■Jrv"-;

laip

1/ V tJkvT.

X

\

".

V

y~HMA^i ■

/

COELVM PHILOSO

PHORVM SEV DB SECRETIS naturac Libcr.

PHILIPPO VLSTADIO PATRICIO Nicrenbergenfu Authore»

k

Digitized by the Internet Archive

in 2010 with funding from

Research Library, The Getty Research Institute

http://www.archive.org/details/coelvmJDhilosophoOOulst

AEQVO LECTORL

H

Abes amice lcclor eam medicincpartcm vcl no biliflimam,qua no fuccus aliquis arr.an.js aegre impingitur,autcrarTareru mifturacorpon hu* mano m mcdicamcntum cedit. Verum vt earu* dem purior fccretiorcp poteftas,ceuanimuia quaepiam rcbus arcificio fubducta ', fefefpirici' bus noftris in£inuac,vitamqj vegetiorcreddit, rem fane quc perinde noftri feeuli vulgo medi<* culis incognita erac diu;ficpopelIo huius ope egenti defyderata diu* tius,quasq? a clanflimis primum inuenta medicis , acproceflu opero fius cxculca principibus fblum viris, caefaribus; regibus,acduabus vel medicorum induftriafueracfamiliaris medicinanuncdeiopr •• t benigniratcplebi cxfalubris &communis vcfierec,ex opera hocopc recurauit Vlftadius. Laudenclicetalrj aduerfura feuiflimas ce^rituoi nes nobilem Thenaces opem,alrj contraafFedcuummelTcm Mithri* datis medicamentum mins prceconrjs exc'amenc acAtf u tk§w nimiV rum pro luis faculcacibus nunq; facis comtredara,fede2,quod craf* fa vndiq? conflantur maceria;haudaIios qua corporeos pellunt mor bos. Hoc autcm quis non plane probabit, quod no mo

do vtcorporis pe!latmorbos3emcacif]fimum eft,verum his pulJjs,c5 fpiricumadaugcc,qi:am vitsm mirifke prolongarc potens eft, quo vel maximeomnium fieri foIec,vc quemadmodum efemcncis,humo ribus:membris;reIiquifquecorponipamaiIis,ipirituspraEft3toiri^ nibus,fic quac hunc feruant rvfouentcg medicamenta,terrenis,craiTis impurifcp membrorum remedrjs prjefenciamagis funt, Qiiare cp# timclcdorhanc Vlftadn Iucubraciunailam vd qualemainq? boni confule,atcp mifere exfpiricu Iaborancibus;hacrerum crafiillirrarum tecrecionefalubncerconfultum eilc,tibi perfuadeas,qua n.orbum ro gium,actonicioncm,conuulfionem Iartalcm,lechargum dcliri* um.Spiritum lam deficientem aut his fimiles animi per* cuntis argritudines;non maiorc fideacdcxtericate - arcebis vnquarm Valebene,

A x

tibi uica

Strennuo ac nobililrcelid de Gcnnafio,VaIcntiano,DelpW nali domino,&: contribuli, Phi'ippus Vlftadius S.

I vales benecft, cgo quide dei benignitateop* timevaleo,fcdixomniumfeIiciffme . Sempcr animo volui,quid tibi pro innumeris ? mecol latis beneficrjs poflem referrc,qui faam inorasi tudinem omni vitioab omnibus deteftari mt gis.Quare venit in mentem,paruum hoc,quic quid cft:litcerarum m^nus, vel noftra diligcn' _ tiacx variorum authorum leclione concreftu> .arecuicj> nominis pracfidio inlucemedere,quod&:£quoam mo tefufccpcurum minimcdiffido.Tametfi breueadmodumac fuc an<ftum fit,id tamen te maxime obkchcuiU non dubito.tum quod nouarum medicinarum & antiquarum fit velut rcpof itonum,cu qct perobfcure a loanne dc rupefaflj,Raimundo,Lullio, Arnol io de \ il la noua,Alberto magno,fecrecorum natur^ rerum iummis indaga* tonbus fcripta fint,ca philofophica:c^ medica c\ Alchimka pleracp» atqj adeo vt a paucis immo quafi nullis noftra £tace intelli gi pc fiunt Quod eo fieri auguradum eft,quod veterum dogmatu,hbrorumq; haCtenus nihil,vd parum vidennt. Ad paucorum enim manus per* uemflevideo Meroinorum librum.auctcftamecum, aut Codtciflii aut reliquos Raimudi Iibros,quos ii defideramus,haud faole ad op tatum finem percingerc iicebit.Tametfi non Jgnoie,opimiO& hbro* cfle quibufdam, qui tamcn ab ignaris reium nacurae contcn.nuntur atcp anicularum fabuhs pofthabentur,quo vel maximcfit,vt nonim merito meae huic fcetura: lllufum iri metuam : cum idipfum LuJlio huius difciplinx cxpcrciffimo accidencQuartcum tanto viro Zoili non dcfuerincopcri cgo meo infidias poni ab muidorum Inguis fa cile connao.Quofdam enim vcldocfnorcs ac philofbphos nature(c cre a abdita inquirences,n-akhabebic,opus tam a mulciscUgtu d.u, in lucem edi,omnibus communc fien, mdocTti vero cont*a, non qct labon inuideant,fedquod minus intclligancjexibilarenondefmet. Quaremifcclixfuauiflimchancnoftrcim iucubraciunculam tuoob tutu edicam,a iiuidorum dtfendelinguistacqj ldeo magis, q* nonad fciaittceofttntaaoncm^nccp laudis nanciicendajgratia,verum vtco* muni hominum genen prodcflec:fit fadb. ValeeMmium De!r/hina* lium hcroum d<cus,ecn:e,vcfolcs,ama.HxFriburgo Hdueuco.viu* Kakn.Maias, Anno a Chnfto naco. DDD. XX V,

PROLOGVS

III

Ermultos veterum authorum fcripfifle prxda ra volumina cum de quinca eflenu'a,cum de au ro potabili acqj aquis vicalibus compofita, ne mo eft qui nefar,idipfum vcro a reccncionbus fadum ffle itidem paccc,cum a ute omnes,qui deartehacaliquid edidennc,adeo minurim,aut concifim,camqjobfcure fcripfenint,vc vel dih# j gentiffimis rei rimatoribus in errore/abi, qua fruduconfcqur promptius fuerit , quos vc fcduei miferc cognoui' mus non potuimus non aliquam ccrciorem darc infbcutioncm;qu£C artis thcoremaca cVoperacionem concinercc,qua fcruaca ad deftmacu

erTecTrumircfaalepoiTemus.Edidimusaucemhunclibrumjfatemur fermonc fncompofito ac prxmacure nimis,quod co factum efle pu> taco,primum nemiferefaborannbus ld cemporis quo cdandus erar, dceflet huius mediana t cu vc Tirunculis rudis fermo cflec apertior* Sed iam ad inftitucum aggrcdiamur,regula gcnerali praemiifa,

CANON GENERALIS.

^ Steflarumvim,quascoelo philofophicoapplicantur,cuiufcuric|$ fint compIexionis:naturje,feu proprietatis, ipfum ccelum perfe<ftifll# mc ad fe trahit,Lullio,Arnoldo & Rupefctfla Auchoribus.

A *

FORMA FVRNl

De qufnta cflentia»

Quid fit quinta efTcntiacftiuflibctmate rixrfimplicis. Caput primum. R»m um crgo facndum , quid eflentia quinta cuiullibct rei & matcrip fimplicis fit,quocogni to,faci k reliqua Iiquebunt . Marco enim Cice<* rone teftc,omnis ca qucedere aliqua datur in* ftitucio,a definitione proficifci debetfvt incelli = gaturdcquo fermo habendus fic.Quarequm

ramcflcntiam fatoeflcquincumefferacuiullibechabenris formam

& fpcciem , cV animam fubtiluTimam cxtracTam a corpore fuo cancj?

a niaceriacraflioriAfuperfiuitate quatuor elementorum perfubulif*»

iimam cV extrcmam diftillationem, qua» vt fiat,infra docebimus.Cetc .

rum nemiirturaliquisquodanoftrishominibus fucrit incognica

diu ars ifta,mulci cnim prifcorum philofophorum fic hacin re labo

rarunt,vtpeream hominis vitam nutrirent,fouerent atcp quamlon*

giflime tribuercnt,morcem differrenc,ftacumc£ nacurae terminum ac

ttngcrent,neq? tamen,quod vanis promictere facileeft , vitam ipfam

fupra ftatutum a Dco finem prolongarent,id quod Paulus ait, om

nibus femel moriendum cfle,quarccorruptibi!i aliquo medicamen*

to vitam pcrpctuo fcruareincorruptam,vc natursealienum eft;fic hac

in omncm feruare sctatem illefam mcdicamento incorrupcioni vici*

no,natura potenseft,quod vtoptimefiat , optimum antidotum effc

quinta cflcntia, qua» quum res elcmentaris nonfit,fedceuanim»

quaepiam a fuo corpore fecreta , ita vt nulla in ea remaneat qualicas

frigiJaatitcalidarhumida velficcajqusehabentinfequattuoreleme

ta,rcliquaque omniamixta. Quo vel maximefit,vtincorruptibili na

curafit proximum quintumhocefle,ficvtquicquidei comrmfcea'

tur, incormptibile quodammodo efle videatur. Nam confert & rc

ftituicomnes vircs perelementorum excrementa homini ademptas.

Eftquefpintus vica?, cum digeraccuncfta indigeftibilia T abfcin'

datq? omncs quahcaces fuperfluasr Carnes a corrupcioneconfer»

uec, elemencaca confortcc,iuuencutem priftinam reftaurct, fpiricum

viuificet , molle mduret f durum mollificec , Spiflum ranficct*

Tcnueinfpiflct, Macrumimpinguctt Pingue extenuec, Calidum

infrigidet, Frigidum inflammett Humidum deficcet t Deficca*

tumhumcdtet; rcpellatqueomnem complexionemcorpori aduer

fam , proinde humorum fuperfluorum incommoda extinguitj

A +

I

DecmintaeiTcntia

calorem naturakm inftaurat , ita vtad vitas fjftentationem a funv mis pmlofophis conuenienttus inuenirimmlpocuitvncp.Iam ve> roquintaliceccftenciahabeacahquandocomplexionem rei fibiad# iun<fbe (nam cuicumqj rei complexionacae adiungitur lllius ad fe co* plexionem crahic)Tamen fi eft fola pcr fe nullam omnino habct in fe ex quatuorqualicatibus quia necexaere.

Quarto ergo&vltimofcas eciaipfam quintaeflenciano haberc aliquid de elemento terreo frigido vel flcco: quia melancolicas egricu dines (quae frigidas funt & ficcae) curat, Ergo pro conclufione vides ipfam necefTecalidam vel frigedam,nechumidam velficcam ,quum fic res teperatae natunc,excedens omma elementa quae f ub ccelo func. Quum emm adminiftratur alicui,facitipfum corpus cemperacumr nec a cemperanua fua rccedit,afTumendo aliquam quahtatum velco' plcxionum.Nccetiam fequiturquod ficmcdicinainfirmicatumfii> gidarum propcerea q? fic nacuras cahdae , nec eciam cum curetcalidas quod iit fnoidae.Nam duoconcraria non poffunc in vno corpore ex iftcre,Quia vnu concrarium ab alio expelhcur. Ideo videmus ipfam no debere dici calidamvel fngidam,nec ficcam vel humidamvexquo curat ptificos,qui funt cahdi dc ficci,cx. idropicos »qui funt humidi & frigidi,fed omnes lllsequattuorqualicates m eafunt corrupte oVfub laca; penitus.Et quanqj non fit elemcncum,eft camen res temperata perelementa ipfapunfjcata,6Yexcra<ftaafecibus quatuorelementoru quaefanccorruptionis caufa pouffima . Segregantur igitur illa: fcces tanqjcorpus groffiffimum afuamateriatanc^abanimafubtililTi^ ma per fcientiam diftillationum.

Ouia quinta eflencia vocabulum communeomnium rerum quas formam habent & fpeciem ad excTrahendum ab ipfa re,&licec pocif* fimum de vino mtelligatur , camen quamplures iuncalisemaceriaseK quibus elici&cduci poceftipfa quinta cf]encia,f]cuti exomnib9 me* talIis,exomnibusfrucT:ibus,excarne,exouis,radicibus herbis 6V alfjs quamplunbus, ficuc infra docebicur ♦ Sed tamen omnia aha excellic quincum ef]e,propternimiam fuam fubtilitate, 6Vidco aquamplun> bus philofophorum fuitappcllatum ccefum philofophoru. Nafi* cutipfum ccelufe habecergaquaccuorelementa,icaeciafehabeccce^ lum hocphilofophoru (quintaeffenciapuco) ergaquaccuorqua' licatcs corporis humani,quod ex lpfis elemencis compoficum cft. Ap pellacur eciam a quibufdam aqua ardens,quonia m lgne (dumodo

DecxtftKflioncqiuntsccflJntia?: \r

(itzd fuam perfedionem cVcxtremam difhlfctionem deducla, YuiU.T fuperfluamhumiditacem inipfovaferC'inquens(vcinffa de modo ipfom cognofcendi docebicur)rombuncur.A quibufdam vero dici tur ipfa anima vini.Nam ficut ipfa anima nobihor eft fuo Corporc, ficetiam ipfaquintaeflentia,quaeper vera d-ft illacionem excrahicur: nobilioreftipfovinoexquoeducicur. Nuncupacurquocpab alris aqua viraeieo quod vitam humanam a corrupcioneconferuec , ficut vidcmusjquod adminiftratur habentibus Sincopim, Et quia vano modo cxcrahitur, de primo modo dicemus.

Quomodo excrahicurquinca eflencia vini per dijffol * lacorium* Caput ?.

Ognito ergo quid fit quinca cfTen.cVadqnicl eonduiat,fiuepropcerquid fit reperta,perpert dcndum eft cVconfydcrandum,perquot mo dospofficextrahil&aquibusrebus.Ecquia excrahitur a reb9 humidis,fiG_s,calidis,ck fn> gidis t primo dicemus quomodo cxtrahicut ab humidisjficut de ipfo vino.Ec hoc f t ita, _ Rcdpe de vino rubeo oprimo,parum ad dul

cedincm deelinance,quod nullo modo fitmixtum aut fophifticaturrt

fed fit planc natur_Je,non nimis recens,nececiam nimis vecus, fed te>

peratas xtacis. Auc fi non poccris habere vinum rubcum,accipe album opcimum

in quancicace quam vo!ueris,po&acur incucurbitam.Sicuc lbi,

>uj,< i «f^

ik

De «tractione quin.eflen*

vfqueqtto dtra partes fint plme,& ter< Ita q? roftru ingrediaturfu* tia vacua.Poftca fuperimponat alembi periore parte ipuus recepttf cUs cum roftro, ficut hic eft dcpitfus* culi, cuius forma haec eft.

^

Et omnia bene lutentur cum luto fadro ex papyro,longo tempore madefada, velexfarinacValbumineouorum faeia mixtura ad fpifli* tudinem mellis.Potcft etiam fieri fecundum JRai.Lullium,cum oh> bano vel maftice moll i,vel cum pulttere calds viuae , in corporato c5 albumineoui.Etcum tali luto lutenturfupradi&a tria vafarnc exha# letvirtus animalis etvegetatiuaexmateriadiftillanda,Et vafaitafiirt lutata,vthicf

VI

Ho c fa clo ponatur cticurbi ta in annulum m ulra fcv

ramina habentem quidiciturTripesarchas

uarum,Cums forma hsec cft.

Poftea ponatur tripcs fuper furnum habcntem eafdatt amplum.ficuccftbalneum marieita quod caldarcra, pleaturprodimidio vel pro duabus terajscum aqua,forma autem caldarjs hec cft.

I

De gradibus lgnis caldariadaptandis:

Et tripes ponatur fupcr di&um caldare:&: fit immuratu ipflim cal

dare.Vel ponatur in furnum accidiae, qui circa finem huius capituli

dcpingcturA fubtus facito igncm lmtum:femperparum augmenta

do ipfum*Ftquandoipfacucurbitatepefcit:non vltraaugebis ignet

fed femper imitare ipfam naturam,inquantum tibi erit poflibile.NS

Lullius ipfo natura(vtaitGalienus &Lullius)niI violenti poteftpariabfcp

inLuce primeui corruptione. Quattuorenim (tefteAuicenna) ealonsfune

rnercun gradus,fecundum quattuorcomplexiones autqualitates.Quorum

orum, pumus eft tepidus fcilicet vt aqua tepida:ita calefacla,vtnullu eaim

• miflum ex mcmbris polTit ledi.Secundus vero gradus eftcalidus,ita

vt poflit fufferri ab aliquo membro humano citra lefionem Tertius

gradus calidus eft,vt fi membru immifliim fuerit t «x ipfa poffitok

fendi caliditate,& eftgradus proximus ebuhtioni.Quartus verocac

loris gradus ita vehemes eft,vt nullo modo caliditas poflit tollerari,

quiaexcedit nimium ln calore,et hic gradus eft ipfa ebuhrio* Dicitur

autcma quibufdam igms balnei,ignis pnmi gradus. Ignis vero cine

Luflius nim,ignis fccundigradus.Vltimo vero ignis ardens.$.grad. Quar*

h 1 ca s£usaucrencitur.SccuduveroaIiosartiftasignisbalneieft lnpnmo

de ciuin gradu.Ignis cinerum m fecundo gradu Jgnis aren^in tcrtio. Si vero

taeflen» «-ffetprocedcndum adignem quartigradus:quod rarifllmefit: loco

arencponatur limatura martisjckeritignis feruentiflimus.Et tunc lp

r !> *vv> ^ c & cucurbita debet vndicp 1 utari cu argilla,ficut fit in diftilhtioe aqug

fortis:neex nimio caIoreruperetur,quia limatura martis quodamo*

docandefat. Et per hos quattuorvltimos gradus poteris opnmere*

gcre igne,qa fjm Auicenna vjx potens,vel cumaximo Iaborc. Circa

hocvelim diligcnrem huius artis feciatorem:id eft qui diftillandi ve

lit obire minifteriu,notareq? in omni cxquacuq? diftilldtione i^nis

nuncjj debet augmentari vfq? ad quartu gradu\quia ignis eflet plus

violentus q$ nacura materia: diftillande poteft futferre,et cx confeque

ti polfet violan ipfa natura ex nimio & violeto calorcEt ideo ab om

nibus artiftis ifte quartus modus rerjcitur.ldeocp funt quidam aro

matarn pharmacopole &ceten id genus alrj,quibus lmmento facul

tas diftillandi permittitur,quum id philofophorum 6V medicorum

(cj natur*fuut mdagatoreb) peculiarefit orTiciu.Natuiaenim ipfaa

Deo optimo maximo lta fuit ordinata,vtnihiI vehcmes poffit copa

ti,abfq? funpfius corruptionc: ficutexirultis philofophorupoteft

proban opiniombus . idcoegoconfulohuius artis amatonbus, vt

DE REGIMINE IGNIS. VII

hocinojpus egregiuadiuina prouideriaadhumaneconferuatione: Vitc nobis datUjnullo modo fefeintromittat,nifi lftorum quattuor caloris graduu perfecTam habuerintcognitione, co fcp ct ignem,vt pcr omnia dcbct ficri,fciant tepare.Et idco in prima diftillatione fa> ciendus cft ignis cu carbombus lenib', vel cnm ligno valde ficco vf* qj ad frncm tertrj gradus caIoris,ita vt balncum propemodum bulli at. In fecunda aute diftillacioe defcendcs,faciedo igne, ipfumqj mi nucs per terciaparte vnius gradus,vel ad duas terrias,ec propemodu ad vnu gradum,vt quafi fit diminutus vfq$ ad fecundum gradum In ccrcia vcro diffcllatioe ita fempcr defcendes,gradatim minuendo igne,vfquequo redigatur ad fecundu gradum,et tertia parte vnius gradus.ln quarta autcm minuatur vfque ad fccundum gradumJn quincaficdcfcendcs,vtignis fitvnius gradus,et duc tertic vnius gra dus.Infextaficdecrefcat,ut adprimum reducaturgradumcuvna tertia .In fepcima vero & vlcima diftillacione ignis ita cft lemendus, vt ad primum caloris gradum (quecft tepidicas)pcrducatur,etnon vlcra dcfccndcs. Ec noca q? quilibcc caloris gradus habet triain' tcrual!a,fec$prinripium,rricdiurn,cc finem.Hoc autemvltenusita eftinceJhgendum,quarcgradus calorisfinc fcmper mmuedi, quia inprimadiftillacionemaceriaeft grofTifTimaticavtdiftilationi ra* cileobedircnon pofTij,propcerimpuricatem cccrudam fubftantiam etper hocno eft fimilis alns fequecib9diftiIIacionib9fecudar,vel ter/ tic, vel alrjs fubfequecibus.Ideoqj inprimadiftilatibneignis cft ex> alcandus pcr vnumgradum vfqj adcertium, icaq?vlcimam terrj gradus parce accmgac, ita quod etiam balncu ficcalidifTimu,no ta^ medcbetbulirc.ln lecunda diftillarioe lenius eftagendu.quia per prima gr oflicics materiealiquantulu eft accenuata, & ideo no adeo magni ignis eft indiges.Ec in certia tatofubciliust ec ica fcmg de(c€ dedo paulacim in qualibec diftillacioneexcenuabis igne.Quia ut ia fcpiusdiccu eft, fi nimium cogercs ipfam fubftantia quae debct diftillari, naturaipfa corupcretur. AicenimGalienus&Ariftociles (\r:aQ quod nacuraeftincompaubilis &tmotus vehcmenrioris Ideoq$ ea « .« . f * quapoceris diligcntia perfpicimdum&perluftrandum eft tots , -#•• * animi viribus cc conacibu s.ne in cemperandis caloris gradibus defi ° cias. quia in hoc veraomnium diftillacionum ars confiftit. Ideoqfc cocam rci fubftancia aperce dedararc vol uimust re mella abfinthrjs mifcuiflc videamur. Sequicurfoma furniacudu;

B

Modus putrcfaciendi nzuriim iu cVir.

fl	%
%J

Quomodo materia rudis diftilationi minus obedies dcbcat putrcfieri . Cap.$;

MNI DILIGENTIA et accurata induftrii confidcradu eft.cuius fubffantix fitipfamate ria digereda durc fc$ ucl mollis,hoccftgrofTe vel fubtilisjct qui aut quaarte poftitputrcfieri autdigerijUtobcdiat magis diftillarioni, & utpurii ab impurojgroffum a fubuli, ctcoert

Diftnittioni minus obcdicntem. VIlI

?oflit fequcftrari. Quicquid igiturhocfit, ex quo extrahcrt velis eradus quint5efrrna5pcrdiftilIationc,primuctanceomniainfimo equi* pucrert no,cuinulIus calorg accidens actribuitur,pucrefiat,etdigcratur per <ftioni*# duos menfcs , et iterum inter prima" &fecunda difbllacione per vnu

menfem,inter fecundam cc certia pcr crc* hebdomodast incer tertiam etquarcapcrquindccim dics, interquarcaecquincam perdiesocto, jnier quinca cv fcxcam per dies quatuor.inter fcxcam et fcptima p« duos dies. Etfcias quod fimus femperdebct efleciufdecaloris, qui» fi calor deficcret^quac circulatio corrupcrctur,et per confeques macc riaipfa,quein quiricam eiTcncia dcbcrctredigi,(eparareturin calorc cceli,quod poteris in diametrali linea videre,quc ipfam quinta cflen ria, cj cft pars fupcrior,diuidit a fuis feabus, & hec eft pars mferior. Echicnocabis,hos gradus digcftionisctpucrcfa<ftionis materie fuae .caactnbucndos cfTe,ficucfupra degradibus caloris narratu eft»Ioarco longioripucrefacftioneopuscftance diftillarione quampoftea.Et facfta prima diftillanone,materia ipfa non cantum grofTicici in fecon tinet,etmagis eft apca ad facicndam quinca cfTcnriam qua eratantea. Et ideo poft primam diftilktione putrefaclio debctfieri brcuion te> pore quam ancea , quia matcna eft effecla fubtilior & dcfccacior qua «rat.Et idro non i mmento perpcndcndum eft, debere fieri fepre diV «. gcftiones feu putrcfatffiones, fkut & feptcm diftillationes. Modus ?

autem digcrendi fccundum phi/ofophorum opiniones hoc modo Put™ traditur.Quod qudibct qui vult tde opus perf are,faaatfien fouea Gendl quinqjpedum profund£m,largsm vero duorum pedum.vel paulo IMta' plus. Cuius figuradebeteftctaliSjVthic

Fiat fouea,in loco humidiflimo,ficut in aliquocellano. Quafa<fta,fiatftra> tum m fundo ciufdem dc calce viua per fpiflitudine femipedis, fuper quo ftra# to fiataliud de fimo equino no nimig pucrefa<fto,veI etianimis rccenti , fuper quo ftrato impones vas ipfum in quo eft materia fermetada. Ec in rircuitu va fisvndequacp ponatur dc ipfo fimo,do nec tota fouea lmpleatur . Quo fa<fco madehatnmus cu aquatepida fccundu

' B:

Dettgimincdigeftionisi

ttoagnitudinem & quanritatcm fofTe, doncc dignofcaturcalordrci

vzs autcucurbitakthocfitcommunirer in fpacio dimidiaehore*Si

auc nonfiatinmediahoraTupcrinfundaturvlterius dc aquatcpida:

ct hoc fiat tribusvel quatuor vicibus in hebdomada.Ica tame q> calx

& fimus vetus itmper amoueacUrt& denouo aliafianc ftrata,vtfu#

periusdi&ucft. EchicmoJusdcbet feruariinomnibus rebusquas

diftillare volueris:cV ideo fit digeftio;cj> Ieniter &abfcp vllo naturf

vehcmeci motu,a<ftione,ct mutationc maceria groffa magis fubnlic*

tur, 8t diftillationi obediacDegeftiua vcro varie ordinantur,fecun*

du quatuorgradus caloris:ita q uod in prima magis fit operandu cp

in fecuda terciaquarta&: alrjs , ficutdecalefacnoe balnei pnus dufhx

eft.Ideocp in fecunda digeftione temperatius eft agcndum:et ftiatfi

decake {it magis tenuc:et ftratu fimi u. 0.s fupereleuatum cp in pri

Secun. ma,etita vltenus in digeftionibus procedes vicp ad vlnma , mqua

modus nodcbetfienftratudecalce,fedtantumdefimo Poceftetamfundi

di eefti oeftio,ponendo ipfam cucurbitam cu materia digerenda g al iquod

"' cepus ad fole in diebus caniculanbus. Vel poteft etia poni ipfamate

Tertius ria digei eda in fua phialia fiuecucurbicac fuper fumum fiuefomace

modus aliquam temporehiemis.Poteftctia fierialiquaputrcfadio in fpccu

d,gtfti. lo calibis,ita quod matena digerenda ponatur ad fole inter ipfum fo

Qnart. lem ct fpeculum:ita quod radi) folares ad id reuerbercnt,et ex calefa'

niodus clionc lfta poteft fien digeftio principahtcr in diebus caniculanbus.

digefti. Autquod cucurbita ponatur eifdedicbus rn vaieiropjetoarenaiCt

Quint. caiefiat paulatim cuaqua tepida : etcucurbita tcgat ab lpiaarenapro

rrodus duabus tcrtns. Auc quod ponatur vas in aqua tcpidam , quodam*

«^il^&lcf digefti* rnodo in balneo mane,Et hoc poteft ficri duplici via. Vna quod ha

«3/ Sextus beatur caldarc m collo fornacis:ica quod igms no iic fubcus:quiaex

modus nimiaipfiusigniscahditatenaturamagis corrumpcretur cp luftifica

di gciii. retur, Alia via tftquod vas m qua matena eft digerenda,ponaiunn

a:ftate »n congerie formicanim , ita vt fundus circulatorr) ft penitus

~ fepuitus,etquodlolreuerberafuperextremicatem}etinhocvidcbi«

fccptim miratilcm digeftione, Septimo et vlcimo poteft ipfa roatcriadigeri

T° ilS et putrcfieri m menieocrobri m vinacealquiaetia nullum habet calo

d,Scl u re peracodcm:ficutccipfe fimus equinus ,ctibi quando botn funs

j^t cxprefti,ct habet eciam mirabilem operationcm , dum vafa ariulato

... , ria inipfafepehancur.EcJicecaquamplunbusnonponacurnififep

' e C tem formx digerendi.Kidorus camen de_ lumpero ait, quodfi impo

fo,

An vinurn circulatorie digeftum, difbllationi fic aptum; IX

nantur prutiJBin dneres iuniperi opcimecooperiendo ipfum cinere, quod poflicconfcruari ignis inextmgnibilis per cotum annu. Ec in hoc dncre coam poflit fieri q,'opama digeftio.Et hec fufficiantde pu trefadtionc facienda.cV matcria digercndaa

Quomodo pofticcognofc/,an vinum digeffum drculatori* diftillationifitaptum. Caput 4.

-i| Vum ergo vmum fucricfta fepte vidbus dige I ftum,vtfupraauditir eft, poteris hoc modo probare,anfitadfaciendadiftilIacionedrcula tone. Acripe hnteolum , & malcfac in digcfto vmo:poftea accendatur cu candela ; & fi vinii combunturabfqj lefione cVcombuftione lin* chei,non cft rec"tiffcatum,{ed eft veril indiaur in eg iuperftiti ;Tc aliquam fubftantism aquea !5tideofemperadhibedacftopera, vcdigeraturtoties,cVtamdi!i,vt pofTitexeofienprobatio.SuncauccifVnonnuIJ^qui dicunc Zucca* rum debercimmitci,& fi fic ber.credificuca.Zuccarucum lpfo vino planecomburi. Notabis ereo iftudica digcftum vinum nondum poflc appelJsri quintam cfientiam .fed ipfum fubiecftum quinca: eflcnciaj.Quu veropannus hnteus aduriturcu ipfo , &' quodplanc perdiclericomneiapore horribilcacutum cVfuIphureum, icaquod guftanti videacur propemodu du!ce,ct quod nil de fumofitacereftec m ipia aduftionc.Ec cunc cempoivpoceris appdJare quintam eflen* tiam.Scd in rcbus infenfibiJibus,cV nullum faporem habecibus ad uertendu cftad fumum,fiaitin amT>,&argento,cValfjs metallis.et lapidibus prcciofis3cx quibus extrahicuraliquando quintacflentia, quaeaurum potabileingreditur.Cueulatoria? vero diftillarionis va fafunc dfueria a diucrfs tradita authoribus.Suntcnim aliqui fadcn ccs vas eo modo,quod imponatur alembicus cecus fuper cucurbitaj cVin fupremitate faciunc paruum foramen , per quod maceriaim?

micticur fiue extrahitur quando debeccircuIacoriediftilJan:cx: obtu teturcum parua portione vicri favfta ad id vt vndequaqj bene rcclu* dacur,nemaceria poftit exfpirare,Poceft cciam fieri clauiura de aroen to,co camenmodo,vcforarncnpenitus ficobftrufum.Ec hocvas ab ahquibus diatur Pdlicanus. Cuius forma eft ha?c.

B$

Alrj vo

lunfq*

nifi. 4.

vicibus

debeic

digenv

Subfe*

(ftuqui

teeffen.

quo co

gnof.it

qtiinca

effen.in

reb9fcn

fibilib*

cV in re*

bus nul

lu fapo<*

rem ha*

bentib*

• »4

Varig vaforum cfrculatoriediftillationi

Alrj vcro faciuntvas inom ni parte cquale,amplum in fundo ficuc m collo, cuius formahaxcfc»

Sunt etiam nonulK cjui po nunc duas cucurbicas infi* mul, ita vtroftrum vnius in grediaturin ventre alcerius; Sicuchic efc.

Et hrj poflTuncappellari duo fratres, Ec ita materia circulanter diftifr lada defccdit in vno>cV in alio afcedit ec iccru dcfcedit in aliiid,ec aliud afccnditAlrj verofatiunrlvnufolu vas rotundu.fuperctfubcus laiv gU:in medio vero ftri<ftum;et habcc roftru procedens 2 parte inferio

riletquando roateriadiuo vafi imponit, benertcludat cu virreovel argenteo ob# ftrufono. Ec formahuius vafiscfchccv

m	^r*	S?
ffl\	tiJF
II I*	S~Msj
I iPT	-^JIf
1 ifllv	m
Mp	wjFk
bVsN-	*wm\
	m
	— — ~~z. ■* >3^mmT -^	lf%
\£^i	^vTx	£<

Alrj vcro babetcucu. cu alembi* co cecojfine roftro, ita qpfintduae cucurbitx, vna fup im pofitaalteri etosinferio

ris eft Iargius quam os fuperioris ecoptimeluceturaltcrumfupcral Krum,ficuthictft.

tondifeentium forma?. X

Alrj vero faciunc vafa arculatioms aequalia » ita qtfod ab vna extrei» micacc ad aliam fincciufdem magnitudinis •&inmedio habec ro* ftrum,ficuthiceft.

Aliquft tiam faciunt vas vitrcum vnius fragme

ti . cV habct duas anfas ficuc duo brachia : ica q?

anfaripfca fupcriori parCe proccdeccs ingrcdian

tur vencrem inferioris , & pars fuperior habcac

paruii foram cn cu roflro t pcr quod immiccitur (

&excrahicurmacmacirculanda,hocmodo.

IDebec autcm ipfum forarr.eopcimelucari, vtdc

alrjs fupra dictum eft. Et hoc excremu circulaco

rium vocacurab aliquibus pcJIicanus,ab alrjs ve

ro vas Hermecis,& eft nobiliffimum 67 aCcomo £

dacifltmum inter omnia circulatoria,fed raro poffiincfier.^cx quo \ i

trcarrj non habent mduftriam ct forma faciendi ex vno folo frjgro?

to^Sed fi poteris habereamficemcxpcrcumcnon dimiccas , quin tale

fiac pro auro vel argenco.

Q.uomodo ficdiftillandum circulatonc. Cap. 5 Vnm crgo cognoueris materiam fupradicla perfrcquentcm pucrcfa&ionem fatis cffedige* ftam,oV fupra fcripta probatione experien s, va facp adcirculacioneapca habueris,imponc ma teriam in di<fhj vas circularonum , oVponc 111 fimumequinum,aucin diebus caniculanbus ad fokm t aut in balneum Mariae calefa<ftum vfq? ad primum gra> dum caloris , vel paulo plus, fecundum quod videris matcriam dlk

Modus diftillandi cirailatorie,

tcmperatam &fubciliacam perdigcfticncm: cVibi fongo tcmporedi mitcacur, quoufq? in quintam eftcntia tibi defideratam conuertatur* i3chocpoceris ex ipfofaporecognofccre,vtfupradidueft.Etnotadi ligcnccr,q> fi apparcat in fundo vafis ) poftefis,hoccft nubecula qug cbmturbicia,amatcriafuadcbct q primum feparanperdiftillatione cxhocfacrtoitaumCirmletur,vtmccptum eft.Autficommodc fieri poteft,debet coian in aliud vas circulacoriu,ica vcgrofficics materiac lnpnmo vaferelmquatur.Quucrgodiliges huius artis inquifitor perccpent qumtam clTentiam in fubtiliauone et purificatione matenc vim vcl frucluii * xftimet & credac fimile id contingerein omnibu» ali)S humfcemodi.Ec ldeo bene crcdendum cft cpini oni Ariftoteh* cgquodmatena ita per diftillatione nobilitata & immateriata, nort poiiic vlcra reduci ad forrnam velfpiricualitacem aliquam,quumfit 1-ne ft^ftancia elementaca,excedens forrnalitatem & corruptfonem: c^icico eft quafi corpus ccclefte.Nam ficuc ipfum ccdum fe habetad omn»ainfcnora,fic eciam ipfa quinta efTentia ad omnescomplodo* nes etquatitatcs , Ecquemadmodum oroniafyderacurfum fuuha' benccxnobihilimainrluentia p;iim mobiIis:fic eciam cunfta: mctH cmc qrubus quinca ciTcntia admifcctur,\irtucan fuam attrahuntab ipia,quemadmodumadamasfetrum.Scdquoniamadeomagnum cxioic iaborem3Cxpant mulcum faftidrpdeoq? ab omnibus iiocri* pcnditur;hinc fisvc noftra ctatepauciflimi inuenianturphilofophi, cpi huicrei vebntmcumberc»

Qucficdiftcrentiaintercirculationem cV digeftionem.

Caput 6 Aximopere confiderandnm eft,quidfitdifcri minis inter circularione & digeftione.Primo crpc dc vitris , quas ?d quodiibcc horu func ncrefTaria.ldeoq? oportecqucd habeas addi* ccftioncm inftrumcnca , cVcucurbitas in fu* penori parreamplas,ad iroponedum in ipfas fubftanuam groiTam:fuper quibus imponm il difuntalarbid ceci,fineroftro,Jtaqucd qua du in iplfo Ut digeftutn , pcfts matenam groflam cxtrahere , amcto akmbicocceco.cV imponcndo ahum cum roftro . Si auteroatenahe ciam,cum eftfemeldiftillata,&feccs non jmmifccanturcsi diftillato ficut efc in ipfa quinta eftenria vim . Tunc pocefc capi circulacorium, ica vc mfra & fupra fic squale & amplum m vnaforma.

Differentia rirculationis & digeftionf n XI

In mcdio vero debeteflreftricT:um,cx' circa caput inferiorii ventris ha beat cannale in longitudine vnius digiti, in groflicudinae vero fit mi nus digico.Sunc camen aliqu»:qut fariunc va(aadcircdlandum:que appellancur pell i cani . Cuius forma cfh

In quopofluntres clare digeri,et quodlibccetia circulari. Sed hee vicra non pofTunc fien a vitrea rtjsnoftris,quiafunc difTirilia faclurc. Ettpfe ego amiaim peropcimum habeo Friburgi , qui in partibus Delphinatus prope Vienna voluit faccreficri huiufmodi pellicanua v/treario quo dam, fcd non potuic haberc proprecio criu libra rum Thuroncnfiu,qua! func apud nos duo flo rcni rhencnfes.Qiricquid camen fir,fcico , quod hocipfum ficucin prccio iftius inftrumentt om niaalia fuperantur,fic eciam hocad omnianobilius eft,quam quod cunqj vas circulacoriu quod fieripoflit. Ec ideo confulo omnibus huius opcns ftudiofis»quod fi hocvitro indiguennc(dummodo vt treanu expcrrum inucmre pocuennt ) nequaq? argenco vel auro par* cant,Eft igitur differcntia mcer fermentandum f:ue digerendum. cx! ctrculandumloY precipue m ho*:quod confiderandum cft cotis ani' mi vinbuslquomodo vicrum fic imponendu. Du crgo volueris &i* gererc:accipiacur vna cucurbita aim alembico ce:o . Si vero matcria cftdcpuraca:fumacurarcuIacoriii:&:imponacurmaccriadigercnda, &fiacfouea:ficutfupra didcumeft : in qua fiac ftracum decake viua pulucriiatainfpiflicudinerrium vel quatuor digitorum :fu->erquo fiat aliud ftratum pcr feptcm aut otfto digitos dc firno equmo no ni mis molJi et putrido:necetiam nimis duro.Ec circa circulatonu pona tur vndicp fimus in alcitudincficut cft ftratum deipfo.Hocergofa c?to:fouca impleacur cum terra in alcitudine vnuis pedis cu dimidio et ponacur de aqua fupra vicrum. ica quod defccndcndo de fimo im calccm calefociatfimum ipfum.Ecomni hcbdomadarenoucc^rcalx etfimus duabus vidbus. Poflet eciam poni in fouca defimo vd vi# pacea recenti,abfcp ealce. Quum vero volueris cxrrahcre vitrumt cum materiaeft latis digefta , cauteexcipiacur : ne aliquo violenco jnotu concutiatur ct mmpatur . Dum vcro volueris ctrcularc

Derxtraftionequintaeeflcntt*

iirponcndum cft vitrum,omni forma 67 modoprc di&o. Exccpto» quodipfi rr> arculatom.m infuprciritpartenondcbrtefTcocculta* tum,vcl in fimo abftrufum,fed faltcm infcrior pars inftrumcnti d« bct rcponi in calcc vcl m fin o,vfcj5 ad mc diam pancm , cx* ad omne rrinus tcrtia partcdcbctcflccxtrafimum adacrcm,vtrKrrtgorcite* rum dcfccndat quod ab calorc in collum circulatori) •fccndit.Ethoc ctiam potcftfieri in balnco mariar,vclincalidaarcna,ponendomate rum citculandam dicbusefuuis adfolcm ,autquod ponatur tcm* porcautun ni invinaccam rccrotem,poftq;bocrifuncexprc(Ti,ficui iam fcpiusin ancccedentibus notatum cftt

Dc modo cxtrahcndi quintam ciTcndam abfc£ vllo Iaborc vclexpenfa. Caput» 7

"{^y "'•-• -^ Erfpcximus lllud VcrgiJianu,Nonomniapof \^ fumusomnes,CuquocpHefiodusdicat. No vni dat cundta dcus :c . Etcum proptcr nimiul laborc,quifempcrfaftidiu 6Ynaufeam facit, & proptcr magnas expenfas,qugin hocoperccgnt gio non immcrito adhibeh folent , paucos ad> modu videamus laboraremodo predi&o.Sca tuimus igiturcradcremodu brcuiore,fariliorc# ct minus expmfaru egcncc.Scio cmm pcrpjures cfTc ftudiofos huiu» artis.quiexipfa le<fti6er:oftrioperispofTenc abduciabhocegregio labore.Ideocp alium modu illis tradcmus cxtrahcndiqumtam effcn tiam vini,facilitcrabfcp magno laborc 6V cxpcnfa.Eceft talis. Capcdevinomcliori quod inuenirepocueris,fiueficalbu fiuerube um,qriod paRj ficdulce,67 hocdiftillabis peralemfcicu quatuorvkt bus.ficutcomunirerfitapudnos aquaardens,vcl aqua vite,6Vfipo teft ficn fcpius,melius foretrVtprobatione pofTitapparerc,ipfum fa us fupcrqjefle di ftillacum , ua quodcum in vas argcntcum vcl fta' gneumfueritimpofitumTquod incenfumpenitusaduratur, ua vt nunahumiditasmvafercmancat,quia haeceft vcraprobatio.Etvi* num ita diftillatum , eft accommodatifTimum ad hocopus diftilla/ tionis circuIatotac.HaKcrgo materiaita digefta 6V recfbficaca pona» tur 111 prediclum pellicanu anfacum, qucm iam vas Hcrmcti snuncu pamus,6V habeatin fummicateforame,g quod immittitur 6Yexcrahi tur matcria circulada. Quu crgo hcc matena lta fucrit m vafe bene lu iato,cccu luto forcicemecacOfVt vircsmatcnc euaporarc nopofLnc»

abcpvllo fabofcvelexpenfa, %\\

cV ex frequeti afcenfione ec defcrnfione ipfa aqua vite in uera quint£ effcnnlcoueicecur.Ecipfumvinuita difhllatum,ut fupra didcum eft,cumhabeacomniaquacuorelemenca, tamtnpcrcrcbram motio nem cc agicaoonem,que fit propcer afcenfum et defce nfum, de cor> rupnbihin quodamodolcorruptibile tranficcccouercirjr Siergc* videcurpercrebru afcefum ecdefceTumdiftillarioniSjimpuraapu* ro,ec groffum a fubtih fcparirqucfto magis id cocingicin diftd/aco* rio qamil/ics millefics iurf ii cc dcorfum agiracur, quaco magis exifti mandu eft pucreficari ipfam matrria demetata, etcouera inTubfhn tiainelemencaca eccorpus incorrupcibilc Igicur quancoccetu ipfum incorruptibibus eipfis quacuord^mentis, canco magis ipfo quinca dTcncia incon-uptibihor eftcorpore elemencaco.Qju auccm illa fub limacio mulcodes fucncfacta m diftiOacorio predi<fto,tandem ape* naturforamequodeftinfummicacepcIlicani,ecexipfoprcciofifTimo ec fragranciffimoodoT po:enscoonofcere,fificaliquidex quacuor clcmccis reftans in ipfa maceria, quc dcbct conuerci in quincam cfTeii tiam. Qiiia fi ad quintam cflcnc am perfefce venic,exibic cx circula* tono odorfragrancilTinun ica preoofus ,vc videamur eflTc ad ccelix clcuaci ex enis odoreec nimia dulcedine3ct apparec quodamodo cfTe fragrantia cccieftis. Et fialiquemlocumdomusfccretjm lntreulle tumus,adeo replebittocam domun, vtnilii fuuu:us>, nil amcnius, nil d.-nicp o iorancius vnq? fenf iTc vid«.ans,ica vc Gt nnrabile dicftui &fcreiii:redibiIe.Siquoc]5 ponatur ln fummicace turris, omnes auesadfcattrahet,quaeaicafuntin vicinijS. Si vcro ccntigcric q> non lta adolcac, lterum claudacur pellicanjSjCcbenclucecu^&rurfii lmponacuraddiftillacionem circulacoriam camdiu, quoufcj? appa* reaccncclaipfaquintaeftenciajfiue (vtvult Raimundus Lulhusli. primo,capicefecundo)Mcrcurius vegccabilis, quod fcmg exodore fupradi(fto potcns cognofcere. Et non folu habct illum odorem et faporeextellcntifTimu,fcd ctia quandaincorrupnbile fncorrupcionc circaalias medicias,acerccnuliahabecaduftione inore,ficuc aqua vitc,nec£ ctiaaliquamhumid]tat^fiucHcgma,quiaornnis maccna tcrrcftris ckclemecaris m fundo refidct.Et ficutiplum ccelueft com* politum cxmaccnaecforma,ficeti;i lpfa quinaefTcncia t cxidco lpfi ccdocoparacur.Nectamencftois corruptiois expers q: h cec gfey (ftiiiima lnincorrupuoe finealiquoobftaculofaeeretnracoipora pcrpetua ct etcrnaha, q> ab ipfo omniu crcaturaru crcatotc no gmic

FACILIS MODVS DISTIL. CIRC V I AT.

ticur,quu ftatuerit nobis terminum vitcqucm precerire ron poflU tnus',ut aic Pfalrros?r3phus,quia tcftc Sencca,nihilccrtr*t(tn orte & f mhil mecrtius horamortis. Etideoquu resaliquainquinta conuerricurcflentiam, hocnon <ftdiuinu,fcdnaturale.fitt;rr<cu loan.i. adminiculo «tiuuamincomnipotcus dci,uncquofacftijm<Iln»hiU

J}< modo faali difbllauonis eirculatoria; cVextrshendi quinu<flln.abfq$ignc. C*p. 8.

1 VVM IN hoc opcrc cxcellmuflimo omncs

cxpenfas fubterfugere dcfideres.ct(quodmaxi

mumeft) temporis confumpuoncm cVpcrdi*

tionem ferua,c\hancviam duplicem exrra*

hcndi quintam cflfcntiam , poteris hoc f.ccic

abfq; vlloigne ud carbombus.Primaviacft

harc. Accipiatur fimus cquinus, & iropona*

turin quoddam vas msgnum 6Vprofundun>

uclin foueam faclamadhoc,& inmedio hmi ponatur diftilla*

torium lmpletum cum matenadiftillanda adduas tertias, & reroa

pars remaieac cxtra fimumvacua»quianatura id ckfiderac,ut macena

polTic habcrcafcefum &de&:efum , ccpoflitpercofequcs inaquam

clanflima coucrri,et hocficabfq^ vllo laborc ucl igne,tarren oponct

omni hcbdomada rcnour>refiinu faltcm vna vicc. Ethocctia poteft

fien m vihacca ut fupra dictu cft, dummodo accipiacurtempore v.n

dcroic ftacim cu botri m torculan exprcfli funt,ct in hcc vidcbis n i

rabileoperacone. Vel cua potcft fe en dicbus crnicuJanbus ad fo!e.

Hc idco diuina prouidetiaeque paupcrib* acdiuiubus prouidit, ut

poflmt habcrc modu opcraciois hur9 arcis, Poteft cciamextrihi qul

ta cflenua cx vino curbido,m:mudo et pucrido,du csme no fit accto

fum.Quia cuncprasfuir.e Ju cft,ipfam quintaeiTcntiacxcali vinoex

halaflect euaporatamefle.utaitLullius libro primo,capitecerrio.

ISt cpqs vinum ft pucndu ct peffimac fubftatiae, tamein ipfo lcmptr

rciranccquincaeflcntia.Quod cx hoc cognolci poteft. Quu cnim

habes vinu corruptu,quod in bono loco iit n*cum,cc fic ahquo mo*

do faccu turbidum auc male faporoium,camcn uidcmus de co ficri

opcima aquam vice .Ec ld eo non eft rciciendum tale vinum a p-au'

pcnbus.Licecenim vmum fic m per&cftum, & abquomocio cct

Facilis modus diftillandi rirculatorie XIII

ruptum, quinta tame eflcntia l/Iius nullo modo eft iefa.Alia via ex# trahedi quintam effentiam abfqj vllo Iabore vel ignecftha:c.Recipe nobihffimam aquam vitc quam potcris reperire,ponatur in vicrum cum collo longo,habente in fummitate forame, quod debetclaudi, & lutari cum tali cera, vt infra docebitur*\7ertatur vicru,ec cum collo imponaturin fimum,ficucfupra multoties eftdi(ftu;ica quodgrofli cics matericrefideat m fundo ipfius diftiIIacorrj,ecquu aliquandiu lotigo tempore fuentm fimo fepuIcum,denuo extrahatur ab ipfo lc niterui forma,ficuc eft linpoficum. Cuius forma cft h<ec.

Tuncvidebisreparacionepuriabimpuro.&fnbtilisa grcflorctom nis matcna groiTa ericdra collum vfcri. Accipe ergo fblum ferrcum fubtilem &acucum,infigacur ab inferius inceram,vfq?quo fic perfo rata vfq? ad aqua.Poftcaextrahe ftilum illu,&exibicgroflicies ma* tcrixtcrreftns,qua;in collodiftillacorn refidebac. Ec poftcp cota di ui;fe.is\fcp adfubtiIicatcmqumtcelTentic,vertaturdiftiIla*oriucum disjto obftrurum: Sc refiduu quod in vitro permanet,e(tipfa qmn ta clTcncia.Scd tamen non eft ica preciofa,ficut il!a dcqua fupra dxi mus.Simili modo poteft capi aqua ardens,in vicrum pofica,dirc(fte vt no v ertacur,Sc lta fcpeliacur in fimo per aliquod cepus. Poftca co JcturmatenagrolTa:quasrefidcbitinfundo,afubtiIionpermanente circa coliu vafis: tamectia no eft ita efficax ficucprima. Accrahic tame omnes vircutes hcrbarum:cValiaru materierum,cx' idco no eftom* nino viiipcndenda.Rcpcriuncureciam mulcofaciiiores vicproino-' au pibus & paupenbus,qui non polTunt oleum & operam huic opcri dus ^ femper impendere.Sed camepie cofuIo,vc primaviam fe<fteris,quu trahedi ficopcima &exce!lenuirima,&ficpariio admodu Iabore,&paucoar qumca ocnto.NecccpiocacparuuinhocccmpuscerereicValiquanculunum^^tia

moru elargir/.lnuoiies ecemm,quum fuenc perfeCta,millenariu fae Q

mo

Extractio q.e ex vino nsuo fiue mufto.

3?,n . nus m ipfa.Si aut volueris cxtrahctequinta cflrntia de dolio vini te> C ft18 P°rc autumni,du adhuc eft nouu,& m vafe bufies,Quu ergo volue

tnuiti. ^ fpiritus cdurere txipfo dolio,abfcp omm dctrimcnto vini, fac fic ricxduro&robuftolignovaldcficcocannalevnuin magnitudine br:chrj,&facpari modo fieti colatoriu arrp'u,quod ab incenusetab infenus habeat grofTtudine pollicis,vel paulo plus: t habcat logitu dine duaru palmaru.lntmdatur crgo cannale prcdicftu m dohum eo mOtVt no fit poflibile lpfum facileamouen: & vas ipfum vndiq? ob turetmeliori via qua potens. Et cj o?a fucrint bene obturata &clau' (a,ponetres autquatiiDrcalomosftramineos circaipfumcannalc^cja fi noitafacercs:totu vinua doliofecederec&emanaret,&fup>canale imponata!cmb,&oiacu hncheo optimecircuuoiuacur:poftea cii lu to fapietie lutetur.& de alia pane vafis pones rec-.pta^ulii ,& finas ita ftare,donecvmumfitdefecatum &dcpuratum:&omncs fpiricus in recep;aculum tranfibunr: &hocntabq? vllo nocumcnto vmi.

Forma autem vaf is eft harc. Poflcpveroomnes fpiricusfucrintco!<' Ic(fri.mitwturind) ftillacoriumfiuein circu!atorium Hcr metiif. Cuiusfgu r«ufthxc.

Mcliustamen foret,cp dolium fepeliretur in vinaceis,fed oportetcan r alecfTe ita longum,vtextrafjmum apparear. fupcr quo ponaturalc bicus cum rcceptaculo,nu!Io modo vinacea attinoence. Etcu itavna vel alia via fpiritus collegeris in r«cpraoulo,ponancurinpellicanumt cxdiftil!cnturo'rcuIatorie,omni modo &via vtfupra. Demodo cxtrahendi quintam cfTentiam a quatuor clemencis ad t& foluendum in ea Solem pro auro pocabili. £ap. 9.

Modus cxtrahcndi quinf .eflfenc.ex quatuor elementis; XIIII

Ictu cftfupcrius facfs,quid (icipfa quintacflcntia,etcui* fic opcrationis, et quomodo extrahatur a materia fua , Sd" modus extrahendi aeque pro paupctibus acdiuitib9f & cum quanofolum viresauri,argeti,a?ris,ctaliOR» metal lorum,fed ctia lapfdu pcioforu et herbarum clici fblentt dum m ea immergan t. Scd tame no ignoror cpplures ftudiofos vltra progredi defideratr.Cogor itaqj referre,quod ex frequeuori lecftione ec auditioe,experietiaqj (qua?rerumeftmag!ftra)cofecutus fum,fali eecmodum excrahcndi quintaeflentia exvinojinquaquideaurum, argentum,margaritx,et lapides prcciofi,aIiac£metalladnTolui po( funt,ad faciedum aurum potabilfjqcttamemagis congruit artiftiSj. qui Alchimia?riuuIosfcrutamr,cf? medicis. Etlicet multi finc vcterii fcriptores,qui docea t modum extrahedi quinta cffcnua vini perfepa ratione quatuor elemetorfc,ita q? in vna redioantur fubftantia eteiie quodquideita fubtiliatum.ettanq; ab humonb9 etomni fuperflui tate quatuor elemetorurn extradtuurdid poteft quinta cflentta: ad re foluuone Solis.Per hanc ergo no folum poterimus ipfum refoluere fcd etiam oes eius vires excrahere,ita q? poifit mgrcdi aurum potabi le.Sedcxcequicuncj; pccuitus matenam pfpeccrit:potius alchimiaj q> medidnccouenireiudicabit. Verum no negolveteres qsplurimos inueniffemodos huiufmodi:addifIbluedum Sole:magis tameap^ tauerun c ad akhimiam cp ad medicma. Hac ergo ane mulci funt de# ceptUputates fieri aurum ex tati quinta eiTentia.Et cpcp in multis fit conitans,et habeacpondus:nitore:ctchngoreaun,tamenoftro tepo re ld vera probatione £>llum cffedr)U.iicatur:quu in tenuiffimas la* rninas minutim malieenirj oVin aquaforticu alrjs mxtallss refolutu fuerit,ve] etia pcr anthimoniu (qudd vltimu auri eft fupphcu) pro bccur,vnde ficlus 6Vperegrinus color ad vnguc dignofdtur.Ideoq? Amoldus de villa noua ait. Vinu in quo lamina auri quadragefies aut quinquagcfits extincfta fuent,apud quoidam loco auri potabilis habctur.Vndeetialoantics derupefciffaait : q> mehus fieretid vinii extincttonis laminaRi aun jfi lpfum auru futfiet calcinatu,et in pulue rem fubtiliifimum redactum ,vel qct Iaminecur tenu,-fTime,& poftea j'n parua frufta fandatur , quia cx ipfo faolrus virtus extrahcret,f 1 fic itaminutimfoffum,q?fi ficIaminatu.Sittameaurunaturaleinmi^ ncns terrercpertu,no qd humanafubcilitate&induftriafitfaclum. Hoceni vircucc nullam habet, ad coferuandu vica humana.fed ma*

C l

->

Variae vix ad eticiendum quin.cfTen.a corporibus,

gis cft deceptio & obfufcatio oculorum.Quis enim akhimiftaru au deatfeiacT:are,auru vnq?abfq? materia venmofa(queeftmercurius) copofuifle.Et ideo reuera hocalcbimiftarum aurum,liccecolore veri auri habeat,forma etiam ac dangore ecpondus,tamen5 habet virtu te ficucaurum minerale . Talis ergoeflencia vini poteftab ipfo vino optime extrahi,fecundu opinione et doclrinam veteru. Quoru ego viam(omiflisalrjs verboruambagibus^enaqabo. Accipeaurum ,et malleafubcilifTime,adrefoIuedum m formam pocabile coloris auri, Quo per fe,auc ecia alrjs mcdicinis appoficis,potenmus vti i vt mfra docebicur.Qj qj etia ficaha viareperta ad refoluedum auru cu aqua forti,aut cu.aceto diftillato,autg vrina humanam diftillata „ de qui bus loqui no couenit in locomedidne,quu magis fmt corrofiua na turgcp falubna.Ec quamcp pofTit huic materieacucc aliquid adimif Vt qdam vo! unt,came non eft fecuru,& non benecredibile.Ec fi fie> n pofletfnolle came eo vti.Philofophi enim noftn dicunt, mter duo dubiacercius cfleeligendu,cV incertius fugicndum.Eam obcaufam monftrabimus facihore & fubciliore viam feparandi quintam eflen, riam a quatuor elemecis:et in vnu effe digercdi, g acuitace que in ipfa cftmixta,cu fubtilitate,p quaauruecargecum ctalia mecallapofrunc rcfolui.Eciam excrahedi vircucecx ipfa,vt in formam potabile,aque fimile redua pofTu; g quam acuitace lpfa mecalla refol u unt,6cper ni hil a!iud;du quatuordcmetanondu fint feparara,ec tcrra ipfa calcina ta,fiueperauduftionefad:a oYvcrfain fale;cake;vel dnere; informa cuiufdam lapidis,dicftiabaliquibus antiquoruLapis pfrilofbpho* rum.Et vicfuntduc.Decomuniorialiquidfa(fcum,cum difcrctioc excrahicurde vino fupra di<fio:in quoeftmagnus iabor.Taa:o(ficuc prius docui) ipfam fubcile fubftantia cancp anim&a grofto ; hoc eft abipfocorporefcgregatam,perfuamfubtilitace re aiiquamfubtilc fubcihore pofle facere & pcnetrare,per quod vires &.' efficacia eius rm xuimmmodumultiplicatur.ln caliergo eflcntia poteft extrahi virtus cuiuflibet rei;ficut Solis,Lunc,& aliorii mecalloru:margancaru,lapi du paoforu,herbaru et cecera ld genus ?lia,fed no poteft difiblui au ru. AliaautN iaefijq? feparandoabipfaquin*eiitn.a(.re,igne,aqua, & cerram;poftea apponendo g calcinationem terrcalns qualitatibus» &invnufubIimando:per crebram diftillauonem urcularem,etdige ftionem poteft diflblui auru.Modii auc faaendi calem ef fenciam, au plia via intelliges.Pnmo g 8c qua via feparanda finc quatuor eiemcn £a,ecquo lceru poflinc invnu corpus rcdigi.Ec hoc mo fecudu quol*

Extraclio quin.dTen.ad rcfblucndum aurum pro tinduris. XV

dam Iapfs philofophicus videturcompofitus:&pereius latente&oc cultam vim oiamineralia metalIapofTuntrefolui,adringendu,coiV randu,et coagulandu Sole &Lunam,etalia. Sccundo quomodofit fcparanda tcrra,extra<fta qumta cflmtjarper qua virtus terre clicitur,et perquam etiapoceft refoiuiaum velargentum&aliametallaj&pofc funt redigi in formam & fubftancialem potum humane vitg confew uaciuum & reftauratiuum. Cap4 1Q>

Quo fiatqumta eiTentia ad refoIuendQ Solem pro cincluris. R E C I PEergo de vino rubeo meliori quod inuenirepotcns,ct qcl nullomodofitfophifticacu, vcfupraclximust&diftilletur pcrcres vices in fumo tali. Hccaucefornaxab aliquib9 appelJatur BalneuManae.Eft tame difFeres ab co dc quo fupra dictu eft.Quarefuprcma

pars,ideftalebicust qui rccipitfpincus, ct ipfos reddic.debec ftarcinaquatepda: &debet pcr ipfam a quamregi,itavtvi# nudiftill2ndumco minus altquamco plexionem igneam amplecftat, quaeper multas&vanasdu ftillationcs difficilli meabftraherctur:et magis pcr cofeques eftnociuuq)profi> cuu humancnatu

JBm ■ ' !

re.Sic vt aperte videre poteris ipfum canale diftilltaorfj,in qtio eft vinu,tranf" gredi &tranfireper ipfam aquam tcpida.Sed aliud balneu marie, de quo fu* pracft di(ftu,habetinnmam fomacis partemficutcaldare:in quo debentpom omnia vafe etinftrumenta dtftillatoriacuaqua,ecfupenorpars,quecftalem«

C >

Extractio qumtcc afTcntfae

m nullaaqun debct (Tarr,f^ proprie ipfa cucurbita;fri qua efr vinu, quoddjbecdiftiHari & hoceftbalneum mane,Ecquandoct ncfeia primo balneocjldaris ;iliquid cft diftillandfLadhjbedacftopcrajVt habeanturdifci fmccirculi plumbei magni &parui:fuperquibus ip fa vitra dcbec ligari.nc ex cakfacftionc aque balnei hinci nde agitentur

Forma hae: eft. Et nota,q? in tali balneo aldare debct effe immuracu;&in laterefomacis hab« at longu canale de cupro vel ferro.in q3 innciantur carbones,qui debetcfTe fub nis caldareigncfcentes.vcl q? calor ipfe carbonu reuerbercccotra caldare,quia m ipfocannalinon poffuntadurieaexcau fa,q? mulca funcforamina in fornacet*T :ciampropterdaufonecanna)i's.Iceale> ^ic9 qui maqua ftat,debecelledccupro &ab incus fitftannac" i upcnus 82 mfcmis \ afa mfimui ccmete* tur.&in extcrioreparte,vbi funtiur,(fturc,cu ftnno Iutcntcptimc;ne alicjd aqucpofli t ab hac abircQuu vcro aqua fueric cakfi.<rca.apcria ttir pullus fiuelixslcinferirs,& emittaturaqua calidaiimponedodc rouoaquafrioida.quiaexhocaquavitarmelioracunn diftiUacioeJ &eo mmus calida et ignca narura ad fe attrahit.Inftrumecu verovel vas in quo aqua e6tinet,debet cfTe de cupro vcl «uncakc ;ct fit latu m modu vnius paJbnsejVd paulo plus;&in medio habeatfonmc&cir cuicus q cftab excra;ficlatus & fpiflus duob* digkiSj&panat fuper ipfum caldarcqdeftinfofnacc:&foramecaldans non iit maius ipfo foraminc,qd in diftillatorio eft,&oia bcne luccntur cu luto fapietic, velcu luto immixcs Ianis,quara tonfonb9 panni rrfjdiinf,Qui1 er* po vinu tuu ita in caldare impofueris, oia lucata & cemcntaca m loco jfuo permanCcrtjdoncctantudc vinod ■ftillaucris,quantii tibi fufFece* rit vel Iibuerit:quia fi tollcrcs aliqua jmaiore habcrcs pcna reftniid\t {i forfan non fatis vini babcrcs:& idco m caldare infe riore eft 1 xaIe;oer quod debct cmitti aqua, quu vinu fucrit diftillatu.Ec quu no fuerit pI'JS efficaac in ip# fo vmo;aliud dcbctinponi a partc fuprcma , vbi cft paruum fbramen,in quodimmittacurcolatoriu:pcr quodimpIebicurdiftillacoriu.DeindeoptimecUu* datur,vt nullus vapor poflut exhalare,& claudatur in ftrumcnto ftanneo.

ad rcfolnendum aiirum pro tfndtunV. XVI

Etluteturaim luto facfto cxcrinibus.Et fc/as,qi patxa: tal.s forna ces rcperiuntur apud arciftas noftros.Quum crgo omne\i'num z\i* um diftillaucris,rcftroandum cft flegma:quia mfra dceodicctur.Ip* fum vcro vinum icadiftillatum,item ponacur in balnco , dequo m pnncipio diximusjvel fiat in furno accidiofo perarcnam. Cuius for mahiccftdepicta.

Forma fornads vnaeum balneo

Si aucem no vel»s poncre in fumo accidic,ponatur 1 n balnco,vbi fint mukavafadiftillacoria fimul,& quodlibet fitpofituin circulofuo. Omnes verb circuli ln vno annulo fiue tnpode coplecTantur. Etbal neu fit ita fa(ftum;c|? fornax fiat in inferiore parte aIicuiusdomus,& fit latajficut fextanum; vel ficut tres quartae vnius vlna?: 6V fiat ex cu> procooperculum.Locus verovbicarbones debentinrjci,fitfad:us ex latenbus muralibusJvndiquacp optimelutando in fpiflitudineduo rum vel triudigitorum.Etcooperculum ficiufacT:um,vccum dau> fum fit:calor ipfc:qui ad ld afcendiVpoflic lterum rcgredi vfcp ad pe dem fornacis:& optimeclaudatur vbicp:vtcalorcm conceptumnon poflit facile amiccere.Hoc ergo cannale fit fupra fornace,cV infra can' nale fit craticula pcr palmam vna,ita vtcineres poflintdilabi in fun du*Fomax vero debet cfle quadrata,& in quohbct quatuor angulo* ru habeat foramen fiue fpiraculu:per quod fumus poflitexire.Et »p fum canale habeatfeneftram diftancem ab ipfa fornace per vnam pal> mam;perquam feneftiam carboncs debent inrjci ; cV femper opcime daudatur cum ahquo inftrumeno,ad hoc facfto:quod debet efle ita fpiiliimjficut eft ipium cannak.lgn.s vero fempermoderetur ct tcm perctur per ipfa quatuor foraminaangularia,cum aliquibus regiftris obftruforrjs ad hocaptisccidoneis,cx:icacalor gcannaletrAfibit vfc^ ad cooperculu cupreUjSC nemo fciet vnde llleignis polfit venirc.Et fii atvas h^neuin magniCudineetcircumferenuarocecurrus,vtipfum cooperculum cuprcum penitus arcundetJn quo yafedebct imponi aqua,itavt lpfumcoopcrculumtotumftecinvafe aqua plenovfqj ad mediampartem valis.Vasautefitaltum quatuoraucquincp cu> bitis,6Vperduos cubuos afundo vafis fiac cooperculum Iigneum, cum multis foraminibus;ica cjp cucurbicaquejibecin quodlibecpof fit mtrareforamen.Et fuper quamiibetcucurbicam ponacur aionbi' cus ,et mfra quemlibec alcmbicum rccepcaculum f upcr cooperculo va :fis maions;cV optime omnia cemencecur 6Y iuccnt,fuhcet fug ipfum vas cooperculum/uperipiaforamina coopcrculi cucurbua, fup ctu cur bitas alembici,& receptacula circa lpfa , cxfichabebis calorem ad hocopus fuffidentem,& lgncm fecretum.

Forma fornacis eft hxc,

Fornacfs & ba! nei fotmae.

',

Quibus cautclis opus fitad extrahendam quin.eflent.

Quu vero fcirc volueris,quando oes fpiritus ab ipfo vino fintdiftil* laci & fegregati,infpiceal mbicum,cV quando videris in ipfo guttas quafdadiftiHanteSjtuncccrtilTmi!mf!gniiiTiefl,nihiIampliusdefpi ritibus reftare^&tuncipfa aqua in alcmb.afcendit.^ moue ergo rece praculum,&: flcgma quod eft in ipfa cucurbita ponatur feorfum , &t cuftodiatur,cV lmpleitcru cucurbita aqua vitc,fupenmponendo ale bicum:&bencobtureturcu ceia tali:vt!nfra docebitur:ita vt nullus fpiritus poiTitexhalarc:cx: diftilleturp cineres m furno accidiuSedef fetmeliusjfi diftillareturin balnco maria^Quu aut volueriscogno feere,quado oes fpiritus a vino fecefferint,fcmg per priora indicia w bi patebitiautpoteris etiaexipfo alebicocaperedeaqua vitCjguftaV: do fi quippiaaquofitatis remanferir,oYhoceftcerti9 cerro.Quando itacp fccundum noftra doctrina hoc in balneo marie vcl in furno ac cidie-ita difti!lauens,cape ipfum flegma » quod m ipfis diftillatorrjs remafic}cx: diftilletur octo aut noue viabus,omni vicc flcgma rema nes cum prion con:ungedo:&: hoc fiat toties:quoufqj ipfa aqua vi tsein ignca fubftantia conuertatur:ita cp fi ex lpfa madcfiat pannus: & accenfus fuerir,q> ftatim cum ip(a aquacdburatur. Si etia vna fo laouttaolci oliuarum immiferis:ftatim in fundum merget,6Ynun cp Vlterius afcendet,quancumuis lpfum vas moueatur ct cocutJatur. & ita habcs quinta eflen.ipfius vini,a quatuor clementis feparatam. Et nota prcapue,q> oes rimazcirca & urcum alembicum et alia vaia quamcp beneobturataefintcum terra virginca;hoceftaroilla,no ta mcndebes ceiTare inuoluerecii trib9 vel quatuorpannis lincheis , cja quatomelius c!auduncur,taco minus fpiritus euaporiit. Nota etia, c»qrlprimumipfaaquavite^mponitur,dedececantaris nodiftilla bis nifi vnu vel alterri n.mis,6Y omnerefiduu quod in caldan perma net,nullius cft valoris:6Ynullapenicus habec virtuce, etdicit lpfum flcgma,hoccftipfaaqua:cx quac6ponituraer,igniS, cttcrra. Icadi* ftillabis cantaros fexagint?:6Ycxpnma diftillauone vix habebis (cp tem cataros.In fecunda vcro vixqmnqj.In tcrtia vixduos vel trcSjCC ira quato plus dii"tiliaueris,ta to minus habcbis, ec qct in v/cimo cns diftillatum,idericpiiriffimumJubtihftunum,etopt!mumadauru potabile componcndum,in qua ctiam potcris (blucre Solcm. Qiium veio per tres vices ipfum diftillaucris , cnt fubtililTimum 4 Bc ldeo nifi bcne pra:caueris,omnis vtrtus lpfius facile ochalabit.Ca ' pecrco colaconum , quum volucris micterede vno vafe m aliud,

Confcil/o cetx ad obcu ran dum vafa. X VIII

& imponacur in vas cui im mictis vinurSc* circu nquacp obturetur c5

ccra eali,vtdoc:bitur hicinfra, cValiud vas fupcrimponendo : ica q>

collu peuicjs in colatonii prccipitetur.Ec pari modo vndiqj lutabis

collumcolacorrj. Ethocfaftyfmas vinu in aliud vas dcfuo flueret

&minusexhalabitvircus . Sicauccolacoriuminlongitudinevniu»

palmi.Modus vero facendi ceraad lucandu, efl: calisr

Rccipercfincpini hbras duas:fundacurin vafecerreo,

abincus bcnevicreaco. Poftqj aucieacrit:habcas aliii

eacabu,vcl vrccum cerreu, in quo ficaqua limpida: cV

fupcr vrceo imponanir de ftram.ne. Poftea funde fut>

hocf tramcn ipfam refina m ahum vr;eum,8c* omnis

impuricas eius refidebic in ftramine*Si vero vidcris ip

(am non fatis cfle depuraca,rccipias cerc virginec hbra

fcmis, olei ohuammduo aurcnacodeariaivel fi non haberes oleu;fij

me tantu d: bucyro,fimdantur omnia fimul.Poftea agitecur cu fpa'

Culatdonec fngcfcut,poftea manu opcraberisrcV ipfam omnino para>

bis.Ec cii haccera debenc lucari omnia vafa ccdiftilIatoria,in quibus

aliq uis voluerir conferuarc aqua vitac. Vafa vero flnt opcime adequa

tacV pohea.Poftea fuper/mponacur vitrutenuequafioperculum,5c*

dcnuo Iutctur cii ce~a fupradicfta.Noea ecia, q> quu tale vinum fueriC

duabus auc cnbusvicibus di ftiIIatum;poceris accipere fpongia fubti

lem,qua:debec fcindi m frufta,ica magna , cp ab omni parce poflfinf.

aetingereuicurbica in parcefupcriori,cV debetalligan predicla fpori

gia cu cribus vel quatuor funiculis extra eminentib9, quando fugim

pofucris alembicum,ita q? fponsna no poflic in fundum difh/latorrj

cadere,cx.'intingaturin oleu oIiua?,cVparu iterum exprimat,ne forcc

ipfum oleum in cucurbita incidcret,etcum lpfa materia difhllada mi

fceretur,ck alebico fuperimpofito daudatur cum cera prasfata. & ipfi

fpincusoptimeper hancfpogi

amdiftillabuturteeipium flcg

ma p hccno trafibitcaufa olei.

Echocmoplusinvnadiftilla

ttoeopcrabcris,cj; m trib* ali*

is.Alebicuscmelicfacftus abi

cp duplici margine, ficuc fiunt

alcmbici ceci : excepto faltem

q? non habent roftra,ficuc llli.

Cuius forma eft hsec.

Variae inftnimcntorum diftil. forrrte.

Potcris ccia facere quaruor capellas fiuc fcdilia , ita vc in quchbet flct vna cucurbica. in qua matena diftiilanda pcnatur3fc> vinu ipu-m ira diftiUatu:vtfupra dictucft , cVicabrcuius & facihus ad opcacu efle* clum potcris perueninr.Cannale vcro quod lnmcdio cft,non fitalti us qs eft ipfa fornax:&: potcft fjeri ipfum cannafe quadracutde lace/ ribus non cocftis.Et mtra quemhbctangulu fiat fencftra,inlatitudu ne&logicudinequatuorvel quinc^digitoru. Ecfincfeneftrc faclae aim marginc:ita cp deorfum poftinc micci quedainftrumenta ferrca fiueregiftra,ad cemperandum ignem.Oporretauce vccalia regiftra fint ita orandia,vc tocus margo fcneftrc ex ipfis implearurjpcr quam calorpoilicexire.Hocauteinftrumentu ferreum habecpalum,nuu> ta foramina habenroquas fint fegregaca vnu ab alio,per fpaciu digi ti obliqui vel cranfuerf i,ica q? fi magnum cV ingence volueris habere caIore,ipiumfcrrufufpenda* ^^/^^^^0^00^6^^^ tura!ciu:,5vin foramineinfe riori ponacurrcftaculu.Si ve* rodefidcrcsad opus exiguii caIorcm?ferru fufpenfum dc* miccacur ab alto,quacu volue ris.Formaaucdiclorum regi ftrorum cft haec.Subrus autc cannalc fit crancula,fuperqiia carboncs ponant, Cums for* maeft hcc.

Poccris ctiam habercregjftra fa :T:a,qu: habeac cna,vel qua tuor foramina , vel plura , ita q? alcius fic minimum,&infe rius fic maximum. Ec qu.mco magis leuabis rcgiftra, tanco inacris habebis decalore,ec iic poccnsfacereignem paruum vel magnum, ad Iibicu cuu. |

Formafornacfs,ad feparandum quatuorelementa

Hec fomax eft facfo ob duas caufas. Ptima,quia in ipfo poteris fa cere paruum vel magnum igne , ad diftillandum fortiter vel lcniter, fkut placuerit. Sccunda,quia cum femel fucrit calefa&amon facile in ftigefdt:& ideo no multi carbones perduntur.Etnota,q? ipfa diftil latoria non dcbcnt extrahi vcl imponi,nifiprius fuerint mfngidata, &hocpoteris facere,aliquod regiftroru in fundum mittendo, & nu hilominus alia habebunt operationem fuam. Et quando lterum lm pofueris vas plcnii aqua vitse,ignead placitum tuureges:donec fuf ficicntiam materie habucris.Quatuor autem elementa debent ita fe* parari.Acdpiantur omncs aquseprajdi&aetfmulcongefta^&pona tur in caldare primcfornacis,vel m magnamcucurbitam, Si autem non poflfes haberemagnam cucurbita, ponatur m plures paruas, & diftiHetur in vna ex predi&is fornacibus,etabipfa extrahatur flegma vfqjquo nihil vltra exeat,lento quidem igne , ficut (i eflec in balneo marie. Et quum fuerit ita dtftillatum vfq? ad finem,amoueatur rece ptaculum3& inuenics ilhc flegma. Etin ipfa cucurbita vel caldari rec

D

Evtrcufcio qufntx efTentiae.

manet matena nigerrima,ficuceft pix liquida. Aliqui vero brcuitate inquircntes,imponunt in vas vel capfiam fcrream fuper Jcntum ignc carbonum,donecilIa nigra fubftatiaappareacfcucpixtenuis:cVhcc ponatur in cucurbitam.Pofteaponacurdcalioflegmate in capfia: & fiat ficut de pnma,cV itcrum materia nigra ponatur cum aha. Et hoc facies cocies,donc:nullum flegma remancac. Eciterummateriani' oraponaturincucurbitamjccponacurinarenamtecextrahefupcrflua humiditatcm ab ipfa:cVpofteainfunde quintaeflemiam,qua prius ab ipfo abftraxifti,in fpiflitudine quacuor auc quinc^ digitoru,cV bc nemifccantur infimuUcVponantur in balnco maric,ad digerendum Pofteadiftillcturperalembicum. Etcu icaaquafuericdiftillaca,fun* dacuricerum fupjr feces:etitcrum diftillccur:ec iterum digcracuratqj diftillecur.Ec quanco fcpius hoc fecens,caco mclius crit.Ec hoc quod infcpcimadiftilIationeeftdiftillatum:appclIatur fanguis hurranus quem akhimiftxmaximeinquirunt:cVcft ipieaer.Etica habes duo clemenca in virtucc qLunceeflenci32exaItata,quae funtaercV aqua. Po fteacapeinatcriam nigram,dcqua fupra di<fcum cft,quc ivi diftillaco rio rcmanfit,cV diftiliccurin arenaper alembicu:cVab lpfa fepara oleu fuum,qui eftignis.Ecquandonil inearcmanebic,feruabis hocoleu feorcgatin :&in fundocucurbicx inuenics maceriam nigram:ficcam quajeft ipfa cerra.Ex qua poceft fieri fcrmecacio:ad vnienda cV acuc^ dam quincam eflentiam.Ec in caquincacflencia poceft refolui aurut &: omniaalia mecalla.Ec quando videris in alcmbico guttas diftilla teSjficuceft clarum oleum,tunc remoueatur rcceptacuIu,cVmaius an* teponatur(ficut f velis faccrc aquam fortejcaufa fpirituu, qui in ip* fum incrant.cVnon fiac igms magnus,per hotas viginciquatuor: cja illa nigra materia afcendtret ;n alembicum:cVdc ipfo cranfiret in rccc* ptaculum.VItimoaucquum n.hil plus de oleo apparcbic,ignis rr.a ois cft augmcntandus ,donccgutca:omnes cxalcmbico reccfterntj cVm fundo remancbitmaccranigra,f cca,etcombufta,olcns ficutali quaaliamaceriacombufta. Poftea habcas flcgma,ficutpritiseftdi* clunijcVponas m capfiam,vciam fcpius cft narracum.Eccum percrc bras ebulitiones fuenc coniumpcum,reape de illa aqua , quae rema* necpoft diitillationeaq.ua: vica:,dumcftdepuraca,itacj>habcasvna Iibra fecum,cV quatuor libras aquc prcdi<fte,ct mifccantur bcne in(i# mul,er ponancur m vrceu vitrcatu de cetTasec quum fevcs per quictem infundum iecdlerJnt,coletut;ctfuperfcces lterum fuperimponantur

Modus caldnandi clementarcclificata. XX

ciuatuor Iibrc deaqua pra:dicT:a»Et hoc Fac totics, vt omnis fecor ex il lamatcria niorareccdat.Ecnifi hocitafccens,oleum cVoperapcrdes. Quia n>fi itafupennfuderis quintam eiTentiamroV rurfus ab ca diftil laucrisjficut fupra dicliim cft;nihil omnino valebic. Terra autem ni oram fic loca & purificaca deficcabis, etfacpuluerem Uibcibflimum &immifcecumduobus elcmcntis praediclris rectificatis,fcilicetaqua ecacre,quasprius fanguinem humanum appellauimus : ctponatur jnbalneum mariacpercrcsdies,cVcres nocl:es,vd paulo plus.Poftea icerum diftillecur:ec aqua quae venic ex hac dimIlacione,dicicur aqua ioneareclificaca. Ecita habcscriaelcmentaexaltatainvircucequincae e?fencix.Pofthoccapeillamacerianigra,etredigacur, comburcndo in furno reuerberacionis vel caldnacionis indnere,habentem albedi nem calas.Non tamen lanpcr fit ica alba,qma aliquando rcanet de rubcdinc,ficut cft rubedo ipfius combuftionis.Sed ignis in furno re ucrberationis aliquado no eft facis validus.Idcocp ad vicadum ma* onum laboreir :ct mulcas expcnfas,pones hacmaccriam in ollam no uam terrea ,& coopenatur coopcrculo;&Iucecur optime luto fapien^ tia:.vcl luto fa<fto cxlams,quas tonfores panni abrjciuntj& ponatur in fornacccalds optime cakfa&ai&ipfam in tali fumo cakinabis Pec tancum fpacr),in quo pofficaduri calx.Et hoccommnnitcr fit in Get mania ab aliquib9: in fpacio duodedm vel quatuordrcirn dierum,co tinue facicndo »gnem}iicutfi'tiad faciendam calcem.Poft hoc,quado

exfornacecalasfuc,. „_

ricexempta,eome lius poteris ipfam calanare in furno reuerbcrationis. Et fi prius feciftes, anteq? »n fornace calciscoftituilTcs: longo teporenon pocuifteccalcinan.

Modus conficiendi elijcfr,

Si vero prima vice no eric fatis vfta in fornzce calcis, iterum irnpona tur in candem.Ec quum fueric facis vfta , mifcccum ea aqua igneam, dequalocuti fumus:cVfinas ftarcper tres dies. &C totidem nocles in balneo marie.Poftea iterum diftillctur.Ethoc fiat fepties,cVtocies cal cineturin furnoreuerberacionis.Quucp lta fepties diftilIaca,etcocics recalcinata fueric( Qiiod ex eo potcns coni idcrare ; quando acccpcns de hac terra,et pofueris ad acrem,et fcceris ficcari,ct poftea fupcrinfu dcns trcs autquacuorguctas aquaeprcdi<ftc,fi non refoluatur) tunc habes cerciflimum indicium,ipfam fatis ifleprcparatam.Si vcro foi* uitur,iterum debetcalcinari, ctrcuerberari.ee diffolui in balneo marie_ f icut dufcum eft. Et hoc fia t toties:doncc terra non vlcra foIuatur,« tunc ent vere prcparata:ecappcllacur aqua vitar,propter quod ab caf etper ipfam reioluituret fubtiliacuraurum.Sed veniTimc hic cftillc lapiSjCtnon fal (vtdicunc quidam) qui diciturlapis philofophicus re<fctficacus,cc lpfa quinta eflencia ab iuis elemcncis quacuor feparaat in qua latecfpintus feparatus afpintu,hoc eft a flegmate fuo,queefl; ipfaaqua:et ab o!eoiiio,quodeftaer,ctabaquaignea, quaspropnc eft ipfa aqua,ec ab fuis feabus aduftis,qd cft clcmentum cerreu , Et illa cilenua ua reuerbcratajcakinatatrefoIutacpjCt lteru recalcinata , in forma fupradicfta, conuerciturin lapidcm:cum quo hxancur omnes fpiritus.quiafuprema habec vircucem fpirirualitacis,etinfima vircu te* corporalitatis«Et ideo dicic Hermcs.Supremu eft, qd eft inferiusr etinfenus eft quod cftfupremu.Eteft vnicaeiTentiaadperfiCCndum Solem:et alia quecuqj mctallarefoIucnda:proptcrea q? fcmper vim et vircutcm fuam obferuat,ethabctornnem fubftanriam quatuor quali cacum feu clemcncorum m vnam complcxam cifenciam:;n quofecrc* tafecretorum naturafuncconteca.Ectdeo dicicphilofophus. Lapis detcrraficucdequatuorcorrupcibil»busqualitanbus,adccc!um.qc1 cft ineorruptibile,afcendit,idcrnq? dcccclo itcrum in tcrram defcen* dic.Quod fi^mficauic t) verbaprcdidajquu aiebat,Suprcmu eft,qc! eft inferrus, et mfenus cft , quod cftfuprcmu ; ica q-> habct virtutcm quintas cflentia:,ad fixandu mccalla ipfa,quK ex terra onuntur. Eft cnim lapis c!cxir,eccftficuccnftallus,qui perfecftiiTiine tene: deJNW curio^matrcomniummecallorum.Ec quum ipfaquintaeiTcntiaai lapide predtcco admiicetj&adiungacurfoha aun,refoluutur per co piofam penecracionem : quseeft mipfo lapidc5Sc fubtilicas fupflua, qucin lpfa quinca ellentia latetocculta, in auru potabileconuertitur.

Extradio quintx eflentia* pro auro potabili conficiendo. XXI

Dc modo extrahendi quintam efTcntiam,

in qua poteftrcfolui auru,adraciendu

aurum potabile. Cap. U

Romifimus fupradupliccm via nos demonftra curos,quomodo finc feparanda quatuor cleme j ta & in vnam formam rcdigcnda , ad rcfoluem ' dumSolem,Iunam:&omniaaIiamecalla.De qua via fatis fupcrqj iam fuperius eft elucidatum ♦ Nunc vcro ad fe# cundam viam eftproccdcndum,quomodo fcijicectcrrafcparandatic excracfta ipfa quinta efTcntia,per quam omnia metalla poffunt refol' ui:& infubftantiam aquc potabilis rcdigi.Dicunt enim omnes phi lofophi vnanimiterTq? poteft fieri aqua vica?,ad fuftentandam natu* ram humanam:ctadcuitandam omnem cgritudinem.Facitaq? aqua Vi'ta:claram reflificaduita vcardeacaccenfa^vcfupra diximus,Ec nul> lo modo facfanguinem humanu:quia ii aliqua? hsrbc vel aliud quid dammaterialiuirtipiamfomtimmjflum.^exfiiperfluicatejqucinipfo eft,pcrdcnc vires fuas , &omnem bonu faporem Scodorem amittet» cfTecetiam horrendum vfui humano.Necetia fiacaquaignca: quia talem calorcm cVacuitacemin fc contineret:q? omnia maccrialia(exce pcis mccallis)calem calorem fupcrfluum &igncum ad fe*rahcrent:ica q> quum putares facere aquam v.tp,potius aquam mortis facercs.Ex quo autem omnis vircus &pcrreclio eft in ipfa cerra,redacta inlapi* dcm,vc fupra copiols decIarauimus:ergo hanc tcrra huic noftrc aquc prasfcnti n*ibuimus,nonfaciences vel fangutncm humanu:velaqua jgneam.&cuncappdlatur vera quintaeficncia.fiucaqua vitc,c\non aquamortis.Etquancjfepiusdiftillaturperterram.tatofitcffuaCior & melior.Ec notandum eft,^ parum de hac tcrra:fumma habct vir<» tutcm in illo opere.Sicutemm parum fermenti magnam ct copiofam paftam ad coqueudum pancm faot,fi c eciam m inima huius tcrrc pars maximas erigicpcrfedioes cVvircuccs humano corponaptas.Etidco eftcauendum ab his,i]ui faciunt terram cx cartaro.auc qui comburuc vinaccam in cincrem:auc qui accipiunc calccm puluerifata : vel cinere vicium:& falicum,cx dicunc hanc eife terram.de qua cft noftralocu? tio:quod plane eftavcncacecxcrancum,quum diacGeber cffe lap &meditinam incompacibilem mixcionis reru cxtranearum.Quando

D$

Modus excrahendi quin.efTen.a mdle. '

&2p tca feceris aquam vitar , rc<ftificatam tribus aut quatuor vicibus, ita vt ntillum tridkiu humiditatis remaneacin loco vbi *duritur,ipfa cerra a flcgmace fuo brcuiori via qua fieri potcft /eparetur , ipfumcjj fle^maponacurin caldare, cVcoquacur vfq> ad fpiiTicudinem mel* lis diflblun fupengne.Poftea colleab ignc;cVfine frigefcere vfcp in diem fequentem,c\ videbis paiuos Iapillos in furdo vafis,ficucfief<* kt fal nicnim fufum.CoIecurab ipfis defuper exiftens aquacV oleut & fundatiualia aqua fuper illam cerram fiue lapillosrmifce mfimuh Pcftea uerum finas refidere,vc fuperius. Ec quum colaueris aquamt ponas ad prioran,ck unas bulireficucpnus. Poftea infngidecur pe* duosdKS,vcfupra,cVinuenies Iapillos a]bos,ficucfupra.Echocto ties facies,donec nullus lapillus in fundovafis appareat.Pofthoeom nesIapiUicongcftiexiccencuropcime^cVponaniLirinccftamtcrream, aut in tigtllum aurifcbn^cVponancur ad calcinandum donec adalbc dincm muis ficdedu<ftain furnocakinacionis vel reuerberationis.

Cuius figura eft hxc.

Caueeti2m,neznimiocalorefundamur,quiao!ci:m cV creram per* dercs.licetfmc?Iiqui,quidicanc.cj)debcncpcniinforn£cccaIcis, vel in vicrearium,cV q^ ibi debeac peimanere, viginti cV \ no dicbus, fed certifTirre illa tcrra flueret ex mmio calore : hinc rrrgis Alchimia? cj? txtdicfaae conucnirer.Ec ideo dicunc: q? cum tali ccrra potcft ahquis

quce intrat aurum potabile, XXII

abfqs dubio refoluereSolem.Sed fufncir,q-. calcincturin ipfo furno reuerberationis : quoufqj ducatur vfcp ad albedinem nmis vel falisv Quucp ica fueritcalcinaca,fuperinfundacurdcaqua vice ica rectificau vc fepius dicftum efti& diftillecur p er feptem vices,ficuc iam eft mon ftracum. Ec in hac aqua poceris foluere folia auri, quia ipforum vim ad fecrahit. Echincficaurum potabilemirabihs opcracionis,adfu> ftencandam vitam humanam,ica q> per ipfum omnes corporis mor bi &egritudincs tolluntur cum hoc vCi fuerimu8.Ecideodicitur,c£ kcichcminem iterum reiiiuifcere.

Quomodo extrahenda fit quinca efTentia a mclle:quc intrat auru potabile. Cap.is

(Vnc procedendum eft adipfam quintam eflen jcia meIIis,quo debeatcxtrahi.Quu ergo ipfam extrahere volueris,habeas bonam quantitaccm bonietoptimi melIis,aquofauusno fcadhuc feparatus,ficuteft,quandodealucarieximitur# Exprimemel a fauis abfcp igne : faciendo tres aut quaciior faccos ex panno colatono,in longicudinem duorum cubitorum* Largicudo vero debetefTeinquantum pannus feextendic.Hocexpleco,impone mel cumfauo in prxdidtos faccos,cV diebus aeftuis ponancur 6iCu* fpendamur ad folcm. Ec fub quolibcciacco ponas vas mundum,ad recipicndum mel diftillans a faccis.Et fi forf itan fuiflet diebus hiema libus,calcfi3f balneale vaporarium , ficuc in Germania apud locuple* ces habencur,cV faccus pcndacur ad parieccm , vt ex calore balnei mel fundatur. Ecquumomnemelfuericliquacfa&um ,imponacuraIi> udin faccum j Sc* fiatficutde primo . Ec hoccocies facies , donecha* beas quancicattm fuffickncem : Et dc fecibus facias fieri ceram , nV cut moris cft. Poftca habeas Ccx vel ocT:o vafa terrea , de meliori cere» ra quam poteris habere , qua? fmc facla quafj in modum cucurbitc« Ec quodlibcc horu vaforum fic amplum,vc poflit tcnere qumdecim aut fcdecim libras.Et fint ln gutuire ftrida,in ventrevero laca,ica vt poftis fuperimponere alembicu.Ec habeac ab orificio gfpaciu vniut

D +

Modus diftiflandi aquam mellis»

palmeduas anfas in longitudine vnius parui digitijita q? poflint per eas imponi &amouena fornace, &ab infcrius iintoptimelutata* Quorum fonna eft hsec*

Etquu itaeruntomniapr3eparata,magifteroperis impleatquodli* becdicftomm vafomm vfcp ad tettia panede melle,ica excrad:o,vtia diximus:& reli quc duse panes vafis fint vacuc,ita vc mel poffic afcen dere & defcedcre,6Y ponatur in furnu accidias. Cuius forma eft hea

VIDEFOLIO XVI.

Ec fuperimponaturalembicus,et omnes rimuledrcunquaq? optimc obcurencurcum panno lincheo,fermentato ex argilla cenui.Ec fac & fhllatione tua lenco igne.Quia (i nimiucalefacercs furnu/nel ipfum in alembicum afcenderec.Ec ideo fedula opera femper pcr(piees,fi va fa fint nimiiim calida jinadefiant Iinthei panni, & circunquacj? inuol uancur vafa riica alcmbicum , non tamen ipfum accj ngancf vel cp aliV quaguttaaqusfuperipfum cadac,quiaciciiTimealembicus rumpe* retur. Ec linthcoli iint inuoluti circaipfum vas : donecfrigefcat}&! fic ipfum mel non poccric afcendere,vel per alcmbicum diftiilare» Ee primaaquaqu^abipfoLmeIIediftiIIatur:habecinfefpiricus,quiau rumpocabilcmgrcdiuncur: & cumparumfenierinccaioris , afcerw dunc, cx non permancnc. Ecideomei , quodafauofuoeft extra* iftum per igncin ; huic noftro operi piajlentinil plane condurij» quia omnesfpiritus cx eo aderrpci func,expirautrunc&eceiTerun£; Ec hocaccurate confiderabis . Quunq? m akmbico nulius fpiftcus

Modus diftillandi aquam mcllis. XXIll

confpicies,extrahancur vsfa,cV hocipfum confiderare poceris,cu gut* tulaeapparebunccirca Imeas a Itm bi ci , cV ni nc vafacx fbmacccxtraha' tur,cV mel in quoddam vas fcparatim rr ponatur:quia nihil vlcra ad hocopus valec.Et ftacim mfundeaquam bulicncem in tua cucurbi' tam,cV optime lauetur f cV habeas fpatuU m ferrcam latam duoru di# gicoRi, cum qua ipfam cucurbitam optime mundabis : vtfiquiccp tmellis combufti in ca rcfederit,poffitab ipfa amcueri cVdcponi. Ec hocfacies femper,quado volueris imponeremel inipfam.Si vero vo luens fecuretuum mel diftillarc, ica q? non habeas aliquam follicitu' dinem,cp poflTc afcendere in alembicurn,Capias foliorum hcderc ma nipulum vr.um,cVmellis libram vnam,mifceanturmfimulcVdiftil* lencur ,cV f.c mel tuum nuncjj afcendtttEt hoc modo poflec difbliafi pereampanam.

Sunctamenaliqui',qiH accipf

untparuos lapillos alboslqui

innpa fluminum r.^eriun*

tur,cVhos incucurbicam ciirn

melle imponunt,cV eft idej qa

mel non poceft pr opter ipfos

aftedere.Etquum omncmel

ica diftillaueris , cV aquam, inl

qua fpiritus conrinetur, in cuj

curbicam impofucris,ponefu

per lpfam aUmbicum vitreum:cVdiftilJa,cV fpfricus ab ipfaaqua di»» ftillabuntur,ficut fupra diclum eft deaqua vfee. Et hzeceric quinta cftencia mellis.Hx-cergo habet odorcm fuauifTmum , ficut germen prunorum agreftiuiruSi vero non potfis in ipfo alcmbico copnofcc re,quando omnes fpiritus fece(Ter;nt:amoucbis rcceptaculurVi,cV ga ftabis materiamdiftillatam, cV fihabet guftum mellis , fcus fpiritus adhuc efle ibidcm* Et ideo toties continuabis ipGm materiam difbj lare,vt nullus omnino fapor mcllis in ea remaneat Spintus vero co gregari,in vnacucurbitaponanturtcVin fuperficicc.audarurcum vi tro:cV lucecurcum cera fupradicla: vel cum luto fapientiae, cV fiat vt fupradictum cltdequintacfrenuavini,Etfivis inhocoperan,ha^ bcas bonam quanticaccni mellis.

Lullius lu.ca.4

Quomodo"extrahenda fit qumtaeflcntia cx Chelidcnia,

Caput i$

Helidonia f$m Ray.LuIlium,et Io.dc riJpeftif fa dida eft quafi celi donum,Scdfi etymolo* giam vocabuli,et grecam deriuationeinfpicere voluerimus,a1iter de ipfius difhmtioneloque ducric Dicutcnim PliniuscV Ariftotclesche lidoniaefle ab hirundine nuncupata , vdab _ hirundinis vifu.GrseceenimChelidonhirun do dicitur. Vnde prouerbium eft hoc: hoc eft,

Vna hirundo non facit vef^b haclnomen hocchelidonia fumpfit* monftrata homini ab hirundine.Hacenim hirundines oculis pullo rum in nido reftituunt vifum.Genera autem eius duo funt . Maior fruticofo cauk,folio paftinacecorticas ampliore altitudine duoru cu* bitorum:colorealbicans:flos lutheus/Mmori folia hederseminora aliquantum:&.'rotundiora,minuscadidarfucv:us croci mordax:feme papaucriSjfiorentaducntu hirundinu,difceflu marcefcunt, florenu> bus fucais exprimiturjCv in asreo vaieciim melle leniterferucnti cine re dccoquitur.Sin^ulari rcmedio cotra cdigincs oculorum vtuntur, & per fe fucco in collirrjs:qua2ab ea Chehdonia appellantur, Habec ctiam mnumerabilcs alfas vircutes:cx: idco no immerito huic noftro operi lmmifcere Voluim.us:quo ex ipfa txtiahcnda fit quinta cflcnua qujcetiam ipfum auru potabile ingreditur.Cape ergodechehdonia temporceftiuo,quando cft tota matura,6V viridis:cx: incipit quafi al beicere , & tota eius fubftantia,fc$ flos,radix: & bcrba tn quantitatc quam volucris fcindatur minutim & piftetur rn mortario japideo. Poftca ponatur iu cucurbitam terream vitrcatam.

Et cti curbita impleatur tota. benc ipfim claudendo cV lu tando. Pofteaponaturinf* i-num cauinum reccntem,ad fcnncntadum Cvdigeiedum per ipaciu trium hebdoma* darum.Dehsnc fupenmpo' naturalen-ibia.-SjCtdiftillcc.ir ia balneo Marie.

Extra&io quintajeflenti»

XXIIII

Etficignisadmo* dumlencus,S_om niaoptimeobcure tur.ctexibirexhoc ipfum flegma, & alia cna elcmeca ma nebucinfundodi fbllacorij.Poftea fc cesexcrahaniuroci» pfo,&: opcime cera tur fupervnomar more adeo cenue ec fubcilicer quacum poteris . Ec poftea icerumimponacur invasrcVfupenn; fundac flegma ab alrj-5 crib9 prius di ftillatum;&fuper< imponacuralcmbi cus cecus.

Ecoprjmeommalutentur: & ponaturin balneo mariae per feptem vel o<fto dies ad putrefiendum &digerendum.Si verotimes expenfas,fermmce> tur in f mo equino . Hocfacto,materia paulatim infngidecur. Pofteaponaturinalia fornaoem ad diftilandum percneres v & imponatur alembi* acus cum roftro t et diftillecur ficut in capitulo •^-^clecimo t de feparatione olei ab ipfa terra dti _

cuimeft :ec cuncexibit aquahmpida ; habens coloremolci , quae

Variae vix fefarandi clementafaciliter.

infe dtio elementa comple&iturjfcilicetaerem &aquam,&fn fundo alia duo elementarefidebuntjquaefuntignis &terrcuQuuvero vo* lucris feparare flegma ipfum ab aere,ponas oleu in diftillatoriureces cV diftilletunn balneo mariecu modico igne,& videbis afcendereip fum flegma,&: olcu refidebit in diftillatorio.Et ita habebis duocle* menta,lulicctaere et aquam,quodhbet fegregatuab altero.NaoleU non poteft afcendere vel fublimari in balneo mariae ; q ufa ignis non cft fatis potens*. Quando vcro volueris fcparare ccteraduoclemcta» accipe feces ex quibus oleu diftillafti;et teratur fuper marmore ficut prius.Poftea cape quatuor partes flegmatis,& vna partemfecu:et in fimulmifceantur & lncorporentur.Pofteaponatur in fornacembafa nei per feptem dicSjpoftca diftilletur per arena magno igne,donec©e cataquarubicunda,et fcmperdiftiI!ctur:donec inillamaquaconues tatur.Et habebis ineaekmentaduo,fc$ igncm etaquam.Terravcra remanebitinfundocucurbitaeficutmateria nigra. Deindeponatuff ilia aquarubicundaimalia cucurbita , fuperimponendoalembicum roftratum,etdiftilktunn balneo mariae,& flegmafeparabiturabip (a,& infundovafis remancbitolcum rubicundum quod eit ipflim elcmcntum,{cilicet ignis. Etita habebis omniaquatuor elementafb grcgatim extracfra,vnum ab alio. Ekmetum vero tcrreum cakinctuff cum igne forti etvrgeatur per ipfum ad fpadum deccm dierunijvtbc ne poilitcxiccari.Poftea teraturiterum fuper marmore, et imbiba&ar cii ipfo flegmatc,et diftillccur pcr akmbicu,donec m iJIa materia w deas paruos Iapillos albosficutfal.Ethoc ipfum fal iterumdiflblua* tur cum aqua cx qua diftillaucris,&poftca iterum diiI6luetur,&da ftiIIctur.Echocfiactotiens,donccipfa terraamittatomncm impurik ettcrreumcolorcmjfcilicecvtalbeftauetinalbcdinemcercdcducatiir,» ettunchabebfs terraipfamrecftifkata.Pofletautem aliquis perconta ri;quare terra ipia in fundo rcfideat.Hocco fit , q? in fundo remansE acr;ct ipfe igni s per ipfam aqua ranq? per flegma pottftextrahi,ct nul Ioaliomodo. QuuautemfariIioriviaidfaterevoIueris,d;fl6luatur qiiodlibetelemcntumcum aquafuaperpartcs cquaies.Vtfi flegma in quo eftaerdiftillrucris, vttantundem dcaercin fundo rcmanca& Acapiasiterum tanrundem de ipfo fiegmater&diftiikturcumaeaik Et hocfiat fepcies*Ex alio vcro flcomateextrahaturacr, exipfoquod, poft aerem remanfcrit,pari modo cxtrahatur ignis,f,ait fupradocuti - - mu's>JPoftea diftilletur ln balneo manc,et abftraliatur ipfum fleona,

Virtutes quin.eflen.ex celidonfa extratfa;. XXV

cVtalis materiaadiungaturtanto oleirubci,quod infundo diftilfaco rrj prius rananferat, ficut iam declaratum eft,&:per feptem quoqj vi* ces diftillecur.Poftea ipfa terra cum flcgmate abluacur.Et hac forma quodlibct elemencomm in fua virtute magis perficitur ad operandu operationes fibi appropriatas. Eftetiam alia via fubtihor , redigendi quodlibet elementum in fuam fummam fubftantiam SCquinta eU fentiam, camen prxfupponitur , quod elcmentu quodlibet fic prius iuftficatum.Dcindeaccipiatur cVponaturin vas circulatoriu.

Ponatur in fimum cquinum,aut in balneum ma rix per dics triginta . Poftcp autem ua circulaue* ris pcr hoc fpacuim dicrum triginD,ncrum difhk lecur.Tunccorpus^pfum cancp matcria grofta g* mucabicur in fpiritu vel fubftanciam fubtiliftlma Sunceciam quidam qui faciUori viahocoperan* tur,aceipicndo quatuorpartes tcmr,cv vnam par tem de vno quacuor elcmentorum ; quodamcp voluerisjcVdigeratur i n forma prxdicTa, cV circu letur perdiestriginta , cVpercrebrum afcenfum cVdefcenfum mace* ric, qui fic in cirailatorio per cantum cemporis,quodlibetelemento> rum in quinca cflentia permucatnr.Ec quu fcire volueris,quado ma teriaficfatis cirailaca,videquuipfa quin.cflcn. natat fuper alia mate riam, tunc fatis eft. Habes icacp fatis fupcrq? declaratum , quomodo fint feparanda quacuor elemcnca,et quomodo ipfa quinca efTettcia lit excrahenda ex ipfa celidonia.Reftacnunc dicere vircuces quince cflen tiaeabipfacclidoniaextracftee.Elemencum igicuraquxfiueipfum fle oma conducic ad omnes egritudines corporis calidas cV frigidas.Te' peratcciam omnes venas circa cor exiftcntes,8c omne vencnu ab co ex pellit.Curat etiam omncs morbosaccidencales pulmonis. Sanguinc purifuat,cV hominem prxferuacab omnicorruptione virtutis natu<* ralis.Opitulatur dcnicp omnibus lnfirmis, etiam in quacuncp infir* rnicacefinuElcmencum veroaeriscftficucoleum,&habcchasvirm tcs.Iuuencs!nroborefuoconfirmac,inforcitudinefciIi:ctcVvenufta ,.te,quu vfi aliquado fuenntin epulis, quianullu fanguinepcrmittic putrcfcere. Adunc ecia cVexpellic omne flegma falfum , cVmelancolia fuftolht , omne denicjj aduftionem colcrc nimiru auferc, Elemencii

E

Pt xparationuterijead (eparandum quat. ekmenca.

autemionis,quudeeoaccipiatur in quancitate vnius grani tntici 4 & conteramr,cVincorporecurcum vinooptimo ,&incollum hominis «oroci, immoetiafemimorcui immittacur,hanc habet erTieatia.Om' nes vires corpons amifias recuperaccVrefocillac. Penetratenim vfcp ad cor , cV ipfum cakfacic , & expellic omnia venena & omnes humi* das fuperfl uitates ab ipfo corde. Si vis hominem in agone mortis oc iftence,in vigefima parte hore curare,vt fit miraculu, & quafi lllufiot dabis eigranumvnumolei nuius,quodeftelemmcumignis,cYfta# tim conualcfcet,etiam vtaftantes mirabuncur,efle dicentes, quoddi magnum miraculu.EtitafentitLullius.Suncaucem aliqui,qui aho Lul.li.* modo quintam efTenciam exchelidonia excrahunt, accipiendo Cheii diftin.t doniam dum adhuc florefcit,cum radice& flore,&: ponderetur,pon dus vfq? ad fuu cernpus referuando,difcindacur minutim, cV fuper lpfam infunde aquam foncis puram,cV ponatur fupcr ignem;& ran* tum bulliacur,donec ad fuum prardictu pondus reducatur . Hocfa# cto,piftecurinmortario lapideojcVexpnmacurfuccus perpannuco# lacorium,amoueanturfcces,&reliquubulliatur,donecadfpi{ricudi^ ncm mellis perueniat.Ec cunc illa maceriaeric pra?paraca,ad feparan* dum quatcuor elementa,vnum ab a'io. Ec ponatur mcucurbica, ip* fam implendo pro media parce^et lucecur deiuper aIembicus,meliori via qua poceris,cV diftillecur lgne lenco in balneo Maria: , lta quod aqua ab lpfa maceria expellacur«Deinde diftillaronum ponatur ind nerem,cx' feparabicur ab ipfa alia aqua,qua? eft fioi£ oleum . Quucj? tertia vice vi deris oleum f upernatans ,amoueatur receptacu! um Jk ali* ud anteponatur,ad recipiendum lllud okum,quod eft ignis. Etira habes triae!emenca,ab inuicem feparaca,fcilicecaquam,acrem ,&Cig* nem.Tcrreaverofubftanciain fundo vafis remanec ficucmaceriaco bufta.Etquodlibet horum elementorum fegregacim m vafe refcrue tur« Quum vero quodlibet elementorum volueris reccifj'care,quia fic fieri oporcec,fi vis co loco medicinarum vci . Aqua lgitur jpfa per akmbicu fepties diftiIlecur,cV in quahbec difhUacione cucurbica op> time lauecur a feabus remanentibus , quae debent admifceri elemen* to cerrco,&difbWeturinbalneomaricc, Cvvasin quoaquailladebet referuarijOpumeperlucccur . Tali etiam modo recfcificabis aerem per feptenanam reirerationem rn cineribub : lemper mifcendo feces cum lpfaceira.Haceciainfonnaeleinentuinigneun-itemperabiscViuftift "-^, cabis.Ec hoc efbpfum oleum cercium. Et quodlibec olcorum refa*

Virtutcs fingulorum elementorum reclificatorum XXVI

uewr m vafe bene daufo.Poftcp autem re<fcificationes cuiuflibet ele^ mentonim monftratcfunc,operepi*ecium eft,fcirenacuram &vimite cuiuflibeccIemenrorum.Aqueaeergo qualicatis vis eft,expellere om nes calorcs & venenaab ipfo peccore,mundificareetiam fanguincm Valecctiam cotra opilationes pulmoms &epacis. Corrumpitomne humorem & flcgma fupcruacuum.Deniq? hominem in nouem die bus ab omni infinnitate liberac . Oleum vero aeris confcruac iuuen' tutcm ec robuftatem cum pulchritudinc&oprima venuftace:necper mittit fanguincm putrcfcere, vel melancoham dominari,aut coleram adurere,nec flcgma m corpore humano abundarefinit,augmecac fan ouinejcVper quaeq? metnbra ipfum difgregac.Ecideo qui hocoleo aeris vcuntur , fcpe phIcubothomifant,quia eft valdcpenetratiuum» Eoroto.s maximopere fuftentat dVnutric.Valctetiam, fi quifpiam nV mcat &in pcnculo fic amiccendi ocuIum,& per fpacium triginta dfe rum lmponat in ipfum omni die vnam gutta vel duas; et in hoc mi i raculofe prodeft.Efficacia vero qualitatis ignecmulto eft maiorcaeta risduabus.Opcraturenimin illis in quibus priora nihilnroficiunt, Homincs fenes in iuuencUi;econferuat,&facicipfos iuucnefcercJBcfi homo eflec in iudicio morcis:cV capcret de hocoleo ioriis in quantit* te vnius grani trititi,cum vino velcum aquavite ceperatum,rcfhturac ipfum ad vicam, calefaritfanguine , recreatcor,confcruathominem a mortCjCX' ipfi rcftituit vircs iuue--tutis.Ec ii fumitur cum aqua filigi nisjdidtur efleelixir vitce.Materiaquidem terreareclificatapercres vi ces per diflbIuciones,coagulaciones,6Vcalcinationes,eft:fubtilefal cer* rc,cum quo poflunt tranfmucariomnia metalfa in lapidem , cu quo omnes fpiritus figuntur,habenccs humiditatem radicalem . Nutrit ctiam leprofos. Exhocautem philofophi antiqui lapidem feceruntr qucm philofophaIcappeUauerunt.Modus verofumendi ipfam me dicinam,eft hic.Reape tres gutcas ignis cdidoniae,tria coclearia aque rofarum : mcdium cocleare deaere fangumeo :capiancur immixta ii* mul ftomacho ieiuno.Si infirmicas eft calida , detur cu vino, & fi homo cxafliflecannum vigefimumquarcii, cu aqua vitse.Si auce funt febrcs calida?, nullo modo dcbetadminiftrari patiencu

B %

Demodo mrahcnchquintameflentiam cxfangftinehuma no}ouis,catnibu$t&hnii\ibus. Caput 14.

Ivis crgo extrahere qumtameflentiamexfan* guinc humano , acdpiatur de fanguine homt> nis fanguineae complexionis , vel colcrici fanir mediocris a?tatis , & bonum vinum bibentist poftcjj phIeubothomifauent,8cfanguis refio densm fundo vafisab ipfa aqua fegregatus fuent , teratur in aliquo vafe cum decimaparte

jTalisTommunis, & beneconcutiendo infimul mifceatur ; cVponatur

in pellicanumdaufum»

Et poftea ponatut in foueam quint^ pedum pro|

fundam,&:latam duorum pedum', habentevnu|j

itracu de calce viua, & aliud de fimo equino,ficuci

fupradidu eftdedigcftiuo, cxfermentetur ibi d

vnamlwnam,vel ciracer,fecundum quod vidcnsj

tempus ciTc nubilum velferenum. Poftcp autem '

videris lpfam macenam eilercfoiucam maquam.

(cilicet q? grofla fubftancia,qu£e m fundo pellica*

nireiidec.ab aqua penitus fitfegregata,excrahatur

ab ipfo fimo,cVponacur m balncum Mariae cum

akmbicor&: difhllecur ignelcnciflimo,ficutfupra de quinca eflencia

vini di&um eft.Ecquum pnmam diftillatione perfeceris,adm ifcca*

tur lcerumcumfecibus quadndiftillaconoremanferunc, & iterum

mfimo putrefiat , donec videris purum ab impuro eflefequeftratu,

& matenam depuratam & fubtilem nacare fuper fece,& {i lit ccmpus

clarum,putrefiac m loco praefato longion tempore q? fi fuiflec nebu*

lofum veimibnreium.Hocfac1ro,fecundariecliftil]ecur»Poftea ltcru

cum feabus ponacur ad digercndu,& denuo diftilletur, &hoc fiat

quacuor vicibus *d minus.Poft difhllacionem autem quarcam arcu

labis cempore longo, iicuc fupra didum eft de qumca eflencia vini»

Extractio quin.cfTen.cx varrjs fructibus J XXVH

fca vt takm perfedionem acquitat: vt ex clari tate fua immaterialitatem & cormptione adipifcatur:c\' per diftillarionem approprietur quin* tJeefleutiaefanguinis humani corporis.Et harc in omnibuus egritu* dinibus exnimia fua nobilitate 6V virtute maximeeft fuftentatiua na turas humanae,6V citiftime egrotantem a quocucp morbo Iiberat. Et haec fumciatdefanguinehumano.Excarneautem cVouisquuquin tam eflentiaextrahere volueris,caro illa,cxqua illa educere vis,fitfub tihflime 6Y minutifTimeconcifa,cx:poftea in mortario piftetur,cu de* cima parte falis communis. Pan modo oua in mortario cum fale pi* ftcntur:donec in aquam redigantur,ponanturpofteaincucurbitam & fuperimponaturalembieus ca2cus58c fiat per omnia in digefttone fa-mentatione:6<: diftilIationc;ficut iam de fanguine humano elucida. tum eft.

De modo extrahendi quintam eflen*

tiam de pomis;piris 6V alrjs fru#

dibus. Capuc 15,

I vis extrahere quinta efletiam apomis, piris: prunis:cerafis:caftaneis,cx' alns generibus fru ctuum: minutifTmecumailtello fmftulen* tur,poftea piftentur in mortario tcrreo : & optim e incorporentur cu: decima parce falis communis.Poftea ponantur in cucurbitamjcx' fu perimponatur alcmbtcus carcus^cV optimeperlutetur , cV ponatur ln fimum,adputrefiendumrfiCJtiamdefanguinehumanocftdicl:u. Et tunccft perfpiucnduirufi ahquis frucluum habcat virtutf ad hoc adquodvti volucns:quia illavirtus 5cpra?ftantiaipfius fruclus vc# nitex fuieflentia:quaeinipfamatenaeftlatens cVoccuItata.Etilladu afcc.bus fuis,8camatena grofliori fegregata^cVad immateri&liute & quaii lncorruptione quandam reducta fuerit,haud immerito a philo fophis qumta fructus eflentia nun:upatur.Et ideo millies maiorcm habct virtute quamantea habuerat; dumadhuccorpus elcmentatu. Fcces enim lpforum frucluum exquatuorquahtatibus (vtnemini

dubiumeftj compofitaefunt.

E*

ExfacTrio quintx cfTentioe 3

D« modo excrahendiquirmfncfTen'

tiam ab flonbus;herbis,ck ra>

dicibus. Cap# ltf,

I vis fcparare quintarn efientiam a quatttor qua !icatibusflorum,herbaru^etradicum:Accipias cas dum benefuncmature,cum toca fubftanri* fua,cempore daro & fcreno,luna ipfa crcfccnte, &iamquafi pima,qutatuncomnes flores , herba?r& rsdices caren* quodammodoomni corruptioncita cp funt feparatacab omni cak> reextraneo &fupernacuraIi,&opumeab omm immundicia purge* tur.Poftea minutfTime fecando,piftentur m mortano marmoreo,cu decima parte falis.& ponaturm arcuiauonum.

Fcfmentetur in fimo equfno pcr vnum menfem f omni hebdorf ada rcnouando femel fimum.Menfe autpera&o, extrahacur a fimoralcm* bicu cecum deponeudo,&'fupcnmponatur2ltmbicuscu roftro ,fid difbllctur in balneo Maria», sugmcntando pruru ignem vfq> aker Cium gradum.Etaquadiftillara refcruetur , &. fece s ex t ucurbica oc* trahancur,cVpuIuerifcnrur minutifTime.Poftea fuperinf .ndataqua diftillaca fiiperfeceSjCVitcrumapponaturalembicus cccus,omniaop timc Iutando,ficut priori vicc fcedi, cxdiltilletur in balneo Maria?r ignem minuendo pergradummedium . Poft hocirerum feces pul* uerilcncur^fuperrufaaquajqucabipfiscratdiflillatnjitei-udigetat vt lupral&tertio diftilletur,&: putrefiat,femper ignem dimmuendo per medium gradum.Putrcfact.io quocg decrefcat femperper mediu

ex floribus,herbi's,oV radicibus; X A. v i i i

gradurr ,fc$ q> in fecunda digeftione putrefiat per dies vigintt ct vnu in terciaper dies quatuordecim,in quarta per dies offco, ita q? quater* nis vicibus fermcntetur,QjJartaautemdirbllationep€ra<fla,ponatuK inhocrirculatorium.

Et fepeliatur in fimo equfno,vel in balncojfadcn

do ignem in primo gradu.Potcftetia poniad fo*

lem diebus xftiuis,vcl etiam occuketur in vinacea

& ibidem arculetur per vnum mcnfcm in:eg"u,

vclpaulopluscquiaquanto plus arculatur,tatito

nobiliorefTicitur, dum fupc> flua humid cas qua

tuor qualitarum penitus digcnturljonfumicurct

refoluitur in orculatono per frequcntcm af enfio

nem &dcfcenGonem.Et lca habei quinDm cITen'

tiam,inqu.i maxima virtus lerbarum,florum,ct

radcum deliccfdt.Magis tamen cft efTicax , fi acci

pis herbam,femcn, vel radice,& diftillaueris ex ?is aqua, & illa aqua

itadifrillataiterumfuperfecesfuas,vndecfcdin:illan,fundatur,digc

rcndo in fimo equino per lepcedes.Poftea diftillecur percnercs om

ni via,modo,et forma.fioicfupra in chelidoma cft faclum.Quia per

hocexipfis quatuor qualitatcs feparabis , cVmaceria tanto nobilor &prxftanciorreddetur. Et quodhbct fegrcgacimrefcrticturTquia aliterfeces nullius eflentvaloris. PofTitautemaliqu:'? fcif itariTquid eftquintaeflentia quum nonfftplus cpaliaaquadiftillaca. Adhoc

ego refpondco , ipfam nihilaliudeffem fonna& vifionea) aliam a# quamdifttllatam. Scdmulto maior: fubtiIior,&nobilioreftc|; a> haaqua diftt!latafnnplex,quum permultas &vanasdigeftiones|. circulationcs , & dtftillationcs omnis flegmatica & aquea humidi* tas in ipfa fitconfumpca. Pari modo per fuam cxcellentem fubtilica* tem, dum fuperfeces funditur, &iterumdigericurT &ab ipfis fcci*5 bus iterum dltllatur,omncm fuam vim & virtutem,qux in ipfa late bat,rccupcrauit. Et ldco affimilatur ligno combuftj,quod iamin carbones cft reJaccum , & camen iplt carbones non funt vlcerius flamma. Comparatur etiam morcuo. Dum enm ipfa ailma efb a corporc fegregata : cadauerad aliud nihil prod-ft quamadpu* trefccndum ♦ Et propcerea omnia ad vngucm mancftftarc volui ;

E 4-

Extradio quintzceflentiaeex florib9:herbis:cVracuabus.

vt fi cjuippiarr. fubtilis cVmagn£ efficacia» habere velis:poi*cs ad ope

ratione fecundu animi t;ii Iibicu perducere: accipicndo de iftd quinca

eflencialcco aliarum aquaru,oVadiungcndo quafcuncp fpecics volue

ris,& pari modo diftilletur,ficut iam fepius auditum efl;fcilia:trca'

piendo de quinta eflencia.|.vi.aliarurn fpecierum quarumcuqj^i irj»

puluerifencur fubtilifTime,cVponatur in cucurbitam, fupcnmponcn

do alembicum cecum,& digeratur in fimo equino per menfan mte^

grum, Poftea diftillecur , ignem faciendo,vfcj5 ad fmcm cercrj gra*

dus . Pofteafeces puluerifentur,&fuperfufa aquade eifdem diftilla

ta,ponatur iterum in alembicum cecum,digeredo pcr cres hebdoma

das . Deindeiterumdiftilleiur,cVdigeraturperdies quatuordedm:

minuendo fcmperipfjm ignempervnumgradum.Ecquum quater

difbllaueris &Y pucrefeceris,icerum feces puluerifencur,&:vUimoignis

fiat in primo gradu caloris:&: digeftio fiat per dies octo. Poftea po *

natur indrailatorium, &ib'dem dn:ulecur quancum volueris , cunc

in quolibetmirabilem operationem inuemes, ad quam ipfamrtcria

cft ordinata.Si aucem puces de corrupcibiii fieri incorrupubilc, dcciV

picris,vc ait 7oannes de rupcfiifla.Licecenim fadaccorrupcibile mcor

ruptibili vici num,tamen ad veram perrecfhonem non duocur , vcaic

Lullius.Ouia quicquid fubcoeloeft,comiptibilceft. Ecideo maxi*

Lul.li.i. mecftabfurdum,praepararevel facere vanas res , vc p.Iiqua matcna

cap.io. poflit omnino a corruptione praferuari. Sicut in egrocis vidcmus,

qui aliquando a medicis cafu fortuito fubleuantur , nulla tsn.cn dc*

bitacurapra?eunte. Sedtamcn (vtaicOuidius) Non eft m me*

dicoiempcrreleucturvteger. Quiafihocdlec,hommesqui abhi c

iamcencumaucducencis anniselapfis funtmorcui, adhuc tilmc in

vita.'ldeocp fi vero auro potabili vcereris : ficuc iam antc qumgentos

annos in vfu fuit,putes ce crecentos auc quingentos annos vicruru»

ficutdepluribus vctcrum Icgitur,fnuolum hoccft,&niaximendjcu ,

lum hacascatenoftra,quum nacura hominum , Sc vircus vegct-cuia

de die in diem decrefcat , quun cp nullum bonum mter homines iic

regimeninefucVpotacione. Quianoftrotempore (quod eciam di*

uusPaulus pnecinic elTcconm.une} nemoeftquidubicec,piur«.s

mori crapula cjj gladio. Dcnicp nullum dei culcum, umorem cVcen*

monias recfto crainiceobieruamus,ficucanccceiiorcs noftn fccerunr»

Et ideo rapcus eft iuftus : ne maiicia immutaret intelledumt

Excractto auin.eflen.ex Antimomo i XXIX

viri fanguinum & dolofi dimidiabunt dies fuos . Et fdeo quicquid molimur,inanedt.

Quomodo fitcxcrahendaquinta eflentia

ab Antimonio. Caput 17.

Vinta illa eflencia ex antimonio extradta , mul

tum valec,ad plagasexiceandas.Etfitita. Reci*

pcpuluercm Andumonrj fubtiliflirnumiincor

porctur aim aceto diftillato,oc fit melius qucd

habcri poteft, cVtantundem ibidcpermfttatur

Anthimonium,donecacetum in colorem rubi

cundiiiimum conutrcatur. Coletur deindeacetum,&: ponatur in vas

mundum,cV fupcrinmndatur de alio accto diftillato , &ponatur fu*

per lonecn modicum,donccacetum colorctur.Et hocfac toties,vt ace

cum cefTet colorari.lpfumq? quod coloratu eft,accipies , ponendo in

cucurbicam jdiftiiletur per alembicum in fornace cmerum. Etprimo

diftiliabitur acetum ipfum,pofthoc perroftru alembici videbis egre

di matcnam mille colorumfOt" haeceft ipfa quinta eflfentia,quse a pht

lofophis appellatur plumbum philofophorum. Nuncupatur etiam

aquibufdamartiftis lacvirgineum.Eft tamedifferensab ilIo,dequo

infradicetur:SVfere oleo benedicfto in coloreaffimilatur . Hcec ltaqj

ponaturinpeIIicano!adcirculandum,perdiesquadrag/nta,6Vpotei*

ns co vti ad om ncs plagas loco Balfami, quia facile & citiftime om#

nia vulneracurat . Etiam ommbus apoftemacibus mirumimmod5

c5fert. Exipfo plumbo quoq? vd cerufa etia excrahicur quinta effen

tia ,ucutexanthimonio , fuperfundendo acetu diftillatu,perdio:cos

quattuor.Poftea in fimo equino digeratur,ficut narratu eft de quin\

caeflenciahcrbarum & floru.DeindediftilIetur,&primo videbis a*

feedereipfum acecum, poft ipfum quandahumiditate,ficuteft olcu,

& hocetia appellatur oleurn plumbijTiuequinta eflentiaplubitet ha

bctinfequanda dulcedine,ficut oleu Anthimonrj. Valetaute con^

tra omncs combuftioncs ignis^ecaquaecalidse: etcotra impeti^met

cc vcficas colchcas. Nocandu tamcn eft, ipfam cerufam prius debe>

re ablui iepius cu aqua rofaru ,*co!ando per pannu lineu,donec nil in

lpforemancatdcpuluerecerufae* Deindeexiccettir: cV. vfui referuet.

Kcicavult Seruitor:etIohannes defandlo Amando;fupcrantidota/

no loanms Mcfue.

Extradioquintxcflfcntiacex So!e»

Demcdo extrahcr.di quir.tfir. cfltit tiamcxSole, Capuc i8*

Vlti diuerfimodede quinta cflenria auri tradf derunt,tamcnbreuitaci$ caufa fubciliorero SC brcuiorcm modum dcmonftrabimus . Quu crgo voluens extrahere quincaro cflencia ab ip' fo Sole tancp precififlimo omnium metalloru &pcrfecli(Timo,Cape Solis optimi |.iir).Mercurij viui &opbme ab !uti.|.xxiiij.fiatamaIgama.Ethabeas tna;vel quacuor, vel plura in# flrumenra terrea,a figulo fa<fta de optima terra,quam habere potue* r< s,& fiant in fbrma pixidis,de vna Iatitudinc et amplitudine ab vno fundoadaIium,cVfincin fundamento rocunda,inlogicudinevnius palmaelac^itavtpoflitingredi tigillum aurifabri,6Vab intus fintvi<» treaDj&circa ambicum velorificium. Quorum formaeft haec.

Poftcp autem facla fuerint t circa orificium optme adarq ucntur & pol iantur,ira vt finc equata pcrfe<fttf' fime.Hoc fa<fco,accipe trja aut quatuortigiila vel cru> cibuIos,ponmdo m ignem»cx'cakfaciendo,vtrube> fcant,6Ycum lta eruntcandcntes , amoucacur vnum cV fupcr marmorponatur.mfundendo ipfum amal' oatna!cViubicohabc3Svnucxprtedic1:is infir-ire? ti*,fuperimponendo fuper ipfum tigillum t in quo eft airalgama,cx: finc lta fr/gefcere fuper lapidcir ,De hnchabcas pcdem lepor s,cum quo vafeulum opci meab omni mercurio mundccur,qui in lpfum ab incus af:cndic ,& rurium incigillum imponas ,cum ipfoamalgan atc.Abhincimpo* naturamalgamaincon.hilemundum^optimeipfum tcrcndocx! a# pjtando cum inftrumento ferreo r vcl paruo piftcI'o, cV vidcbis afc m dere quandam marcnam nigram , fubtilcm , 6Y leuiflimam : ficutcft puluis aliquis,quam cum penna abftrahes , imponcndo in cucurbt* tam,cV optime lpfam perlucabis cum luto fapiencip. Accipiaturdcin' dcamaigama,cvimponaturin aliud rigiJIumcandifcens^fuper ropo nendo vnu ex praedicT:is vafis,c\ fngefiacfuper ipfo marmorc,cV fiat pcr omnia fnuc depnmo, Si aucLmbreuiori\iavelishocoperariJ

Pr-eparatio mercurri pro arnafgama: XXX

ipfum amalgama in cres vcl quatuor parccs diuidacur \ imponcndo quamlibec partcm in vno vaforu,ficut peromnia enarratumeft , 8d quum anraloama erit infrigidacum, feinper habeas tigillum eande# (cens prx'paracum:vt lmponas aliud, fcmpcr ipfum vas mundando cumpede lepons,ficuc iam diiflum eft, cV mercunus qui afcendn ab introjdebctlcmper admifceri iterum.cum amalgamace, donecnullu Sole vidcas admixcii cum mercurio.Haxauce materia nigra: dequa iamdiximus,aphilofophis CapuccoruiappeIlacur;&eftiniciu om nis vera* cv perfectcE fcienciar.Ec licct fic nigra tx fufb;eft tamen aurlt quod ui fundcndo pocens probare. Ec quando vi debis ipfum mercu rium non plus reddere de cali maccria mgra;cunceft cerciiTumi indi> cm,nullu Sole plus in lpfo conuneri.Dumergo ipfam icacolkgeris: debet opcims Iauari;vc cocus rmrcunus ab ea feeedac 6c ieparecur. Hcc auce lauauo fic hocmodo.D^ftillafemelaquam foncis peralembicu; imponendo macenam nigram in vrceo vitreaco:fuperinfundendo, dehac aqua diftillaca , cv ccracurcu digicomundohincScinde: dC videbis Mercurium ab ipfamateria ieparacum,infundorefidere. Pofteacoiabis aquam cV maceria ab ipfo Mercurio in vr:eu aliu vi# tceacum:iuperinfundaido alia aqua diftilIaca:faciendo ficucpnus. Echoc tocies.Monec coca materia ab ipfb mercurio fegre^ecur . Po# ftca recipcvrccum cumilla niqra maccria;cV poncad locumfecurum ipfum opcime cegcndo:nealiquid lmpuri poiTic incidcn.: SY dimitce ita requicfceie p*r dicm & noCte : & toca miteria in fundo refidebiu Dchinc aqua a maceria ipfa colecur cu panno Imeo albo cV mundo; cViliairaicnaficcccur (iipcrparuu igne,decarbonibus factu,aut po* natur in arenam calidam,vcl in cineres, Poftea in cucurbita ponatur ipiamopcimclutado,cx:vfuireferuetur,doiiecvoIueriscavti.Mercu rmauce tuu,cu quo vis facercamalgamaadebes ica prasparare, Primo accipe deMercnrio quantu volueris,imponaci> r in morcarium cum accco cxfaiecornuni: teratur; immifceacurqj infimulcum piftclloli*' gneo, doaec accai innigredinededucacur.Quo facl:o,ab lpfo Mer* curio fegregecur.& co!ecur,aliud reces fupennfund!do;iccriiq? pifta do,d_onecnigrefcac.Dcindeiccrucolecur;ecaliudfuperinfundacur,Ec hocfac cocics;;'c ipium acecii definac nigrefieri.Poftea permiccas fta re donec Mercurfu m ipfo fundo videns;S<: inde acecu iceru coletur. Mercuflu vero ipfum cu fale in vrceo vitrsato pones ad igne: vt cxic £Quo fac1:o;;pfa maccria in fubftacia aliquaculu dura emucabtf*

ea

Praeparatiortiercurrj;

Hanc erop in mortario iterum tcrcs cu piftello ligneoifuperfunden* do aquafontis pura,femper tcrendo.Ec quando vidcbis matena ni gram cfliicolabis aquaabipfa,&impones reccnre.Ethocf attoticst doncc tota nigredo ab mercurio abcac & recedat vna cu fale. Et tunc cft preparatus ad ipfum Sole. Dehincperlintheolu colcturtribus autquatuor vicibus.cx! vltimo pcrcorium , ficutfaciuntaunfabri. Vcram ergo f:c habcbis mercurrj rccftificatione. Sunt tamcn aliqiri» qui alio modo ipfum prarprrant J fcilicet accipicndo capita allei,quae optimedebentaconuibus fuismundari,dcinde piftentur quantu poteris,&exprimefuccuipfumperpannu,&accipias de mercurio, quancu volueris.teratur fupcr marmor cu prcdicfto fucco allri,donec mortificetur,c\:ab inuiceieparetiirmercurius,vtnihilpenitus dc ip* fo aopareat . Deindeaccipias aliu mercuriu,iterum cu allco terendo, & fiat fKUt de pnmo.Quo facto, ponatur in vas tcrreii vitrcatu , aut i n mortanujterendo foi tuer cu piftello ligneo, admixto fale & aceto! & quu matena nigra fuent,coletur:& iteru aliud acetu irrponatur* Ec hoc fscCf/itics^donecnihilde materia nigra rcmsnebit,& ltacnt op tirrie proparacus.Aln, vero alia via ipfum purgrnc c\ tft melier q> si Ja qusc fit cu faie vi tri & vitreolo,& ftt fc. Accipe fal comunc pra-pa ratu.Sc cu ipfo mcrcunus fublimetur,c\' cu albeicit ficut nix;profjcia turin aqua Oilida jdonec mfl n.ul congelctur.Quo fi.cro, cx aqusde ponatur,&fiat ficutpnorimodo;&:entoptimepurcacus. Cuquo poteris folucredeindc Sokm vel Luriam peroptimc,

De nrododiftillandi perdefcenfum.

Caput 19.

j! VpliceefTcmodu diftilJandi neminem Iatcre

larbitror; pcr afccnfum fciiicet 6V dcf.enium.

| ! Quoru ill e ab omnib9 facilc eft cognitu>,hic

vcro a paucis.Quadereopcr.precu.m n.cfa*

diururatus (v.m T ii huius artis cyrombitt vaa

d-ftilfctionis pcrdcfcenfum lnlinuaro. PJura

enTphucmodudiftiJlant.SicutfjtinoIeoIuniperi^inoIcobndicTro m olco nucis mufcatae.in olco virelloru ouoru,c\in multis aif;s.Tay Iis erpo diftillaciopoteft ficri in fomaccquadreta , facftaex latcnbus no cocftis.Et fit in ampl itudine & latirudinetnu cubitoru, vel paulo plus,ponendo vnum lapidcm poft aiium, iicutfit m Gernu.na, m

Forma fornacis 5c vafis diftil.per defcenfiim: XXXI

in conftru&ionefocorum,fuperqiribus efculcnca coqai folee, Ec fic de cerra.in alricudinc vnius cubici &medrj ab omnibus laceribus,ex' ccpco anccrior; ,fupra quo ponancur ferramenra,fur> quibus alrj finc laccrcs cenucs,quos tcgulasdirimus* Jnmcdio verohabcatforamen lacicudinis vntus cubiti , quum exipfa longicudineficannulus ,per quem poiTit immitci pes hominis.Super hunc ergo focum ab omni partc fiac vna poficura Iaccrum muralium,m alcicudine vnius cubia vd circiccrduorum* Cuius forrnaeft haec.

Poftea habebis fornacem pa*

racam addiftillandu ct figilla

dum omma vitra di ftiliaconja

quaevolueris rcc!udere,&:ap«

pdlatur Sigillu Hermetis. ii<

cut in capiculo fubfequenti co

piofedecIarabicur.Quuergo

voluensdiftillareper defcen*

fum,accipiat cucurbita de me

liori terra qua inuemrepotue^

ris,vel fi non poflis habere bo

nam tcrra,fiat decupro vel au

ricaIco,etimpIeaf vfcp ad ter#

tiam partem cum matcriailla,quamdiftillarevolums:&:inhocclau

datur coopcrculum ferreum tenuiffimulfaCtu delaminis fcrri, fitq?

plenu for«minibus paruis,& orificiu cucurbicae vcrtatur hoc modo»

Etintrct foramcn quod eft in fundamenro forna* as ln latitudine trium digicoru,& finc omnia per* optimclucaca, q? a fummicace fornacis in fundum eiufdcm nil poffic cadcre.In inferion vero parcefor nacis ponaturreceptacuIum,adfufcipiendum ma> teriam di ftil lantem .& m fuperion parce fundamen ti fornacis fiat ignis decarbonibus ab omni lacere, fic camcn longinquus adiftillacorio,inquancu eft poflibilc.Ecinprincipio, ignis debeccffe valdeexio

Modusdiftillandiper defcenfum.

«wus poftea fenfim & paulatim,{emp. augmentetur,& ftmper poteris apfam appropinquare,pau]atimipfi cucurbicce. Etfcias q? quaelibct matcria in principio diftillabit aquam,tamen vna plus cjj a!ia,quem admodum affiduus huius arcis fedtator ex variarum materiarum du ftillacione videre poteft.Ponacur ergo infra ipfum orificium per f un# damenti fuperioris partcm cucurbita vitrea in inferion parte fornacis ad recipiendum quod difti Uaueris.Quumcf videbis oleum diftillas ipfum vas dcbeceuacuari,6Virerum fupponacur,5cfemperaugmeca* bis ionem,approximando ipfi diftillatorio fiue cucurbicae,donecnul hm oleum videasplus diftillare. Tunccnim ignis eftamoucndus &rctroiacicndusA'quantoIongius,cantomcIius , donecextingua' tur 6V fupcrior cucurbitaepars fic infrigidaca.Ec dcinde inferio: epat tcm,inquaeftoIeum,amouebis,cVrcferuabis fegregatim. Quodau tcm ignis inp)anvipiodebeaccifevaldeexiguus,5<:debcatpaulatim auometari,itavtfirin quarto gradu,hocht duabusexcaufis.Prima cuTdem cft,cp ex il!o abundanti 8c vehtmenci calore confumiturom nis humiditas ex quo poteftfien oleu,cV hoc fit prjecipue in oleis vi telloR* ouoru,& nucis mufate.Sed in alns,f.cucin oleo luniperi,po teris faccreignem rcpencinu quanuc libuericSccunda caufaeft,cp ip fum lignum accenlum poflGt ipfam cucurbicam ledcrc,vt poffitcorn* buri,\ cl rumpijvel oleum ex eo poftic alique fecore actrahcre,6Y idco ienis in principio,fecundum cuifum natura:eft faciendus , quu ipfa natura nil violenci patitur,vt iam ex Auiccnnc& Anftotelis fentetrjs probatu eftyn quin.effen.vini.Scd moleo b«.nedicto fimplici debt* bisfaltemaugmcntareignem infinediftiilationis.Poerisctiamfa' cere fornaccm hoc modo.ita vtf tfouta in tcrrafbila,in longitudineZ laticudine^cVprofundicacejiiCutmatcnadiftiilandaexigcr» inquapo/ naturolla vitrcata,bcnelotacum aqua,ad vicandu: neokad»ftillata iplam in^rediantnr, Supercj? orihuum ipfius oJla: ponstur lamina fcrrea cenui^mulc.s foraminibus perrorata; lca q? olia lamina afceri* dat m laticudinc vnius digui obliqui lme craniuerii,cv iupcr hoc vas terreum:aliud imponatui»vertendo vnum onficium coniraahud.n llla vero iupenon fi t matena diilillanda,bencclaudtndo ipfum Vi.«t ne matena poiht eiabi.Deinde optime omnia luccnc-r , cx t iai igms orca ollam lupenorcm.qua; debec efle cocaexcra ioueam,pracctr on* ficium,quod iic th magnicudineipfius fofle.bcd hcc iecunda via no poceft bene fieri,iicut pnma,exduabus ranonibu$.*sJuaruprimaeft

Modus cfaudendi vafa Sigilto Hermetfc. XXXII

quia prima vice no poflis feparare aquam ab olco.Secunda vero eftt quia non potes facilefcire,quando tota matcria eftdiftillata , nifi per crebnlm vfum cVconfuetudinem experieris. Poteft quoqj peraliam viam fien fornax diftillandi per dcfcenfum,hoc modo. Fiat fouea in colle praedpiti,&inferius diftilIatorium,in forma prasdidta impona tur,femper imponedo aliud,in cui9fundo multafint foramina.Et fu perhoc diftillatorium vel ollam ponacur cegmentu, ab infenori vfc|? ad fuperiorem partem vndiqp optimedaudendo,vel Iutando.Et cir* cuitus ollae fuperioris fit infenor colIe,ita vt collis ipfam ollam afcen* dat.Deinde fiatignis in forma fupradicta.Poffis ecia fupponere vi* trum huicolla? . Nam priorfornads pars de olla inferiori debet efle aperca,vt poflis cognofcere,quando tota maceria fit difhllaca.

DemocIaudcndiSigilluinHermetis. Caput to.

Epius oleu vel aqua nobilis exigit eximia clau fione,nefpirit9 & virtus vegetatiaaab ipfapof fit exhalare fiuecxfpirare,8depi9 hoc exigitma teria rirculanda velfermencanda, nevittus rei diminuatur.Et harcclaufura appellatur Sigillu Hermetis,6c inter omnes alias figillationes eft nobiliflimaetexcelletiiTima.Quequideitafo^ lec fieri. Vitrum fiue diftillacoriu implecu vtc|? ad tertiam partcm de maceriadigerendacirculandacp,colIum habeac longum:cx: mtrudacur ab infra in foramen paruae fornacis , ficut ln antecedenci cap/culo narracu eft.Ica q? ipfumvaspmecrec foramen fur ni per quatuor digicos obliquos . Si vero ipfum forame fic amplius cg collu vicrijdebec obftrui argilla ab'omni parce,ne quicqua circa vi trum polTic in inferiorem fomaccmcadere,&ipfurnonfirium vicri iit hberu in fornace,ncc vllatenus fitcircundatuargilla.Poftea fiatig nis exiguus decarbonib9in fuperiori parce fornacis,ita remoce, quan tu poceris ab ipfo vicro feu diftillacorio . Deindefepc appropinqua* bisipfum circa cucurbicam , paulacim augmentando , donec vide* ris ipfum vitrurubefcere,fic vt velit fundi.Accipeergo forapealicui* fabri ab anterion parce candefcentem,cu qua fupremam vicn parcem rubefcencemftringes,pauIacimcandendo&vercendoforcipe:&:fen (im abinde abftrahendo,& videbis lpfum vicrum abea parce icaefle integratu:ficuc eftin alrjs.Poft hocergo igniseft paruamouedus &

F t

Diflillatio accti & vrinse ad refoUmetat.

knicdiXSjforma&modojta cp fiat fenfim,donec vas ipfurnplancfit infngidatum,quiafi poftextenfum calorcm fngus repentinum fuc* cederet, ftatim rumperetur, cVitaomnisIaborinduftria&imperia forct fuperuacuaJdeocjj non parua diligentia ignis cft minorandus, & ipfum vitmm infrigidadum.Hoc itaq? modo potes euftodirc m ftrumentumftue vas reclufum,quantum volueris.Quandoauxieirj* fum volueris referare,habeas filum fuJphuiatu,cHm quo collum vi* tn fex aut fepte vicibus circundabis,& accendatur ipfum fulphur pau latim cum candela cerea,& dum totum filum aduftum fucrit,ipfum vitru rumpetur. Amouecrgo collu, cVimpone vel extrahc quicquid \'olueris,Authabeasxria vdquamorinftrumenta fcnea,longitudi^ ms duorum cubitoru> vel paulo plus , in quoru extremitate fmt due» annuliiquorum vnum exhis;quod magis ad hocaptu videtur;collo> vitn imponatur,& modico elapfb tempore , ipfum vitru rumpetur» .& hocmodo poteris abfcindereparua vel magna vitra,vt voluens^t .eruntadeo cquatim abfcifa,ficutfi cum aliqua ferra adempta fuiflent» Quorum formaefthaec

Demo diftillandi acetu ct vrinam fiti manam,in quibus omnia metalla eaki natarefbluipoffunt, Caput tu N fupcriorib9 capituhs huius operis diximui in aceto diftillato foluipofle Solem,&quo <ri am per ipfum quintaeftentia ab ipfo plumbo & anthimonio extrahitur.NeceiTariu eft ergo pro tyrunculis, modum diftillandi defcriberc

Eftenim ciuiddam magni difcrjminis inter diftillauonem aque vit&

Diftillatioaceci cVvrinwdrcfol.metal. XXXlI*

&aortuQuiainaquavitprubftatiamcliorprimocIiftillaturJnaceco vero vlcimo.Jca q> aqua iiue flegma m vino fit poftenus,in aceco vc# ro antenus. fccideoquu meliorfubftantiaaceci perdiftillacionead receptaculum dilabwur,habeas opcimum acecu:quod habere potue*

m,ponaturincucurbitam,fupenmponcndoaIembicum&:diftin^ turperaneres,vel inbalneo mari*,cuignelento,donecnullaplusa> quacgred.atur. Pofteaguftecur frpius accpfepius fuperlinoua,fi for c.ftQturmacecoficate,cu quodammodo mordacicaceal.au? runcte> puseftamouendirccepcacuJu^almdinlocufuumponacu^quod (it bene lucatum & , gnis paru augmencecur . Quuqj videris paruas lincas albas,quafi nubeculas in alembicordiftJIabisTtodonecfpiri

cusegred,anC,r,quorum vaporofitatem videbis eleuari infupitm* <™b^*eo^

videbuntur cibi guecasfanguinesin a!embico,iterum ahud rccepto* num anceponaturA'tantunde difcilecur, donec coca^afcrXnC

bokm cakinacum pro fac.endo aurum pocabi!e,fed bene pro tinoen ex qua pocius auru pocabilecorrumperecur ck mel,orarecur Si ve-o

mmatum, queeciam habec maximam vTad lo^T^T AJ

exicencu , Valececiam ^^«feg^^ *& quas breuicaos caufaomiccemus,dum ecia no ut h v„ a ! P f , r P lcac^ difhllabis humanam vrinmfiZdo^^ ****** ^ apevnnamhominis fanguinei vel colerid fani, bibeus bonunmnum,quinondum cr/pefimu quincum annum exceOenc. DiftiJIetur quatuor vicibus pcralembicum in balneo iMana>,Poftea nrculccunn pcllicano per dies quadraoinca , & vfmreleructun Aln fepcies diftillanc, ofmelius.

F>

Modus diftillandicumfnisgcnerU me!.

De mcdo diftilladi mel quod ipfom aurum pocabile ingreditur. Cap. «•

EI (teftcjPlinio) a greco vocabulo dictu /xt Ai»# quod eft cera,vnde jxt Ai£e<j.i.mella,8t" ^iAiroa fiue ^iAiotcti, hoccftapes.Opcimu auce mel eft,vbi opcimorum florum abundatcopia.Po nunc aucem grgci inulca & variagcnera mellis; ItateT qu2etriafuntprincipaliora,Vernum fcilicet,quod melanthinu vocant,eo cp> cx floriJbus faui conftruatur, quos graeci , wfas dicur. JVlel vero arftiuum voanc horeum, quia cciam omnes fruclus aefti* uos nuncupant horcos,quum id ce mpus perexcellcntiam ab eifdem appelletur hora.Tertiumaucem genus mcllis eftfilucftre,eximicurc[? f oft primos aucumni lmbres.Enceu ld vocanc,ab Erica frutice,quae & fifarum dicitur:quae hcrba eo tcmpore fola florec in filuis , ideocg in clli nomen prcbec.Sed quia apud nos ncc lpfum rrel Atcicum, nec pra4cripca inueniuncurgenera,accipiendum eft denoftrace , meliori quod inuenin poceft,& hoc debet clTe rubicundujfpiflum , & nullsf in fehabens aquofitacem,imponacur incaldare, vcl in cap&am ferrei in quantitate qua voIuens;addacur aqua foncis puri3in quacicace mel lis,cVcoquacurfuperlencum igr em,femperfpumas colando, vfqj ad confumpcionem aqua?,& hoc fiac per nouem vices, Poftremo ve ro coquatur,donec in fpiflicudinem propriam mellis reducarur.Exin de circulecurin balneo jMariae,alefado in pr^mo gradu caloris , pcc dies q uadraginca.Quo fadojimponacur m cucurbicam,qua£: fic lo» gior &aItior cp in alns materrjs diftillandis,& fitde terraab intus vi treata,ponatur in balneo Mariae,diftiIIando peralembicum. Et fi for (itan mel ipfum velitafcendere,habeas pannos madcfa&os fngidost cjui circum cucurbitam voluancur ab incus peralcmbicum ; cxexibit primo aquaclara,qusedebec referuan fegregacim3quia valct ad elon* gandumcVcolorandu capillos. Poft hocexibit aqua ricrina & aurea cum oIeo,c\' hancicerum iegregacim cuftodies. Ec haec aqua fecunda habecur apud quofdam cyrurgos loco balfami artificialis.Vaktenim ad locainceriora lixanda & cyrurganda , cVadpIagas profundas mu «ii6candas,& euaad erines colorandos.Tertio vero & vltimo diftilla

Flectus modus faciendi aurum potabife, XXXIIII

bitur per ancres,cV exibic aqua rubicunda,dtclinans paru ad aliquS nigredinem,cV valetad mundificandum & incarnandum plagas.Si crgo de priori aqua volueris habere maiore quantitati: ponacur ipfa aqua prima fuper feces fuas;& diftillabis,fiaic prima vice fecifti. Ei cjualibec aqua vd oku fcparacim in phiala fua rcdudes,&: cuftodies*

Deauropotabilicomrnuni Cap.tfr

Vum infuperioribus capitulis traclaucrimus de modo,quintam eflenria de omnibus rebus quaeformam habcnc & fpeae:extrahendi:quae ^g^i-^r. maximc ad aurum potabileconficiendu admi' " gjl niftrant, videbaturnobis no moportunufore»,

fi paucade modo 6Vvrjs varrjs fadendiaurum pocabile,per quod vi ta humana quafj acomipcionc,fciIicecad cerminum asraus nobis pre lcripcum confemaremr,diflercremus.Varrj enim operantur vane, S>C quifcpfuum laudac,a*juis laudabilenon fit. Quatuorenim modos prindpaliores muenio,perquos antiquitus aurum infubftannam po tabiJeredigcbatur.Tamen neaures chyrunculorum cenues obcunda breuiorem dedaraboviam cVcommuniorem Rufticoriienimefta* dagium,crjca fem ita non poiTeabcrrarc.Monftrabo icacp via facfs tri tam dC vfi:atam,ex quaopcimampoccris habereprachca. Eftetcnimj (ccrecum ab ipfa quinta eflencia extra<ftum,in quo philofophi anci* quimaximum habences laborem, Qmen omnia nobis occulcarunc «x ratione,quia habcc virtucem occultatam (quam diuina ptouiden* riaeiindidic)perquam muencus ipfavenuftaccm&robuftacZamifr fara poceft recupcrare,per quam etiam toca fenedms abigitur,non ca men ex eo gradu in quo eft,fed reprefencat hominem antiquum efle iuuenem,fi de eo vtatur, vc infracopiofius docebicur. Ec harceft fub ftancia &C maceria prima,in qua veceres philofophi cancum laboraue runc:vt poflentaliquo modo fubftantiam 8>C natura humana a cor<» rupnone praemacura conferuare.Omnc enim genus hominum (cefte Scaginca philofopho) cupibile eft; pofle a corrupcione praeferuaru

Confeclio Auri pota.lo.de ToIeto,& Hugonis Cardinaliu.

Sed adeo optimo maximo praefatu atq? prcdeftinatu eft ,femelnos deberc mon»Vnde Cordubenfis nofterSeneca non il!epideait,nilcet rius effe morte,cV nil incertius hora mortis.Etdiuus Paulus,iStatutu eftomnibLsfemel mori.i\onpe(vtdiuus aitpropheta) oes in Adal mbrimurJmpoftibile ergo cft,pofle nos inuenire materiam corrupti bilem,quca corruptionenos prarferuct:quum nihil htfub cce!o(te* fte Anftotele)quodcorruptionis fitcxpers . ldeocj? nobis inuemen* dum eft aliquid incorruptibili vicinum.Cenfeccp qsplufes in hocla borafle,vtecernaliter viuerent, quifcripfcrunt,ipfam quinta eflentia efleadeoperfecla &incorruptibilem,vtei nihil defit. Hocquideeft falfiflimum.Nam fi eflet adeo perfe&a,vt nihil ei dceflet, faceret nos eternales.quod eft contra voluntatem dei : vt iam fepius didum cft. Poflumus tamen inucnireviam cVartem, prolongandi vitamnoftra vfcfi ad terminum nobis pra?(cripturn,dum.modo timeamus & vcne remurdcum,vtiuftueftcVdignum,regimecf hab«amus,quodvitac noftramon fit incommodas.Ideoqj loannes de Tholeto: cV Hugo, ambo cardinales , fecerunt aurum potabile m hanc viam , qu0 quide fcmper in omnibus cfculcnns vtebantur,cV pro thefauro abfCOndito habebant.Ethocfic ficPrimu cV ariceomnia habcas aquam t m qua poflit diflblui aurum,cVargecum,cVomnes lapides preciofi. Echcc

fithocmodo.Accipefalisamoniacijfalisnitnarilib.uconterantur^ puluerifentur in morcano. Pofteaaddefulphuris viui,|.ujyiercurri fublimati |.i.conterantur.cV mifceanturomniafimul.Quo fa<fto,ao* cipe de di&is rebuspuluenfatis inpondere f .in.diftillccurcum ione lento,in fi ne ipfum augmencando,ficut fic m aqua forti , quia ipla a* quacum magno impttu egredietiir.Et fac,vt poflis haberc libra vna ue dicla aqua,quam rclema i n vitro cu collo ftnCto,bcne redufo.

Virtutes & vfu s aurl potabili*; XXXV

Ecqtiando volueris facereaurumpotabiIe,Recipedeauro finiffimc» v.rj.vel.J.i.vel quantum libuenc,porcs enim facereadpIacicum.Mal* leecurinlaminascenuiffmas,cVquanciTpoceris fubnliffimas. Ecpro vna parce aun capias partes cres merairrj,qm nondu fuenc fublima.» tus,caltfiacincrucibu!oveIcigiIlo,donecfumefcac.Deindefiacamal gama,inmodum pulus,cx.'camdiu ama!gamecur,donecomniabene fimul incorporentur.Quuaurem fij:r;rbene amalgaimcum^funda/ turinaquamfngidam. Poceftetijmfieriamalgamacupingiied.ne que in bombardis remaner.poftcp fepius excorfa fuerincQuu cnim fucric materia liquefacta;debec fundi in bombarda , 8c hinc 8c itlinc agitando opnme amalgamari.Et hoc facies toaes,agitando 8c cocu* ticndojdonecpulci affimilecur. Poftea poderctur,&cantunde de ful phure viuo acapias,quancu poderabic mercurius cVauru.iceru in vr ceum lmponendo fuper 'gne,6Y canndcm agitando.doncctocu ful* phur comburacur.Poftcp auccm ab igne fueric extractnm,icerum co teracur 8c mifccacur fimuI;ponendo fuperprunas,donec rubefcac. Quo facftordeponacur ab i^nel 8C inuenics aurum tuum opcime 8C (ubciliflime calanacum.De hoc ergo aurco puluere capies,> .rj. 8c dc aqua pracdicra.|.i.&imponaturin vicrum: cum collo longo ipfum onfioum optime claudendo,vc nullus vapor vel fpiritus poffitexha* lan,cV m iccu oculi lpfum auru fundecur : 8c in aquam puram con> uertecur,cicrini quidem coloris,vc eciam, fi humana cutis cum ea cin gatur:appareacefferubicunda. Ec cumcaliaquapennaecoloraniur in Colorem rubeum. Ex quo eciam euenic , vc mulcjs res diuerfae in eam lmpoficac; diuerfosacquiranccolores. Namfnnprasdictam. aquam lmpofueris limaturam argcnn : vel argencum calcinacum; aqua lpfa colorem cceleftcm nanciicicur;exqua capilli 8c crines eq uo ru velalioruanimaliupoffunctingi in coloreccdi.Siveroirnpofue* ris argencu cakinatu:cu totide mercurio:conuercetur in colore nigru omma tingcns quaeappofuens.Si aut cupru aduftu lmpofueris; in viridecoloremmutabituT:6Vtali proportione crines finnc vmdes:cV omma alia,que cum tali aqua cinguncur,cVper confequens poffic ha beremultos ckdiuerfos colores exdiuerfisfubftatrjs impoficis,quae omitto,nc cediu lectoribus ingera. I fta enim aqua no fic ad coloran* dum fiue t' ngcndum,icd pocius ad refoluendum aurum,argentum|

De virtutc &debito vfuhuius aquac.

&omnes lapides preciofos, vtin fubftantiam potabikffi poftinteo' uerri:&: hoceft maximum fecrctum in medicina«Eft etiam hxcaqua id lepra repcrta propcer hoc,vtleprofi poflint cum ca lauari.Curacenim oriw ncm paleatione.Etideo dicut aliquitq> poflit ab Icprofis bibi, quod rnedicineconfultioribus relinquo.Ego etenim cenfco,id horridum, 6c a natura quantumcuncp corrupta alieniflimum,caufa recepte vm« nofa^Namvides apertcincam ingredi mercuriumfublimacum ; fal amoniacum fixum,&aquam fortem*Ptopterquodeftmaximchor rendunuQuum crgo volucris vtoperetur hocauru po«bile,Recipe aquam fortem feparatam a fuis fecibus praadictis , inqu© refoluwut nurum.&poft diftillcturper alcmbicum ignc lcnto*

Ethoc fac roties,donce ipfa aqua fcparctur ab auro, & in fundo rc# N maneat ficut aliquod butyru. Accipepoftea pimpinellaelibra femis. _^ Camedreos gencianeanafi.conceranturomnia optimej &fupcrin*

Confe&io auri potabjlis abfcp aqua forti, XXXVI

fundatiu dc aqua vitx brne raTtificata.Ponantur in vitrum per dicm & nocT:em,opnmc daudendo ipfum vas.Poftea difHlIeturperfiJtrii Quo facto,mifceacur cum prxdicfto auro fimili butyro:& ftatim co ucfKt uin aumm,habens colorem opri.mu:ficutcoIor croci. Habec ctiam in fc quandam dukedinem, ficut mel vel zuccaru,& hoc debcc fumi m cibo vel potu quando volueris. Natura enim optimeper id fuftentatur.Facitctiam bonam mcmoriam. Si vcro Ieprofus excola uctur,mirabiliter ci proderit,fimili modo etiam paraliticis. Eft enim ac£ jepr~f fpiritus adrecupcrandum omnem calorcm amiiTum . Bt hoc modo omncs lapidcs preciofi poffunt in forma potabile redigi : led non de besimponercnurciiriu,fedfaItemfulphur. Etideodequohbetlapi «» , deperaofo pot^ns capere: & ipfum opcime puluerifare , cV poft hoc _ r , cantu dc fufphuredcpurato imm:fcebis3& fimul ofa optime coteran P". , tur,cxinpuluerefubtiliffimuTedigantur. Poftcaponaturinngillo P. ^ fupaprunas,donecfulphuracccndatur,&totucomburatur,&"om^ "j ^ ms fctora tigilio recdlcnt.Deinde iterum fuper marmor tcratur fub , . tililTimc,apponendo tancunde de fulphurc depurato,ficut pnma vi* a * ce;&itcrum aduratur vt iupra.Et hoc etia fiat tercia vice ipfum pulue nfandofubtihifime, cVentprajparatum. Capedehinc defapidibus praedtctis,ita purgatis cVmundificaus | f$.& de aqua forci prsedicfra l.iij.imponacurinfimul m vitrum cucollo logo cVftncftOjbeneip^ fum daudedo,cVftatim lapides foluent.Quumcp fucrint foluri,ape riatur vitru;itaq?aquaforns euapom;cVtotafubftainiacx'vim amic tatr& videbis lapides pr.xciofos rn fundo feut butyru, de quo ooera bere prion modo,ficut fecifti debutyro aureo,cx: Q addis de aqua vi' ta;,cx de fpcciebus prgdidis, habes verum aurii potabiIe,quod habefj

multam operationcmmvarrjs &grauiffimis cgritudimbus.

De auropocabi.abfcpaquafbrci. Ca.i4. Otcris etiam facere aurum pocabile abfq? aqua forti,& hocmagis conuenicmedicinae,cp lllud dc quo iadi<£tu eft,du tuu amu folucris per ao qua vice ad habeda vim fuade Iapide hoc, qui dicitphilofophicus,quifitexquin.e[Ten.pcrfe parationequatuor elanecoru,ficuc ia fupra fept _jj us eft auditu » Habet enim ipla quintaclTencia tantam vjrcutem,vtquicquid ineam inunifens,eiusadfeefficaciam & vimattrahat«Dumcnim Qmemmorcuam acoriupcionecoferuet,

Quo pac"io aurum" rite potabile rcddi qucat.

quantomagis carnem humanam adhucviucntem,&inquajcfl:fpiri tus vitx.DJg^rit quocp omne indigeftib^&omnedigeftuper na# turam fuam cducit. Et ideo omnes malos humotts &complexiones naturas humanae contrarias,a corpore cxpellit,quu non fit elemcntu, fcd fubciliflima fubftantia ab elemecis exrtafta. Et quonia ipfa quat tuor elementafuntcorruptibiliaioportet ergo habcre fubftantiam in corrupcibiIem,vd uicorruptibili fimillimam,& hoc eft ipfum qumc tum cfle.in quopoceftrefolui aurum;&omnis eius vis exrrahi.Au* rumenim nullam corrupcibilicacepaciturabipfis quacuorqualica* tibus:nifi artificiofe,non autem per natura.Quis enim vncp viditip fumauruin aquapucrefieri.Quisabignecoburi.Quis abterracru ginzactrahere.Quis denicp cognouic lpfum ab aerepofle confumi. Sed harcin omnibus alrjs fubftantrjs func poflibilia.ldeocpcum au rum lpfum quintas eflencia? apponicur 6Y admifcecur,pocabile appel# lacur.Ideoq? magna» fcienciseeftjinucniremodum fubcilem,sd rcfol uendum anrum,cVinformamporabiIem redigendum,ncfortc,quu: putares te feoflc aquam vite, aquam mortis facercs.Hocergo aurupo tabile debecfieri cu aqua vicaere<fte&dcbicc,vt decec , re&ificap, ab* ftradhs quatuor clcmcntis ab ipfb vino.in quo Jacec. Ne etiam fadas fanguinem humanum,materiam peflimecVfendeolcncem ,quiaibi vires fuas pcrderetlcvactrahcrctomncm fetorecxoleo fanguinis hu<= mani.Etii non fieretcxipfa terra,exqualapis philofophoru compo* nicur,non pofles refoluere lpfum SoIem.Q^aucputares ftcerc aqua igncamsidplane fbrecabfurdumoVnociuu vcenti , & ideo no cura* bis,fi fic modicum dc haccerra,quiaquancumuis modicu,maximam habec virtucem.Caueas cciam,ne cerra alicnam accipias,fiaic faciunc a* liqui,quicapiunccalce,aJr) verocineres falic;s,alrj carcanimaduftumj ali) denfcp cinercs vicium,ficuc iam fupra copiofc enarrauimufJBt cu bacterraalienaeftimantfe facluros aquamvitaeiquu no fdantfeprae pararcaquammortis.SicucaicGeber:eflecerram 6Y medicina inco' pacibilealcerius mixcionis,vciam fepius diximus.Ifta enim terravir* tuccm confcrt ipfi aquaevita?,dum fueric ica fa<fta;vt fupra docuimus. Oporcccergo habere modum feparai di quatuorelemcnta , vtpoflis faccreveram aqua vica?;vel potius quintam eflentiam, m qua porcft refolui auriim duplici modo.Primo cum aqua vicc,qux virrutem fn am exlapidephilofophorum atnahit. Sccundo veroredigedo3uru inpuluerem,fiue calcinando,vcinfra doccbitur . Quu voluens ergo

Reclificationes el cmcntomm varitf. XXXVII

feparare quacuor elementa ex fpfa aqua vicae,fiue ex vino , de quo fit modus aqua vic:r,oporret te acdpere vinum quamoptimum & magna quan {^.pararl tirace,ponendo inmultasaicurbicas dcavtpoflicbonaquancicas m ^Ua€\c quamhbet cucurbitam inqredi.Ec cum cotum vinum fuerit diftilla* mmta# tu,pones ipfum a parce , et flcgma quocp fegregatim feruabis. Ec vi numdiftillatum ponacurfemperfupcrfeces fuas,etquum flegmaab ipfa cerracanqjafecibus fuis ruericcxtra<ftum,remanecinfundo ip' fa terra.Qj.iu eigo egueris terra?, quc eft materia combufta t vt fupra diclu eftjOpcimelaueturc-jm flcgmace,vtiam monftratum eft,vtnil dcfubftancia combufttoneolence remaneac,& per hancipfa aqua vi tx iuftificacur. Efteciam alius modus fubcilior.Qj.iii ipfum vinum aT{9 nio fueric excraclu a fecibus fuis,redpiatur flegma,cu hoc quod in diftil-' d9 fcpa latono remanfit:aquovinumdiftilIacumfcparafti,cxsn caldan tam radi.4* diuadignem temperacucoquatur;donecinfpdIicudtnemellis lique elcrneta facfti dcducatur.Poftea ab ignc rcmoueatur. cV frigefiaUvfqj in diem fequentem:&videbis /apillumquafi modoinfundorefidencemlita daru;ficur fi dfcc fal nitru. D:inde colecur aqua:ec olcum fupernatas &«pfum flegma fuper lapide vef terraprardifca fundacur, djn-Ca fe? obusfuiscIarificetur.Hocfaclo:(cCundariebuIliatur:&infrigidetur vt fupra.Et hocfac tocie;,doiie:cerra ab lpfo feparetur , Ddndcexic* cabis ipfam in furno reuerheracioms;in vafe mudo,quod i n fupcrio? ripartcficapercumc

Et inhacfornacereucrberato

ria camdiu calcinab;s:donec iii

fubftanciam albifljmam niui

fimilecouercatur.Tamenancc

omnia cepcrabis igne;ne a ni'

miocabremaceria fundacur;

quia fi hoc ficret : magis aichi

micq> medicinecoucnirec.Ec

quu ipfa cerra fuericfacis caici _

nat,!:ponaturinvittucucollolongo:fuperquamponaturvinu fu>

pra diftilhtu:quod debet a fuo flegmatc efTe feparacu:Sc pucrefiac in

balneo JMana^per duos auc tres dies:Poftea per alembicu diftilletur

& videbis lpfam terram cu aqua in alembicu afcendcrc : ficuc damm

criftallum. Et inhac aqua poteft folui purum aurum: laminatum in

Redtificatio quatuor elementorum,

tcnuifTimas lamJnas.McIius tamcn foret,fi eflentfolia aurirquiafaci

lius refoIucrentur,cV in fubftancia potabilem conuerceretur . Fi t etia

aurum potabile » feparando quodlibct quatuor elcmcnroru fegrcgay

im,cVdeindeexcrahcndo qumtam eflenuam , in qua poteris foluerc

Solem,cVin aurum potabilepermutare.PraHupponitur tarne,quod

urumfitintenuiflimas bracteas laminatu.Ecita quandofpiritus,fi

ut anima a flegmate fuo tancp a corpore abftraclus eft per alembicu,

^fsefeces fiuccerra,qu3evlcimacim in diftillaconorcmanferuncacci*

iancur,cVquaccrcantundem defuo flegmacc.cVimponancurinbal

eum Maria?pcr dies nouem,donecbenc putrefiant.

VIDE FOLIO XXXV.

^oftea diftillentur per alembicu,cV exibit oleum citrinum.Et quado

on poteri t plus afcendere in alembicum,fcias tria adhuc in diftilato*

b remanfilieelemenca.Videbis cnim ipfamaqua fiue flegmaexire

aru,aer autem in fundo remanct,ficut oleum aureum.Poftea fepa«»

:tur ignis a terra,accipiendo quatuor partes flegmatfs t cV vna parte

terr32,cV digerat in balneo Mariaj cu igne violenco,cV videbis olcura

rubicudu,in quo eft clementu ignis cVaque. Et ita habebis quatuor

qual itates feparatas,quas rcduces tande in quinri cflentia, ita q? terra

caltinetur in fornace vitrcaria per treshcbdoiriadasjdcinde fuperfun*

des flegma,et digercs fepties,et toties diftillabis. Et ita habebis aqua

Aqua folis,in qua poteris rcfoluereSole fubtilifljme laminatu « Et fcias,cj>

Solis. quatoplus vlcrafepce vices dcrerrafua,qua eciadrximus lapidephi

lofophoru,diftillaueri s,tato nobiIior,pra»ftacior, virtuofior,cV efrica

cior ent,ad refoIuendu.Et quu in hac aqua volueris refoluere Solc"t

habeas foliaauri fubtili{Tima,cV ponaturin vicru cu collo longo, cV

quu habueris vnaparcem de auro ,fuperinfundas trcs parces de lpfa

aqua vita»,quc/ detcrra prasdicfta p feptevices fit diftillata, cVponatur

in balneu Maria;,donec refoluecur . Et ita poteft ficn auru potabile,

ad fuftentanda natura humana;cVoes cgntudmcs expelledas , cVad

faciendu homine reuiuifcere,cu a quodam medico cefcretur mori;cV

idco omni tepore habeas tecu.N otandu eft etiam,quale habeat virtu

tem ipfelapi!,;perquaopcratioaquccopletur,quiafpiritus vbi vulc

fpirac.Et idco quicucp hacarte ignaris oftendit cV manifeftat,eftma

ledictus.Qui vero doctis cVfapiencicamatoribus;hicIauro eftcoro*

nadus;hic cedrodignalocutus.EtmuIti hacfcicciaqua;fiuerunc,fed

pauci ea inucnerunt . Quu ergo habueris quacuor clcmentafeparata

Dc auro potabili abfcp terra vel aqua forti. XXXVlH

quodlibctfingulorureferuabis. Nam quodlibet fmgularem habet opcrationem.Etoleumquodabaquarubiamdafeparatueltperdc^ Aeris mentum ipfius ignis,optimcconducit adolcfcentibus , & eos in vi* virtus» gore:roborc,venuftare,8c' pulchritudine corroborar, nec patitur ali# quem fanguinem putrcfieri,omnI etiam colera educit,cV flegma ora necxpellit.Eft quoqjmaximegencratiuum fanguinis cV fpermatis, Ideoq?quicucpvolueriteovti,fepiusdebetfleubothomifare,quiaa* lioqui vcnas pcnctraret.Et fi homo ante trigcfimu annu eo vtatur ma ximoperecrefcic,ica q? omncs mirentur. Valetctia ad vifum rccupcra du, du omni die vna gutta inoculu immitcas:per fpaciuvnius meV fis.Coducitetia maximoperead audicu perdicu. Elemcntii aut ignis EfFica* cft ipfa aqua rubicuda,quc de oleo ancecedeci eft diftillaca.Et hoc ad cia ign« oiafuprafcripta valet. Ecexfenibusfadcapparerciuucnes incolore. Debetaut eo vci cu modico aque vitc fencs,icd uiucnes cu optimo vi no.Tolht oe> cgn tudines fcneclucis,cx: idco appellatur Elixir vitc.Et Elixir ( hoceftmaximu fecretu in mcdicina3quod nunquaab ahquo mcdi* vitae. corii cra&atu fuit.fed bcne ab ipfis phibfophis.Q^ aut medici de ea reticuerint,id ideo arburor eueniiTe,quiahabcc quanda acuitace,qua de cerra fiue delapide philoibphoruaccraxic,6Video no conducit vte tibusjefttamenfecurius qj id quod fitperaqua fortern.

Dcauropota.abfq, tcrravel aquaforti.Ca.Jf Odus autem faciendi aui u pocabile abfq? hac acuitate lapidis vl aquc fortis,fic cft, Accipe mcl cVguttas guttatimfup marmorfunde,adden do cVfupei*imponendo rpfa folia auri, fcpius tercndo,fJcutficuauroveIisfcribcre, ita vtnil pcnitus de auro appareac.Etcfi triueris ita.f.ij. \d.fi).dcauro,fincs ita ftarep horas vigitiqua tuor.Potcris ccia a ddcre de fale comuni prarparaco.fed no eft nccclTa rium,nifi vcciciusmatcriateracur, Qunmqj maccna ita refcderit per dicfcufpaciu,ponaturin vas argentcu,vel in aphum Jatu, fuperinfun dendo dc aqua tepida,diftillata a melle^vel de aqua fontis diftillata: &mclab ab ipfo auro (eparabit.Si aut.impofucns fal.hocmo quoqj feparabitur. Deindccolabis ipfum fai,fupennfundendoaIjaaquam diftillata defupcncV refideat:vt fupra:& foluetur pan mo,vt dictu eft Etcu fal immifaicriSjfepius ita facies cpjfi nullu immifcuiftcsjdonea totu feparetur & refoluatur.Deinde iterii fuperinfundas aqua:forma

G %

=

Deauro potabili abfcf cerra vel aquaforti;

prjcdic*ta,cV imponas in cucurbita , diftillando in balneo mariae,ita vt folu auru in di fti Ilatorio remaneat : cV q> fal 6Y mel ab ipfo fepare* tiuvSi vero no admifcuens fal,eo logius fuper marmor terenduefh Ouando vero totu mcl ab auro fueritdiftiltatu, fuperimponatur,8c" iteru diftilletur,6V hocfacies duabus auttribus vicibus.VIrimo aut, cHiandoperfecle ccgnoueris::otu mel abauroeiIcfcparatu,fuperim ponatur de optimo accto:ita diftilIato,vcfupra docuim^oV fitdeme liori vino,quod poteris habere,autquod de vino cocfto fit diftillatu & diftilletur quatuor vicibus . Quu vcro vltimo ipfum acetu diftil* laueris:abipfodiftillcnturtrespartes:&:quartaparsremaneatinfun do diftillatorrj Quiafvt fupra dicftueftjdiftillatio aceti & vini, con* traria fibiinuice funt.In vino enim meliormateria primo,in acetovc ro vltimo diftUlatur.Hanc igitur quarta parce,qua2 in fundo reman fir,debes funderefuper ipfum aurfijcVita quiefcatpertres dies,poftea diftilletfimuI.Deinde totide de aceto diftillato fuperimpones: ficuc in primis,fed oportct q> fitpofitu in fimo cquino,veIin balneo ma ria\In hoc ergo accto auru fubtiliftime foluitur,deinde per diftillatio neicerumabaurofcparetur in balneumar. Pofteafuperinfundatur flcgma de aceto diftillaco . et itemm ab eo diftilletur in balneo mnse, & dcmum flegma fuperinfundede flegmate , 6V diftilla lterumpari modo. Ethoc factotics,donecad numerum feptenarium perueneris. Poftea quum fucrit fepcies diftillatum: imponacur de aqua vita* , & iterum p diftillacione ieparecur. Vlcimatim vero fuginfundes alia a# quam vita?:qu2enuli um rn fe habcat flegma,6Vab eo pari mo feque itretur,6chocfiatduobusmodis.h;thacformadift/llabisfubtiliifi<» me ab lpfo auro mel:acetum:6Y flegma:vna cu a qua vicaSoVeft opri me digeftum &pparatu,adfoluedumindigeftiuoveI circulatorio in. ipfa aqua vita?:qu«eft q.e.Quinn auce volucns faceieaurupocabi Ie,Accipiatur de praedicfto auro refoluco:5c fuprafcripta aqua vitae fu permfundatur,cuius duodecim partes alapidis philofophici vnafint diftillatar.Ecponaturadarculandum in balneomaria?:pcrdies qua dragmta,vel diutius.Ecicareloluctur auruinaqua cicrina.Sed quii omniaad aequum fuit iudicanda,habct m fequanda mordacitaievd acuitateexipfoacccodiftillatocVquintaeftenciatqua:cftdiftilIatag ipfum 6Y de ip(o Japidc philolophorum.Ec f> huncquafi p aqua for tepotei-i foluiauruin,no taineefticanociuum,ficucfieretpcrai]uain \ forcc,Iicet quidam fmceiiu» opuiionis.vrccnieanchominibusfanis-" jp e cffc valde vtile. Aliquado tnim videmus aliqua vdha cffe egroos?

Veriflirria via fadendi aurum potabile; XXXIX

qux fanis poiTunt incommodare,&: hoc fitpropcer violenciam & in fecftionem nacureinfirmi.Sed quuipfum aurum potabile debeac po tari ab fanis,vc in fanitate pnftina conferuecur,noftrirecenciores phl lofopbi acceperunc pnedicftum aurum ica puluerizacu,vc iam audicu eft • qct pr^paracu fic abfq? quincaeffencia acetidiftillaci,fupennfun dcndo vcram&recftificacaaquam vitatob omni flegmate fuo fepa* raca abfcp pnediclro Iapide per cres aut quacuor vices,iccru femper ab codiftillandoricacpfempetinfinediftinacionis quoddam humidu deauroreiriafic.VIcimo vero hocipfum humiduacceperuncinvna parcc:& dequimcflen.parces duodeam : &:pofueruncin cucurbica, fuperimponendo alembicum cecum,&: circulando ad minus per_dies quadraoinca ln balneo mar.& habebis quocjj vcru & iuftificatu au* rum potabile,ad prcfcruandum fanos ab infirmitatctcV ad Uherandu egrorosa reorbo.Poflec camen ex tali potu aliquodincomodu orir* ex raciofie,qua in luprafcnpco capiculo nono allegauimus,quia inlo oinquo ccmpore ftomachus human9 poflfec ex hoc deauran.per qua deauracionepoffccperdcrefuaconfuecam digeftione\cxquo quancu ftomacho incomodi poflfec orin:quifq? eciam minime medione gna rus fcc le drjudicare poceft. Qua ex racioe moci,ponus comodare c|$ nocerc hominibus velimus.fcclicet a plenfqj hums fcienciepericiori bus poflim infccT:ari,q? canca fciencia omnib9 in vulgus propalarim Hoceo facftu cfleeifderefpodemusMommb9 equeprodeflevelim* quii d:c^cSaIomon,abfcondica fapiencia&abfcondicu chefaurum nihil prodeflc.Ideoq? ver.flima viamfaciendiaurupocabikproinge nioli capacicace docebimus,cpcp mediuftidius no ficbene deces t cacu thefauru rc(erare,came id magis pro docftis & bonarii arctu amatori* bus,q; pro ignaris edicu eft.Ideoqj velim oes prccari,ad quos hoco* pufculu noftru peruencric,vc fi qd fecrccioris (quod lndocftis propala re ncc phas nec aequu eft) dixerim:cp forfica dicendu forec,cquo ani* mocofulacNaquudiunocfcucp hocCiceronianumihi obuerfaret, no nobis folunacos elTe,(ed &' partede nobis fibi vendicare,&parte amici.Quuq; fipietiflimus Salomodicac Abfcondicafapietia:c,Sca tim igicur hunclibru\\t &:pacrie&:paretibus meis honori &' vcilica* ti forct7in luce ederc voiuim9.Licec eni pro indocftis aeque ac pro do# ctis cdiderinr^no cii abs re id faccu elte quihbec muidus fciac , quu {umus oim crcaturarugmicoracq? pacer aequo IuminefoIari,& pro bos & improbos viucec.Maledicl:9 eni eft cj propria vulicace, reip.co

G 5

Prarripui modi fadcndi aurtim potabife fcodopi£ponit.Et q>cf abimperitis poffitfloccipendi,fdotameno nullos doclrioru mea paru.1 operam vfcp in coelu elaturos.Idecxp vc nflimu aurii ootabile te docebo,rm mccopimoni nullus noftratium philofophoru refragari poteft,du rabones naturales hinc infra pofiV tas perfpexerit:Scio cnim aliu inter alchimiftas,6Y aliu lntermcdicoi efTefermone.Sed quii ccrcum pToincerro,proficuupro nociwofit cli ^cndu:ideoq? ipfis adhercbo medicis,quiuMar.f]Ci.dicat: nullu vn^ qua antiquoru philofophoRifequutu fuifle viam hanc faciendi aurii potabtle,qua noftrates philofophi nuncfedtatur.Quis eni dujaitet de fole,que in aqua fore refoluut,quis dubitat dc mercurio,eu quo amalgamifanc ( vteoru vrar vocabu!is)quin nofint nociua. Nemo hercule,nemo nifi talpaforetcccior.Licctnon infider,ea pofle ingrcdi in auru pocabile.pro egrocis,ficut funt leprofi,venenu enim veneno pellendum eft:Scd mediuftidius nonconfulucrim eifdem vri,quum maxirne(vtquilibctetia mediocnter dodus coniecturari poteft) fint corrofiua.Simileeftde hocquod peracetudiftillacum,vel quod pef lapidem rcfol uicur.No tamcn eft adeo nociuu,ficut hoc quod per a* quam forte diffoluitur,tamcn habet quidda vchemeris acuicatis qua ipfa q.e.a lapidefufcepit.Si vero hcc ratio minus fufTiciens vidcretur quibufdam,vlterius poteft proban per di&u Galieni,q dicic nacura# le (ubftantia alicums vehemcntions motus efie incopatibile.Cui ct Anftoteles aftipulatur. Quodita eftintclligendiim, hocaurupota* bile:de quofupra feamus ment.oncm,no poffc fieri , niii per fuper# fiuamnatura lgnea lgfius q.e.que quide nacura igne; t quu vltra fuir debituterminuficfublimata,foluitSolecin(Time.Idtomeaopinio* ne,talis fup;rflua sgneitas magis inc6modachumanajnatur2e,cj?pro deft. Et hinc non abs ratione inuenicndus cft alius modus fubulior perqucm autu in fubftantiapotabile poflimus redigcre. Dcinde fi forfitan neceflarium foret,fuprafcripcum aurum potabilc poflit ad' iungi huic , fi ahqua lnfirmitas hoc exigerc:, inquancu fitneceflarm cgroto:tarr en iemper adiungendu eft dc auro potabili cx cordialib* ficutlapidib^^aut n argaritis,8c ceteris eiufdegenerisjlicet no dicatur auru potabi!c,cuu nullu auru in eius compofitionc inorediatur,pof fit tn ita nucupan:ob excell entiflima eius vinute,cV celerrima opcra tione.Interdu tamcn hocfolo vti licet.Ahquando \ ero m lxto cu alio quu volueris celemmc opari ad pcnet; adu;ga aliud no habettale vir tute.Intcrdu etia lpfum cordiale in vfu habcre poflum9 , admifcedo dealiOjficutegrotatis infjwmcas poftufabit. EthaeceftformavtencW

etufqj debitus & efficacior vftrs, XL

airro pofabili. Ancecp autadipfius copofitionepmienia. probabo anfitpolTibi!e,vel no.PrimLicrao,&anceoTa philofophiprobac& collaudat ipfumaiirii,eaex caufa,q? intoia metallaeft natura? tepera tacaffimibturq* ioli prop-.cr eximiu fuu mtore & colore.Appropria turetia Ioui,propcertepene.ldeocpcalorenaturalecufrigidicatemi' rabiliccr poceft cepcrarc & moderari : &humores ipfos coferuare ab interitu&corrLmcioe: idcoq? vircuce folis &iouis illi accribuimus, quoR£ eft officiu,accribuere fpiricu vicalem mebris interiorib/\Hinc philofophi ipfi probacnuIl.Treeflc apcioread vica h lmana aliqua> tulu a corruptioneconferuada,q?fubftanciafubcili(Timacx!duriiTi^ mam quafi incorruptibile,q'.irad interiora pcnetrat membra.Hinc ipfum auru Iubcilifnme laminatu,&cum fpeciebus cordialibus ad' mixtu,in puluereeft redigedu.Propterea dicit Ioan.de nipefcilTa nos oportere habere eonfiderationeadoperandu poflibilia,&impoiTibi lia fubtcrfuoere. Videmiis eni plura mirabilia de calibe,plubo,ferro, fbgno,& aroc nto,quin exiftimcnus maioreeile efficacia in preciofio ri,{Tcuccftipfumauru.Videmusecenim(teftcALncena)aquaipfamf in qua candens extinguatur calibs,fluxu ventris reftringere, & lncc* ftfna congregaca quafi fimul conneftere.Quod & in ipfoferro vide re licet. Quanto crgo magis hoc crcdendu eftde ipfo auro:in quo nul lueftcorrupcibilede quacuorelemencis,ficuc in ferro:calibe,&ca2CO ris.Si enirofecalibs virtucehabetconftrinoendi, &quaii colligandi ipfa vifcera & mteftina fimul,nonne videtur hoc in auro pofubiliusf quum fi c purius: iefecacius,incorruptibiIiufcp ipfo calibe. Secundo eciam poteft proban exritioneeuidcnti &cxperietia,quu lpfum plii bum fepius ftinditur in aqua, in qua lamina auri,vel calibis, vel fern ficexcincla; videmus ipfum indurdcere . Ethinc poffumus aperco cognofccrc,ipfam aquam abftraxjfle vim a materia,quaein lpfa fic cx tmcta.Econcrario etiamperquoccidianuvfumexperimur, q> fi fun<* daturplumbum in aliquam aquam , &deindein eadem excingua* turferrum,vel calibs,vel aurum,manifeftiflimueft,ipfum molieice* re ex aqua,qua»a plumbo vim extraxit , quam molliciem non habet ex ipfa nacura. Itacp ficut hocde ferro & plumbo cx vfu quottidiano compertum eft,ficetiamillud deauro . Ec hiceft verus modus apud philofophos naturales deauro pocabili: ficut Marfilius Ficinus di' Jc tripH cif Non camcn q? corporeaeius fubftantiabibacur, fedipfavnv civinl!. tusefficauacpexipropermodumfubtihfTimum extracfta. Quoni* i.&. :. amomnmofalfumeftcredere» ipfam materiaauri mgredi humani cap. 10,

Dcauropota.cum fpedebtis aromaticis»

corporis compofitionem,ficut pulcherrimeprobat preallegatus Fici nus. Vcl etiam q? corpori humano aflimiletur,vcl quodin fubftami am potabilemcouertatur.Oportcretenim ipfam primo in fanguine tranfmutari,poft hocin carncm,quod eft impoflibile proptcr fua du riticrruEt ideo fciendumeft,q? incppluribus rebus auri virtus huma num corpus confortat & fuftentatjquae quide fubftatia materialis n5 ingreditur compofitionem.Nam ficut ipfe magnes per fuum nitorc per quem auru mgreditur , id ad (e attrahit, fie etia ipfum aurum pct fuum eximiumcandore,virtute rnfundit aquae,in qua extinguitur» perquamhumanum corpus rnirabiliter confortatur» Ideocg quiau* rum ita conuertunt in fubftantiam potabilem,per aquam fortem,vcl (ficutfupradiximus) peracetum diftillatum,magisvirtutemfuam cormmpunt(quu eam exipfo extrahereeftiment)cjj nobilitant.

De auro pota.cufpeaeb' aromaticis Cap.ttf. I autcm velis facere aurum potabile cu fpecieb* {impliobus,quaru alique educuntfuperfluam humiditatem , aliqug vero confortantmembra nobiliora, Ideoq? tali auro potabili vtedum cft cu lufto cV vcro regimine & dieta,vigilandi:dor micndi:edendi,bibendi,replmdi,euacuandi.Et hoc fit ita.Recipeoptimi vini quod habere po

teris libras triginta cV duas:& ponatur incaldarebalnei Mzrixtdc ta

tundediftilletur^vtad vnum cantarum redigatur.

VIDE FOL10.XV.

Deinde accipe aliud vinumacVpari modo diftillabis.Et hoc fac toti* es,doncchabcas tri^intaduas lib.vim diftillati.Pofteaaccjpies omne vinumdiTfrIlatum,&ponaturitcrum in caldare , cVdiftillcturtoties, vfqjadconfumptionem medietatis.Dcmdeponaturin cucurbitam &diftillctur tamdiu,quoadomnis fubftanna aquea rcccilerit. Po<» ftca diftillctur in balneo Mariaiquater, cVaddantiirpoftdiftillatio* nem ha? fpccies.Ligni alocs crudi, cardarromi , aibcbarum recentiu ana.$ .i.Cinnamomi,nucis mufcatc:macis,zinziberis albi.macropi* pcris:granomm paradifi,fandali vtnufq?an.5.iii) ♦ Hccoroniafubti> liftime pu!ucrifcntur,c\ in vitrum imponantur,iupennfundcndo vi nuni diftillatum,optimecjj vitrum claudendo ponatur in balneo ma ric per dics oclojfupcrimponendo alembicu , & diftillctur igne leto>

Virtu tes auri potabil is, XLI

Deindcponaturincucurbicam ciicollologo. Pofteaaddancurauri puri foIiaci.$.r).gariofi!ata:;ambrcbon;E ana.$.i.Hce identide pulue rifentur.cV cjuum in cucurbitam pofita fucrint,claudatur 6V ponatur in ca!dare,m balneo lMaria?perdies quadraginta cVduos m corimio calore.Pofteaex-aftecur ignis vfcpad quartum gradu pcrfpaciu vnius horc cV cxibic aqua in colore auri. E? hsec aqua referueturfeparatinif quiaeft ipfumauru pocabile. Deindeaccipe Iibras quatuor deipfa quin.efien.cV addmcur auri puri,margarirarum,ambra2 bonc,mu' fci,amomi,anifi,cardaniomimaiorjs,zinzibcr/s,cinnamomi}zedoa riae,maas,nuc;s mufcata?,gariofi!ioru ; croci orientalis ,cubebarunu lioni aloes.tuibith mundi albi.e!e<fh cVbcnegummofi,agariciaIbit qumq; mirabo<anorum,folioru fena?ana.$.i.riuedfeni.|.rj.et femis alocs fuccoccrini.f-.irj.H ccomnia fimul concrica,ponacunn balneit maria^pcrvnumefcm mcegru.Ecquado volucrisconfcruari alique j'n fanicate,dabis ei in potu deprirra aqua diftillata.j.i.Si vero homi mmaleiano cVegroco,adliberandudeinfirmicacedabiseide aqua prima9 i.cV de aqua fecunda^.rj. Si vcro egritudo eflet valde incefa poceriseidaredcprimaaqua9.r)cVdeaquafecuda.5.i3.i.Ecinhoc reccpto cft fecretu fecrecorum, ad naturam humanam fuftentandam vfcp ad tcnmnum nobis a deo praefcripcum. Ec ideo dicic Auicenna,. Recipe dc laoia nigra,concundacur in morcario IaDidco,cV fuccus que cxpreftens.diftillccur in balneo maria?pcralebicu. Pari modofiacdc buoJofla.Poftea de qualibetaqua cape.f .fj.addancur auri puri opci mi foliati grana.iij.bibacurfobriecnbus dieb us concinuis , corpore tfi prius purgato.Valcceciam aurum predicfcumcocra lepra,dum bt bicuromni die.3.1 primi;cVfecundi3 rj.cuaqusecaponis vetens di ftillarai.f •fj.LulIius vero dicic,id debere bibi cu rali iuleb.Recipe Sy ru.aorefta2,Syru.acctofi fmpIicisana.|.f5.aqua;bug!ofiJr|.i.aquc cicorcx.7 .n.fiac iu!cb,cVdeturIeprofo cum auro pradicfto.Ioanes ve roderupefcillaaitfCpfihccaurum potabile fumaturcum aquaeceli* doniar.l.ij.cp maximeconfertad omnes egricudines.principalicerad febres echicas cVhydropicas.Ecnota,cp fi adolefccns vcacurhocauro a(j fe^ adminusduabus vicibus manno debecphleubochomifarc. Senex ethic.cV vero poceft omnidic fumeregutcam vnam cumguccis qumq? quin hydro* tse eflcn.itomacho adhuc ieiuno,cVper horam incegra poft fumpcio* neieiunec;quiamirabilitercaniciem expelhc . Cofbrwceciamcorjcx: cerebrum,cV omnia alia membra pnncipalia.

Dc auro potabili ex fl oribus cordialibus» Cap.?7,'

Eftinaueramus,nil vltra deauropotabili fcn> bere,Sed verusamor,queergaoes ftudiofos habemusjquos fcimus efleauidos,melioract vtiliora legedi qj hactenus fcripta fintJdeocg ne longis verborum anfra<ftibus , eoru aures tencrrimas obtundamus : ipfum veru aurum potabileedocebimus,quod quide nullus vn# quaphifofbphoru.quantumuis peritus, un* probare pottffcdicendo q? vlJo mo fit contrariu nature humang,quia poteft dari homini in fuperextefa &maxima egricudine* Et maximc approbaturab Arnoldo de vil/a noua: &a didto Marfilio fidno. Ec licet non ma<mis egeatexpenfis:n5 tamen ideo floccidendum eft.Ec hocfitita.Recipebugloilam cufloribusradice,herba:&omni fub# ftantia m dieclaro : dum tamen prsecedenti nocle nulla fuerit pluuia Luna ipfa crefcente:m bono afpeftu Iouis & veneris,coteraturcu om ni fubftantia:cx' digeratur m fimo equiho per dies oclo.Poftea diftil letur per tres aut quatuor vices,fcmper difhJ/ata materiam fuper feces fuas fundcndo.Poftcadigeraturitemin balneo Manacperdies qua tuor vel quincp, Pari modo capias quoq? boragine cu omni f ubfta tia tempore oVlunationibus.ficutdebuglofla eft dic"tu,femper feces jpfaspuluerifandopoftdiftil/atione: &materiamdiftiilacam fupcr ipfas fundedo.Et idcntide f/acde celidoma &me/iiTa.Et quu ab om nibus habueris aqua difti/faca,forma &modo prcdidis^mifccatur fimul per partes equales,cVponantur in vitru cu collo Iogo:ipfum £i ftendo ad fblem.Ec heaqua: optimc rcferuetur, donec voiueris eifde vti»Quu volueris ergo faccrc auru potabiIe:recipcdeaquispredi Jris infimul mixris Iibra vnam,ponanturin vas rerrcir,ab intus vitreatii^ & redpe lamina auri puri,non fophiftkati in pondere.f .xvi.vel plus aut ficuc haberepotens.Sed quanto pius,tanto melius. Etprazdicta lamina calcfiatad igne:doncccc>ndefcat, poftca extinguatur rn aquis pracdiclis toties,doncc quarta ipfarupars ficcofumpca . Et ita fenrit MarfiUfid.Poftea optme colet p pannu linteu mudilfimu:cx impo natui vitrir opcime claufum.Dehmc accipe margaritai^ pulucnfatai£ 5*iirj.fup quib9 fundancur aqua? vitas cx vino rubco quater diftii latc |.vi.ponatur in vitru benc cIaufum,cY' ponat in balnco marice d ho* ras.t4.&: quu fucric diftillatu,fegregatim quoq? cuftodics«Et qu& docuqj volueris infirmo opitu/an,qui a medids fit morci adiudicas?

Dc auro potabili ex qufn . efK n .per Iapidem XLII

Acdpics dcaqua»in qualamina auri fueritextmcTta .|. f$.& dc aqua vitac cu margariris.!.i.6VfimuI mifceancur,dando omni vke egrocari 0'toilcx honselapfis cocidcnifCocideq* duodecim hons ehpfis.Si au Cem nimiumcakfac:reccgrotanrcm,dabirurei cum Syrupovio!ati.$ i.poiTfc eciam capi de quinca eflencia ex vino rubeo tali f vc fupra do* cuimuSjvfq? ad.l.i.fj.in qua debct imponi aun pun foliaci,non trici vel pulucnfaci . $ .1 .& quinca cilentia virtucc &colore auri ad fe crahec Echarcfolia auri lta rcmaneantcu quintaefTcnt..Ecquando infmno de aquis pradicftis dcdens : de hac cffcntia imponcs tres vel quatuor guttas. Vulc etiam Marfilius:q? licec lamina auri in aquis prsedicflis fitmulcocics excincta , nihilominus camen dcbereponi in lpfis auri folia.Ideo Ioco iftoriifoliorum auri,accipiesquincam eflcnciam quc iam vim ab auro fufcepic.Ec ica habes verifTimuauru por.abik,quod eft melius &prcciofius, qjfi expenderes milleducatos inexquirendo vtilius cVmagts fumpcuofum.Habecaucem vircuceconforcandi cor & omnes humorcs fuperuacuos confumit,opcimu fanguinegenerac 6c!omnemalucxpeIIittiuuencuteconferuacmirabiliter:vrinaprouo<» cac j morbnm caducum curacoYmaniacos, lcprofos eciam nucrit. Sed caueineaurumalchmiftrarum immifceas:quia magis noceret cp pro deflet, vr ait Arnoldus,propter venenofas fubftancias,que; rn eius co noficionem ingrediunatr.

Dc auro pocabili ex quin.cflen.per lapide Cap.JS.

1 vis faccre auru potabile alio modo,Rcci pe dequmta cf<*

fentia diftillata per prcdi&u lapide phiIofophoF$z,m qua

S imponacur folia auri,oV ica foluacur in di&a quin.effen.

ica cp ex auro fiac quoddam liquidu potabilc. Ec heceft

mirabilis operacionis ad vica fuftetandatCV oes morbos

cxpellendosA' ad homine femimortuii refoCiIlandu,cVad prifhna fa

nitate reducendu,6Vco perfectior erit,fi impofueris duas partes de q.

*.mellis,ica extracia vc iupra docuimus. Ponatur in vitru circulacon u

ita q> de aqua vicc prcdi&a (i t hbra vna,6Y dc q. e, mellis.f . x. folioru

auri.$.iir).ipfum circulatoriu optimedaudedo in parte fnperiori , 8t

lutetur cu cera tali,vt fupra docuimus.Deinde ponatin bal ,Mar. pef

quatuor aut quincp me!es,quia quato plus circulatur,taco melior ef

ficicurfubftatia,5<: taco etiam plus ipfum auru foIuicur,6Y cu materia

alia incorporarur. Si vero nonpoflishaberefoIiaauri,accipiesrres

aut quatuorducatos,8c malleabis fubcilifTime,fj.cucfuab aurifabris

modus aurum affman dipCe mentu*

Variasviasaffinandi Solcm,cV Ccmenta,

quando volunt deaurare , fed tamcn nihil cft melius cp folia auri , ff poflunt habcri dcbono auro ducatorum.Si vcro non,cVq? etia noi> les atirum ita malleare.hocmodo poteris ipfum inpulucrem redige# re,Redpe de auro meliori quod habere porcris, vd acdpe aurum flo renorum,affinecur oYcemencecur ita,Rcdpeauri partem vnam,anth£ monrj partes duas,parum de tartaro,fundatur infimuJ m tigiljo, do nec tota materia fitliquidaPoftea f undatur in fuforium cale»

Et fcfnper agtctur,deinde fi

Alius modus affina» diSoie.

nas modicu lnfrigcfcere, &

muenies ipfum auru in acie

fuforr),&:fup hoceft ipfum

anthimoniumfeparatu. Et

hic eft optimus modus affi

nandiaurum.EccufiTennt

omnia infngi data.ru mpa

turinacieaurumipfum ab

alia materia , & fi non fuerit

facisaffmacum,icerum cum

anchimonio furtdat, & fiac

fcutpnma vice.Poteris ccia - 1

aftinare Solem per ta'c ceme

tum.Rccipc vurioli romani

vel !o:o eius cape falis nitri

rubificatijfalisamoniacijvi l^ ^B-^IU

ridiseris,DoIi armeni,pulueris larcrum codilium bmcadufrori. .na

|.i.Omnia harcoptimcpulucrifenwr,&fiatpaftacu vrina humana,

ck fiac ftratum fug ftratum m quodam tigiBo,ita vt in fundo cius fit

ftracudcdicfte palta,&aliud ftratum defuperdc florcnis ,&icerum

ftratum depafhj&aliud dc florcnis^fempcr ita procedendo : donec

totumaurum lmpofueris^in fuprcmitate tioilli fiac ftracudc pafta

fupra quo fiac aliud de calcc viua.Ecfcico,q> nullus florenus debcc at

tingerealium.Ecquu omnia fuerinc ita lmpofita, fjat fupcr tiojllum

cooperculum:quod in mcdio habea t foramcn cu acu facTrum ^cV op*

,timeclaudaturtigt!Iuvndiq9(uIutofaclocxcrinibus.Qiiofacl:o;fi

ac ignjs dc carbonibus,in longicudinepalmce vnius remotus vndiqj

a cigillc:per hora incegriuQuaelapfaifjatignis paru propinquior g

Varia cementa, & modtts puluerifandi Solem» XLffl

atfarh horam,qua quidem efHuxa iterum paru appropinqucturper aliam horam,vt ipfum tigillu atcingat . Vltimo vero fiac alius ignis fupertigilIum,vndicpipfumaKingcns,&duretquoq5perhoramin

ceoram. Hora vero vlcima preterlapfa» finas frigefcere cigillum,& ip^ fum fragendojinuenies aurum depuratum vfq? ad exrremu punchi vbi nihil remanfic qj maceria puriffima«Ec ita poceris affinare aurum vfqj ad vigintiquatuor gradus fiue chararos.Poteft etiam cemencari AIius percementumrcgale viginriquatuor horis , recipiendo falis commu' modus nis prasparati partes duas!& pulueris laterum coctilium partem vna, affinan fiac pa{ta,cVincorporecur cum vrina humanauVel fi velis,poceris etia d{ folc amnareSoIempcrcakcemetu,Reapefaliscommunisbene prapara gceme* ti.f.i.pulucris lacerumcocTiiliu.l.fs.vicreoli rubei.|.i. mercurrj fubli tum» mati.^vi.puIueriiencuromniafubtiIiflime,fiatpaftacuvrinahuma

na.Poftea fac ftratum fuper ftratum,ficut mprimo cementoeft enar* ratum.Deindefundaturaurum,cVfuperinfundatur falis amoniaci,» i.mercurrj fublimati.j.^.ponanturpaulacjm in tigillum, vbi cftau* rumfufum.EfteciamaIiudcementum:quodfichocmodo. Rccipe A!iud_ falis amoniaci.f .i.vindis eris.|.i.vitreoli benccalrinati.*. vufiac pul' cemetu, uis ficcus,cum quo fiacftracum fuper ftracum,5c:hoc vltimo modo, quando arfinas aurum:de quatuor partibus vnius floreni,non rema nebunt nifi cres p artes.Si autem cupis Solem vel lunam ab anthimo nio feparare cVaftinare,addatur parum de tartaro, Scipfum anthimo nium non poteritattingere Solem vel Lunam.Luna autem tune de modus bctadmifceri cum Venere. Eftaucem modus faciedi puluere ex ipfo Solem Sole calis.Recipiacurducaci vel floreniprasparatifupradiclis modis pulueri &ponancurad ignem,doneccandefcant,deindemalleentur, quantu fandi* poteris fubtilifiime,ficut fit ad deaurandu,poftea fcindantur fruftu* latim m minimas bradteas^cVpro vnaparte auri, addes. mercurfj par> tes fex:imponanturitafimuIad ignem,&:calcfiant f donecvideas ip# fum mercurium fumefcere,&aurum fitin al io tigilIo:&calefiat}pari modo,ficut kofti de mercurio,deinde fundatur fuper mercurium fu mefcecem:&cum bacilio tamdiu agitetundonec totum fueritfufum, demde ltemm cocutiatur,donec fngefcat. Poft hoc ponacur fimul in conum album?ficut fi t apud aurifabros,6c optime ligeturiet exprima tur:vc totus meroirius cgrediaturex ipfo corio . Reliquum vero po* natur intigilloadignem ; donecmercurius fumcc . deindeponatur fuper marmorf&fepius teratur.Icerumcp in tigillumitcatur; doncc

H

Modus pftlucrifandi Solcni*

fumus cx merctrrio cgrediatur,deindc iteru teratur . Et hoc fiat ita fe> pius terendo&calefariendOfdonec ©mnis fumus in mercurio cc(Tctt cVaurum in puluerem fubnliffimiimfitreda&um. Deindeponatut in furnumcalcinationislfacicndo flammamignis cum ligno ficco,ce noncum carbonibus.Et hicignis duretquatuorvel quinqj hori$,rt itaca!anetur,doncc videris Solem a mcrcurio depuratum & mundt ficatum,& tunchabebis aurum tuum opumcpreparatum.

Lauetur deindc aurum duabus aut tribus vicib*

cum aqua vit3E,cVbene fimul mjfceaturcu culmo

pennaeintegro,dcinde colabis aquam vitar,fuper

infundendorecente3ethocfiat tribus autquatuor

vicibus.Deindeexiccabis ipfum Sokm fuperpar*

uum igncm prunaru.Poftcaimponaturinrircula

ali' mo torium fupra pofitu cu ipfa quinta ciTenria vini.

d9 pul* AliuseftmoduspulucrifandiSolem.Facfieriin

ucnfan# ftrumentu de cupro vel ferro in forma cucurbitart

diSolchocmodo-

Quomodo fiat aarum potabilc curfi melle. XLIII

Ethabcatcollum ftricfhimlhabetem inorificid crucem exfiloferrco facTam,in amplitudine vnius formaeducati vel florenifita q? no pof* fiteadercintro.Etoportet q? ducatus vel florenus attingat orificiuni cUcurbi'ta?abomni parte.Hocergo inftrumentum ca1efiat,cV in fun* do ipfius fiat ftratum de plumbo Iiquido,infpifTitudine vnius dioi ti.fuper quo fiataliud detartaro.Etitafcmperfacies,doneccucurbita fitplena.Poftea fuperimponatur ducatus vcl florenu$,&ponatur fu percrucem,Iocando in furnum talercu

fta a> plumbu fitfemper liquidum.Etquando aurumfuent ahqua tifper in vno latere,fupcr aliud vertatur,et hoc modo fiet obedicns ad faciendG puluercm SoIarem.Poftea calcinetur m furno reuerberatio* nis, vt iam diftu eft.Et hoc modo poteris facere de quatuor aut quin cp florenis alrjfq? monctis argenteis.

Deauropotabilicummelle Caput :?.

Ecipe falis gemgbene praeparati:mellis optimi:a fauo abf

R cjj igne extradi.vt fupra diximus,aquae vitse re&ificate a?

na,partes equales,diftillentur omnia fimul per tres yices,

Poftea accipe de hac materiadiftillatalibra vna,foIioru aun finiffimi

De auro potabili cpifcopiaiiufdam. Treueren.

quantum volueris,&pone in cucurbitam,ipfam ponendo fupcrci* neres.Poftea adde rcubarbari ele<fliT1igni aloes benc triti,reupontid * ©flis decordecerui,mufd Almndrinirecentis,ambr£ebona»,ana.$.t omniafimulmifccantur , &ocT:odiebuselapiis diftillapernlcru,& habebis optimum aurum potabile,ad multascgricudines conducc* &corpushumanummirabilicerreftauranst

Dc auro potabili ex folo auro & aqu* vitae, -Caput 50.

Acdpe auri fim iffimi.J. ur),malleetur fubciliffi mc,& fdndacur in bradteas minuciflimas ,p09 ftea accipe n crcuri) ablurJ.f .l.f^.fiat amalgama poftca ponatur fug marmor , addcndo Cocidc de fulphure viuo,& bene infimul ceracur , de' _ indeponanturin cigillo fupercarbones , & fw tias lbidem, donectotufulphur fuenc combuftu , pofteaponacurin dncricium.Ec iteru ddnde pone m cigillo ad ignem , doncc ipfum tU Pillu mbefcacPoft hoc amouc tigillu,& mucnies Solcm in pulucrc fubtiliffimujcolons crocei calanatu . Poftea ponaturinfurnOrcucr^ bcraciois,& auru cuu c"£ optime prarparacu .Laueturdemde cu aqua vit^fimplici^&cxiccetur. Etdchocpuluerecapias quantuvolueris, fuperfundacur de aqua vice rectificata tocidem,vc vlcraauru emincat tribus vel quacuor digitis:Mittaturddndc m drculacoriu ,&ponat in balneo Mari&cu fuis lapillis in mediecace ponderis auri , &drcu lecur,vt decec,& ipfum auru liquefcec, & refoluecur in aquam colons dtrini vel crocd,vt eciam ungac capillos humanos . Et lta habcs etu vcrum aurum potabile.

De auro potabili cuiufdam Treueren

fis epifcopi. Cap. 51

Nus infignis Epifcopus Treucrenfis fadebat

auru pocabile hoc modo. Quando diftillaue*

ris lplam aquam vicse, & in fundo diftillacorij

ipfum flegma ficuc maceria tenax refederit,acci

peaquam vitaeduabus viab9 in balneo marie;

diftillaca:fundendo fuper hanc materia nigra:

du fueric infrigidaca,& ica per diem & nocfte remaneat.Poftea ab hac

materiaaquavitciccru abftrahat perdiftillauonelcnto igne, doncc

De auro pota.cpifcopi ctriufdam Treuerenfis. XLV

ad matcriam ipfam perucneris,& fiat tepida,fi volueris vrtru rcferua reintegmm.Deindefundaturaqua fontis fupcr ipfam materiam ni gra,inaltitudine fex digitoru,etita pcrtrcs aut quatuor dies quiefcat Pofthoclauabis ipfamcumaliaaquafontis ,&inueniesfubftantia fiuc materiam m fundo:ficut fi cfTet arena,& cft ipfa terratquam lera igac exiccabis .^uum autem fuerit ficca:fundatur fupcr ea de aqua VI tae re&ificaca in altitudinc quatuor digicoru,& fmas ita permanere in balneo Mana*per horas viginriquatuor , daudendo onficium vitri cu alio vitro,&lucando cu cera cali,vt fupra didum eft.Poft hoc ipfa iqua vitae iteru abftrahatur;& hoc faries fepius.Quia quanto fepius fuperfuderis , &icerum per diftillationem abftraxeris,tanto melius. Et quando ipfa tcrra fuc-it exiccaca,pon3Cur cucurbita ad arenam, fe/ pelicndo lpfam cucurbi tam in ca vfq? ad coIlum,&abftrahatur ignc forri toties,donec nullum fumum m alembico confpexens,non amo ucndo ipfum receptacuIum.Qu ia oportet q? aqua vitx&fpintus U ue fumus lllc fimul immifceancur,& ita habebis duo elcmcnta , fcili* cetigncm,&aerem.Pofrhocaccipiaturterra,&optimefupermarmo

re teratur & ponatur in cucurbitam , fuperinfundendo de aqua vitc revftificaca:in akicudine tnum aut quatuor digicoru:&impone in bal neu Mariaeper dicm & noc?>cm,donec fbluacur. Ht quu fuent folu* ta,fngefiat,deindeabftrahatur iterum,&exiccetur ipfacerra ad Soler quajcu exiccaca fuenr,dcbet poni in crucibuIum,Iutando i pfum op' amc cu luco fapicnuae. &calcinetur in furno reucrbcrarionis: pcr ho* ras quacuor. Deindc frigefiar,& iterum fuper marmor teratur , & in cucurbitam ponacur,fuperinfundendo de acjua vicaz re<fcificata,&po naturin balneu Manaead folucndum » Dcindeiterum abftrahatur aqua vicr,& cerra icerum calcinecur per horas quacuor,dum fucric fic ca. Vcl eriam poteft ita comburi,vccandefcat: deinde ltcrum foluacur in balneo Maria?:cum aqua vite.Ec toties folues &calcinabis:donec no poteris vlcra calcinarevel folucrcj&hocficcommunicerin fcptem vicibus: dum magifter re<fte operecur.Dum aute volueris cognofce rc,quandoipfacerra non foluicurvlcerius: accipiacurparum de ea ccr* ra;& cxiccctur ad acrem:& dc aqua fua fupcrinfunde cres vel quacuor guccas,fi fol uicur,fignum eftapfam adhuc non effc facis preparatam. Idcocp oporcec ipfam iccrum foluerein balneo Maric; deinde calcina^ rc;doncc verum poreris habere indicium,ipfam non pofleplus fblui. Vltimo vcro debec exiccari;& calcinan;& frieefieri : & tunc eft pro fe

Hj

De auro potabili epifcopi cuiufdam TrcueverL

fola,&i°nis &aerab ipfafuntfeparata.Deindcfumaturomrscsillae aqua?:cu quibus foluifti terram pra:di(fiam:dcbent poni infimul in cucurbitam,vna cum ipfa terra,poncdo fimul in balnco maria^&ad dendodeipfa quinta cflcnna ,.&abftrahaturvfc£ ad mcdietatcm cu ione lcnto,&anteponatur aliud rcceptorium. Demde ignis augmeic tur,donec omnis humor&materia flcgmaticaab ipfafeparet. Quo fa(fto,magis crefcat ignis ad expellendu ipfos fpiritus , donec videris paruas puftulas m alernbico apparcntcs penitus tranfr)fle,deinde ite* rum rataneturj&foluaturjficut fupcrius fecifti, Et hoc debct Ficri fe* ptics,&toties(cmpertcrrafoIuatur,&Vcalcinetur,Deindetcraturiteru -fuper marmor , & ponatur in pellicanum ad circulandu incineribus, 3C foluendum per dies o<fto,et videbis materiam ipfam coagulari.Si vero non haberes pcllicanu,debet poni in tale circulatorium.

QtmCjj vidcris materiarn eflfe ita coagulata jdcbet n ^ I

iterum folui in balneo Maric,cV deinde itcru coa

§ulecur in cincribus.Ec hoc fiat cocies,donec exeat

materiaficutoleu.ctjeft lpfaquint.eflcnt. Si vero

no haberes pellicanu vel circulatonu: accipiantur

duac cucurbitas vnius magnitudinisjalteram fug

altera imponendo quum fuerint in onficioam;

baecpoptims politeetadasquatas. Jn quibus im#

ponatur 1 pfa terra calcinata,& tancunde admi fcea*

tur de aqua ipfius,donec ad fpifficudine finapis reduc£cur,& f atcan*

naleferreum in drcuitutoniunclionis ipfarum cucurbitarum t ipfas

lucando circa cannale cum cera tali,vc fupraduflum eft, cc ita ficquafi

aloftbicus cascus hoc modo«

Deinde ponatur ad circulandum in balneo Ma' riar.Pofteadiftilleturper alembicu cum ignebo fio:doncc materia ficca in fudo remaneat,et aqua qu3eabipfaeftdiftillaca,refcruetur. Deindc fu>

F.t dc mirabifi eias vircuce. XLVI

perinfundaturaliaaqu?.:quam in primarirculatioricsbca cokfti,fa peripfam materiam:circuletur pcr dies octo:itcru diftiftilletur,& hoc de otfto in oero dies iemper fa ries : doncc aquae orrnes imbibantur. Ethoc fa(fto:omnes aqua? colligcntur in vrnum vas;ec fuperfundatur deaqua vic^erecftif cata:cc ipfa materiacalcincturprius per horas qua* tuor in furuo reuerberacionis;doncc fjat candida: femper ipfam pon derandoprivs:vcfcias,quancum augmcntccur:QuofacT:o:ipfam rur fus cum aquis fuis incirculatorium pon?s:fuperjmponendo alanbi cum cramypfaslutando.Vt fupra.Deindemictacuradcjrculaidum aliquar* in baineopcrmcnfes duos.Vel v!cra,fecundum q? quancicas rnatcri* do eftci indiger.Deindequum dcpofuens alembicum cecum,inuenics ipfam trina. maceriam oi fnndo circulacorn, cr.nftucentem ecc'aram : ficut eft Cri* ftallusaliqu?: nmaonicudinequarundam margaritarir , eceftipfa Vcra quinta eftcntia . Si crgo ctim ea voluens facere aurum potabile iuftumet vcrumjhabcas foliorum auri fmiftmi.^i.qucdcbcnc im* mifcen cum quintptftcntia\|.i.f5.c\'fuptrfundatur eemelioriaqua vicae compofita , quam haberepoter.s in quantitate libraril duaru & fcmis.Potes ctiam addere duodicim partes de quinta mcllis cftenciaS cV tuncvitrum debecopcimc lucari,6Vdebec poni in bafnco Maric,ct videbis mirabilem opcrationem , & vn onem lpfius aun cVquintae cncnu3?,quiafcmpcrf:mulakcndcTicc\'dcfccndtTit,donecambocon uertsnturinolcum fpiftum,ucuceft fungus humanus.Ouumq? vi dcris hocolcum icacftecoagulacum,fina:> infngidan vicrum,dcinde claudacur opcime.cV ponacur in cellario,cc lbidem def mctipfo folue tur. Deindeitcrumcoagulccur modoprjcdi<fto:cVfoluacurcotifS, vc non pofticamplius coagulari , eciade maximo igne.Tuncfcas ip* fam matcriam efte fatis parat«m. Hoc ergo olcum eft optima medu» cinainomnibusgrauibuscgritudinibus.Bftquocppicferuatiuiim Dafis hominum fanorum a morbis . Caue ergo , nederur fano vel mor* niu* aii bido, mfi ipfa neceftitas txjgat:ica q? in cnbus menfibus dabis lal* rl p0ta;j tem tres guttas , quia d fepius darcs , jpfa anirra ex eo tantum def ]x\iSt lecftarecur , cVcancum gauderec , q? eciam ab ipfo corpore poftecfc* cederc: Quum vcrodedens alicui m asftate, dabiturcam aqua fon tis pura. 1« hycme vero cum iure caponis , vel cum vino. Si au> «em velisfacerelapillos liue Oiftallumbrcuiorimodo,diftillctut

De auro pota.cum vino Gr<rco,vcl fpeciebus aromai

fleonu quod remanf t,quando prima vice aquam diftillafti ♦ Pona* cur incucurbirarn.diftillando pcr arcn.T,doncc nigra matcria tenuisfi cut vinum groflum & fpiflum i n fundo remaneat,quae debet reponi in aliam cucurbitamjiterum flegma lupcr/nfundedo cV diftillando» ucut prima vicaj,6Y iterum ita fiat , vt poflfis extrahere materiam illam» quse debet imponi in caldare,& ibidem permaneat, doncc iterum ia tenucm fubftantiam vertatur;ficut fuit in principio.Accipiatur deino de & reponaturin cellario,ipfum vas optimecoopenedo,vt nihil im puri poflit inciderc:&ibidcm infrigideturper ipaciu vnius mefis: vel paulo plus.Qusequil permanferititaincellarioper praedidum fpaci um tem poris,fuperfundatur de aqua fontis clara,& manu fimul mt fccantur5cVcolctur in vrceii vitreatu,& inuenies paruos lapillos traflu centes ficuc Criftallus,cV eft ipfa vera terra,quaedebetteri,cVadmifGe ri auro,quod eft in eirculatorio, ccm ipfa quintaeflfentia vini & md' Iis,cV videbis folutioncm aun. Reliquii vero excrahacur cVfiatoleu* vcfupra monftracum eft.Echocmodoetiamhabebis optimumaiw rura potabile.

De auro pota.cu vino greco vel fimili' bus cV fpeciebus aromaticis. Cap. 5:. Ecipe de vino meliori quod habcrepoteris *fi# cuteft maluaticu^aftaidum^vel Romanu,Cor ficum,Grecu.aucHtfpaiuim,diftilleturpera3e> biciijdonee poflit rcctificari , vt fupra didii cft deaqua vica?.Etcum bonamquantitatem ha# m buens de hoc vino diltillato,itemm diftillabis fcx vel fcptem viobus. Poftcaponatur ad orculandum inpdlicanoj ipfum lmplcndo pro certia parte,vei fcread mediurn.Dendcdauda tur forame pellicani cu pafta fa<flaexalbumine ouoruj cV farina op« majcVponatur in balneo Mana&knti ignis.per dics quadraginta:vel pIus.Demdc fi guftandofcnftris aliquamdulcedinecu odoreexcelle ti:fatis circulatun cfleputaco.Si vero non,debes itcruponere inpelli canu doncc ad ld pueniat. Et quu fuerit ita: ponatur in vitru optime claufum.Et hacceft ipfa quinta efTen.vini,qucdebecfumi locoomni um mcdicinaril:ctdcbetdari egrotati teporemarucmo.Dofis eiuseft de.$.rjjrfq? i&.$tij)£%m q> egntudoeftintefa vfrcmifla.Si vero velis admifere ;pccies aromat;cas,potcriscapercnucis mufcat£,cinamomi gariofiloJSi.zedoari^gailg^jZinziberisalbilgranorumparadifi.f.i.

Deauropotabiliexcellenti. XLVII

puIuerifentur,&:ponantur in libra vna aquas prediclc.f .rj. haru fpe*

cierum, &ponatur m vitru cum collo Iongo:bene daufo fupercinc*

rcs,perhoras.:4.vitrum tnbus autquatuorvicibusagitando,

Pofteacolctur per pannu line ~~

um, ipfas fcces fcgregado.alia

vera maceria debetdiftillari to

tieSfdonecnon potcrit vltra di

ftillari.Deinde debct rirculari;

vtfupra, & ita habes quintam

cflcntiam & verum au*um po

tabik.

De alio auro potabili excellenti Cap. J$,

VntquidiftilJat&abftrahuntaquam vitasa

mchon vino quod habere pofTunt,ita q? ma*

teria flegmaticainfundorcmaneac. Jdcocp nc

in hocfallaris. Pnmodiftillabis media partct

5l al ia mcdia pars cft ficut aqua fontis clara , dc

quo nondebes mirari,& haec itcrum debetdt

ftillari Iento ignc, drinde reponat fcgrcgaamw

Matenam vero denfam t qup in fundo remafic, facias buliri ad igne,

doncccxiccetur.Potcris etiam exhocexcrahereolcum nigru,denfum,

& fpiflum:quodeft calidu,& hocetia debctoptime cuftodiri,deindc

calcinabis ipfam materiam nigra in fiirno rcuerbcrarion:s,etpro vna

partc terra? acapies de ipfa aqua vitc precicfta partes quiq5,quc debet

efleduIas,fuperinfundedo ipfamj&itagmanestp, dies quindecim,

d«ec{bIuatur.PoftcadiftiIIeturpcrfiltru,abi:iendofeces,diftil!an<»

do iteru aqua,&calcinando pcr dies quatuoraut quincp.Quo fa(ftof

inuenies terram alba.Videergo vtcaute opcrens hoc;vt poflis habe*

rebona parte de ipfa terra: & pocens dealbare & mudificare p calidi'

tateignis,cx'p humiditateaquf. Etitapotes intelligere,ipfam aqua

nil valereqj admundificandu,ideocp nullum debet habcrefpintu.

Vcrum quidem eft.in ipfaaqua vitae efleignem & fpiritu, fed habet

m fe qualitacem aqueam (quod cft ipfum Hegma) & terrea , quod eft

ipfum impedlmentum perfaffaonis.Etideo debetdiftillarilexautfe

puem vicibVt bcne rectificctur»Deinde debet circulari in quin,eflen*

Confectio aquae vftae q*e,eiufc£ fruclus:

Etfih3ecaquavita>,hoceftfpiricus &ignis,nonhaberetnatura jpfl us quintc efTentiae de terra prasdicla non poflet afcendere,ficut eft opi nio Hermeus,necfpirituscVignis in terram fixan. Eftautehaecaqua vicaequintxcflentia?, Habeascucurbica cum alembico roftrato 6Yim ponequatuor librasdeaqua vicaere&ificaca.Deindelutabis optime ipfum alembicum,cum talipafta,vtiam fepius eftdidtu, &impona* turin fornacead diftillandum,ita vt decet.Cuius forma eft h*ec»

Aqua aute diftillata rccipiatur in receptonum,dum fit bene clarifica taJndeextinguat ignis:&: referua aqua in vitro oprime claufo, vt nul Ius aer ingrediacur,quia nihil aliud eft cp foincus.Et hoc fac trib9 vi cib9,fcmg aliquid fincndo in fundo diftillatorrj, vt fcias fecure, nihil aliudeflecp fpiritubeneredifitacu.Hocita diftillabis quacer,&ha' bebis aqua odoris fuauifllmi operacioifq? mirabiliflime.Quia fi ve* nenuaucfumus quida pcftifcrincorpus mcratfec,nnruJmmoduper hocabipfo fcparabit,6Vancecj5 cerdift:Uaucris,odoremirificugcipi# es,& hccaqua foIuicSoIeec oes gcrr as. Ad fadura vero hm9 auri po tabilis alicj accipiunt folia auri purifTnni,trita fupcr marmor cu melh

Dc auro pota.cu gemmis,vt adipifcatnr natura* q.e. XLVTII

donec videantur cfleredafta in aquam,vel q> appareat fat s efle fub* oliaadicnbedum.Poftealauetur m vafemudocum puraaquafon* tis:qu2cdebetefle tepida,poftea finas itainfundurefidere,poftcapo natur m aquam vitc,vel in quiij.tam effen itam,& habebis optimuau rum potabde.Potcft etiam poni in aquam mellis:vel in aquam azuc caro diftillatam.Ethocaurumpotabilemirabilitercollitomnes egri tudines:pr<ccipuc kpram.

J^^b^— -===3 Deauropotab.cugemmis. Caput $4* £ ^w ^ autem volueris facere aurum pocabile cu gem misifciliet cum fmaragdis,faphiris:rubinis,gra natisjiacincisjvel etiam cum margantis,oportec omnesgemmas fubaliflimecererefuper lapide marmoreu, cVdepuluereillorumlapidum po* nes in praediclam. aqua vit£,& circuletur per ali quod tempus in pellicano,poftea diftilletur.Ee icc aqua foluit orania:cVafcendit,quemadmodufi volarccSi quocg faas aicendcrc i uperaurum, vlcra nuncp afcendecEt hoccft fecreunV mum in nacura. Tranfiendo vcro ad fpfam ccrram albam prasdidla, vc poflimus cam facerc afcendere,vt adipifcacur naturam quincse cffen ti ae,ad folucndum Solem vel Lunam, Accipiatur crgo dc lpfa mace# riaalba&YdeSoIevelLunaanparces a*quales, &cancundemdepo# dcre prajdicftcaquae vite,cV quando aurum eric folucum, ponacur in cucurbitam non nimis altam,quia nonpofiecinaluon afcendere, &L fac ipfam per alembi cum afcendere:&Y cum afccnderic,operaberis vl# tra vc decet.Si vvro non poflis habere cucurbitamad hoc accommoj dacara.habeas vnam retorcam , talem.

Vfus cVfru&us huius medidnse.

Eft ctiam fdendumtq? quando aqua vitac eft defecata 5cf €C*Hfi'cata^d peruenerit in quintam eflentia cum odore fragantiflfimo, fcias ipfam habere propriam terram ab ea veniente,quse peruenit in aqua,Scafc€ dittquafi volando per naturaaquae,quam fecum facitafcendere.Si crgo prsedicla intelIigis,poteris facere aqua ad foluendu omnia metal la,& fi hoc no intelhgistnihil facere poteristquia in hocconfiftit orn nis modus foIuendi.JVkdidna vero quae debetdari homini poftpw» ie&ionem ,accipies in quantitate vnius grani ordcacei 1 8c ponatur m poculum argenteumcum vino albo vel cum aqua pura, ipfamford ter calefaciendo fuper lgnem donec foluatur. Poftea ab igne mouea* Ad \tt tur,8t"cum coclear/ argenteo agitetuitdonec frigelat . Detfir leprofo ptam. ftomacho ieiuno poft mediam nocfti. Poteft etiam dari omni egro* to in quacuncjs lhfirmitate fit}et fi in mala valitudine iacueritduob* mcnfibus,fanabitur in duobus diebus.Si vero homo eft fanustoau> ni anno ter accipiat hanc medidnam.Hincdidt Arnoldus de viliatw> ua,fe curafle Henricu duce Veronseex predbus patris fm} regis Attf gonum}qui tribus meniibus Ieprofus fui£ & in tribus diebus con* ualuit.Ait etiam fevfum fuifie hacmedicina in fenedrute fiza:&: quan docunqj habebatcalore ex defecflu naturc, vd etiam ex alia caufa ,ip# fam medicinam cufrigiditate temperafleJSi Vero habebat frigustme^ dicina moderabaturhocexfuacaliditate. Etfaltemduabusvicibus in anno hocvtebatur:fa'Iicetvna vice in aeftatel&alia vicsein hyeme^ Circa hoc notabis mirabile quiddam.Si haec medicina detureoro* to,qui de voIuntatcdeidebeatmori,nu!Iumeftremedium adhiben* di aliquam medicina.Sed poftqj fuent mortuus^habet oculos aper* tos,&:colorem naturalem,ac (i viueret 8c videtur mortuus quodam* modo fpiritu fubito efleraptus. Ipfi quoq? crincs talis hominist 52 barba,&: vngues femper crefcunt,quia fanguis qui cftin corpore, no potcfi: putrefieri.propter calorem naturalem , qui per medicinamdi iuftentatus.

Deauropotabiliadparalifim. Caput $5»

-:

Dc aiiro potabili ad paralifim: XLIX

It aurum valde prcciofum ad omne paralifim, hocmodo. Soluatur auru purum in quantita* te,$.ur).in aquaforti.Deinde habeas aqua fon tis difbllatam totieSjVtduicefcatjin quadi&um aurum debetlauaril&quum fueritinpuluere rcda&u ponaturin aquam vitaefimplice, qua* ter di ftillatam . Dei ndc reope pulueris boracis f .fj.di floluatur pari m odo i n aqua vitc fimpli>

rijimponendo in paruUm vitrum,& totum id cum aqua vite implen

do.Recipe etiam camphore.j.i. &diflbluatur etiam hoc modo prae*

dicfto. Vltimo verocape zuccaricandidatw$.ij,ec debet etiam hocmo

do in aqua vite fol

diflblm . Poftea

quu m omnia fuee

ritdiiToIuta, recipe

Cjtuorillas aquas,

in quibus foluifti

materias predictas

&diftil!eturperci

nercs igne leco toti

esvtomnis aquea

{ubftantia ab alia

matcria feparetur,in

cali fornace vt hic

cft.

Ethocfiattoties, donecvideasmate* teriaminfundo (y milem oleo.Dein' de ponaturvitrum cii lpfa materia in locum humidiijck vertetur materia in fubftantiamcriftal linajdcindefoluat in aqua quatuor,

Variaecompofitiones auri potabilis;

fubftantiarum diffoIutarum,ambra?grifx:mufd akxandrini recen' tis an.J.i.&dehocfit quoddam oleum.Et quum volucris opitufari eoroco:accipe folia & flores de boragine & faluia,an.M.i.laucndulae* ]Vl.fj.ponatur in quarcampartem aquae viteJ&in hac permaneatper dies tres inteoros.Poftea diftilletur;ec in vitro bene claufo opcime cu ftodiatur.Et quum volueris dare egroco,accipe guttam vna olei prc^ dicTri,6Vcenties tantum de aqua tnum herbarum:& hoc dabis patie' ti cum maximo difcrimine 6V prouidentia:quia haec eft medelat quae omnes infirmitates hominum occultac, cveft thcfaurus occultusom nium philofophorum.

Dealioauropocabilibono. Caput \6 Ecipeaquae vicaefimpJicis.f.rj . boracis depecra k.i^.diflblue borace in dicfta aqua vicae. Deinde

folue zuccan candidi.f.i. maqua: vita?.f .ir).fs» Solueetiam caphoras.l.f^.in aquaevicae.f.rjij» VlcimoveroacopiaturfoliaaunpuriffimijqUf foluanturecia indida aqua vitc7& haequctuor ^j aqupvicgponancurincucurbita:optimeiplam clauueao,Ov: ita per vniidiem requiefcat.Poftea fupenmponendo ale bicum , & diftilla vfcp ad mediecacem . Poftea ponatur cucurbita in locum humidumj&quatuorillajmateriseincnftallum albuTimam & candidilTimam conuemntur. Poftea folue in aqua ab hac cnftallo difbllata hxcfcquetia.Ambrasbonasmufafmi rececis,ana.$.i.mar oancarum optimarum.f»i.ponancur m balncum Mariae.Cxfintom nia bene lucata.cxin diebus cnbui. conuerteturin oIeum,quod qui* dem eftaurum potabile.

De alio auro potabili cu aqua forti. Ca. $7» Ccipe aurum opcimumquod habcrc poceris quod folui dcbetin aqua forti, cVdeindeeua* pceturcVabftrahatur aqua per aIcmbicu,non tamedebetomnmo exiccan,qa efletficutolcLi, Poftcafupeifundatur deaquamcllis :quscfic etiam diftillata per alembicu: vc ipfam maceri - am tranfcedatquacuordigicis.Ponacurad di

gercndum quaccuor diebus , cVcotidem noclibus in balneo Mariae, Poftea aqua meliis iterum abftrahatper aJembicu:dcindeaiiam aqua

.

Modus extrahendi aquam mettis, L

iricllisimporvcs&digcresjvtfupra^pcromniafaciesfiaitinprima vicc fedfti ,& fcias q> rcmanet ficut oleum tcnue,cum ipfa aqua mellis. poftea parum rcfidcat.Demde toties abftrahcs aquam mellist vt nul lafalfcdorcmaneatdefubftatiaaqucfoKtis, inquadifTolutufuit au rum,&quum per faporem mellis amaritudine in hngua perceperis; habeas aquam viceduodecies diftillatam , in quanulfumfit flegmaf & inea fbluesauru,vcaqua aurum tranfcendat quatuordigitis,dein debeneluteturdiftiIIatorium,in quodimpofueris,cum Iuto forti,et ponatur in balncum Mar.donecfoIuatur.Poreft camehocricius fie# ri in fimo equino,ct maois eft naturalecp aliud,dum ponatur m fixa toriumfiuepcllicanu.Deindeabftrahaturaqua vitseab auroperale> bicu,ita vt auru rcmaneat in fundo vicritficuc quodda oIcu,vel bucy ru^&hoccftipfum aurupotabile. Quoquidepoteftvti quilibece* grotusineleAuarr)s,v'eIcuvino.AquaautmelIis:quxinprajci(fto auro funditur.fi t hoc modo.Habeascucurbitam,in qua impone ip' fum mel,& quu mel afcenderit,aperias paru alembicu,& lterum rcfi* debit in fundum cucurbicx:& hoc facies toties,donec totu mel fucric diftillatu.Pnmaergoaqua eftalba.Alias vero poftprima funtbonae adcaluiciem,quiacucaputcxipfis inungitur,pili crcfcunt. Suntetia bonsead lpfum auru p0tabile,quia abftrahunt amaritudinecx ipfo,

Dealioauropotabili. Capuc^jS. Ecipe aurum puru foIiatum,teratur cu fale co' muni pra2parato,& quu fucnc cntu:iterum pa> rum defaleaddas,&bene fimul mifceantur,et calcinentur in fumo reuerberationis pcr quat> tiiorautquinc^horasjfaciendobonaflamma ionis,drinde finatur fngcfcere.Lauctur poftea a cu aqua dulci cepida.Poftea ponat m aqua fe> quenum addigcrcndum,per noue dies . Poft hoc ipfa aqua abftraha tur ab auro,& lceru fuperfundatur,& digeracur,& iteru abftrahatur, &hocfiatitaduabus auc tnbus vicibuscum Ieto igne. Poftea fuper infundaturaqua fontis pura,& itcru abftrahatur.Caue aute:nenimi nmficceturaurum:quiain folutionc forct nimisafperum:&quafi inobedies foIutioi.Aqua vero fupra nominata debet fic fieri. Recipe libras qtuor optimi melhs,&bulliat fug leto igne carbonu in capfia ferrca:&fpumafemgtoIIacur,fupinfundendodeaquafontis in alci#» cudineduoi^ digitoR2.Deinde ponat iccru ad igne,donec fpumefcac

I x

Deeodcm auropotabili*

cViterum fpumam tolles.Poftea fundcs fuper ipfum mdalbumina quacuorouorumoptimeconcufla cVdepuracaj&finas modicii bulli re,fempcr ipfam fpumam tollendo,&quu bcne bullierit,per fihru co ktur.Poft hoc ponatur ipfum mel colatum ad Icntum igncm,doncc omnis aquoficas ab eo recedar:&Y poft hocab ipfo melle diftillctur.et hocquodde ipfo diftillaueris,iteru duabus vel tribus viobus diftil* kturi&quu poft diftillatio.icm refltueucrit oclo vcl decem dies,ha> bebisaquam parata : Quando aiic ipfum flegmadcvino velfecibus abftraxeris:& q? fcces lpfe lnfpiflencur ficuc meI:ponatur in arena,fu perinfundendoaquam vic^e, vcemineatfuperfeces cnbusdigitis,& putrefiat per ocfto dies fub alembico ceco cali. r~3$f~

Dcinde iteru abftrahacur aqua vite per balneum \M mari^PofteafuperfundedepuniTimo flegmate DV rexdecimautdececVoclolibras,&ponatinare/, jj j! % J nam frigidamperdies fcx,&crefceclapilliin ip< H ijgi fa terra,qui debent poftealauan eu flcgmate,do njm- necdcpurentur:deindc exicceturparuoadmodu ■ ioncPoftea fup:rinfundeeis aqua vitc.Vcfupere mineac cnbus digicis , & poft quacuor dics lccru abftrahaturpcrbal.MancV hocfiattnb9 vicib9. ( Vltimovero ponaturinarenacuvalidoigne, vt fpjritus cxpellacun. Vidcbis quocp oleu vcnirc,quod gmitcc exire m receptaculu : donec fumus ccfler,c\ ccrraent facis calanaca.Illa aucem aqua ficeft vcendu. Recipe cerram cabnata,fupcr quam rundedc mehori aqua vitc,qua poteris habere,digeratur fub ale.nbico ceco in batneo pcrdies quatu ouPoftca iteru abftraheaqua vitaefeniim percolacura,na vtno eolo* rctur dc terra.Poftea fupennfundatur ahaaqua viC3?,c\. fiat vt prius. Et hoctotiesfaciesjdonecaquanoncolorctur vltradeterra .Dandc poneipfam aqua in baineum Mar.ui tena.&abftrahaturleto igne, cVinfundo cucurbireinuenies terra albamsfperaifcuteftfal^qua itc ru potens (oluere c\ coagulare vt pnus , doncc facit afpera & fubtihs ~. videatur. Oleu folis fic hoc modo*Recipc aquas vicae prcparacp libras 1 quatuor,ducatos duodecim.cj foluantin aqua forci,(upennfundedo aqua fngida,& couertecunn calce, qua cu duplici poderc zuccaricj didi terc&:6<: indelauabis cu aquadulcrdiftiIlata,vczuccaruabauro abftrahatur.Ec quu fjencexiccacu,vna parscaLis debct ccri cutnbus parcib9 mafocts prjeparaa,cx: addatdeaqua vitc,vtfiacpalta,quCpo

Solis.

De auro potabili voTatili» LI

natur in vitrum,c\' accendatur,6V ipfum vinum cu mafticc ab auro fe parabiturpcrcombuftionc.oVipfacalxin olcum vercetur, Hoc ergo olcum dcponefubtilifTime.Etfi calxno fuerictota foluta, Iauabis ca iterum cu aqua dulci,&: teres cu maftice,c\' facies pcr omnia vt fupra. Et fi habet quandam nigredine vd impuritate » debec lauari cu accto diftillato.Ecquu totu fueric conuerfum in oleu , accipiamur parces dux dc terra alba pcxrata :5c lmmi fceancur cu prardicto olco: vc fiat pa^ ffe,parum addendoaquacvicx Dcindeponaturinaquavitacpracpa rat3m,ad digercndu in balnco per vnu mcnfcm,vcl vlcra, fecundu q? videns folutioneSoIis cito vel tarde.Fic auc folutio Sohs hoc modo SoJutio Rccipeauri pun boni.f .fj.mercurrj bene abluci oVpurgati. f .irj. fiat Solis. amalgama.Pofteamcrcurius feparcturab suro fupercincriciii , ficut fitapudaurifabrosj&aururen-anetficucqucciamfarinacicrina.poft hoccape falis amoniad.f.f$.imponacur m aquam vitae cum auro cal CinatOj&itetin balnco Mar.diqercndo per fcx dics.PofUa abfir«ha* turomnis humiditas cu calorognis pr.nu oradus.cVcnc paracu.De inde tapeauruillud ita.parar.um ,&imponein cucurbitam vicrcam inundain,imponendo alembicum cu roftro,c\' Orfiriia opcime lucen tur,fundcfuperipfam matcria paru olci oIiuic,6^dift:ileairinpnn* cipio cu lencilfirr.o igne.VItimo vero in vahdilTimo , fic:it fit in aqua forci.Quo fucfto,apen cucurbicam, & f ahquid in ea rcmauf t,fiatper omnia.vc fupra,& hoc fadcs.doneoiih.l mvitra remaneacPoftea ve roabftrahaf^Hegmaperdiftillationcjhaud fecus fadedo , cX habcbis optimu oleu ad anrii potabilc.eVcft bonum cx expcrtum m multis»

Deauropotabili volacili. Caput.to.

vVum pbtabile volatile adplurimac6ducensr

c hoc modo.Rccipe dc \'ino meliori quod ha

crc poteris quantumcuncj; volueris.ponacut

n vitiu cucollo longOjCxciaudatur , ficut folct

cn cu fioillo Hcrnuis, & pcftea putrcfiac , &£

ptimecuftodiatur,ne frigefiat,etita pcrmittcs

-.cquiefcere,domcacquirat fcce,ficut facit acctu,

&citcitrina,iinas itaqj ftarelonoiusidoncctotarccedat,cxhabebit al

bas venas,ficutfi d7,ncflammu]acignis,cV hccficcomunicerin fpa

ciotnum menfium.Dcindeponacurincucurbitamoptimeclaufam

ec diftillctur cu igne,fa<fco ex ligno ficco,in aqua tepida,Ccuc fit in bal

neo Mar.in tali fornace,vc hic depingitur.

1$

Forma fomacis diftillatorri.

Dc auro potabili predofifTirfio LIl

Pofthocaccipelibras duas huius m3Ccriacdiftillataj,oVimponeineai quindecim foliaauripunirimij&bulliacin balneo marigduodecim horis continuis,etvicrumfitoptimeobftrufumcufignaturaHermc tis,vtfupra diclu cft. DcindelentifTimoignediftillecur^etq? ignis non fitad hucin primo gradu,ct hoc fa<fto,quando tota maceriatftdi ftillata;rdferuetur, et hoc appellatur aurii pocabilevolacile.

Dealioauropotabili. Cap. $9. 'Itetia aurumpotabilehocmodo.Recipevintt nibeu fpiflum;di ftilletur quater.Poft ;a rccipe dctartaro cakinato;ct fuperinfundacur;ctpucre fiar hons viginciquacuor, Deinde omnis hu' miditas lcntilTimo igncabftrahatur,et videbi9 ipfum iartarum,qdpr.us eratalbum,in nigre* dinecflec6uerfum;quod iterum cakinsbis;do ncc albcfcat ficut nix;eciterufiat putrefad:io,ficut fupra ; ct diftillabis forma ia ditfbtfec ita feptiescalanabi$;et fepties digeres, et fepties quo crjdiftillabisjmodo etformapraedi(ftis. Pofteaponaturin balneum Mariar;imponendofoliaaunpuriflimiadp!acitum;iterumdiftillari do;et irerum ftiperinfundendo;donec ipfa matena tcta couertatur m olcum;quod (ftoptimum aunim potabik;pro hominib9 bonae va letudinis,ipfos in fanicaceconferuans.

Dcalioauropotabilipreciofiffimo Cap, 40, Vnt quidam receciores philofoph ;qui aurum potabile faci S unthocmo.Rccipedevinorubeo vcl alboquantumvolue r.s,difti!letur fepciesperancres.Deindecogregaomnes fcces &difhlla;colando ipfam aquam;donecin fpiffitudinem mellistran feat;dei ndc fupen nfu ndes lpfum 'flegma ; cc requiefcac ica cnbus die> bus;ettotidem no<fbbus;ccomncs lapilli in fundum fecedent. Hoc fa<fro;!atuibis prcdicTos lapilloscum flegmacc;donecpurjfiant,dein' dcexiecentur;et imponanturin aicurbitam^ftipenmponendoalebicu; cecum;etmittacur m balneum /v]ana?pertres dieSjettotideiTinocftcs {upennfundendo deaqua viteinalcitudinecrium digicorum.Poftea paulatim colecur,ne vmum fiac curbidum,ec ficfac, quoufcp vinum nullumcolorem abipfislapillis fufapiac. Vlumoveroabftrahacur tocum vinum a lapillis, vc ipfi coti ficci remaneantin vafe , Quo fa-J (fto , oleum ipfumauferatur per arenam lgne valido, & hoc quod poftoleumrcmaneatin vitro,diatur terra fecida,qua2 debet abijci*

Deauro potabili vegctabili*

ciuia nihfl valet amplius .Poftea ponatur alebicus in cinercs, & inuc* nics lapillos dealbatos ficutmue,ve1 fale. Et vinu quod extraxifti ex Iapidibus,quu candidi rcmanferunt , fcruetur ad multiplicatione & fermenmione. Vltra fal ipfum fermentatu cu calce Solis 6V Lune im bibat cu aqua vitx prius abftra<fta,& fint tres partes falis,& vnapars 1 calcis,ponatur fub alebico ceeo,ad digerendu in balneo JYlar.pCrdie naturalem .Poftca imponatur alembicus cu roftro,& diftilletur.Hoc facT:o,iteru fuperinfundatur vinu inatotuchne triu digitoru.vt fupra diclum eft,&digeratur iteru fubalcmbicocecoperdienaturalem,& Qy° cxinde iterum diftillctur,ficutpnus fecifti : Schocfac toticns: donec fpus de« ferm-rncum & terra i'n recepcaculum tranfierint,6V fintconuerfain fpi bcnt re' ritum vel i n fubftantiam aquea .Si ergo hos fpiritus volueris i terum duci in reducere incorpus,ponancurin balneoMar.oVcoaoulabunturinlac corpus. album,quodappcliaturIacvirgincum ,efttamcn diftercnsabcola* Oleum cte,quod fupra vocauimus oleum plubi.Poftca itcru infundatur de virgin» aqua pra?di<ft.3,6V ponatur fu b alem bico ccco,ad digerendum, 6V hoc tamdm fiatjdoncc totu conuertatunn fpirituvolarilem.Aqua aiitvi? tx,quaefuper hoc lac natat,diftilletur in balneo Mar. ct ln fundo di* ftiilatoirj inucnies veru lapidem,6Vhaccappe!Jacur tranfmutatiofpiri tus in corpus.Dc hoccrgolapideaccipein quiuitatevnius grani hor deacei,fupcr n cr uri) viui loti ct punficsti.|.x. cu fvcrit calcfacT:us lti crucibuIo,6V videbis ipfum mercuriucoagulari in vcru Sole vel Lu* rra,fccudu prima ferrr:ccatione,et hocpotcris cuftcdire.Sivero no ve lis cuftodire,iterii depuluerefuperimponatur, &conucrrecurtotum m puluercm,qui dtbet imbibi cum ipfa aqua abftracla a predicto la pide,et hiceft veruslapis , fi ipfi tinclurac fupenmpoiueris aliu puU uercm,ethocpoteftaugmentari in lnfinitum.Etfi ipfaaqua,alapidc abftrafta,deficerct in augmentatione,poteris aliam bonam aqua vitae loco eius capcrc,quia nihil in hoccft difcriminis.

r^ZII^-^^^~\ Dcauropotabili vcgetabili Cap.41 ■ v\ Stctiaaliudaurupotabile:qdmirabilitercon

fortathumiditatcfupcrfluain hoieJBtfit hoc mo.Rccipedeipfaq.e,vini,itaextraCta:vtfus» pra docum us,in qua poffit refolui aurii: virtu te fua coferuando,6Vhocfiat fubtilitcrpcrvia

IBL' - ^f^ continuitatis cu humiditate balnei, ct diftillct

jnyii mm 1 gj ]| ,pfaa£j ^oncletOjtotahumiditate abipfa fcpa rado : et ita fubftaoa auri rcmanebit in diftillatorrj fundo tota ficca.

Deairropocabilivegetabilf; • LIII

Poft hoc capmtur de illo vino,& diftilletur per alembicu toties t da* nec n5 poffit vlcra coburi p diminutione fulphuris fui,fempcr quali btt diftilla tione m quodlibet receptaculu fufcipiendo,ckcape de fccu daaqua tocies,donec nulla vcna in ipfo alcmbico apparcat t & in hac aqua proiicies lpfam flibftantia auri, cVcitiftime in aqu.T vegetabile folueturjcV hoc fit ex eo,cj> mercurius g mcrcunu eft rectificacus dc ip fo flegmate,donec videns,ipfum non pofTe v/tra coburi t qu jd quu itafiucuprimafubftantiaauripmifcebisj&cunccftveraaquavitc fi , ^ ueauru potabile.lrLccauceeft primaaqua,feruie.s Stproficua huma' ^9* u no corpori.Recipe dcaqua vitae;&ab ipfa feperabis omne humidita te p diftillatione de quin.aquas efTen.quccftauru puru,& hoc ferua fcgregntim,cx: m lpfam aqua vegctabile impones mellis cii fauo fuo partes trcs,cV hocomnc fimul ponacur ad putrefiendu in balneo Ma riaepcr dics quatuor.Ethaec digeftio debet fieri noue vicibus mbal* neojvd m fimorquiaex hoc aqua rechficatur. Aqua fecunda cft haec. *♦ Recipecaponevel galiina vetere:&quum omniaoflaetfuperfluafuc rint amoca,caro ipla debct ten in mortario lapideo fubtiliter.Deinde pones incucurbitamcumaIembicot cVaquaabeodiftillabis inbal* neo Marr^&h.cciterudebetfegregaiim cuftodiri. Aqua tcrtiaeft ,• haec.Rccipecarnemdegallina vel caponc,diftilleturpcrcineres t om* ncm humiditace/ento igneabftrahedo,&Ciue,neaduraturcaro ina* lembicOjcV hoc etiam fegrcgatim cuftodics. Aqua quarca eft haec Ac ^» cipe de vino partes tres,ponaturfupparce vna pra?dic*taru earniu:po< naturincuairbita:opcimeipfamcIaudedo cuoperculo vitreo,cV lu* tado,deinde ponatur fup. cincre,lento igne,o dics tres,poftea cjiftille tur p alib.&aquareferuabis.Aqua qnta cft haec. Recipetota fubfta ** tia capoms vt gaIlinae,cVtota fubftatia humida ab ipfo fepares p ale . bicUjficut pnus dictu cft,6V aqua quocp referuabis. Aq fexta eft hcc- Recipeoiaoflacapoms vclgallinc,pifteturminutim mmortanola pideocu pift.-llo Iigneo:5c imponantur m bal.Mar. poftea vero fu> pcr cineres,6Vdiftiliabis,ficutprius dictueft:& harcquocp debet cu* ftodiri.Aquafepomaeftha?c,Recipedeaquatertiatdc aquaquinta, 7* & deaqua fexta:diftilletur fimul per alembicu , &optimecuftodia* tur . Redificatio vero aquarum praedicftaru,qua; funt diftillatas pcr cineres:haeceft,Recipedeauro ita preparaco: vt iam vltimo cftdictu: & coaguktur:quiaeft naturale quiddam humidum,omni modo ec colore:ficut fi efTetauripigmetu citrinu:et imponedeaqua fua prima partefem:s:ct ftatim foluetur ab aquaipfa:etatrib9 aqun praedictis

^ Modus fadendi vcrtim auraffi ex auro potabili.

Capeergo in magnitudinevnius cocleans argmteJ,6VoptiniemiTcea

turcum bona partemelioris vini quod habere poteris,6Vdahomini

flegmatico,tempore hycmis,6V mirabiliteripfum in fanitate conferua

bit.Si verohomo fit colericus,daei cum aquapura, Melacolico vero

cum iure caulium.Sanguineo autcm non dabis de hacaqua,fed da*

bis ei de hoc quod fequitur.Recipe de aqua aurea codeare vnum,po*

nawrinvinu,6Vdetur ei,6V erit fecurus ab omni infirmitatejn a?fta#

te autedebet adminiftrari flegmaticocum iure galline,in quoco&u

fit petrofihnum,Colerico vero cumalio iure.Melacolico dabis,quu

tempus expoftulabiVn magna ipfius opcratione caloris vel frigoris.

Siautem velis dareegroto,dabis fecundaparteauri diffoluti infccun

da aqua caponis.Si fir flegmaticusj dabis ei medium coclear cu dua*

bus partibusaquae.Etficetiamdebecdari fangumeo.Colerico den#

turduo codeanadeaqua tertia,6Videntidem fiatdemelancolico,6Vin

tribus diebus ab omni infirmitate,etia quantiiuis fit magna 6Vperi*

culofa,liberabitur.Bt quum ipfam medicma volueris dare cu aquis

prxdiclisjinterrogabis egrotu,quoribomaxj'medelccT:etur, Etlicet

fit ci contranum, dabis tamen ei de ilIo,6Vdehacmediana,in quanti*

tate pifi,vel lentis magnae.Hasc autem medicina valet contra omnem

infirmitatem naturalem velacddentalem calida^el frigidarru Etquu

volueris pcrcgre proficifci,talis medicina ( fi tecu velis portare ) debet

coaguIari,&:ponatur in vitru,6Vquando volueris ea vti,prcparetur ln

humiditate auri potabiJis. Quando igiturvegetabtlia prseparauerist

vt iam dictum eft,aca'piatur vnu vegetabilc, 6V in quodlibet vitnim

imponantur folia auri,optime vitrum daudedo,ne polTit euaporarit

ponatur ad cincrem cum lento igne,6Vauru foluetur m vigintiduob*

dicbus.Si ergo velis facereaurum potabile, abftrahatur tota fubftan

tia aquca ab auro cu Imto ignc, 6V auru quod in f undo remanfitfpo*5

naturincucurbitain balneum Mar.6Vfoluaturinquatuordicbus na

tura!ibus,6V hoc eft veru auru potabiie, quod debet poni in paruam

cucurbitamiaddcndo adauri foliati.|.f$.mtfcurr) abluti cum fale 6V

aceto.|.L.& tocu in ocfto diebus in verum auru conucrtetur.Etfi ve*

lis hocmagis fublimare,recipe deauro potabili,cui addanturdemer

curio fepties fubhmatocuvitreolo 6Vfalecommuni,6Viterureuiui'

ficato,cV hoc debet poni per dies o<fto fuper cineres cum Iento igne,ct

indurcfcet.Vna pars huius materie tingit centum partcs.Et hocctiaf

pot^ft augmcntari ininfinitum.

Mirabilis efricadaolei,5c*4«etementorum» LHI

Devlcimoauropotabili Caput Oft*

Ecipc de auro afTinato.f *ft .malleetur fubtilifTime,ficutfit quum dcauracur,cVicndacuriii partes minutiffimas,ad<» R damrdemercurjodepuraco:&fiatamalgama}ponaturfu. per lapidem marmorcum,cVteraturcum tanto fulphuris quantum fufficit,vel melius , quantum amalgama pon* derat.Et quum fatis fucrittricu f ponatur fuper prunas in crucibulor &ilacimcoburccur.Quo facro,iceru teratur fuper lapide marmoreot &iceriiponacur (n tigillum,ipfum ad igncm collocando,donecrube fcat,poftcaamoucacur crucibufum , cVinuenies aurum tuix optime calcinatum mpuluere fubciliiIimo,ficuc (i effctpuluis crou.Ponatur poftca m furnum reuerberacionis,cV decurei flamma,vtdecec , & er.t paratum.Poftealauecurcumaquavicequacer diftiJIata;cVdeindeex lCcecur.Dchocpumeiecapetancum quantum voluerisjfuperinfun de deaqua vicazre cT:ificacatancum,vcipfumpuluerem excedatin alci tudmccrium digicorum.Deindeponacunn arculaconum;& pona tur i n bal neum Mar. cum media parce fuorum lapilloru, 8C lpfum aurum loluecur in aquam croceam, vt eciam cucem humanam cingat in colorem rubeum.Exindeexcrahes omnia elementa , ficut pnus di* cflum eft,cV quodlibet ab aere optime cuftodiatur;quia habent virtu tem:quam cxpnmerenon eftpoflibile, cx.fi poffibile eftet: ccntefima pars mdo ftiorum non crederet. Subftancia cnim aquea valet ad om y -- nes inhrmitatcs,procedentes excalore vel frigorc.Valeteciam ad qua "*

cunq? paiTionem pcctoris: cordis, pulmonis:cVomne venenum ex* peliiUomncs macenas fuperuacuas a pulmonecrjcit.Ec fieflecapofte maintracorpus:faaieexhaccuratur:fanguinem purgat:vifumacuit &omniamembrafpintualiaaputrefacl:ioneconfcruat. Oleum vero pocm, maximc prodeft adolefccnci bus,ipfos enim conferuac in robore cV ve tia ^- nuftate;dum eo m cibis vtantur,ianguinem non finit pucrefieri, nec flegmadominari , vel coleram adurcre, necmelancoliam vigere,fanf guinem,& fperma mulciplicat. Etideo qui hocoleo vtuntur, lcpi<* usdebcntvenasincidere. Ec fi aliquamembra forenclefa veldimis* nuca, lpfarefticuic, vifum amiiTum recuperac, dum omni nocfre per fpacium vnius menfis guttam vnam in oculum lmponis « Flementum ignis ad omnia priora ^alec.Senes faac adolefcere,mor*< , . tuos reunufcere.Seneshocvtidebcntcumodicoaquasaurecjomnes fr

Aqua vitaecopofita pro horhinibus fri.coplex.autregionis

egntudines fcnccftutis tollit,& idco appellatur Elixir vita?;refoluatur ionis in aqua vit^donechabueritcolorem rubeum,&imponatur de mercurio fixo fuper lentum ignem,citi{fime foluetur. Poftea adde tcr tiam partem auri,& ftatim m corpus conuertetur, & potcft coagulari cum m odico aluminis.Quo fa<fto,videbis ipfum in lapidem rubefi conuertij&fiiterum reuiuificeturin humiditate&arfenico,fictperfe<» D • clum elixir fuper ipfum mercurium.Elementum veroterrse,fi eftbe* Propne ^ ^ey^^m^ decet,per terril fua tribus vicib*,qualibet vice lpfam ^^^^^foluendo^&perfiltrumdiftilfando^cViterumcoaguIando^uncha bebis fal teme.Si quoqj ipfum tale fal ficrct fluxibile, retinet tamen demercurio, Etfiaquaillafuerit bene&iufteree1:ificata,nxatom/ nes fpiritus.Valetad omnescicatrices;cV vulnmcurat,&carnes crefce re faciuEt ita habes multas formas faciedi aurum potabile,quae fi ad plaeitum tuum non inuenies,boni confule obfecro. Nam fi fcires,i« quo temporis fpacio id congeflerimus^no mirarens^ fi forfitan quip 3iam inepti huic libro infertum reperireris,

De aqua vitecopofitapro hoibus frigj

dgcoplsxionisautregionis Cap. 4$-

Vum fatisfuperqj in fuperioribus capitulis de

aquavitsefimplicidixerimus: Reftat nuncde

compoftaaliquidelucidare,etfi non fit necehe

Sed quia^ex varietate ledor dodus miruimmo

T^c^ dum affiCitur,ideocp non inconfultum videba

II ^IJ tur,ahquid dec6pofitadiflerere,cuius varias ex

varns dclcnbemus vias componendi.Pnmo ltaq; videdum cft de ea

quasdebetadminiftrari hominibus frigid£complexionis;aut egro'

tatibus a caufa frigida. Poteris etiam ea vti in tcmpore & regionibus

fngidis.Et eft haec.Recipe zinziberis albi,cinnamomi ele<fti;cubeba

rum recentuimlgariofilorum mundatoru,nuris mufcate,macis electt

cardamomi,zedoarice,gaIangae,pipens longi ana partcs equales.Co

tcrantur omnia groflb modo,fundancur fuper vna parce fpecieru fcx

partesaquae vice^implicis,ponanturin cucurbitam longatfupenm>

poncndo alembicucecum,&ponaturaddigcrcnduperdies quatuor

decim.Poftca diftillecur in balneo Marise cum lcntiffimo igne,feces

itcrumfupermatenam diftillacam fundantur;6Viterudigeranturper

ocT;o dics.Sunt tamen aliqui qui no diftillantper alembicu,fed me'

lius cft,fi peripfumdiftilles. EcquutribusvicibusdiftiIIatur,pnma

Deefficaciapraefacajaqux. LV

aqua,dicicur aqua benedicT:a.Secunda .aqua vicae copofica.Tercia ve> ro aqua balfami. Aliqui cciam ad copofitionem eius addunc folioru faluia;,ruta::caftorei rcccntis,corticis citn,baccaru lauri,floru lauendu lac,florum rorifmarini an.$.rj.Ha»c omnia debent diftillari cum fpe* ciebus fuprafcriptis , & femper pro vna parte fpecieru fuperfunde fex partes aquaz vitae fimphcis.Haa: ergo aqua vitaseftbona adomnes c* gritudines capitis,procedentes ex humoreflegmacico, dum fumatur temporcmatutino m pondere.$.rj.cu vini opcimi,|.i,Aliqui autein> tin^unt fruftum panis m hanc aquam , alrj vero inunguntcapuccu huius aquac.f .f,.addendo aqua?bethonica».|,i.Sed caue, ne vtaris in egritudinibus&doloribuscapitis, excaloreprocedencibus,nifia!ia

medicina frigida,admifceatur,qua2 poftit temperarecaliditate huius aquae.Valet ctiam hasc aqua ad facicndum bonam memoria,dum bi Ad baturomni die ftomacho ieiuno.$ Jj.mixtacnm aquaronfmarini,et memo* debcceum ca occipuc illiniri,&.'exiccandc femecipfo.Valet ena ad ma nam. niam,dum capillos in capice todas:deinde madefacies pannos m hac mania. aqua,mixtacum aquismaioranas&ronfmarini , &caputinuolue$, &fenties mirabileoperationem.Valetetiam haecaqua vitexompofi parattu» ta ad parahfim,dum mcmbra ex ca fpius lauentur,admixca aqua faj. uiae. Vel q? bibacuromni die ftomacho ieiuno:admixca.aqua floru Iauendulx,&contra cicacrices & maculas faciei:& ad omnes cgritudi? nes ocuIorum.Habecetiam mirabiremoperacionem in ommdolore dentes» dentium.Si etiam intingatur feca vel pecten in aquam pracdi<fcam:ec pili ornencur cum ipfo,nun^, vei cirdifTime canefcent. Ec fi fit in ca* pitefcabies,tocamdepellit.Valeccriamconcraveniiesaurium,C6for vcrmes.

tatftomachum infngidacum &ipfum calcfacit, fi bibacurcum vino & ftomachus cxea iiliniatur.Surditatem aunum rccupcrat,fi immic furc| lca, cacur aim bombacc.VuInera ex ea lauata mirabili tcr conualcfcunc.& Km carnes pucndas non finiccrefcere. Si bibacur ftomacho ieiuno , valec vcncBjj# concra omne venenu,& contra cancrum,& omnes fiftulasjconcra hy conC€p# dropifim,&Iapidcm in vcfica.Si eciam foemina bibcrithanc aquam g^ mmf ftomacho ieiuno,quc non poffit ex caufa fngida cocipere, ftatim con ftmu^ cipiec,Si fcrmina nonpoceft haberemenftruu:decurei deaquapraeo dicfla cum galanga & senciana,vd madefaciat bombacerrj,& matrice cu ea inungac.Si eciarn hgc aqua ponacur fuper pifces,carnes , auc alia confcr, cibaria,non corrumpencur.neq; pucrefcent,ncc eciam a mufcis defeda ua^du buncur.Si vinueuafericacecofum, &defupradictaaqua infundacur, at)aria#

K

Ad

vmu ace tofum ♦ idteriaa digcfti/, oneiru Ipafmu iliaca*

DeaquavitaeFriderici t€rtij,&r alia compofitis.

inpriftmam redic fubftantiam & naturam. Si zuccarum molle cxe» madefiiat:indurefcit.Si homo ex ea illiniatur, valeccontra iecftericiam; & cotra tremorem omnium mcmbroru:6c cotra fetore oris 6Y nariu. Si homo non pofTitdigerere cibu comeftum , debet lllinire pannu cx hacaqua.&ponercfupraftomachum:quiamirabilemhabetopera# doncm.Si homopatiacurfpafmu,madefaciat pannu,cVfuperpedus ponat.Sialiquishabctdo!oremiIiorum:bibatdeeafepius. Valeteti am contra morbum caducum :contra fcrophulas fauei,6V cota emor* roidas.Albertus inagnus maximelaudatea:proptermiracuIofas opc rationes:quas habetcirca parahfim.

De aqua vicecopofita Frid. tcrtrj Ca. 44.

EcipeaquaevitaefimplicisredifkacaElib.iirj.vi'

ni maluatici lib.iir).cinnamomi elecfci.f .lij.gario

f:Iorum.|.i.zinzibens albi.f .i.f$.nucis mufca*

[2c.|.i.macis.| f> . zcdoari£e.|.f$.gaIangae.$.rj.

.ubebaru, ifopi arj. |. f$. radias benedi(fta*.|.i.

faluiarjflorii laucndulcan l.f^.meliiiae.iris^bal

famichar.arj. f.i . rofarum albaru.f.i.f$.ha:coia.

ccntundancur:cx ponantur in cucurbitam magna,vbi poiTincintrare

quindeom vel fedccim libre,addendo zuccan albi.f .impaffularum,

ficuum pinguium afi.f.vi.camphorar.f.f^aquxroiarumjaquarendi

uiae:aqua»florum fambuci,analibras duas,ponantur omniamcucur

bicam,ipfam opcime lutando:6Vponancur adfole dicbus viginci,fcio

hcec decan diebus ancc feftum fancTi loanms, 6V dcccm diebus poft

ciufdem feftu. CoIecurdeindeaqua,6Y diftillecur,peraJembicu,rcfer

uando inaliquo locoficco.Eccaue nemulier meftruofa lpfam aqua

accingac.Dofiseius eftin quanutactmedn, cocleans, Valet mirabiU*

ter ad ftomachu frigidu,6\: rocu corpus opcime in fanitace confcruac.

Dealiaaquavjtarcompofica. Caput. 4$.

ecipe faluia: .1. xr) . nuas mufcacar, ganofilorum, zinzibcris

R aIbi,granorum paradifi,annamomi.af/.$.iii}.olei launni.^.i

caftorei recentis.$.i.fpice indicae.ronfmarini aj;.$.f$ . floru ro*

rifmarini.jAufoIiorumrutar*|*i*foliommmaioran«c.5.ucortias»5»i]^

ha:comniadebencefTereccncia*SiveroiionpofIuichabenrecencia,ve

terapuIuerifentur,fuperinfundendpdevjnoalbo,opcimoquodha*

berepotensJDcindcponancur j'n digeftiuo,ad pucreriendum perme

fem:Harc digcftio fiat rn balneo jMariarjcakfacTco in pnnio gradu cato

Dealiaaquavita: eompDfica» LVf

ris^Pcftea inbalneo Mar.diftillecurperalembicurruEccum fuerint diftillaca,icerum fuper fcces fundanumtcV icerum in balneo Mar* di> ftill entur, iteruqs fuper feces fundantur.Tcrtio vero diftillentur per d neres:& oprime refcrua in vitro bene claufo ♦ Habet aute virtutes fe* quentcs*Omnis cibus irrigatus ex ea, faporem &odorem fuu rctinet* * Vinum in quo ponicur,faci c faporofum:pcftilencem acrcm expelliU omncs egritudines cxdefccfcus oculorum fanac : omnia vulneraexea lauaca airantur:hydropifim adun t» Vafrt eciam cocra omnes dolores pulmonis:fpknis:lienis:inceftinorum:ca picis:omncs maculas faciei tolIit:faoremoris:nanum,dolorem dcncium mirigat:bona digeftio nemprocurat:Iaxat:fanguinemcormptuegeric:5(:memoriamirabiH terconfortauFacicecia iuuenefcere:&omnem cnfticiam aufcrc. Valcc ctia contra ldericiiullia quoq? nimiu fimul conftricta re!axac:cupru in colorem argenteu ongictomncm cremore membroru curac: balbu ticm collitidentes perforacos amouec:vermcs exvencreexpdliuSi ecia homo ab afpide vel (eipence effec vulnerac^cx: vulnus cftcc faniofum ciciiTime curatur:omne ftricl:ionepevftoris auferc , graue anhelicu ex pellic.Valec ena mirabiliccrcocralapidem in vefica:tuiTim abigit: vo ce fonorat:ftcnlicacem muliccum in fecundicateconuercic.furdicaccm aunu recuperar.Omnia apoftcmata:vlcera : fcabie: cccecera id genus aha diflbluic.Lepra colIic,dum nou fc inueterara,omne cumore guc turis &colli fanac. Ec habcc omncs vircuccs balfami nacuraliSi quia hominem mirabihcer in fanicaceconieruac.Qui aucecalidcTunc naca rae no debentea vtisfed benc flegmauci.

Dcaliaaquavicajcompofca Caput 4<f.

Eapepuluens diamargarici fngidi , pulueris diaarr.brc, pul.

diamuf. dulcis an.$.i.pul.lccicie gal.pul . diarhodS alba.pul.

triafandali an.}.rj.puhliberacis,pu!.eleCt.bezoardici an.$. »«]♦

Tiriacaemagnaeandromichi vclGalicni . |.i,.mechridaci opcimi.f »i«

tormer^ljc,dipcami,pimpinell>s,matriCaria?,angclic^,ariftologicati

$.iin.boIiarmeni prveparaci,ccrra:figiIlaca:an.|.i.rauedfcnio.rj .fpo*

drj,rafurae eboris aii.^.i.nucis vomicae numero.irj. aqua? vicae rectifi*

cacae.lib.vi.Ponanturomniaaddigerendum perdics o<fto,pofteadi

ftillcntur in bal neo Mar.per alembicum cu igne valido»Quu autem

tquafuent diftillaca , imponacurmufci Alexandrinirecenus,ambrae

bonae arj.9.i,Cioci oriencalis,in panno ferico inuoluci,fed non dcbct

teno.rj.zuccarialbilib.fj.fyrupifticados.f.iirjjfiru.liqu.ncix.i.i]»

Dc alia aqua vita? corr jSofica,

contra

pirnpinellaeaquxvngulxcabaDinacanparce.i.m.fceantOmul, fiatpa fta cum bolo armcno,cx:exiG:ctur,deindeceracur , cVcii aquis praecU* clrisiterum impa(tetur,cVhocfiaccribus viabus,tcrcndo:6Vneru im paftando,cVuchabebis boliiarrrenu praeparatum.Hax-aqua mirabi "^ft-rn lifl^^aopcrationcmhabetcontrapeneificutinmultiseftexpcrcujfi ° dccur cum aqua fcabiofa^oqua acctofar,rqua \ ngularcaballinje. Ha#

becccia maximavimad curandu omncs doIorcscapicis,Iarcrum,cVre num, qui procedunccx aliquacorrupci 6c fanguinis,punficac ctia pul moncm.corcofortatAabcaomncvcncnunuxpcllitjiuuencstEme^ qui quadragcf mum annumnondu exceflerincfnon dcbencvti haca* quafepius;lcd ranOimc,propter mmia cahdatem ipfiue*

Dcaliaaquavitaicompofita Caput 47.

Ecipcaqua: vica; cerdiftiJlat» libras quacuor,annamomie!e*

cT:i,zinziberis albi.nucis muf aCxaiu5.iir).duos ducacos au

ri finilTimi,omniaimponancur in vas ftanncu, vndiq? benc

daufum,pcrdics quatuordcom.PofteadiftilJeturtrubus vicibus per

alembicum in balnco,ec vlui referuetur» Valcthe;c?qua adon ncsin

firmitaccs mitigandasjdum paciens co vtatur omni mane.cV on ni le

ro,fene facit iuuenefccre « Habct quocp alias virtutcs innumerabile! s

ideocp maximea medicis cftimatur»

DcaliaaquaviCcEcompofiia Caput 4$,

EcipeaqiiJcvuarfimplioSjfcmcldiftiliatxlib.iJi-j.oF.rcfiifo^

rum,zinziberis albi,rorifmarini arl .j«f->Spcocs ha: debent

puluer.farigrofTo rrodo,ponacurpo(tca in ipfa aqua <d pu*

frcfiendum in f mo cquino , pcrdic^ ocro in tfgtffuo viidicjj bene

lucato^Poftcadiftilleturpcralembicuin balnco Mar.Quof. cro,ite

rum fuper fccs fundatur,cV ft\undarit diitilletur cV tercio qtc q, fcr#

meccturc^dimllctur,modiscVformisfupradic1:'s:c\a-itp.arpan.ta,

Ha::qua valetadomncsdefecfrushominislcxdolorci-rprcctdcntcscx

iri gidiracc. Valttccia concra omncs dolorcs pe(ftoriS,v cntr.s , cV fto>

mathi, Ec fi homopinguis vclitlibcntcr macrtfieii,on:ni dieftoma

cho ieiuno dehac aqua fuir.er.Si vcro homo maur v cl ic m pmguefce

rcjomni dichac capiac cu zucearo immixco,cV duobus menhbus pe

(ftis;vrdebis opcrationcm eius.

Dc aqua vitcc Corr.ith palatini & alia quada prawofa; L Vf I

Dealiaaqua vitarcompofita,qua vtebatut

quida comespslatinus Caput. 49.

Fcipe faluie rccentis.f.i.fj.nuris mufcata?*>iJ>;

macis clcctuf.uzinzibcris aIbi.^.wf$.oranoru

paradin.^vi.cinnamomiele&i.l.i.fj.zidoaria;

gabngxan.|.fj.caphora?,rauedfcnian.j.rj.ro

rifiiian'nh|:i.^*Iauedul2c,maioranje,rutaran.|:

jkj i.flonjcamomil!,c->^.G.matncaria:^.i].>feminis

femculi.f.i ♦l;*rolorurubearu.M.i-bcchonica:.|.i. abrotani.s.iirj.ca*

ftorei rccenciso.i. fpfcxindica?.>ii. niacropipeh's«l.i.old lauri.3.r).a'

qucvncx.fJ.fj.metc&mctailrian.J.ii.OupuIuerifandapuluenlcnc

& fecanda dcbcnt fccari,cv contundcda ccntundi.-ponatur omnia in

cuairbica cu collo ftri(fco.Poftca fupcnnfunde mehoris vini qcl ha*

bcrcpoceris Iibras octo,in vicro optimedaufo,fepc]iaturcira:erterra1

P dies triginta,deindeamoucacur,&!poiiaturin aham cucurbita,fug#

impof to aleoicoroft^cOj&diftillecurinbalneo Mar.cnbus viab%

fempcr materia difhllata fuper feccs fundcndo.Quarco vi.ro quuni

volueris diftilfare,add2foIiafaIuia:rcccTicis quancuv/s , &' quu fuerit

diftillata,vfui nferuetur,cV quanto veruftior eft,tanto cftmelior , &

potens ea vtiCquando voJuer s>;quia innumcrabiles habetvirtucis.

Dealiapraxiofaaquavitccopofca Cap.50.

Revipefaluixlbram femis,origani , lfopi, factircgia:; radics

pimpinellayadicis valerian^abfinthij ag^.fj.rutc,radjcis bi

ftor;s,radJaspctrofihnia/j.f.i.f$ zuccari rolacio.un .radi>

cis bencJida?;radicis po!ipodn,radicis tonnentiJlae aira.$.fi.ronfma#

rini,petrofiJin/,cerifoIrJ,lauenduIa*;maiorana:ana.|.f5 . rofarum ru>

bcarum,rofarumalbarum ana.|.i.fj.granorum iuniperi.j.urj.ha: fpe

cics debent poni in primadiftilIat:one;poft auccm diftillationepri*

mam;maceriadiftiJIacaicerum fuperfeces fundatur, eddendofcquen

tia*Recipe ^inziberis albi,cortiascitri,nuas rr.uf atar,mac s;ca!an*;c

calamiaromatia,conandn pparati.zucc^r/candidi an2*^.fj*^riofita

rum,cinnamomi electi aria.$ivi,cubebarum recentiu;,ardamomi mi

noris.macropipcns,melaopipens..zcdoana*,bacca]^ laun,t} riaca? na

gnxandromachiao^.rj.ciminijcarui^diptan ialbi;rcupotia,maIoril

granacorua/j.j.n.anifi.l.i.fj.granoruparadifijcrociorietalijs.-raucdfc

nian.j.i.mellis opDmilibram femis.ttquum oia fiierint difbliacaj

-^B>

Ckmpofiuotvfus,cVefficaciahuiusaquaevitae.

imponancur fequcnna,&: icerum coletur abfcp vlla diftilIatione,qui3 omne vim amitterent,ckfunt haec.Mufci Alexandrini recetis:ambrae bonean9.0*caphorx.5.f5.zuccariaIbi.|.i,Hgcaquadebctitadiftil Iari.Recipe Iibras duodecim aquac vitae recT;ificatae,in qua imponanf tnr radices & herbae que f unt fubftantiaegrofle, cV ponantur in vitru optimecIaufum,digeranturinfimoequinoperdiesquatuor,poftea diftillcntur in balneo Mar.addcndo poft hanc diftillationem fpecies ruditer puluerifacas,cV ita dimittas fiare per dics oclo, demde iterum difttlletur.Vlcimo vero quum omniafuerincdiftillata:imponesmii f um:ambram,camphoram,zuccarum,qusEnulIa diftillauone egenc quiaodorab ipfis toUcreturperdiftillatione. Etnota,cpinomnidi« itillatione alembicus vndicp cu panno madefacfto ex farina& albu* miueouoru debetmuolui ,aIioqui materia diftillanda euaporaret. Debetautfumi hocirodo.Quicuncp vuIteavti,velmacucinotem> porc,veI fcrotino:in potu vcl cibo,accipiacparudemica panis,cx" fug fundat tres velquatuor guttas aquaepraedidae ,& mirabiliterconfor

tabit cerebru. Omnes ccia egritudines capitis & totius corporis citifti

me tollct . Aufert etiam omnes fuperfluitatestotius corporis, fiueex

fngiditate procedac.fiue ex calore.Omnia mebra totius corporis opti

me conferuat.Iuuenes qui nondum cngeiimu annu exceflerint , raro

debent ea vu,nifi fintinaliquainfirmicateconftituti.Qui verofunc

trigefimarrj,poiTunt ea vti omnidieJcVquato magis homo eft fenex,

taco magis eo vtatur,quiaomnevirtutenaturaIgmirabilitercofortat

ica etia vt homo cu iufto vitae regimme poflit guenire ad cerminu ii*

bipraeieftinacu. Namhabecvircuce&efficaciaommum aliarume.

dicinarum,& potens ea vti,omni paftu fumedo quatuor vel fex gut

cas in alio vino.H:ec eft veraaqua vica?,quehabec odorem,faporecp

exceikntioremomnibusalrjs.EftenimcertifTimucxprobationemul

corum doclomm Efculapicartis, foloodorehuiusaque: hominem

ab aerepolluto nonpofleinfici.Ideocp confultant,tempore peftifero

deberefumi omni die: antecp quisegrediacurdomum. Nuila cfte>

nimmedic:na,qu£caIorem nacuralem magis fuftentet, cp harcaqua

vitc. , Habet quippe proprietacem cum lpfa nacura, ideocj? in fan>

guincm velcalorcm naturalem conuerticurct quacunqjdiealiquis

vtatur ea, fecurus eft , ea die non pofle habere paraliiim, peftem, vel

morbumgallicum. Optimam virtutemhabetconforcandicerebru,

Vfus.&effi'caciahm'usaqOarVife, LVIIl

cafuicicm capicis expcllic. Si quoqj aliquis haberctcaput immundu ex fcabie,vd alia impuritate,cu dicla aqua debet inungi. Valecetiam concraornnefltixucerebrij&contrafincopim.Omniaapoftematafa natrdum pannusexeamadefiat,cVfuperirnponatur. Epilentiacurat, dum bombaccm in ea intinctu,innares mitcas,&pulfum cu ea inun gasjtremorcm ommum mcmbroru tolIit,iuuentuce conferuat, facie purificat , omnes mgas expellit , omnes denicp maculas faciei aufertf obfcuricaccm vifus clanficaCjOCulos fti llantes airat,dum ex ea lllinian tur.Si quocpfuperoculos imponacur,omnes egricudincseorufanae &quu cepora ex ea ilIinieris,omnes malos humores cxpellic.Si auce imponas in lpfam deiucco ceLdonix,vel dcfucco ruce,omni oculoTfc tenebrofitaci opicuIacur,du dnas auc cres guccas in oculum imponas, Vcrmcs aurium interimic,cinnicum auriu ex frigore procedentem fa nat,& omncm furdicacem colIic,doIorem dentium m icigac Si eciam aliquis ca vcaccufuccofolacri,cVpuIuerelapidis Emachicis,curatom ne fputum fanguinis.ParaJifim curat,fi ex ca tepora illinieris & fuper lingnamimpofuens.Tollitetiam baibucieomne, dando omm heb' domada duabus aut tnbus viabus depillulis fecidis . Sunc namqj mulci ecperci medici,qui cenfcncipfam ferre opcima opem mucis;fi ty riaca ci admifccacur,cVperannu integrum derur patientijfumendo ta men alias medicinas,ad hocaccommodacas. Quicunqj etia ex ea fue ritillinitus,nulIorum intcftinorum dolorem percipiet, calorem natu ralem fouct,fanguinem mundificat,omnes quocp opilationes pecfto ris adimit,fpleni,pulmoni , Iieni ac renibus mirumimmodu confenv. Cmnes quocp vias totius corpons humaniabftruias referat,fi biba tur,& aliquis feexeavnxcric Valctetiam cocra omnes dolores ftoma chi,preapue contra ipfum flegma in ipfo inueceracum.Tollic quoqj rabicm,qua£:ficin laceribus & vencreexfr/gorc.Omneapoftcmacu' rac,hydropicos fanac,emorroides expellit,dum Ioca ipfa ex eo vngan* tur.Quicunq^ vulrapodagra velcyragra curari,primo optimedebet purgan.Poftea bibac de hac aqua & loca podagrofa velcyragrofa ex ca msdefaciac Eft era fumma & praeftantiffima medicina ad omncs defectus humani corporis ex humore vel fngiditate prouenietes. Ha bec quocp ad omnia membra corporis diumam operationem , qma eft mediana medicinarum.

^*.

De alia aqua vitx comf»ofita bona»

Caput jl Ecipetherebentine^epuratc.£.xrj.!aueturopti> mc cum vino albo,accipe deinde mellis etia dc* purati cu vmo albo,lib.irj.mifceanturoptimein fimul.Poftea adde aquse vitac optime rectifica* tae lib.iirj.ponantur in cucurbita.Poftea accipe hcrbas infra fcriptas optime ftiflas, imponatur adpredicTaperododiestoptimedaudendovi _■ cfum,neeuaporer,poftcacliftillabis cumaxima amgcnciain cintnbus.Suntauth£ehCTbe,bugIoflk, boraginis,me# !ifl^/aluie,Iauendulean.iVl*i.Ifophi,florucamornilIc,cardibenedi# &i amM.i$.Rorifmarini.M.rj.archcmifiaE./vl.fj.Etquarido fuennt diftillaca,addes hcc fcquentia optime puluerifaca,& ponantur ad di> gcrcndu in fimo equino per dies odo,aut in balneo pcr dies tres» Ec funt hacc,qup debcnt addi.Ligni aloes:xilobalfami tfandalorum tno umjcalamijaromacicijftKadosarabidjfcminiscitrijfilaismontaniaV minian.^i.macs^nucisn-ufcataejdnnamomieleclijgariofilommjga lanoc,cubcbarumrcccr.unuin:zinzibcrisalbi,macropiperis,crociori cntaliSjgranorum paradifi,cardamomi minons an.$.ir).fquinanci.$, fj.conandri preparati,granorum iuniperi,baccarum laun,ins florentic afi.|^3.biftorta:.5.vi.catapucic:feminisfOTicuharl4,rj.liquirtae,vi* fci quciC(ni:fcmmis anifi.an.^.i.Amigdalarum munciata«im,paiTu larum rccerium an.lib.i.Acccipiaturvitrum fcu diftillatorium,in quo eft matena:8c ponatur in cineres:opcimelutado, foc lentus igms per hoias quacuor.Quuqj videns,nullam aquam daram cgredi m rece* ptaculum,ignis dcbecaugmcntari > cValiudreceptaculum anreponi, fcmperommaoptime lucado,& camdiu diftillecur, donecexeacaqua citnna,quac debec fegregacim cuftodiri . Tercio vero quando videbis diftillan oleum nigrum,icenim anceponas aliud receptaculum.Sc in hoc oleum recipiacur,donec fic cotum diftiHacum^&in alio vitro cu* ftodics . Aqua vcro pnma debet ua prpparan ,in ponendo in lpfam mufci alexandrini reccncis,ambra?bon2c,ana.$.i.foliorumauri. 9. i« Sunccciamaliqui,quiadduncplurimumdianifi.|.i . Quicunqjer* oo voluericomnia membrafua conforcare,accipiac vini maluacici.|.i addcndo coclcar plenu aquaprima,mifceancur fimuhdonecalbeicar, f icuc lac,deinde bibatur ftomacho iciuno , abfb nendo duabus hons jntegrisacibb poft fumptioncm potusj&confortabicmirabiiiterco*

Virtutcs&cfFicadaharumacJuarttm» . LIX

tiim corpus.Si vcro velis ea vci pro dolore capitist acopies vnum co> clcar plcnum aqua praedi(fta,cu aquac bechonicae.7,1. Ad pul monem Ad valet,fi accipiatur cum aqua mori, vel aqua faluie,& hoc tcmpore hie pu/mo^ mis.ln aeftace vero accipe aqua; endiuia&f .l.coclear vnu de aqua prae nem# . diclra. Ad pectus,&: ad tuflim frigidam: procedentem etiam excacar* pecftus ro, acapeaquae ifopi . ve! boraginis,veI feniculi.f.i.mifceacurcum a> & tuiTi. qua praedic1:a. Ad cor,habcas aquae bugloffa?: vel boraginis.^.f? . & Cor. totidem depra?di(ftaaqua,&cancundem etiam deaqua meIiiTc:mifce antur infimul,& bibantur ftomacho leiuno. Ad ftomachum,acapia ftoma# tur aquaeabfinthrj ve! mencae.f .l.cuaquaebonaecocleari vno : & (w chum. matur vt fupra.Ad pulmonem accipiatur aqua paftmace vel polipo drj,cuaqua fupradi&a:&vracur\tfupra.Adfplenem:recipeaquam P'ene« buglo(Ta':vcl aquam tamanfcUcum aqua vt fupra.Ad vertigincm ca# vertiS* picis,&:ad paralifim,recipeaquam pconie:de herba, vel radice herbae §,ne perforacgaquam,cumaquavc fupra.Ad lapide in vefica : Acdpiatur j3*1^,1.1* aqua paftmacas vel rafani in quantitate.f.i . & duo cocleanade aqua j^P1 e* fupradi(fta.Ad ftranguriam:acape aqua nafturcrj vel pecrofilini, aut itrangu iaxifragisem quancice.f .i.cum codeari plenoaquae fupraicripcae.Ad r,arn* rumiamcnftrua.RcapeaquaEplacaginis veIaqua?folatn,bibacurma jPen> ne & fero,cu vno codeari aquae pra-dicftc. Ad menftrua euocanda, ac itr ua* cipiaturaquxarchemifixiVelfeminiseius^l.i.cVaquxfupradicftaeco dear vnum,bibaceoccmporaequodebechabere menftruum.Adpe* P ! . a ricula mulierum ex obftccricibus perueiiiencia » vel cx fngore.vc parere m non poflinc,aca'piacur aqua valenanae, vel bechonicae,vel rofaru filuc ftrium. | .i.&aquaeprariiftaecoclear vnum,& bibatur matuano Cem porcftomacho leiuno.Ad macrice,accipe aquemacricariae.f .l.aquae matricc predicT^f fj.bibacur vtfupra, Ad oculos,Recipe aque feniculUaque cufrall^arT.f/ .aquxprxdicftac.-Ni.bibacvcfupra.AdmacuIas fadei. ma£u' . Recipeaquarflorufabaru.vel aqua;pimpinelle|«.uaqueprima:.f,.f$. aael mifceancur,cV macucino cV ferocino cepore fadecu his lauec, &.' omni hebdomada bibac deea,cu aqua endiuiar,duabus vel cribus vicibus. Secunda vcro aqua eft cicrina,& cercia,qua; eft ficucoleu nigru,opci mevalecadfiitulas}cancru,&alias plagas,& habecur loco balfamu Dealiaaquavita-compofica Cap. y4 Ecipemellis opcimi lib-i.aquar vivx diftillacac quacer lib*i.i$. Ligni aloes,5»ir).gummi arabici.j.q.nucis muicaca-,ga!an£c, cubcbarum recawu~,rinnamomi ele(fti,maas,gariofik>rumt

L

I> alia aqua vitaecoirpofita,

fpicacnardian.J. ifj. mufci Alexandrim recentis;ambracbon«an 3.i. Omnia puluerifentur groffo modo, ponendo omnia in cucurbitam vitream ad digerendum in fimo equino,per dies ocfto.Poftea diftille turin balneoMar.cum lento igne&ficetiam habebis cptimaaqua Vitac eompoficam,ad mulcas egntudines excellcntem.

De al la aqua vitac compofica Caput 5$.

Ecipe oariofil orufn,macropiperis,granorum paradifi an.^.fj»

nucismufcatac.vvi.macis.T.i.cmnamomi elecfci , zinzibcns

albi,galangac an.J.iirj.floru lauenduIac,bafilicoms an.|.i.fal'

uiac .l.f^.floru rorifmarini,mentac,polipodrj,ifopi ana.5.r).balfamicg»

f^i.Iioni alocs.|.i.f$ .mufa\Alexandnnire<entis 9.i.fj.Hxherbacde

. bent cxiceari.Poftea fuperinfundantur fedciim Iibrac aquac vitac benc

re&ifirate.digerantur in fimo equino perdies quacuorde:im; poftea

peralembicum diftilleruur in balneo Manac, & m phiala bene claufo

opume cuftodiantur.

De alia aqua vitaccompofita.quac valec ad parali fim ck verciginem capms Capuc 54. Ixipefaluia: recencis.l.ix.florum lauendula?.l.iirj,ifbpi: me thar ana.M.i].ganofiloru,nucis mufcatac, dnnamomi elecftit zinzibcris albi:granorum paradifazedoanac, galagacana,| iValarm aromacicu^wgranorum lunipen.f «ugranoru pconia*,f ♦fj vini albi opcimi hbras o&o,digerancur m fimo equino per dies ocflo vel rn balneo Mar*perdics quacuor* Pofteadiftiilecurpcr alembicu, & vfui referuetur in vicro opcimeclaufoiquia habec mirabikrn opcra jionem contra omnem paralifim & vercigmem capicis*

DealiaEcjvn^compoficavalde preciofa Cap* jj*

Vidam noftrorum medicoru Germanorufeceruncprejnobile

cV excellentem aqua vir^in qua mul tas operauones egrcgias

expcrti func,ad conforcandum;& ab egntudinibus praeferua

dum tocum corpus humanum,prgwipue caput,cercbrum, Cx alia intc

rioracapitismala,exhumiditatec\frigiditateprocedentia,rcfolucnda

&cxpellendaj&ad exhiJaranduminftsumenca anirr.ac, & quinq? fcn

fuunu Confortatetiam mirabilicerquatuormembraprjncipaliorar

vna cum renibus,& omnibus mceftinis^Procurac quoq? opcima di>

oeftionem inftomacho,cVdac mirabilcm virtucem omnibus mebris

extenonbus,ex folo odore,du acopiacur vna pars huius aquacjCx' dug

parces aquarum faluia-duucndulavonfmarini ana,uufceamur fimui

Aqaavuxcompofita,c2cterislongcjpr«cio(i'or, • LX

&madefiatfpongiaj cum c|ua tcmporematutino cV ferotino mebra vngantur,&exfcmitipfis ficcentur,Aut fi etiam tres vel quatuor guc tas inciathum plon m vino ponas ,oVbibaturanteingreffum pran* * , dr) velcenc. Vaiet eriam ad confortandum capuc. Reapccrgo huius aqug vitecopofite. $. i.cu aquasbethonicx^-f? • bibaturomni mane aPu * et fero,vel intingepanein ipfam aqua,6V omni die ftomachoieiuno edatur tribus hons ant? prandium,Ad ccrebrum & mcmoriam.Re cerebru cipe huius aqu;c>5*i.aquaru rorjfmarini,maioranc:arj.7.f$.vtacur mo & me// do praediCto,Ad pecftus.Reapehuius aquar.$.i. aquaeifopi &capil moria. lorum vencrisan*M>vtaturmodopra:di(fto.Adcor. Recipehuius pecftus. aquo?.^.i.aquar boragmis cVbuglofla: ario.rj. vtatmodo prasdicl». cor< Ad ftom2chum.Reapcaquxhuius.$.i.aquarabfinthrj,&:mentacan ftoroa* j.rj.vtaturmodoprjedicro.Adpulmoncm. Rccipe aqua: huius*5«i« churo. addedo aquac cicotrac& tanaceti aqu^ arj.$.rj. vtatur modo pracdidto puimo* Adfp!cnem.Recipehuiusaqua;.5.i.aqiiacthamarifci;C\Tcoiopcndriar UCm. aij..%n.vtatur forma 6V modo pradisfto.Si vero vefcs ca vti ad oronia fpicne, membracorporis confart2nda,vtam huius aquacparcci.cu vini par* ubusquaiuor.AquaautcdebetfuTi hocmodo.Reopc: pulue.:s dia* margariti fn< idi,puluens diarrndon albatis , ambos fecundum Ni coJaum,puluens diambiac£m Mefuc,diantho5> f,m N icolaura, pul ucris IecioaeGalieni afi.s.ncaffixfiftuIacrecentLsnouitera cann? extra cbe,zuccari candidi an^.f$4fi-rupi dc liquiricia.|.i.fyru|:i fticados. \ fj.florum ronfmarinuj.i.mufq Alexadrinu9.i.Suptr his ipcciet: us fundantur libracdu^aquac vitx f mplicis,opiimc rectif.cats pcr tcr> namdiftillationcm h\ balneoManavPofttaiterum diftilleturin baj neo Mariacperalembicum cum lcntiflmo i^ne; ira vcnumeres vnu duo,tria, vfcp ad fepte, antecp vna gutta d ftilletur,& mufcus debcc lioari in panno fcnco rubeo , & fufpenda tur £d phialam vbi eft prac* dufhaquavitac Jift llaca,6Vno debetextrahi,donecaquadurcuSunc tam:n;-.liquij qui pmrefaciuntcufpeaebus pradicris aqug bugloffc libram vnam,aqvemcl.fTe Iib.fj.aque bafiIiconis.f.iii!. aqugronina nnu£.:,&poftcadiftiIIancin balneo Marig.

Dealia aquavirgcompofitalomnium aliarum preciofffima. Caputvlnmum.

T ergo bonum fincm opcri noftro imponamus5lccrcfam fe* v crerilTimarimaquanimviraedccIarabimus^qiTgcftquod.ni

modo cccleftis opcrationis,6c fit hoc modo.Rccipc faluig re>

Aquavitaepredofa.

centis,cum floribus fuis,rorifmarini,dar/en/,:zinziberis alb«,gariofi' lorum,nucis mufcata?,granorum paradifi,galange,calami aromatici, macropipcris,zcdoari2earj*|*fD*macis,cardomomi iunions, cubcba^ rum recentium:foliorum rut3c,foliorum maiorane:florum Iauendu lse,rofarum rubearuman*.*. rj. tyriac£eGalieni vel Andromachi:me> thndaci optimi an.$.i.f$.olei laurini,corticis atri,floru bugloffae,flo> rum boraoinis,florum rorifmarini,oftrucrj,angelicaj,reupontiei,gra, norum iunipcri,mentaftri,ment&macricaria3 an.$J*f$.caftorei rececis, verbenecum floribus fuis,bechonicae,Iigni aJoes,xiIobalfami,carpo> balfam^,fpice indice,vifci querrini,granorum peonia%ari.$.i.rauedfe' ni,camphorje,feminis vua;demonis,radicis peonia;,polrjcufloribus fuis,feminis baftliconis/eminis feniculi, deronici K. Croci onentalis an.$J$.ambra: bona:,mufci Alexandnni recentis ai]*3,f$.aquae vitac ad minus feptem viobus diitillataelibras decc* Omnia iequcntia dc benc poni aim aqua vitaead digerendum in balneo M.per dics qua* tuor,&tocidem nocl:cs.SaIuia,rofmarinum,ruta,maiorana,lauendu la^rofEEjmctridatumjtyriacajOleumlaunnujbuglolTa^borago^oftruci um,anoelica,reuponcicum,granaiunipen:mentaftmm,menta,matri caria,verbena,bcthonKa,polium,caftoreum.EtquumfLierintputre^ facla,diftillentur mcinerc peralembicum,ignelento,ica vc poflis nuo mcrarc vnum,duo,triaantccp guctadifhllecQuum vcro omnia fue rintdiftillata,imponecinnamomum,ganofilos,macem:nucciTiufa tam,grana paradifi:galangam,calamum aromaticum , pip^r Jongu, zedoana,cubebas:cardamomum,Iignum aloft>:cortices citn , carpo* balfamum,xilobalfamum,fpica nardi, vilcum queicnum , radicem peoni£e,cVgranaipfius,conandrum prseparatum , firnen bafiliconis, {emen vuaedarmonisjderonicum K. Haecomniadebencpuluerifari oroffomodo,ponanturinaquadiftillata,cx;infimuldigeranturper dies quatuordeam , poftea iterum diftiliencur m balneo Maria? per aIembicum,poftea addas camphoramjreubarbarumjcrocumjambra Scmufcum.bi autemvehs habereaqua adhuc meliorcm,addes puU diamarganti f$m Nico.diaphris cum mufco f$m NicoUdiarhodon albatis,diamulal$m Mefux,pulueris diambrseana.$.i.pulueris ele» cluarn aim gemmis,puluens leciase Gaheni,puluens dialigni aloe» ana.$,f$.addes qumdccimauc viginci ducacos.opcimi auri,cu zuccari albi libra f$«& f iixt tnbus diebus in balneo Manae,ica vt aqua balnei

Dc virtute harum aquarum ctci LXj

fit tcpfdalpoftca diftlfecurper filtrum in vitris rerorcis.

Et vnurh vitrum debct fta re altius cpaliud*. Scindantu paruasformula; defJtro & , impendatur, &peripfas ma tena diftillet , vitris opome lutatis : vtnihilex eis pofllt cuaporari ♦ Et hec difti Jlatio eft excelleciflima inter omncs alias^Sunt aliqui mediforu, qui volenteg confortare fto< ] machum;f eerunt fieri aqua^ vindem,qua vtebanturcumt^

aqua vitae fupraf.npta:aut cum darcto iequen ti.ficut fcccr t quidam comes palatinus+Aqua auccm viridis fit hocmo-lo.Rrripraqug v-t? quatcrdiftillatjpcralembicum inbaheo Maruehb as quacuor,me* liffaemcaca^|.irj«balfamiche>f.rj ♦fundacur aqua vit$ iupcr hcrbis pr^licT:is,&debentitaomaia rcquicfere,perdie* otfto^dcindeea vta rc.Bt nora,q? herbenon djbentexiccari in folc.fed ad scrcm,quia fi in fole exiccarentur , aqua dcuenirct obfcura : f.cut (i efCa ficcus alicuius herbc.Scd fi herbgad aerem exiccantur , habeccolorem viridem pul* chernmum,& cftamcnilXimabibecuFicautem clarctum hocmodo. Recipevini albioptimi libras quacuor,zucsr; albiduri.j.iirj cmna momi clecti.f-.uoriaudri prc3aratu5.ir).gariofiiorum.$.rj . ^ranoru paradifi,zmziberisalbi*im%i.{>micropiperis 9.r).zedjanc***u;. Omnia corirerantur fubcilillime, 6c*in pulucrem redigantur , poft.-a debctco!an,ficut ficapud GAllos,in vino aromatifato; quod GaHict duitur ypocras . Referuetur 1 n vafe ftanneo , cx cum a qua pr? ede nti abaliqmbus (olct fumu Vircucesaucem aquae p-eiicfrffunc hc* Valetadmemoriam, fibibaturomni die.l.fj.mixncuaqucrofma' Ad me* rini.f.f'.aqucmaiorane,aqupmcIiiTean***r).Ad man a,vel etiam do moiTa. lorcmcircbn,exfngoreprocedcntcm . AccipedchacaquaJ.f5.aquf Adrra' btthonicjjaquep&inan^.ii.mifccaturfimu^cVmadefaclintheumjCir niam. cumuolucndocapuuVclbibatomnidichuiiisaqup.5»r).aqucbecho ni'a^5.iir).AccipiancurctJam pilIuIacaurex,c\'cochia:an.9.i.fjantpil luiac cum aqua bethonuxjcupe in numero.v.cx: fume omni die,quu

• - Viitus & cfficacia

r ^j vadis dormitum,vel etiam quado furgis dianthos in tabuliso.uAd vcrtigtf vcrtigincm capitis.Recipehuius aquauf.f$.aquarum Iauendular,faW ecaoit uixaT)«5.iri«cx' fumat omni die ftomacho ieiuno diapliris cum muico calmcie :&*n Nicolaum. Ad caluiciem.Recipc aquae lilrj albi:barbae Aaronis dcalban ari.$.f$.huius aqux4.f$.ve!.$,vi.addendo olci carcaru$.i,Ad mundi da faie ficandam & dealbandam facicnru Accipe aquae florum fabarum pat tem vnam;aquacprcdicle parccsduas,mifccancurfimul, &omni die lauabis femclfacienuPot.es etiamomni die fumerede aqua prcdicTra partcm vnam,&devino optimo parces duas, bibatur ftomacho iciu furdita* no,& valebitad ldenuAd furditate.Qmm mane & feto de hacaqua jcm^ imponcsadaures,indequartam parcemhorecubabis ,& requieices fuper candcm aure,vc iterum egrediacur*Vel recipe huius. aquas,vini optimiafi partcs equales,fumatomni dieftomacho iciuno-Ad ver^ vermes mcs auriuiruAccipe de aqua pracdi<ffcuf. f$. ftnci ruca:, fucci folioru auriu* perfici an.$.iuSi aucem non poffis habercfuccos, accipies aquam ab : eis diftiiIata,addendomodicum dealoeepatico , fubciiifTime cnto & puUienfaco,&dchis omnimane &feroparum m ipfamaurediftsl' !abis,iacendo fupcr aliud latus , &poft modicu cemporis lacebis fug Ad lacus,vbi func vermes:&ftacim exibun^&moritntur. Ad opcaimia» optal' Rccipeaqu^ pnedi<ftar.|.f$,aqua: fenicu!i,aqua:poU),aquaevaleriana: mianu an.$.i.imponantur adoculos.Adtumoregingiuaru.Recipe vini al> tumore bi.?*ix.piretri.f.i.coquancurfimul,&dehoccapcpartem vna, & dc oingi' -aqua pradi&a parcem vnam,deinde teneas hecmixca in ore,& fepius uarum. recencem acapias,hoc faccocies,donec conualefcas.Ad fecore ons vel fctorcm- narium:detur omni die*f ♦fj.cum vini albi,in quo finc bullire metha oris vcl & rofa: rubeae.^.i.addendo paru mufci Aliqui tamen acapiunt aqux narium prxdi&e f .n.aquarum ronfmarini,&rofarum rubearum ari.f>f;«m» fceancurfimul: & impendaturmufcus m panno fencoj&ambrabo' nalangrana. vi .&gingiuascum illopaniioferjcoimpendcnteina* qua:fepius Iaues:cottidie faltem femel aut iccrum.Potes eciam bibere cpiletia deaquapradi&aomnimenfe.$.rj,Adepilentiabibacuromnidie.^ f> cuaquxpeonie*|*uAliquiveroicafaouc,Recipiuncradice& gra^ na pconix:vifci quercini aiuparces arquales: bulliunt in vmo albo o' . r- ptimo:&dacurpacienticumaquaprcdi(fra.Adparalifimdebcntmc P^1 U brafcpiusiJJiniri cuaquaprxdi(fta.£cdehacaquabibaturomnidic cemporematutino.f.i.vefpereautfumes diacaftoreu^ii vinoalbo:in quo coquantur Iauendular:falm«:granorum iunipen an. M.i.fuper*

hufus aCjuar;

Acf

infundendo de vino optimo libras quacuor. Ad loqudam amilTam; « .* Rcdpe de aqua fupradicfta4.f>aquarurn lauendular, peonix ; faluia: ° nV* ana.$.'r).bibacur cVrecipidturmctridatio.ucum vino;inquobullierit .. * caftoreurr. Ad mdancoliam. Recipe dcaquapredicta.l.f$.curn aqug . . bugloiTa-.f.i.aquxbafiliconiSjaquatmeliiTarana. $ #p .aquxlcolo^ tmcrefa pendriae:boraginis ana,$.i.mif eantur infimuI:6Vbibacur tribus ho> la ng ris ante prandium.Sume etiam tabulam vnam cofe&ionis leticigGa heni,vel ktificantis Almanforis,Ad putrefacfcionecpacis. Rccipe de hacaqua.f .f$.cum aquacpatuc,cx.'aqua ana.f.bibacuromnife

ro.*.i.vcl.|.i.f$ .cV tepore matutino ciuabus aut tribus horis ancc pra dium fumacurdiarhodonabb.fsmNicolaum.Ad hidropifim.Rcci fcfcQj pedeaqua prgdivfta partcm vnam:aqug floru fambuci partes.rj.aqug rvfim* fmKuhpartes,ir>mifccanturfimuI;&omni vicebibes^f.fj.Vefpere ^ autem cum volueris irecubitum;fumatur tyriacacmagnaeCalicni.J» i.in vino;cum quo bullierint petrofilium;fenicuIum , apium radices capillorum venens ana pars vna:vini partes.ix.bulliantur vfq? ad con mptionc certie- partis. £t de trib* in tres dies det hydropico duabus veltribus honsanceprandium dialaccef$miVlefue.$.rj.Caueategro tans a pocationibus fupcruacuis:quia in hocmorbo;quanto minus homo bibiUtanto plus mingit;cx'cotra. Ad Iapidem.Recipe dc aqua tapide, predicra partcm vnam^aque^dxifragie&qug alkikenge;aqu£ m illii fo lis,aquj rafani,ana parces.t.&vna hora poftpocioncm. hanc dcturli* tontnpon.$.:.Ad fterilicatem,Recipeaqughuius.$.t.vini albi.f.i.acj ftenlicS liliorum croceoru, aqug ronfmarini.aqug matricarig.ana.$.*. bibacur cem, mane auc fero , omni hebdomada vtendo duabus auctnbus vicibus diamargariti f$m Auicennam.$.:. Habetalias innumerabiles virtu* sesi quas breuicacis caufa ommo,

L4

EPILOGVS,

Abes crgo mf FceliXHicudiflirrn hoeopus tibi dicatum,quodquanta ex le<ftioncco!Iegcrim,fii cile a diligeci lectore poccft dignofci.Quod vci# nam eo ab omnibus fufcipiacur animo , quo a meefteditu.Pocuiflem multa infercre, accp adrj cere.Sed quu adcocopiofc dc ommbus his duo contubernales , Arnoldus fciliceCj&Lullius,tu * cciam eorum difcipulus Joanncs de rupefciflat alnctt qjplures modcrnorum difTcrucnnc,non immenco,nefurci accu faremur,pleraq? non illepida omifimus, cpq? plura ex eis deprorrpfe rimus.Ingenui enim pudoris cft (cefteQuKiliano)profccri per quos profecens.Adiunxiflcmus plura,nifi cedium lcgentibus ingererepu taflcmus.Longa cnim lectio fcpius detui bac legcntcm.ldeocp reocp' tui canere,cV reliqua,qu;e eiufdem funcarcis^in calamo rcl inqucre con fulcum vidcbacur.Tu mi Fcelix hocopus commendacu habe:& pro viribus:*/c femper erga mefuifti humaniffimus,ab inuidorum mor* fibus dcfende.Sufcipiesbreui cempore,deo fanicatcm cVbonam vali# tudmem preftance,maiora , accuraciori eciam perluftrata lance.Tem* poris enim breuitace impul fi,parcim /ncorrecfta; parcim femipcrfecfta reliquimus.Quaexre,fi quippia in eo inuencum fueric:quod leclo^ ri rabido non faciac ad ftomachum:tempus brcue me excufaturu no ambigo*Vale:&:philippum tuum:vt confuefti;amato . Exaclu Fn' burgi Helueeiorum.yuKalendas Maroas* Annodomini i>:j#

Indcx huius opufculu LXIII

Scquiturindexhuiusopuiculi;quodCcelum philofophorum diritur,

Epfe dcdtcacoria huius libri ad Fclicem de Genafio Valcnrianu i

Rcgula aucencica de ftellis coelo philofophico applicandis i

Diftillacorium aquaj vicae brachiatum fjm Lullium $

Prologushuiushbri $

Capuc.i. Quidfit quintaeflenciacuiuflibetmatenxfimplicis 4 Oput.:»Quomodo excrahacur quin.eflen.vini pcr diftillacio*

nem $ Caput*$.Quomodomaccriarudis diftillationiminus obcdiens

debeat pucrefieri y Caput.4.Quomodo pofliccogno{ci,an vinum digeftumcircu

lacoria; diftillationi ficapcum 9

Capur.j.Quomodo ficdiftillandum circulatorie 10

CapuccJ.Quae fit differcntia incer digeftionem &circufatione io Caput.7.De modo extrahcndi quin.eHen.abfqj vllo labore vel

cxpenfa M CapucS.De modofacili dift Nadi circulatorici&excrahendi

quincumefTeabfc^ vlloigne i% Caput«9.Demodocxcrahcndiquin.eflen.aquatuorelemcntis

ad rcfoluen Jum in ea Solem pro auro potabili 1$

Caput.io.Quomodo fiat quin.efTen.pro tincturis mecallorum 15 Capuc.ii.Dc modo excrahendi quin.cflen.in quapoteftrcfolui

aurum :ad faciendum aurum potabile ti Caput.ir.Quomodo cxcrahenda fit quin.eflen.mcllis,qua£ mgre

ditur aurum porabilc • tt

Caput.i$.«Quomodo extrahcndafit quin.eflen.exchelidonia *$ Capuui'4 .De modo extrahcndi quin.eilen.ex faguine humanol

ouis;camibus Sic0 tS Capuc.i5.Demodoextrahcndi quin^eflen.ex pomis,piris,oVaJijs

frudtibus vj Capuci6.De modo excrahcndi quin.effen.a flonbus herbis &

radicibus ty

Capuc«i7.Quomodo excrahenda fic quin.eflen.ab anthimonio t?

Capuc.i8;De modo extrahendi quin.eflfcn.aSolc 19

Refiduum

Capur.i9.Dcmododiftt1landiperdefccnfum 50

Caput.to. Demodo claudcndi vafa figillo Hermctii J« Caput. ti.De modo diftillandi acctum & vrinam humanam; in

quibus omnia metalla calcmata refolui poffunt $$ Caput.tr*De modo difttllandi meUquod ipfum aurum pota

bilcingreditur* }J

Caput.tj.De auro potabili communi $42

Capuct4«Deauro potabili abfq? aqua forti $<£

Caput.t).»Deauro potabili abfq? terra vel aqua forti j§

Capucttf. Deauropotabili cum fpedebus aromatias 40

Capucr^ Dc auro potabili cx fioribus cordialibus 41

Caput.:8 , De auro potabili cx qulta eflentja g lapidc 14

Caput.r %Dz auro potabili cum mdlc f.jf

Caput ;o.Deauro potabiliex folo auroetaqua vite 4.4.

Capuc.51. Deauro pocabili cuiufda epifcopi Treuercfis 44, Capuc$: ,De auro potabili ex vino gr^co vcl fimihbus & ipo

cJebusaromacicis < Capuc.ji jr e alio auro porabili excellcnti

Capuc.-^ .Dc auro potabilicum gemmis *.

Caput.35. Dc auro potabili ada paralifim 49

Capuc.S6.De?l;oauropotabihbono . v

Capuc.57.Dc alio auro potabili cum aqua forti 4 9

Caput.$S. De alio auro potabili jo

Crtputo9.DeauropotabiIivolatili i $t

Caput*)9.DealioauropotabiIi j*

Caput.4 o.D<: aHo auro potabili prcriofjflimo 5:

Caput. 4i.De auro potabili vcgctabili 5*

Capuc4t.De vltimo auro pocbili *j,

Caput.4j.De aqua vite. ccmpofita pro hominibus frigidg 54.

compiexionis vcl rcgionis ^ $

Caput.44.DcaquavifgcompofitaFndcriciitertii 55

Capuf.4 5. Dc a/ia aqua vitx compofita $c

Capu t.^tf . De alia aqua vitar compofita 55

Caput.47.De2laaquavit*compofita *$

Caput.48.De alia aqua vitae compofita <* C' -p u t. 4 9 . De alia aqua vitj compofita.qua vtcbatur quidam

comes platinus *j

Wiciv; Lxnn

Caput*50*Dc alia preciofa aqua vitar compofitt *7

Capuc^uDe alia aqua vitar compoiita, bona <9

Caput^Dealiaaqua vitarcompofita j^

(Japur*5^De alia aqua vit£ compofi ta <p Caput*54«DeaIia aqua vit£compofica;qtTevaIetad veriigincm

capitisj&paralifim j9

Capuu554.De alia aqua vitx compofita valdepredofa 59 Caput vltimuuuDe alia aqua vitg compofita omnium alianim

picciofuTima 60 Epitogus opcris huiui

Excufum efchocprecIarumPhilippi Vlftadrj opufculum Argentd rati,arte & jmpcnfa loannis Grienynger Anno a virgineo partu

M«D*XXVJII.'ndiefan(ftiEgidn.CGCgfares6YHifpanicc maicftitatis Priuilegiorum obtentu : ne quis audeat hoc in decennio impnmere,auc imprcfTion i alicubi crade ±l n*,Sub mul(ffcux«marcaru aurwluxcaprefatf. ffif

cautionis ediftum.

j"V* aWs wf&r vi» *vW

I

-*- r* <■-

■ "c

\\

y m *

w K '

p

■

.ALhiibtX

^H

53«as

H

m

Vti^lTflf '*

'&388S&8S

^f^f^ife-i.S^':

'Mm

1 *v xm< mi

'A'V

SwwwpB^i^ssSSfi-'- H

mmi