas triplici muro clau- di^.f mutocarn.ilis c6cupifcetia^,ceporalis atfiueci^, mudia- lisexccllcncix:^criplcxmurusfubucrtiflbnicu fandcprcdi cationis clamotc dcuotc orouis, cii cuitu propric difcufho- nis,qui circuitusdebct fierl fcptc vicib.i.pfectc,qiiin pfcdio numcro fcptcnano dcfignatuc qui enim wucrtitur dc cul-
paad
pa ad gram,dcc diligecer & pfcde difcuterc jippria cofciam. C)uicqd aut m hac ciuicace rcperit" faluci prium dcbcc incc- rimi.Qd auc inucniciir ibi auri philofophicx fapiccix^,argcn tic]oqiicti^v.-iforiia'ncoru.i.nacuralis indufiri^ ^q valcrad mulcn:f icuc & vafa tcrri.i.corpor.alis &: rcporalis potcci^:dcc diio cofecrari.i.dc c^ccro bcnis adib.applicari. Rahab cum fuis pp opus pit tacjs faluacur^quiafm djttu falu.ntoris Mat* ihx. j.a.Beaii mtfcruordes : ^uoniam ipfi mifcticerdiam conje.Cfc»
4?
lofuc Cap. VII.
50
^ Digna itaque Raab omni Iaiide,Ecclc fiaj iniago. Qiiare &: A gencrofusPaulus ciusfidci dignitacemdifccns , ex priori fleb.n. ftatu non reproba cogirauir, magis vero acceptabije hc fan- dam,oibus ea connumerac f.indis. Si igicur ilia pnia digna vita cffccit , multomagis nos li poenjtcncjam induxenniMS falutem confequcmur. ■V Thcodo. C^a dc caufa Raab cum circc excranea, ha- :iu»(l.7.In bicauicicerfilios Ifracl? Iftud
loan.
Kom.ii.
n
B
y.in
prxfigurac ca qux noftra sijc. Inquitenim Dominus; Mias oues babeo , qux nonf^rtt tx hoc ouili , cr ilLu oportet mc uclduce- rf,iSrf.C6ucnicbac itr.q; vclu: okaftiu i bonaoliuam fieri. •J« IiKprecaiits efi IcfiiL,&c. R.
Dauid Kimhi. Sefus ert.Ne- quehacipfam vrbcinftaurec quifpiam, alio ei impofico no n.inc : ncq; aliam vrbcm hoc nominefiru.u. •J< R. iVIcfcs Maimonis:Hac dctcltacione hoc cgic lofua, vteccrnucxcarcc monimen- wm daiin;e pocencix ac vin- djdle, quod in muris qiii fub- ter it- dcfcderac in tcrram.lu- culentifiimii confcruabat cancifper , dij illi intadti manerec.
4« l'i primn^tnitofuo,&c. Procop. Hoc cfl- , fi q.s inccpcrit libcros inhumarc intcrim dum futidm fucrit ta5um,tande ctiam extremum coru inhumabit.Pon 6 cucrfoj loco aliam H cl Bcthlitcsdctribu Ephiaim fufcicauic, quam diis Icfus Chriflus ua pra'fcncia clt dignacus. A Romanis vcro ob in- fidelicacem,hacquoqucdeieL.la,terti6denu6furrexit.
4« Iof."phuv, Diftac Hicrich.) ab Hierofolymisccncum
q.nqu igincafiadijs , Sc a lordaiiC rtad;)s 60. cocumq; hetab
Hicrof jlyma fpanii defertu atq, faxosu,ad lordanc vcro Sc
lacu Afphalcice,liccc humilius, asquc ni incuku ac ficrilem.
C A P. V I I. _
F I lij autcn. (cquiC a Jratusqieti. Ada.Non otiose tranf- currcndum ett, q, vno peccante ira fupcr oem populii vcnit.Hoc accidic, qunndo faccrdoccs qui popuio pia;funt, crga dc-linquciitc bcnigni videri volut, HC verentcs pcccan- t iu Iinguas,nc fortc dc eis male loquant'', faccrdotaiis feue- ntatis 1 mmc-in jrcs^pcccance cora olbus nolunt publice ar-
guerc,vtc5teri timore hcatit: nec maTu aufcruntcx feipfis, ncc tradunt huiufmodi fathana; in incerirum carnis, vc fpi- ritusfaluusfit: &:dumvni parcunt, vniucifarccclcfixmo- liutur inceritum. Ex vnacnim oue morbida grcx vn;uerfus inficitur.Obferuemusergonos inuicem , &: vniufcuiufquc
conferuatio nota fic maxime A P. VII. faccrdotibus oC minifiris . Oes
1 1 • • 1/1 . . ^"^'w untim corpii; fnmm in Chri
Ihj autem ilrad pr^Liaricati i fio.Tu^prefidcshui^corpo- funcmandatum , & v/urpa- ^ risoculusc.s,vcoiacircunfpi-
ucrutdeanathemate.^Nam 5 ,S^.f '^^•'"V^P^J.-^^^T'
-^ Paitorcs: ouiculas dni vides
fcrri |7 pr.ccipitia , &: p pr^ru
a f InFsralip.Acliai: iii lof.Aclnn, vel Aciior.
Achan filius Chatmi , fihj
Zabdi,fihj Zare de tribu lu-
da , tiiiitahquiddeanathc- mate.Tratu.sq;cftDn.s cotra filios lii-ael.Cumcj;
mittcret lofue de lericho viros cotra Hai , qu^ ^ vel corrcaus fcmcl,iterum &: clliumBctliaueadOnaaie plagaoppid.Be ^ '^^^SIZ}^'^!^ theljdixiteis: Afcedite&exploratctcrra. QLii " .^■..
pcepta c6pIeies,expIorauerutH;u : Et reuerfi dixerutei:N6arcedatomnispopulus,redduo vel tria mihd virorupcrgat &c deleant ciuitate.
D
i.Tim.y.i. i.Csr.pb.
GAyi.
tiattiiiA.
pta pcnderc,non occurris,no reuocas faltcm , ncc clamorc dcterrcs.Hxc non 16 dicim*, vt pro lcui culpa alig.s abfcin- datui : fed fi forcc monicus
unximus,fi cmplaftris miciga uimus, mal.igmace molliui- mu5,ncc tii cedic medicamc- tis tumoris duritia, folumfu- percft remcdiu refecadi . viii ii manus tua fcand. te abfiinde ea,&p)o.abs te. hoc cfi q, dr:vt cgo q. vidcor tibi manus cfTe dcxtera 6c psbycer nominor,&: vcrbu dfii pdicarc vidcpr,fi aliq.d p cuagcl:) ri'am gcfTcro, vt fcadalu cccfi.x tacia, 1 hui" pscfu vn ludfacccfia pfpiras excidat me , &: jjijciat a fe.ex- pcd t.n.tibi ic eccti^abfque mc manu tua,qua male agedo fcadalu tcci, introirc in rcgnij cclorii, q^ mccii irc i gehcna. Aug. C^?ri foletquo mfiepropcccacisalcenusin alios vind.ccL,cum 1 lege dictii fic,ncc pf cs pro filioru, nec filios jf pacrii iniquicanb.cfrepunicndos, an aliud iudicancib.ho- minib.eftpccpcu,n(rqucnqua ,p akero punianc: Dei aijciu- dicia no func eiufmodi, g,aIco &c inuilibili cofilio fuo nouic, quaccnus excedac cc homini in cpalcm pcena falubreq; ccr- rorem. Non.n.aliquid durum, quancumattinctad vniucrfi mundi adminiftratione contingit mortalibus , cu monuat' quandoquc monturi: &c in apud cos qui talia metuunt difci plina fancitur,vt non loluin fc quifque curct m populo, fcd muiccm iibi adhibeanc d:ligcnciam, 6c tanquam vnius cor poris&vnius hom'n-<^ ■^i'' nro alijsfincmcmbrafollicita.
M:tth.;,<|, E
I •;iie. Deuc. x^.9.
NICOLAVSDELYRA. CAP. VII.
FIlij autem. Hic fuadcniahter ponitur fa£tum .Achan. Ei diui' diiurin trespartes .(juiaprimo dcfcrtbiiur peccati perpctratio. fecundo perpetrati cogniti.o.ib-.Cixmc\; mitterct.rmio cognitipu- nitio,ibi:M.ilK ergo lofuc.Circa primufn dicitur : t Filij aut Ltcec aut vnmfolws in hocpeccaHerit,tamen genera- liter dicttur ; Filij aiic Ifiacl puaricaci funt, eo modo locjucndi (juo fadu vnius dv coitate,maxime in malis , toti coitati attrtbuitur ficut ynofratre minore peccante publice dtcitur , fratrcs minoreifecerunt hoc,&per tale modum lo^uendi dicitur.Aiatth.i6.de vnguct» effufo fnpertaput /c/m. V ideccs auc difcipuli, indignaci siic,.\:c. cU tn rnusfolus indigne tukrit.fjud^ts Starioth , vt habetur lo,in. 1 1. 1 Et vfurpa./.rfe confccratis dno.fauru ^ argentu,vt patcbit in- f,apo.ca.qu£ 'ft erant confecrata dho, vt diUnm efi 6.ca. Et dicitur Afjc^n^x 'iuc KviditM, ejuiares Deo dcuottt fnrfum velfiorfum pone- b3"'nr,nehumanisvlibus applicarentur. j Na Acha,fil.Char. fil Zab.&c. Sic d' bet noiari fecundi Hier.&fic eli in Hcb.nec ali- tubi'no>ninatur ^chor in Hcbrxo^chan ,fed vitio fcriptoru nomi- naturhic .Achor. 4 hAZUS(\;.tjuiapropeccatovnius de cbmuntta te alii de illa communitate puniuntur , vt diClum eHfupra S.cap. 5 Ciimq-,. Hic drfcribitur peccati fpetrati cognitio, &prim6inge nerali.fecudb infpecialifibi: Surgc s.idifica populu. Circaprimu fciendii, epgenuspeccati ingnalifuit cognitum per diuina reuclatio- ne adprecei lofue , or io circa hoc fic proccditiir . quia prirno pimi-
tur deprecationis occajio. fido ipfu deprecatio,ibi:lo(uc vcid-lertid dhi r«//y,/i/;Dixicq; dns.Circa primH fcicdtt^ <p occa/io dvprecatio- nisfuit,eo g> filii if atl mijfi a lojue contra ciuitate Haifi»eriit dcbel- latitS' reli^ui de populo in timorc pofiti , tS" fer confetjuenspericulo expofiii, vtpatet in litera.Tramittitur tnfltus ciuitatis cnm dicttui : 6 Qux ell . Dnt ali(jui ^ eade efl ciuitas Bcthel & Bethauen ,fed vocaca eft Bcthela Iacob,eo tp vidit ibi fcala. , vi h.ibcti^r Gcn.2%.d, rbi diciiur: Appcllauicq; nomc vrbis Bcthel, cji interprctat do mus Dei.Sedpiiiiea vocata efi Bethauen.i.domus idoti, eo ep leroboS pofuit ibi vitulu aureuapopulo adorandum., ut habetur }.l{eg.}2.c. Trtmim aut tjilnc clicitir.f.tpfit eade ciuitas Bethel & Bethaue,be- ne eH vcrifimiU:.um quia in textu tdcmfttus determinatur vtriffq;: tum qitia boc dicit i{abi Sa fupcr OfeiX. i o.a.fup illud uerbu in : Vac- cas Bethaucn colueriic . Sedfiim non videtur vcrum.f,(p noiatn Jit Bethel a lacob.,quia illa ciuitas qtiamftc noiauit Iacob,eii eade ci uitas ctim [erujalemfcim quod dicimt coiter do&ores,prout diffufius fuit dcclaratum Goi.i2.llla auiem Beihcl de qua fit hic mentio, efi longefita a lerufalcm,ut patet pei defcripiionem terr«fan£lXy&fic noH efi eadem.Item qi-ia vthabctur i.l\cg.iz.adhoc pofuit leroboi vitulum aurcumin ifla Bethel, nepopuliis Ifradiiet in leriifalem ad adorandttm Dominum. & ficpatetpvopofitum . Similiterquoddici' tur,cjtt6d nominataefi Beihauen,eo quod lcruboan pofuit tbiidolnm. uidctur alijualiter extraneum : i^tia lofuc fcripficifium, lihr/,m,tt tempnrrvrro ' r.fttc ufiueadtcmpnf IiT' hi: 7 ({:■ rerinit nuingeii . uel
M O 11 A L l T L R.
\ Filiau.%ct\u\t. } 7>lam^cha>} filiusCharmi , &c.Siccnim debctfcribi ,g.afic fcnbiturin Hcbrzo . Pcr Achan q tribu- lator intcrprctatur , ^ crat dc filiis Ifracl, g.^pccr cius pcc- catii fucrunt tnbulati , fignificalfmalus rcligiofus , pp cuius malitia alij rcligiofi inculpanf , & hoc tignificatur pcr hoc Quoddf . Fdijautem. licct folus Achan fucritpra:uaricatus. Dc ifto dicitur,cj, furatus fuit rcgulam aurca . Rcgula vcro B.Francifci aurca dicitur, & fimilitcr rcgulij alioru rcligio- forum co Q» inducunc ad charitatcm Dci & proximi ,qua: pcr aurum fignatur,co quod licut aurum intcr mccalla prc- liofiusefi,ficcharitasinccr virtuccs.i.Corin.13. d.Maiorau- tcm horum eit (barittu. Hanc autcm rcgulam aurcam furacur
maUis
inalus i-ciiL^..)ius. Na turtum clt pcrcaacio rci alionxiauica dno. Dns auc rcgula: rcligioflccoucnifnccr df initicucor ip fius.f.bjacuslindi£his,Francili:us,&:ficdealijs.MaIusauce rcligiofusfi-angcdorcgula ,p voUincatc init;aicons cradac cam.Similitcr vcftc turaf , nam indigne portat habicu icli- gionis fand^.Ecargencii opere humo.Pcr argcncu incclligi poc qua-Iibcc gracia gracis daca-f fcicncia, cloqucncia,i«: bu- iufmodi, qux- malus religiofus ccrra opcric , nam ad qua^ftu terrcnum talia coucrtit.Scd prcj-cepco lofue talis moncur in vallc Achor,qu(j intcrprccat vallis tnbul.icionis.&: -o fiann cac p^-na gchcnna?, qu^ f m do*: corc.«- cfi in profundis cerre. Inhacigit valleAchapunicur,adfignificandu,c},m Ui^ rcli gicfusadmortcgehcnne per Chri ludicm toiidcmaaLur.
Glorordi. &Nic.cleLyra.
P
forcs,nlioquin infligcndi fupplici) fint futuri participes. ^« Procop. VirosDci iiondiuiciaruin,nongloric,nopo- tcncia!,n6 iapicncix fecularis cupidos cHc dcccr. Eft aucem aurum diuiciaruni figurnfcuimago^argcncu glonam rcprc- fei^cac: xs fapicnci;r loquacicaccm . fcrrum robur & pocen-
tiam. Dcus fimul
Quarromnispopiilusfruftravcxabitur corra hoftespauciflimos? Alcendcrut ergo * tria miliapugnatoru Qui Ihtim tcrga vcrtetcs, pcufsi sut a viris vrbis Hai , & corruerut cx eis * triginta & iex ho- mincsjpfccutiq; sut eos aducrfarij dc porta vfq; ad i>abarim,& ce- ciderunt,pcr prona fugietcs . Pertimuitq; cor popuH , & ad niftar aqua:liqucfad:ueft.IoTuc vcrofciditvelbmeta lua,&pronusccci- ditinterracoramarcaDiiivfq; ad vcfperam, tamiplcquamoes ^ quam rcipcftifc- fcncsIfracl.MifcruntqucpuIucrcmfupercapita fua,& dixitiofuc: 6 rx cis fubcuncc. HeudiicDeus:Quidvoluiilitranfduccrepopulumiftu lordane J "n^'^'JSTiS|
B
Ncc tii crcdcndu cft,tt pccnis,qux poft mortcm irrogatur,
alium proalio polFcdamnariifcd in his cm rcbus hanc irro-
gari pccnam,quxfincmfucnnc Jiabitiirx , ccfi nocomodo
nnircncunSimilitcr ctoficndif quancuconncxa fic in popu
ii fociccacc ipfa vniucrlicas.vc non m feipfis linguli,fcd can-
quapartcsintoto
cxifiimcncur.Pcr
Tnius quoq; pcc-
cacu mortcmquc
paucoru admoni
tus cfi populus V-
niucrfus , tanqua
jcorporc vniucr-
fo qua:rcrc quod
am)fsucft. Simul
ct oficnfum cfi ,
quantum malum
ficrct fi vniucrfa
congrcgatio pec-
ca(rcc,qiincvnus
quidc ita potuit
iudicarijVtabco
pofient c^tcri ef-
fc fccuri . At vcro
fi Acha ab aliquo
inuccus & coprc-
bcfus &criminis
rcus,ad ludicium
Icfu fuiflcc addu-
dus , non putadii
cft hoicmiudice
qucnquam aliu q.
iociccacc fadiei*
non tencrct,idco
D
Cummcnt.
cu Achan propin quos ipfiuspcrdi dit,q» tacinoris ip fuis cofcij fuifscc. Ipfe quidc pcnas dac, populus aucc ad pictatcm rcd- dit-ifirudior^caii
fluuium,vt tradercs nosin manus Amorrh^i &c perdcrcs?Vtina,vt attulit, tngltafcx ccrpimusjmanfiflemus translordane. Midficl>us quiddicam, ^ viris occifis licct: vidcns Ifraclcm hoftibus fuis tcrga vertcnte? Audict Chanana:i & lo ^^^^^^l alffsfuc- oes habitatorcs tcrra:,& paritcr coglobati circundabunt nos , atq; delcbut nome noftru de terra, & quid facics magno nomini tuo? Dixitq; diis ad lofuc : Surgccur iaces pronus in terra? Pcccauit li^ racl.& pra:uaricatus eft padii mcum,tulcruntque deanathemate, ct furati iunt atque metiti,et ablcoderunc inter vafa fua.Ncc pote- rit Ifrael ftare an hoitcs fuos, cofq; fugiet,rj,a pollut* cit anathcma-
te.Noerovitravobifcu, donecconteratiseuquihuiusfcelerisreus ,^ rcc,adeoq;fpcda
' i lO torcs rei ira Dci
cft . Surge,ian(5tifica populum^et dic cis : Santlificamini in crafti- 17 vchementius i^cx-
i^ cimcfccrenc.
jj rant, opporcunc fuorum dcliclorii
*^ lucruc fuppliciu .
1} Brucaquoq; cuni
j . inaniinatis sutdc lcta, vt impieta-
1 5 tis magnitudo co magis elucsfcc-
C
Hebkix..d.
})ro illo vel cu il- o fuiflc punicum . Non.n. mandatu Icgis liccbat cxccdcrc, quod datum cf^ hominibus nciudicio fuo quod in homine t iitfliim hominif vifum vcl permifTum cit, altcruni pro alccro arbi- trarctur cffc plcclcndum . Longeauccmfccrctioriiudicio iudicat Dcus qui poccns cff , et lam poft mortcm , quod ho- mo non pocclf,vcI libcrarc vcl perdcre. Vifibilcs igicur af- flidioneshominum vclmorccs, quoniam hisquibusinge- runcur & obcfie 6c prodcffe poflunc , nouic dominus in oc- culto prouidcnci<r fux , qucmadmodum iufie quibufq; di- fpenfct , ctiam cum aliorum pcccata in alijs vidctur vlcifci pccnas inuifibilcs qu<j noccnc &: no profun c.Ica nullus Deo mdicc,pro alicnis pcccacis luic, ficuc (homine iudicc) lucre nuUus nifi pro fua culpa iftas vifibiles dcbec.Hoc cnim pr(j- ccpit homini iudici Dcus, vt in his qux ad humanum ludi- ciumpcrtincntiud:canda:quod in fuo mdicio facit ipfc quo potcfiashumananon alpirat. •J« Thcodorct. Cafiigatus cit ois popuIus,quia g. furripuc- rat,putabat pcrindc laccrc Dcum , ac hoics . Voluit igicur Dcus & hunc rcprchendcrc,iV: omnibus incuccre mecii, vc qui dminarum lcgum funt obfcruatorcs,coarguat trafgrcf-
forcs,
IoSt&
•Jc Auguf^. Si anma (jHt& peccauerh ipfa morietur . quid eft VC Acha peccauerit,.?<:trigincaviii occifi funt caufa cius?Alio fcn fu lcriptura locuca cff . Non.n.dc morcc,qux omnibiK communis cft,dixic,fcd dc ilh qu.i;appcIIacurfccuda.HaK; enim pdorcs lulcipitdllisaiitqui in pugna mortui funt,i>6 peccatum Acha rcddicum ctf,fcd obfuicillis, nc jiccdionc diuinaadiud,inuaIcfccrechoifibus . NuUacrgo inmfiiciain volucacc D.ii cft . In pptcftacc cnim habcc li adiuuare vult, ut li adfucnt mifcncors fic,.la nolucric, iuffus . Nec enim in talibus dcbiror eli,vc ccncacur obnoxius . •je .Accedetis mane Ji)iguli,&c: Talmudici. Arca facraveluti inicdta manu rctinuic noxiam cnbum,dcinceps profapiam, mox familiam,denique lurcm ipfum,cumfc ance illa flfle- renc,vc nc pcdcm quidem loco moucrc polfcnt . •Jj R. Lcui Gcrfon. Oisiffadifquifitio fortcat>acfl.Sor- titio aucem adfcribitur Dco,quia cjus nucu rcde cadic fors, quod Solomon ccftificacur inquichs : In ftnum proiiciturfors, cr a Dommo efi euenius eiHs . Prophcta: aucem manibus , co~ ramfacraarca,;tanquam inDci cOnfpcdu, fortcs mixta: trad« funt •
,0 J{egulamq:
Lib. quz(| vecteft. f1
Prou.U.i
NICOLAVS D£ LYRA. ^ cir(iter,qa ejU.'Jringeniefimo oiiogefmo anno ab egreffu jiliorH Ifraelde ^egyptofundauit ialomon templu arino qnarto regnifui,ut betur.}.t{r^. 1 i.Ipfe aut regnauii /^o.annis,ythabetur l.i\eg.6. le- roboam uero rcgnauiipoji mortc \alomonis,utfatet tbidciz.cap.& turtcfecn vttuloi aureos . .Ab exi» rero de ^tgypto f(ej; ad deiiru- liione ciuitatis Hai cr Bcthauenper lofnejinxcrunt tm ^o.anni in- tegri , & ibji tunc Bethauen rocabatur a fafio leroboam futuropcr qmngcntos annos, ridctur extraneum.l^ifi dtcatur,^ lofue infpiritu •ptdii hocfuttirum,&Jic eano'taint in hoc libro pcr anticipationem, qu£ anticipatio esi multum magna. Et ideo aUierpoieJl dici,quod uo- cata eji BethcLiJomM! Det,eo </, .Abraham xdijicaint altare iomino inter Bethel& Hai,habcns Rcthii ab occidcnte, ut habetiir Gen.ii. Et (juia Hebrxi adorant ad occidcntem , ideo Ubraham ibi adorans babebatfaciem ucrfim ad Beihel quA eratprope , & indefic uocata eJl.DiSIa eji autem Bcthauen.i.domus idoli,eo cjubd Cbananxi ibi ha- bitantes colcbant idola.Cxterapatent ufque ibi . 1 pe porta vfq; ad Sabarim. Dicunt expojitoresnojlri,quodsa hartm eil proprium nurnen toci. Hebrxi uero dicunt . quod eii nomen «oe,'^ ftgnijicat confia£lionem,utJitfenfiis,quod illide Haiperfecu ttfunt fiUos Ifraelufquequofentirent infe laffitudinem in perfequcn- do,t,elqi4od confratlio referatur adfilios Ifrael. iinde ftibdittir * ^ cccidcrunt per prona fugicntcs.Pcrtimuitq; cor popu liyOCad.Tanquam conjramab aduerfarijs . } lofuc. Hicconfequenter ponitur lofue deprecatio occafione cafus frxduii. 4 ^ci(iiiwcm.inJiii,umdolorisyfecundiimconfuetudtnc
ludaorum
Jud/eorum,vt patet Inpluribus locis veteris ac noui tejiamenti .
5 Et pronus cccidit. quia oratio dcbet ejfe humilis .
6 Vfquc advcfpcif/wn Mjorawj. 7 Mifcruntq; pul. i«/;^«5 humiliationis. g Q^id\o\ui^i.Lyy>t,nonteneturhiccaufalitery fed confec: tine.q.d.hscfcqnetur ad illud, nifi tuprotegas nos,
9 Vtinam,&:c.<« regno Schon & Og, qua acquijierantfilii Ifraet trans lordanem.Hoc dtxit lofue expajftone doloris, licet male,nec di xijjet extra pajfioneni pofttus,propter quod induljit ei dominus.
10 Audicnc ChxfcilxctfiUos Ifaeldeui^os apaucisadiierfariis.
1 1 Ec paritcr. hocfactoanimati.
iz Etquid facics m.igno noinini tuo.q.d.hoc cederet in oppra brium noh tui^quia diccrcnt infidelcs, qinon pojjesnos vltra iuuare, I j Dixicq, . Hic confequenter ponilur domtni refponjio, per quant reuelatur peccatum ingenerah ctim dicitiir : l^ Tulcruntqi.qiiodejipeccatumfacrilegii. ,
1 5 Atq; mcntiti funt.//«;<j promiftrat Dco obedire.& fitut metim tifunt,quia noferuauerunt promijfum. Sciendum tn q$ Jcriptura hic loquitnr in pluraii , Ucet ytnis tantumpeccauerit rationeprisdiCia in principio hiiiiis cap. 1 6 Surgc. Hic confequenter ponitur cognitio fpetratipeccati in fpeciaU, & primo quantu adperfonapeccatrice. Jecundb quantitm ad culpam detcrminatam,ibi: Et ait lofuc. Circa primum dicitur. 1 7 Sandifica./.r<V«/cc/<«rf«w Hcbrttos, & eodf modo qifeqtur: 1 8 Sandificamini. i.fttis citati . Scim doctoret verci nojiros hic accipittir fanctificatio pro prxparatione popuU per deuotionem:i\citio huius diuerfttatis eii,qiiia dictio Hebraica hicpo- ftta ^quiuoca efi ad eitationein,prxparationem,&faHctiJjcationem.
n
53
lofae Cap. VIII.
H
a Bsgulamfj;. TuraaK cft autcm linguam,anream, & pofuit A e.im m cabcrnaculo fuo. Non puco m jHo fiirco parui auri ra tam vimfuillcpeccaci , vctamnumerofani Dci ecclclian^ maciilarcc,fcd mLikiis dccor eft m verbis,mulca in rhecoru velphilofophoru fermonibus pulchricudo, qui omnes 11 rx de ciuicace lencho id cfl , de boc mundo. Si ergo inucniiis apud philofophos pcrucrfa dogmaca luculcnti fcrmonis affercionibus dccoraca,ifta cft linguaaurca. Scd videncce decipiac inlgor opcris, nete rapiac fermonis aurea piilc hri tudo , mcmcnto quia Icllis anathema elTe iuiric omneau rum quod in lericho fueric \n uentum. Si poctam legcris fulgenti carmine deos dcaf- c)uc tcxcntcm , nc delcderis eloqucntia; fuauitatc ,lingua aurcaeft. Sicamfuftulcris&:: pofueris in tabcrnaculo tuo idcft, fi incroduxeris incor tuumqu.eab iUis alleruncur, pollues omnem eccleliam do B niini . Dcbcmusaucemdili- gcnccr difcutcre , ne quis ha- bcat in tabernaculo fuo leri- chontinam linguam abfcon- ditam , & abiiciamus maluni cx nobilip{is,quia ctiamliccf- lamus, avguet Dcus, vt fpon- te confiteatur&dicatrFura- tus fumlinguam auream , t<c dextralia pura. Pura autcm dextralia funt opcra quibus nihil mifcctur diuinum,fed to tum lccundumhommemgc riturmos ChnfiumDcumd: hominem confitcmur.Qiiod delencho tuiatum cft puiu id eft , finc Deo clicdicitur, quod furanti cxtitic caufa pec cati:
B^eguUmque . Lxx. Linguam hzrcticorum fcilicet, dogma ta . Vcl fuperftitiofa fecula- rium literarum iUid;a. Harc enim cft lingua aurca,luculen- to fermonc aptata.hanc furati func h^rctici de Icricho,Qua- li aurcam regulam , qui philofophorum fcdam conati func induccrem ecclcfiam ,quorumanathcm.atcmulti perdu- tur , S>c quafi accruo lapidum multitudinc pcccarorum cx- tmguuncur, quorum dudor diabolus, qui per illorum impi ctatcm quoidam viccrat,rurfus fupcratus vincitur:t5iapo- ^ C P"i" Dci fufpcnfus crucis virtutc nccatur. .aBH<.j, •2« yidiinter^oliay&c. lofcphus. Achandum inueniflct
chlamydem
chlamydcm rcg!am,totam auro cnnte?:tam,1ribcnte!n auri mazarn,hoc cft ficjorum pondo du!:xica,crudelciudicsns,ll isquipcriculumhabueiat, lucruin laucnicns quodinfua vtilitatecpnferret,darct hoc Dco,iS<: non magiscgcti; fuTo dit cam,latere fe mdicans Deum,ficut & coiniliconcs . Po-
D
num.I Ixc enim dicit dns Deus Ifrael: Anathe ma in medio tui eil: IfracliNo poterit ftare co - ram hoftibustuis,donec deleatur ex te qui hoc contaminittuseftfcelere. Accedctisque mane , fingah per tribus vcftras,&: quacunque tribum i Ibrs inueneric accedct per cogna tiones flias , & } cognatio p domos domusq; per viros, Ec.qui- cutK], lile in hoc facinore fuerit deprehenfLis,
f Pjena vehemsnci, qivm fignificat ferrca foriiax Acjypti .
comburerignicuomni lubftatia iua quonia priEuaricarus cft pautil ddmini,& fecit nephas in llrael.Surgensirac|ue lofue manc, applicuic irraelpertribusfuas, &:inuetaeft tribus luda. QiKE cum iuxta famihas fuaseflet oblita , in- uenta eft famiha Zare.llla quoq; per virosoffe tens^repcritZabdi . Cuius domuin fingulos, diuidesvirosinuenit AchafihumCharmi, fi- lij Zabdijfilij Zare de tribn luda . £t ait lofue \ ad Achan:Fiii mi,da gloria diio Deolfrael , & cofitere atq; indica mihiq,d fcceris, neablcon das Refponditcjue AchaIofuc,&dixicei:Vere _ cgopcccauidomino Deolfrael,&ficfeci Vi- 8 ccm.
a ^^Conucirauonisfeculanacultuni.
di cnim inter fpoUa palhum coccineum valdc bonum,& ducentos ficlos argenti , rcgulaque aurcam qumquaginta ficloru,&: concupifcens abftu!i,& abfcondiin tcrra contra medium ta- bernaculi mei, argetuque foffa humo operui . Mifit crgo lofue miniltros, qui curretes ad ta- bernaculii ilhus, rcpererunccundba ablcodita
ingua: ra-
ftca vcvo lurcum cofcffus eft, & protulit m mrdium vcfte. Ecillc quid.Mn rcpcntc per- cmpcus, cuipcmpcenam & congruam fue priefumptioni fnf^cpit.
4« R. Dauid Kimpi. \ .ami- nam , fcu rcgulam in ' figuram conformatam pucrat.
•2« Tarmudici . Ex alicuius ftatu.E orc volur.im hanc lin- guam aurcain oftcnderat, S>C policuiii honoris caufia Babv lonicumillud ftragulum, & oblatos argenteos liclos,quos furripucrat.
^ Tcrtuli . Tantum rele- uat confeflio dcli^bim,quan« tum diffimulatio cx.iggcrat. Confetfio enim fatisfictionis confilium cft, difiimulatioco tumaci^ . Satisfadio confcf- ficnc difponitur, confcfiionc pccniccncia nafcicur,pccnicca cia Dcus mitigatur. Itaque cxomologcfis proftcrnendi &humi]ificandi hominisdi- iciplina cft , coniicriationc iniungens mifcricordi^ ili-
ca.aleazarit.
lib. <ie p{alt.
£
^ Ciprianus.Confitcantur lil>.dc bpns. finguli , gujefo vos fratrcs, delidum fiium , dum adhuc qui rcliquit , in feculo eft , dii admitti confcffio eius potcft, dum fatisfadio &: remifiio fa 6b per faccrdotcs apud Do' minum grata cft . Conuer- tamurad Dominunitotamc te, ^ poenitentiam criminis
verisdoloribus cxprimcntes. Dcimifcricordiamdcpreccmur. Illifeanima proftcrnac, illi moeftitia fatis f3ciac,illi fpesommsincumbac. 4« Ambrofius. Plurimu fuftragat^rco verecuda confcffio, ^poenaquam euicarenon po;Iumus,pudore fubleuamus. 4« Aug.Vc nobis pcccatoru vulnera nunqua dccflc potfunc fic & cofeflionis mcdicamcta dcclic non dcbcnc Non.n. i6 vult Dcus vt cofiteamur peccata noftra, qiJ ca iplc fcirc no poftic, fcd g.a diaboP hoc dcfidcrac,vt inucniar, q^ nobis aii tnbunaliudicis ictcrni obiiciat.Io vulc vc magis d^efendcre,
quam
in Pfai.jr.
F
in Pral.^<>
NICOLAVS DE LYRA.
4« DoBores tn nojiri rationabilius dicere ■videuttir,fjHia in agidis rel
fufcipicndis diuino oraculo ficbat pparatio pof.uli pcr deuotione , quf
frxparatio aliquando fiebat f continentiam ab vxoribus , vt habetur
£xo. 1 5. in Ugis dat{one,& alicjuandoper orationtm , vt habei ^£i.
; 1 .in Matthi£ elcctione.aLiquando per ieiunium,vt habci }-l\eg.t i .in
I l^aboth condemnatione.Ft enim eius condemnatio vidcrci cfk iufia,
: Hjr a Deo,mandauit lcxabel antepmdicari ieiunium , /icutfolitu erat
■ Jieri antc diuina oracula. i^aliter autemfuerit faUa liiafanCtifica'
tio de qua loquitur hicfcripiura,non efi exprefium in litera,fed creden
. dum eii qitbd facta efi aliquo ifiorum modorum.
1 Acccdctisq;. quia yiricuiuslibettrthws erant dijiin&i abinuice
fecundum tribui.,idr in qualibct tribu erantplures familine, & inqua-
libetfamilia erant plures domus,& in quaiibet domoplures viri feu
capita .Vrimo igitur Jeprehenfa eji tribus in quaperpetratu fuit fa-
critegium , pojiea familia determinata eiufdem tribus ,poUea domus
eiufdem famili£,& poiica vtr determinatusin illa domo.Dicit tamen
I{a.S a.quod tribus aeprchenfa cfi,per hoc , quod lofuc ex ordinatione
dtuina adduxit tribus coramrationali iudicio,in quoerant iz.lapi-
des pretiofi,in quibus erant fcutpta nomina tribuum iz.itr dixit ei
dommus ,quod fulgor illius tribus quapcccaucrat obfufcaretur: ^ fic
4gf(d)efA esl tribm 2u4a,fedfamiUa deterttnnata in illa trtbu, & do-
mus in
mus in familia , & vir in domo,depTeherift funt permiffionem fortts i Sedprimnm vtdetur effefictitium , qa eH contra iextum,vbi dicitur
2 Etquam tribmn fbrs inuene/it, Exquopatetquodtribusfnit deprehenfapcrfortemficu(,crc.
3 Accedct pcr cognationcs fuas , &i.c.idefi,per familias. Idem enimftgniftcai hic cognatto &familia. Sciendum autem qiiod lofue nonpeccauit hic vtensforte. Tum quia hoc fecit ex pr^crpto domini, vtpatec in textu.vnde dicitur Troucrb. 1 6.d. Sortcs mittuntur in finum,fed a domino temperatut.r«w quiu hocfccie cum debi- tareuerentia.f.fanctificationepopnti pfnmijfa. I>/ quibus auiemcafi bus & quatiter Itcitum e^ vti furtibus, icT in quibus noii,diciumfuit diffufius.T^u.}^.
4 Surgcns.w^rf exequendum diligenter Dei mandatum.EtpatetU» tcra.
5 Et ait lofue . Hic confequenter fonitur cognitiopeccati quantu ad cutpam determinatamper lofue interrogationtm,cum diciittr:
6 Fili mi.f.per confelfionemtuam appanat Deum verum dixiffe de peccato anaihematis,&- per confcqncns infie puniuiffepopulum.
7 Kcfponditq; confitendoveritarern.
8 Vidi cnim.t.rubcum. Hcbrxt tamcn dic»nt,palltum Babykniu Cfitcra patent.
9 M ilic crgo.H/c confeqtienter defcribiturpeccati cognitipunitit £t paict tiiera vfque ibi:
Ji- Tollcns.
5y
Glof ordi acNicolai dcLyra.
56
quam accufare pecc ata noftra vcl imus. Ecotrario aut Dcus i)oftcrquiamifcricor»c(},vulc v< caconHtcamurm hoc fc- culo,nc pro iUk confu-Klannir in tuturo . Si.n. nos confitc- niur,illcparcit.Si nos agnufcimus lilc i[;nofcit.
Ilid.lcnrho nuldum Ugnihcat.dcanathcmatccius in ta- bcfn.nculo fuo ab condc , qui fccularcs morcs ccclelK' (ccrc
tisinfcric,c xnancns, (o
fub cu!cu Dd
S
nitatcs (vculi vcl fpcdaculad^lig;it,qui fortilc* gos , harufpiccs, &: iiii^-iurcs in quirit, vcl citcrafacitqu.rin Jcricho.i.in fcculo hcbancur. a Jfi LapidaHittji rii oninis Ifacl, t!r CHHla qts illius crjtit , c?"c. llupcrt. Qiiarc tanci fcucrica ic vindicicum cl}, nifi vt vcn- turis fcculis iudiciorum Dci nictus,corum cxcmplo finci' rctur? Futurumquippc <.r.it, quod hcdic vidcnnis.vt f.ilfo- rum fr.itrum au-J! 1; la &r ambi tionc ccclcfia Dci tuibarc- tur, Dcncbis cxicruncquam plurimi imicatorcs Achan^qui J-dcm pro.%cntcs caiholica , dc ifto anathcin.i cc ttiraci, in- tcr vafi fua repoUiciunc. Du
huc inccllcflum niiifquam ccnderc monercf', ctcit vifibilis D jonis cxurcrcc,fcd i coquifquc manrcc, qS aperce implctu v^idct^^Micquc vlcra qua:rcrer.Nric vcro propccr vcrba J^ci &C factu lofur quo praruaricari vcrba illa non poircnc , rcde di- c *ur l.ipidationcm igncm fuillc , vccounofcatar illu pa-na
homincn» illum tuiirc purga- in codcmIoco,&rarjrcntQfimul Aufcrcnresq; tum ncpun.rcturii.poficium
, . , " j, - - , ' quod iignincancvaiainLcui-
detcntoriOjtuleruntcaad lolue, & .id omnes cicoqu.riubcnturignc purga EliosIirre],prcicccrur.tq,ante Dominu.Tol i ri.Siauccmt.iktuit illudpcc- le.uiraq;U,fueAchanfilmn, Z.,r= argerumq, Z^^I^^^Z^.^ &:pallium,&aureamrcgulnm,hliosquoqi&: ' - ■ -- • -
filias ciusjboues & afinos &c oues , ipfumqj ta- bcrnaculum &: cudam fupelkdilcm , &: om-
na: i^nis fufcipcret, idco Ic- fus eum voluit lapidari , 'vc quod a domino diciii cft , is»i cre»«aZ>/n<r,inccll!gcrccurquod
C
cnim fub fpccic pictatis,auari-
ti.r liudc-nc,&: cunita iaciunc ucnalia, quid quam anachema lu:ancur:Hanc malici.v''''"J'C'^"iP''"ii'^""inSim im mago pcr os bcaci Pccn vmuci fa ccclclia anachcm.-iciznc, & h.Lic- cicamclfc hydramiudicac,cVc.Rc£tc igicurfcucrc talc fur- tum in Achan vindicatu ert,ncc ullam ucniam mcrcri dc- buit,quiaconfcfiio cius nimis carda luic.Ancc.u.curb.ncusc(l: Ifracl quam illc rc;uu .ignc/fccrcc, & ancc fovs ucridica Dco authore,prod:d!r pei l"on;nn,quam ipfc culpam . tniiift j lof, ^ ]jcda , Scd iV ille dc anathcmatc Hicnchp fraudat, qui cap.8. j„ ecclefia harrcticorum infcrc dogma Hanc.n.rcgulam au-
ream luculcnto fcrnionc apatata,lraud^ci func MarciOjBafi Iidcs,Arnus,&:c.qui philofophorum fetlinorcdain ecclc iia vonaci luuc iiuroduccre,ica uc ali) multi ^dcretur p cos . ^(»;).(^<i««</;c«»«. Aug.Qu^ricur,cum dominus cum qui fur tu fcccrac,cuin fuillec coprchcfus^igni crcmari iulfcric , cur Jcfus pocius 1. pidari fcccricran iCii tfi mori oporcuic,quomo do Idus vcrba lubctis inccllcxcricJ liccnim alius non facilc incelbgcrc pocuic.idco magis qua:rcdu,cur dominus lapida tioncm igncm dixcric,qua crcdedum Icfum aliud tccilic ^ dominuni luflillc . N:mi quis sd intclligcnda vcrba diii fa- picciorclicpocuir,uclad tacicnda obcdienciorJScd nomine ignis potuit pcna llgnificari,licut ibi:£(/«j:/i }ios dcfornacefcr- Ti,i.i.de tnbulationc dura.Du^ mihi caufa: occunuc , no qct amb.E linc,fcd alccra cx cis,cur no illc cum omn:bus fuis cui dcnti igncrrcmatus Si.n.pccc.ntumciusdominus taleiudi cauit,quod fupplicio illo cxipacu non puniret in a:cernu, ^p- ptcr ipfam pui gacionem p^-i,a illa dicla clt igms. Ncquc ad
hunc
DominusindiehaC.Lapidjuitq, f-um omnis lfracl,&cun<5taqua:illiuscrant igne confum- ptafunt.Congrcgaucruntquoque luper cum aceruum magnu lapidum, qui pcrmanet vfq; in pracfcntem dicm £t auerfusdt furor domi- niabcis.Vocatumq;efi;nomenlociiIlius,val- lis Achor vlque hodie.
Qwjft.^y.jn lo (uc.
uisllraclcumco,duxerunt3dvallem Achor, 3 dominusfacerct,uonquod.ib vbid.xitIoluc:CK.iaturb.,fti nos.cxturbec te 4 ^^^k^^^^J^
^ e«w,irt. Cum vcroitadtchim cfi, vtmagis vidcarur Dcus <j qu(;d ci futurumclfct prxdi- xiflc^quam quod ci ab homi- ncficrccprarccpilfc, nonpo- tuit mcl.us faccrc Iofus,qui di uina vcrba f icut j^phcta intcl- ]cxit,;}.hocipfum prophcticc fccit, quam ucillum lapidibus magis quam fiammis pcrime rct,nc ullis ignib.urrb.T dni implcca uidcrccur, q ob aliuddi (5ia voluic incclligi.N.c moucic dcbcc quod non ipfum tih , fcd ctiam omnia quc lunc cius, Deus igni crcmada pdixeric aic cnim: 'gni crcmdbmo,^ o/u ^ n^cunijiiefunt cius . Omnia.n. hiEC opcra pufsuc intwlligi,c] cii illo dixic clTc crcmanda. N.a licuc Apoftolus dicic dt quibufda opcribus ignc cofumpcis: Jpfe autemfdnus erii. Si huius pcc catij ica inccliigcrdu clt , vc ccia arccrno ignc puniacur-.Blios ergo cius o,: ftlias cu pecori bus & omniu qu.E h.ibcbac,populus cu cij punircc limul lapi dibus obruic.Non tsmehoc ludicio humano,fcd fpiricu.^- phccico fccit IcfuSjiluc ita intelligcns. Orrtnia qu/iccuno-^ sut eius vt ncc filiosccnfcrcc cxccptos,lapidacionis pana j}^ igncin gcrcns, liue cpcra cius q polt morcc Dcus iii iUo tucrac crc macurus,n6 folu p cxccra qux illius cranc,fcd ctiair. p filioj fignificans.Ncc idco crcdcndu i fijt-os pro pcccaco pacris(a
i
F
i.Cor.j.c
Deut.^c,
Hierin.Ct
quo invioccncescrar)polt moiceigni inltfrni cllccrcmados. Mors.n.qomHcsmancc,quauisdcprimo pcccaco vcniaCk Mors vn ga ica nati funi^,vcncccilan6 monamur, acccleracn q.bufda S.ip.4J>. cl\ iit\\is.\'ndc:.\Jptiis tji fie rruitiaa mutarci ftrifm lU,^. Quoer goiudicioDci vclmifericordia fucric irrogncafiliis huiuSj vclillis 56.viris,cuomncsabciuspclo fucrint «l:cni, i.itcc apudcuapud qucnocftiniquicas. Scd illudii-pion'ptuclt, Rom.^.Ci quia pcpuiu ccrnbiliccr oporccbac quirrcrc qd amilium cff, 6c canco cimucrunc c^ccri fadu cius imicari,quanc6 humana horrcrccinfirmicasicamagnum&: cainiultum cd;um po- puli dari,&: eis quos ad Ipc propagandi gcneris fe reli6turura pucabatjpcccacosuofccumconlumpcismori.
NICOLAVS DE LYRA.
1 Tollcns. In Hcbrso Ijavctur linguam . Erut enim laudna aurea in fniniirudincm lingim fatta.Hoc aniem tultt lcfuc , tjuia prAccptu (rat a dvmino,quodp(ciaivr lott.bunrctur cum vrnniji.bjiatniajuaf ytprxdicitur in lextu.
2 Fllios. Dicunt Hibrxi , ejuod du-nifunt ad ridendum punitione fatris,vr per hvc arccrcntur a /insilibus . DoHores unicm nojiri di- (urit. jutd diiilifHnt vt cumpatre nionrentur. &■ boc videturratio- nahtlius.(juiapro peccato eius }6. viri rnortuifunt in bcllo,vt diCiiim tiifupra codeni cjpitnh Ei raiionabiiius videtur,.jubd pucrifii mO' rerenitur cum eo in detdiationem criminis . Itern fnpra eodcm.capi. ftixcrat dominu .-Non poicns ftaie coram holtibus cu:s doncc dclcacur ex cc qui concammacus clt hoc fcclcrc.D(.'/«jo auie filicuiHi pnprtt; in poitat ocnlioncm cius cnui Jua puHeritate.
$ Duxeri,nt.i.turbationis (jug /ic dcnomin.ita eji. non a nominc viri ibtpnniii,vt credint ali(jiii,fedcx uerbo lofne. quod fubditnr ciim dr 4 Qu\ Atar.IdeovocatuscjilocHs ilie , vallis .Acbnr.i .tnrbatio- nisnia ijuud ^chcrnon cii nomen proprium,Jed commune, j Ljp-dnuitij-, yidetiir ciuod in hoc f.i&um Jit contra prxceptH do- mint ducntis f' pra ec.r.T^i quicunc]; ijlc in hoc faciiiore fueric deprchefus coburcCigni cum omni fubllancia fua. ^d hoc di Ci*!,ff, noininc combflionis intciltgii aliapenj <juxcun(f;fecudu iiliid Hicr. i i.a.Eduxi eos dc fbrnace fcrrca Acgypci.i. dc feruitnte d'<ra,<J- ftc inpr. pojiio nominc cbbujiionis tntcUigiiur l.ipidjtio. Sed kvQ non vidi.(urbtneconfonimiextui:^uiafirHuiprxcipitHradomi-
»0 comburi cum eiusfubfiantia: quxfnit conbufla , vt patetpcr lite- ram Jcquentem ^cumdicitur : Eccunda.^f/iw exponunt aiiqiii diccnicf ., rp Kcrbum aowini de corhbnUione .Achan intclligitur de igncgchcnnx : qiiia vt dicuni , non panitiiit vcrl ratior.e c^-lp£ ,fcd tanium rationcpceme. Et ad hec dcfignandum fignantcr dixit dorai- riu>: Ec quicunqucillcin hoc fiicinorc fucric dcprchcnfus , Comburccur \'^n\.q.d.ariicjibifae,iainfuturarrt rcjcruaie.idcu no i/ai/,combur*s cum igui^/a/comburccur. sed hoc diClum non vidilur textui conjonum , q;da sicyicham ad dandani gloriam Dco confcjfus fiiit veracitcr^ hundliterpeccaiimfuum, vtpatetitt texiu.^T- ideo non eii verfimile (j, fucrit damnattis , & hocfonat ucr- bum Ufuc dicentis ei : Quiacurbalti nos,curbabic ce dominus in dic hac.'//<ii/i' dicat,uon tn futuro.Ui Hcbr.to cnim no cji uerbum optatiuum.f.iuibi:ttc,fcdindicatiuHm . Iagcharcha,//<>/'ji/f te, quia lofue ad eius confurtaiir>ncm,propler bitmilc confeffionem indi- cauitcivt videtur, quodmors tctnporalis cffetfibi expiatio.Et ideo alttcrpoteji dici,quodisie^chan duplicitcr pcccauit.f.pcccato facri legt^ furando rem domino confccratam: & violationefabbathi, quia furtiim illud commiftt in dicfabbathi, vt patet ex diClis capitulo.6. & idcopunitws esi diplici pana.f.lapidalionis pro vioiatione fabba thi.quia hac ellpana dcbit.tfecundum determinationcm domini, vt habetur T^umcro. 1 5 .de coltigentc ligna in fabbatho . Jecundopcena combuilioiiis cumpertinentibHS ad ipfum , Jccundum quod dominus prxceperat i:i hoc capi. 6 Congrcgaucrunc./^ro memoriafuturif adterrorem aliorum.
i
lofuc Cap. VIII.
58
B
lltMJ.C.
(mi. b.
luscff
que vcnics le- fus m duas par tcs diuidit po- pulii, aliosipri mis, aliosin po fifrcmis rtaruic, g. cx infperaco port cergcT vc- niant inimico- ru. Piimiaurc funt Iud<ci,de quibusdf:7yo« veni nifi adoues perditas domus If
c A p. V 1 1 r.
Ixitauten. a Inoppi. Adam. Priino propterpcc
cata vidi fumus , & qui babirabant Hai mulros
intcrfccerunr.Hai cnim intcrpretatur chaos,qd
cft habitaculum da;monum.quorui-n rcx diabo*
Contra
fuccurrit Dcus, & fugicntes oesviolentisfulmimb.&gran D dine confiimplit. Porro ytctfcy cjuo latctes in infidijs excita bat lofuc, «VwM«,;de{f ^clypcu mtcrprctat' cfl lofephus , iti- detJiSvmmachus. Procop. Svmmachusfcutiadicit, alius hart am,alius Scipionem ^ baculum, Lingua Iberica Acan-
cium,qu^)d Ro
VIII.
mani Gjfuai
vocant.
Aug. Cimq.s QL«'ft-it.-
iuliu;«bellum ^"'*-
C A P.
Ixicaiitem Dominusad lofue : Ne rimeas, ncqiie formides. rollctecumomnem mulcitudinempu- gnacoium, & conliirtrens afcende iu oppida H.ii. Ecce tradidi in manu ruam regem eius & populii, vcbemq, & tcrram.Faciefque vrbi Hai & regi eius licut fecilli lericho &Tegi iUius . Prxdam vero & 4 vcrinadrj^S^/a omwiaanunantiadiripictis vobis. Pone infidias j cad,nihil ad lu-
vrbipoltcam.SurrexitqjIofueoiomnisexercitus bcllatorumcumeo, 6 [^'"^ ""^^u^'
r , T ■ c • r lulta autc bel-
vtafcenderentinHai, &cleCi:a triginta milia virorum tortium milic 7 i^ definiri fo-
r^/.Etalibi:/«- r nocle pra^cepitqi eis, diccns: t Pomteinfidiaspoft ciuitat^m : ncclon- s lcnt,quccvlci-
d^Q orimum <a- ■ ' _j '■ ^ • . _ ..,.._ i: 1^.-^.. f-unt iniurias.
fufcepcrric cui bellarc fas cH ( non enimfas eli oibus) verii
lu.tuA bsU(.
tpelletit utores Mtis.
«uafft. 10. i lofue.
d<£o primum & Gr.tcoi. Gcntili poftenori . lu- daicus ergopo pulus eftqpri- mus flatuitur, Sc quafi fugics cum Ielu,polie norvero Gcn- tilis,quall cx in fpcrato vcnies. Quis enim fpe rarct gcnicsfal uari? Acn^poft tergum aduer- fariosc^dit Ec lic vterque po- pulus mcdiam
turbam d jsmonum concludit & vincit . funt qui fcquuncur Icfum ab oncre lcgis •jt b Toneinfidias . Theodor, Ad quid prarcepit Dcus , vc flrucrent infldias?Docet ec fidclcs vfos cliccomcntis huma ius, vt auxilio diu;no.Cum.n.fono tubarum prirtiam vibcm cepilTent,mcrit6 faiie difciitccrtate,labon mciiberc,(Sc fup- pctiasdiuinas cxpeitare.ConfcIhm ergo dimicantibus ilhs
iuccurric
giusrecedatis, Scentisomnes paruti. fcgo autem &:rcliquamultitu- do qua^ mecum clt , afccndcmns ex aducrfo contra urbem • Cumquc cxierint c^ntra nos, ficut ante fccimus , fugiemus , & tcrga uertemus, donec perfequcntcs ab urbc longius prorrdhantur . Putabunt cnim nos fiigcre ficut prius. Nobis ergo fugientibus & illis perrcquenribus , confurgccis deinfidijs & t ualtabitis eiuicacem , cradecque cam domi- nus Oeus vcrterin manusveftr.is . CumquecepericisJuccenditeeam: &ficomniafaciensut lulli. Dimifitquecos , &perrexcrunc ad lo- cum tnfidiarum, federunrqueintcr Bethcl&Haiad occidentalem pU gam urbis Hai . lofuc autcm nocte lila in medio manfit popuh . i)ur- genfquediluculorcctnfuicfocios, &:afcendic cii fenioribus in frontc exercuus vallacus auxilio pugnatorum . Cumq, ucniiTtnt&afcendif-
E
* ab vrbe.
• dicit domi- nus & vobis
Fugere autcm vill
li ea gcns , vel ciuitas qu^ bel lo pctcndacf^, vcl vindicarc ncglexerintq^ a fuis improbe fa^umeft, vcl rcddere quod periniuriasab- latu efl . Sed & hoc genus bel li iuliu cft qS Deus imperat, Dew.ji; apudqucm no clt iniqu;tas,&: _ nouic q.-icuiqi "^ fieri dcbeac.In
quo bellodud1orexercicus,vel ipfe popuIus,non cam audf or bclliquammimf^criudicandusefl; .
Aug Ciua:rcndu cft vtrum omnis fallendi voluntas pro Qitrtft.ir. mcndacio pucanda lic,^^ (i icacfl, vtru pofTic eire iullu mcm, »>» w'"'- d.ic.uin quo iHe fallitur q. dignus eft flUli. Ec (i non hocq.de iultum rcpcrirur , reflat vt (ccudum aliquam fignificatione hoc quod de infidijs factum eft,ad vencatcnircferatur .
Et fuzientrs.
DiuiCo.
(«r.7.b.
.Arnbr.lib.de oficiii ficut obferuatio treugarumy^" conftmUia. Eciofi
infidix Hant per tale modnmjunt iniuiiji et illictiiZ..A''tn mo decipii-
tur hojiesper hoc,g, aduerfarii occulant eis verbis vcl faClis fuam tn-
tentione.cj- hoc ejt licitu , cjuia non tentntur eis reuelarefua fecreta.
y H cr 11 facra fcriptura dicitur.^ t4 fecreta fidei occultanda fnnt infi'
delibus,ne ab eis dcrideantur . fecundii {ddicitur Matt.-j.a. NoliCO
fanctum dare canibus . Et m*ltb fortius in bello iuito licitJt di oc'
Cfiltarefecretafua aduerfiiriis,tjuia hoc maximb valet in reb. bdlicis.
vtpatetper yegetium lib.^.de urte wditari.Etid(0 .Au^.ingf.fnper
lociim iliu dicir. ^i quis btllum iu^uf<fccperit., vtru apcrta pHgna,ait
ex tnfidtjs vincat,non refert adiujittia . Ex diBispaiet primum ar^u
wentum ,quia nullus voluata^catinnabdi debet vvlle'ii'iMniaJibi
reuelentur. Similiter fcim,cfuia talcs inlidix »on pei tmeni ad iniUiii-
tiarn,fcdad prudentiam beUica , 6 Surrcxitq; lofuc. H.'cto«/f-
qmter defcnbitur execntionis aiim : fAiafic lujue exccutws eft,Ocut
diisfibi reuclatit : ifu£ quidem executioprimb defcribitur ifuantu ai
exercitiif ordiHatione.fdb tjuamu ad ciuita:is captioncm.ibi : Abijc
ergo lofue. Snla primitpartispatet in litera , cjux eft plana,paucit
exceptisefufdifcurrentur. 7 E/. Dicit l{a.Sa. tpibifuerunt poftt*
dupUcesinfidi£.Inprimis^erunt ^o.miHa virorii . de(j'uib.locfuitur
hic fcnptura.ln ficundis Yerbiifidiis fuerunt quinejue miUa.de cju.b.
dicitur iufru in partc ifta . C^inquc aijt milia viros clegerat, SC
pofucrat in intidijs,?'ra quud iUx infidix crant fpDjquiorcs ciuita-
u cjua atif. Exp>ln<^res aut ca holici coiter diiU'it, quod quiuque mi-
lia vir0rJ4.de quth. fitfermoinfrafuountdenumerniiiorii }o.mdiiiy
& illi trh remunferiit in infidiis,& lymilia redierut adptignandum
cum lofue contraregem Hai de ciuitaie excunttm : ■& boc videtur
dam iHrafeniper obfcruanda^etiam cnm aduerfarijs , fccundu q3 dicit per hoc quodfubditur hic . S Ponite in q.d. ponite ibi in infidiis
Umbr. ^ ______—_——
"~" M O R A L 1 T E R .
1 Dixit antem. In hoc cap.agit^^dc dcbcllatione ciuitatis Hai & regis eius.Hai intcrprctatur chaos,quod idem cft qd con fufio.Rcx igit^Hai rc^ccofii iionis lignat.Et licur dictt quc- d.aglo.Hcbraica fu n Ecclcfiaftc, iomcspcccati cfl talis rcx. Df .n, rcxjquiamulti obcdiunt ei.&: rex cofutiouis, nam in-
clinac
NICOLAVS DE LYRA.
Dlxizmtcm.Hic confequemer d'f:nbitur ciuitaiis Hm deftrH- iio.& fecHdb ex hochabitatorttm terrjt Chanaan trepidatio.c. 9.Ltrca primu primo a domino dicitur cap'ionis moins . Secudofub- ditur executionisaSus,ibi, Sutrcxitq; lofuc. Tertio immolationis cultus,ibi:T\inc xdificauit lofue ikiLre.Circa primum dicitur. I Dixit aiit. q.d.ficut fubt/axi a te auxilium rneum fppeccatU ip fius .Achafita te protegam propter tujtitiam de ipfofa ili.iofubditur. 2. Ecce.q.d. viitoria httc erit virtute mea.
3 Facicfq; ipfam deilrucndo,^ rcgi ciasypfum occidendo.
4 Pc(^dim.i.diiiidetis.sic autem non fuit faclum ieprAda lericho, qu£ fuit pofita fub anathemate, vt dictumfuitfuDra ^.cap.
5 Ponitc.i>j.i/^«»' autem,& ad quid non exprimitur hic,fedparte JeqHeti.Domin^ tn hic reuelauit ipjt lofue qcquidpoflea executus eft. Occafione auce huius dicli quxritur hic , vtrum in bcllo UciiJi fit in- fidiis & cauteUs vtiiEt videtur quod n6,juia ius naturale dicit. No ficias alijs qd Cibi non vis fi>;ri.'?S['4//'<f autem velLct fibi fieri in- fidias:ergo,^c.Item infidix sitt quxdam fraudes , i^ per confequens pertinent ad iniufiitiam:er^o non eft eis Uciium vti . quia fcriptU e(i Deiit i6.Qj^odiuftumcit,iuftecxequcris. In cocrariumeftglo. .Aug.fiper iocura iili(,& textus m quo dicituriquoi lofue pofuit in- fidias iie mandato domini.[{eft>onfio.^ut bellum inftU eft^aut iniujiu. Si iniuiiu,n6 esi licitJt bcllare, tS" per lofequens iniuflJi eji cJ" ilUcitJi infidiis vti.Si autfit bellu n iuflum,tunc dicenditm qiinfiditt e2r cau- teU ad hoc ordinatur vt hufies decip antur. Trii iiut hoiies dupUciter decipi ab aduerfuriisfiiis f.vno modo:qa dicitur eis falfum ,vel nofcr- uatur femf promijiH,& hoc cjlfernper illicitii,-juia in bclUf funt que-
clinat fubdifos confa didamcn rca:.r r.itionis.Vbi vero no eft ratio,ibi n6 cft nifi contiifio. Pcr lofuc vero qui faUis 111- tcrprctatur,:nti.-llcdus vcl r.itio bcnc lignihcatur . Na racio Itmpcr ad optima dcprccatur.Huic autcm dicitur. ? vuncinfidias yriicofi Mw.quia fcnipcaucducficontrafo- ' f miccm
r?
Glofordi. &Nic.dcLyra.
60
a Et fnnjtntes. Adamancius. Qu^id piicas Icfus fngics figni- ~A ficct:V»dcainus fi fit talc aliquid quod fugiendo vincamus, Ibidcm. nu»3cft aliquapfcdla virtus \n fuga.Paulus indicac diccs;F«- j.Cor.^.d. giiefornkaiioneM, Vidcscir.c|ii.;ndamrpi:cic formcationis, qua fugerc dcbcm^fi cailc m Clirifto viucrc volumus,h?c crgo fuga paric
* w) c^iuute.
falutcm' Simi-
li modo fuscve
dcbcmus iram,
auariti.nm, inui-
diam,liuorcm,
clctr.idtionc, &
liuiu'modi. Hic
cft cxcrcic" Hai
qucm Icfus fu-
•fnoeeurfum gcro doccbac .
jTJcl 'Hn(iii;Sivosperf
M"U>-»o-'- fecuti fiterint in
ma mitate, fugi'
te in aliam. Vulc
cnim nos huiuf
modi hoffcs fu-
gcrc , &: f ugicn-
do cuafcninu^
horum maloru
contagia, vidcn
tcs deuocioncm
noflrdm & pro-
pofitum mccis
angcli, (c nos in
fcctationcm d^-
monu pati, in-
furgunt , Sc cos
pi'lt icrgumce-
dctcs intcrimut
Icfus cnim q(\
cum hisqui fu-
giut, m.-igisqua
cum illis quip-
fcquuntur : diji-
gitcnimcos , q,
fugiizc fornica-
tioncm.dohim.
terr.im illlam incolcbanc, ncpsqui fnccrnecfone digna c6- D mifilicnc,8ir deucnilfcncad cxcrcmanequicia. Q^u ob cau- fam elim diluuium induxic,ac Sodomii & Gomonh."i ignc cofuinpUc.fulficquoq; lofuc pnncipescalcarc pcdibuscei- iiiccs licgUjVC auJaciorcs racti alacrius in acic confin«rcnt.
"Hocipfiim ccia
P
> ab infidiit.
trtnwncretfu perdes & qui CUAiicrcc ,
c
fcnt ex aducrfo ciuitatis, fteterunt ad feptentrionale vrbis pl^ga , in tcr quatn & cos vallis media crat . Quinque autcm milia viros clci^e- rat & polucrac m iniidijs 1 ntcr Bcthel & Hai cx occidentah partc ciuf demciuitatis.Omnis v^erorcliquusexercitus ad Aquilonem acicm dirigebaf,ita vttnouidimi multitudini? occidcntalem plagani'vrbis attmgcrec. Abiit ergo loiuc no^Sle illa,& flctit in valiis medio . Quod cum vidifletrexHaiifcdinauitmancj&egreflusertcum omni exer- citu ciuitatis.*Direxitq; acicm contra defercum,ignorans, quod pofl: tergumlatcrentinfidixlofucvcio&omnis Ifrael cefleruntloco, fi- mulantcsmetum,&:fugicntesperfoIitudinisviam.Atilli uociferan- tes pantcr,& fc mutuo cobortnntes pcriccuti funt eos . CCique recef- fifl'(intaciuitatc,&neunusquideminurbeHai & Bcthel remanfii^- ler,qui non pcriequcrctur Ifracl.ficut erupcrant aperra oppidadere- linqucntes , dixir Dommus ad lofuc : Leua1 clypeum qui in manu tuacftconrraurbem Hai,quoniam tibitradam eam.Cumq;eleuaf- ietclypeum exadueribciuitatis, mfiJi.Tqu.-r latebant furrcxerunt confcltim,& pergentes.ad ciuitatem, ceperunt & fuccenderuteam . Vin autem ciustatis qui pcriequebanturIoiue,re{picientes& viden- tes fumum vrbis ad cajjum vique confcendere , non potuerunt ultra huc illucq; diffugerc,prxiertim cum hi qui fimubuerantfugam , Sc tedebantadiolirudinem,cotrapcriequcnces fortiflime -eftitiflTent. Videnfq, Iofue,&:omnislirael,quodcapta eflct ciuitas-,& fumus urbis afcendcret,reuerfus perculllt viros Hai. Siquidcm & illi qui cc- perant & iucccndcrant ciuitatcm,egrcfsi ex uibccotra fuos , medios hoftiiam feriie c?perunt.Cum ergo cx utraque parte adueriarij cxdc rentur,ita ut nullus de tanta multitudinc t (aluarctur, ngcm quoque mendacm&hu b urbisHai apprehendcruntuiucntem &obtulerunclofue. Igiturom- lufmodi . p^bus interfeais qui liraelem ad defcrta tendentem fucrant periecu -
ii,&ineodemlocogladiocorrucntibus, reucrfi niijlirael percut feruntciuitatcm.trantautem quiineodemdie concidcranta uiro uiq;admulicrem,duodecim miliahominumomnesurbis Hai. lo
Dommus no' IkT [cfus man» dauic. ILcccait: Dcdtvobispoiesia ^'•'- tem caLcaniiifiiper Jcipcntcsyijr fcur- piones , e^ fupcr owncm ■pirtutem inimici.
b I^iilur omni- biis interfc. Ada. ]}cuiicrunt cos, tca-fi limt in o:cgladii,vf (|Ucquo non rc- Jiuqucretur cx cis q. f.iluus iic- rct, &:c. Indica- tur nobis, quia ex his quorum.E chaosefthnbita^
tqiii linfi crant.
Ibidt
ram civ .
^ Sur^ensij; dilu (uloy &c. lolc- phus. Icfuspur- gacum excrcicii cduxic ad Ain vrbcm,& nodle fuc ucro non contraxit manum Quam in fublime porrexerat tenens
circa ciuicaccm ■* ^
culum , id cfc,. djcmonibus qui in abyfloiegiiac nullum penitus rclinqucre dc- bemuSjicd om- ncs intcTimere non fubf^atiam fciliccc .'llorum, f d opus 6c ihi- dium quo pcc- c.-irchomines& ciunt , ha:c cfl cnim corum vi tafi pccccmus, &:intcntus co- rum finon pcc- ] ccmus . Inccri- munc ergo fan- di , h.ibitatorcs Hai, ncc vUum dimittunc, qui
iafia
I
infidias cofiicucns,diluculocum hofiib.cft congrcffus.lllis auccm cum fiducia propccr prioicm vic^jria fupcr cos cun tibus,popuIus Hcbrajorum limulando fc rccedcrc, longius cos quafi perfcqucnccs craxic . Du vcro refticificc cxcrcitus 5 facic,dcdiirctq; figna cis quos in iniidiis collocauciac,illi in ciuitatc ingrcffi funt.Du cfTcntcirca muros ciucs intcn- ti,aliqui vcro 6c circa afpcttii cqruin qui cgrcfTi fuerat, clui tatem cepcrunt,&: oinncs occurrcnces cxcinxcrunc . 4« Thcodo.QuiIofuccrudc]icacis.irguuc,quc)domncs cru cidarcc,& rcgcs crucifigcrcr,arguic cc Dcum qui ica precc- pic.Iplccnim pcr iMofv-n iulficomncs pcuicus inccrhcrqui
cci-
cum omni dili- gcncia lcruanc cor fuum , nc procedcic cx co cogicacioncs mahr,&: os fuu nc proccdac indc fcrmo m.-i- lus:hocc no rclinqucic vllQ ^ ciFugiac, cum cos ncc fcrmo clfagicmakisExcinguamus crgo oes ch.ios habicaces .i.co- cranas virtuccs,&i: nuUa rclinquamus quc ctTugiat.Sicenim fcflu cclcbrabim" die Dco , Hc ]xz?. fliicnmtacc gaudcbim». qu.indo crgo lcgis in fcnpturis pugnas iuftoru cxdcs mtcr cmpcora,& q.a fanai nulli hofiiu parcunc, &: fi pcpcrccrin: rcputancisin pcccacu:ficucSaulicj. viuu rcfcruaiiic A?agrc ge Amalcc,ficuc cxpofuimus Incclligcnda func, q.a h^^cl^el la geruncur aduerfus peccatu..Qiiomodo autc iufii crunt li vcl p.mim pcccati m fcipfis fcruauenntrldco dicic dc cis /1 Gu i.T ncc
Mattll.I.i:
J.RC.I}.!
NICOLAYS. DE LYRA.
aliquot de nobii.f.^.miha ad huccUtla.lnteniio cnim lofuc crat ex- trahere re^cm Hat dc auitatc^y^ tunc inQdijt ciuitatcm intfaret,i:jr eamincenderriil,vt cxprcjfc dicitur in lima, &■ ideonon conipr.run coram ciuitate cum totnjuo c^ercitnyne aducfarii ex tanta tnuliiiu- 4ine terrtti non anUi rcni exire