■£»

mr%

^Harvard Medical Library
in the Francis A. Countway
Library of Medicine -TSoston

VERITATEM PER MEDICI>fAM QU>€IUMUS

y*

-4>-l

^%K'. V

•4

Digitized by the Internet Archive

in 2012 with funding from

Open Knowledge Commons and Harvard Medical School

http://archive.org/details/gasparistaliacotOOtagl

w

f •#-

IMIMIIhMIIMMIIIMIMIIIIIM M hihIhH T m

il

WGAS P A RI S
TALJACOTlI

BONONIENSIS

De Curtoriim Chirarguiper
iitiiaonerru .

LIBRI DVO. -

Ad S£RENISSIMVM-
PKINCIPEM D.

VINCENTIVM

>*:

^VH^M^JJJJ/tH^

===== l

GONZAGAM

M an tuae, /& Mon tis Ferrati
DVCEM

\j

fe pocpa!

Ti^f ^^^lWTTiW^'

«3Mp£ m

l.*-v'

&

2£

%

^A

tUijiiii^i n>iru\

IWIIJK^^

.

ASPARIS

T A L I A C O T I I

' B O NONIEN S I S,

PHILOSOPHI ET MEDICI PRAECLARISSIMI;

rhmmmordimrkm^^nmmmm Gymmfio Bononienfi ' fMci frofitmis .

De Curtomm Chirurgia per infitionemi

L I B R I D V O.

wjmonemrejlaurandomm cum Theoricen, tum PracJicen pertwere <vide
bantur, clarfsima msthodo cumdatifiime declarantur .

Addkis Cutis Traducis inftramentonim omniiim, atcjue Jeli^tionura

Iconibus , 6X.Tabuiis, °

Cm Indice quadmplici expeditiffimo capitum fmgulomm , Uutbomm \ Cmmabm»

. ti&wm denique & verbomm memorabiliunu . .

Cum Fciuilcgijs Summi Pontificis, Csfcre* Maieftatis , ChriftianilTimi Regis C^ .

Hifpamarum, Senatus Veneti , & aliorum Principum .

v E , n E x 1 1 •$, u d x c v i i.

Apud Gaiparem Eindonum iuniorem,

Gli Eccellentiffimi Signori Capi deirilluftriflimo Confeglio di X. infrafcritti,
hauutafede dalli Sig. Reformatori fopraloftudio di Padoa,per relatione delli
tre a cio deputati, cioe del Reuerendo P. Inquifitor , del circ. Secretario del Se-
nato Gio.Maraueglia, & di D. Fabio Paulini Oottor & lettor publico,che nella
Cirugia di Gafparo Tagliacozza > non vi e cofa alcuna cOntra le leggi , & e d&-
gnadiflampa,concedonoiicentia, che poffa efTerffcampataih quefta Citta.

Dat. dk 9. O&obris 1596.

D.AIuifeMocenigo. ~T

D. Siluan Capello. [ Capi dellllluftriflimo Confeglio di X.

D. MarcAntonio Frizzo.~>

Illuftriflimi Confilij X. Secretarius
CoelinsMagnus.

1597 Adi29. April.
Regiftrata nell ofEcio cont.la Biaftema.

PhilippusBrocardus oflicij cont.
Blafph.Coad.

Cum llcentia Superlorum.

AKud.

Vx hominum Hippdcrates^potuit dum cernere lucem:

Hippocrate extinttoluxnoua Gafpar erit .
Maonus -vterque manu ^medica 0* clarifsimus arte:
Jldaiushic alteriusnomine nomen habet .
Hic -vere fuerit centumfromillibus vnus:
H&c cape, diuinifunt monumenta-viri .
lammihi yCoe fenex y iamc^ ipfevaleto Galene:
Jpfa etenim inclnfa ef hoc medicina hbro.

Idem Gnece redditum, \

tfV paos iV^ot/Jar»? fxipoTrcav , iv ocjoj cpctQt; itc^tv ,
Nvuu ^dvQ' l'7r&rozpeiTOvs Tctcirctp o<T' «V/ <p#0£,

A /U^O) yW^ (GrtLH\0O~VVY\S iV ipyct JUCtOoVTiS .

Zaw ^oyi tou <p:B '/ ju.ivov %puo~t7ovct £~o%ctv «p£6/«
Oyro? JV stsoV ttoWouv dvTct^ios ctAAoov.

0$7» »76, TOV Si'lOV /UVntiCtTCt cpojTog ite . ^\

K»& yspov, /uiycc yctipi , o*u t QiLi(yct^jtipi } TctAuoi ',

A?VtIuJ W&i cpipll /3t/2/\0S Ct%i<?0ptlw .

Ad Galenurru ;

G/rta ^fow curare; at curtus es ipfe , Galene:
Vt curtus nefiSy hoc opus ecce dabit .

IN

■-

A.

P.

IN GASPAREM TALIACOTIVM AVCTOREM,
ocGaiparem Bindonmm Bibliopolam^ .

A.

P.

" i^-

A o*nAov.

Sl ra, ptvas , %i.tXti , rd %a,pifyrcti o^icrt xdXXo<;}

E/ Trapct^ %dva7raXtv CtityO.s d<zar6vra <pipa :
^yiTrayXtds dyx.rt£a Tda7ra,p , dzogn o^io^dcrat

Aig iripos Tdcr^rap i^ityipiv a/\i\ri .
Has <T' dvi^i^ovnc zaQ' h ovvofA diifrin Travns
Avo^pt c$V tiffti xapiv oio^u-Ti dtKpcripotg .

Idem Latinelulio Signio Interprete.

V I formam fladjint ,/i abfint, dant dedecus ori3

ISfares , labra , aures mirifice reficit
Gafpar : pagellis ac edocet hijce mederi,

Ouas alter Gajpar protuht in medium
JJis euoluentes <vno fub nomine vtrumque

lam canite ', ambobus gratiam habete viris .

DE LIBRO GAS P AR I S

T A L I A C O T I I
Medici praeftantiflimi , de Chirurgia Curtorum, .

VM reparas curtas inhonefio vulnere nares >
Et reuocas labij, atcfe auris abarte decus,
Arti naturam concedere , nec Senis illud
^Diuinum in morbis ejfe ,ftd arte doces :
Aiacfe animo Gafpar , medicamhis dita artibus artem ;
Non modo tuprince^s > fed cDeus artis eris .

f abius Paulinus Philofophus, & Medicus
pangebat.

IN GA-

RENISSIMO

PRINCIPI

D- VINCENTIO GONZAGAE

MANTVAE, ET MONTISFERRATI DVCI.

GaJparTaliacotius. S.

VOD in bene morata Republica , Sereniffimo
Dux , facerc folent boni ciues , vt omnem operam
fuam,omneitudium , omnes conatus fuos ad pa-
tri^dignitatem , Sc vtilitatem conferant : Idetiam
in re literaria , & precipue in fcientijs, artibusq; in-
genuispertraclandis fanctecolendum eft , vt, qui
in ijs laborant, bene deijs mereantur , & ad commodum aliorurru
omnem curam,omnem diligentiam fuam , & induftriam conuertat.
Suntenim, quiin hocuite; genere plusdefuo, quam aliorum fructu
laborent . Sunt qui non tam alios iuuent , quam qui vel voluerunt ,
vel potuerunt , improbent . Atque apud hos mirum,quam conten-
tionum , quatn hgfitationis omnia plena funt , quam apudillos alio-
rum nihilfanieft,cum tame,ficandide intuearis,minus dicant,quam
alij, imo quandoq; nihil ; Reperiuntur etiam, qui ne otio torpefcant,
animum ad fcribendum appellunt ,quorum condicio forfan melior
eft, fed ad iuuandos homines paulo iniquior , vt pote qui non quid a-
lijs ex ufu fic, vident , fed quomodo fibi fatisfaciant . Non defimt pr$-
terea inani quadam,& falfa popularis gloriolx aura commoti,qui, no
quam bene,fed quam belle, & varie dicant, hoc vnum moliuntur, &
faciunt ; A tque hi oftentandi potius ingenij fui , quam iuuandi alios ,
in medium prorumpunt, non abfimiles athletis, qui ad plaufum po-
puli m arenam profilientes,vanumiIludfortitudinisnomencapta-
BantjCumuel adtutandam Rempublicam , uel ad augendamom-
nium eflent ignauiffimi , & ineptiflimi . Eos uehementer commen-
darim,quinon tamuarietate,& fplendore fcriptorum,quam bo-
nitate, & decore fuam probarint operam , non ut de ijs vulgus leuio-
nsj&hebetiorisingenijjfedoptimi quique candidioris,& acrioris

*t* 2 iudicij,

/

iudicij, & prazcipue pofteri iudicent, & commodum aliquod indc
percipiant. Quod fiomnibus efiet <gque propofirum,uef non toc
uoluminibus obrutielTemus iam , ubi fere nefcitur , quid primunu
capias , cui te addicas ,uelea faltem meliora iiaberemus. Quamuis
non defint in hoc fcecundiffimo fcriptorum fcxulo , qui non iine lau-
de hanc arenam decurrerunt . Atque mter hps . uel. maiori com men-
dationedigiiifunthabendijquijquxdicuntjnonexaiijshauriunt^fed
fuo, cjuoa^ajunc , Marte ? e latebris producunt . Efl quidem eorurru
non nifi iaudanda ratio, qui, quodpri£iiHi fapientise my(k ob£u-
rius , hidilucidius , quod llli confufius , hi diftindtius , quod ininus
perfpeclum, autfalfum fuerit,hi depulfis erroribus rem omnem per-
fpicacius tradiderunt . At hi tagto iliis excellentiores exiilimantur,
quantoopera horumuelmaior eft,uel periculofior, &quo adanti-
quorum dignitatem^ quihoc uno inuentorum nomine nobis cari efi-
fedebent,& admirandi,propius acceflerint. Facile enim eft alio-
rum inuentaaugere, & excolerc . Vnufquifque ut infac1:is,fic in fcri-
ptisalienis oculatus efi:& una hora, & facillimecognofci, &c tradi po-
teft,quodalij fummolabore,& multorum annorumcurriculoiibi
compararunt . Quid uero ? qiiam incommodiuseft aliquid inuem-
re-c^uam inuentum tradere , praecipue fi uel parum , uel nihil aliunde
adiumentihabeas . Hocquamuis in ■£ientijs& magisin artibus ufu
ueniat, praxipue.tamen in medicina noftra, maxime uero inea parte*
quas manu operatur , contingit, vbipropteroccafionis momenturrL, ,
propter experietig in tam nobili , & delicato fubie&o magnitudmem,
&ad quamtanta rerumvarietas jConcurrit,vbi propter iudicijtam
faciendorum, quam faclorum difEcultatem, mento cum Hippocra-
tenoftroartemlongam eiTeproclamamus, vbire vera,vti Horatius
de primo nauigandi inuentore ait_, :

llli robur>& &$ triplex

CircapeBus erat > qui fragilem truci
Commifit pelago ratenu

Vrimus:

Sicferreum pe&us eum omnino habuille dixerim , qui tam grauem,
alijsqi non dum exploratam, in tam fragili , & molli materia primus
fu£ipereaufiisfitoperandi prouinciam. Etfanenildifricilius, nil pr^-
fra&ius , quam in hac arte inuenire aliquid , mox inuentu m operibus
confirmare . Tum enim quis recle aliquid muentum dixerit, cum id
vfusartium magifter comprobarit. Nam experientia eorum, que;
re6lecogitauerisnormaeft,6clibra-,. Multum enim priusperotium
tecum tranfigas , & exacte rationes omnes f ubducas oportet , quid a-
gere velis^quibus modis,quam commode id fiat,fit ne quod adiuuet,

quod

quodobflet, nurnquidemendarepoflis,fipecces. Tumubiad opus

te contuleris , tempus & locum fpecTare decet, promptum efle ad ea,

qua? ante per otiumexcogitaris,agendo dextrum,vbimultaexim-

prouifb poffunt obrepere,quasveivtfertimbecillitas ingenij noftri,

non cogitaras , vel lors tulerat, vbi ex innata quadam animi mollitie,

aut propter nouitatem , aut propter apparatum in opere confunderis,

& vix mentehserent^quid , &quomodo fieri uelis.-adeo tamquam

panicoquodamterrore,quandoque percellimur. Atqueinhocge-

nere , cum primumad Medicinam , praxipueuerbadeam,que. ma-

nuumoperecompletur, partem ,animumadiunxi,iam vfquehuc,

ut mihi videor, elaboraui, in quo tamen non fi qua laude dignus fim,

fedquidad communemomnium frucTum attulerim,ejquo animo

omnes iudicent volo . Nil enim moror dummodo hi labores mei ali-

quibus profuerint . Nam cum in noftraarte abantiquis manca que,-

dam , alia paulb durius fcripta , nonnulla etiam omiffa eiTe viderim,

qux ad artis perfecTionem fpecTabant , tum verb omnes eam Chirur-

gig partem, & non ignobilem, qiKeeftde curtorum narium,aurium,

labiorum refecTione, vel non vidifle , vei praftarenon potuiffe aduer-

ti . Qtnre dignum ratus , vt quis fuam hac etiam in parte impende-

ret opera m , &c precipue cum audiflem effe quofHam in Calabria,qui

vfu potius anormi,& fortuito, quam rationeconfirmatohanc artem,

fi tamen ars dicenda eft, tracTauerint : Itaque in id, qua potui,cura, &c

diligentia incubui,cum me<g profeflionis eflet, vt aliquid etiamin

hoc genere prarftari, & adcommodum publicumin lucem prodire

poffit . In quo id me effecifle credo , vt ego non folum alijs medendo

ptofuerim , fed hanc partem ad veram artis normam tandem reduxe-

rim, quo & fcriptis tradi, & iuxta eius leges vnufquifq; vel mediocri-

ter exercitatus, tutb, &: feliciter operari valeat . Eam igitur tamquam

fcetum meum , etiam fatis ^tate confirmatum e laribus meis tandem

mpublicum emittere,&omnibusbonis communicare mecumipfe

decreui , vtnontam illum medicine. hiatum explerem ,quamquod

recentiorum erroribusfummo ftudio occurrendum efleexiftimare,

Veteres quidem , quod ego fciam, aut parum , aut nihilhac de re fcri-

pferunt ; & neotencorum quidam > ijqjhaud vulgares , quamuis vi-

dentur fibi vera, falfa tamen omnia, & corrupta tradiderunt,qu£ infi-

nuanda , & propofita veritate e mentibus hominum euellenda ex re

effe duxi , ne fi quis olim hanc partem adhuc incultam tractare uolue-

rit [ ldem enim fpiritus qub me , & alium eb pofletimpellere , ] vel in

opere hefitaret , uel pro recTis praua facereL, . Scio enim quemdam

lllorum lecTione ducTum,cum parum accurate rem expendiffet, & ea

qua^ diftincTis operibus facienda erant, confertim,& vno impetu effe-

ciflet,omneoleum,&operam,nonfinegraui nominisfin iacTura^

*J* 3 perdidifle*

perdidifie . Tum vero oftendere uolui non dericere materiam , pra>
eipue in hoc latiffimo Medicinas campo , vbi quis ingenium exercere
poffit, & que, ab antiquis vel alijs non tam perfedta fuerunt,quam ne-
glecta , ea aut corrigere , aut noua non fine no minis fui gloria in aper-
tum producere . Hunc autem fcetum meum, & primogenitum cel-
fitudinitux,SereniffimeDux, potiilimumdicandum, atqueeiufdem
tutelxcommendandum efle duxi, ob meam erga domum tuam per-
petuam obferuantiam , qux me honefto femper habuit loco, & omni
officiorum genereprofecutaeft, Vtenimpotiora referam cumRe-
uerendiffimo Cardinale Federico patruo tuo fingularis mihi intercet
iit neceffitado , cum hic Bononiaz literis operam daret, ab eoq; fum-
mis femper honoribus , & muneribus affedus fum ; Cardinalis vero
Ioannes Vincentius patruituimagni, magniinquam illiusFerrantis
exercituum ductaris , filius, & me amauit, &c fecic plurimi . Cardina-
iis etiam Scipio protedtorquondam Academias noftra? Ociofbrurru,
non vulgari erga me voluntate extitit . Tu, Sereniisime Dux , quanta
me complexus fis humanitate, quibus beneficijs ornaris lubens pras-
tereo , ne vel gratiam tuam aucupari , vel mihi ipfi blandiri videar .
Adde , quod ea non leuis caufa vifa eft , cur ego clariffimi nominis tui
potius , quam aliorum titulo infignitos > hos meos labores ., in lucem
prodire uoluerim , quod Gonzagia gens armis femper excelluit, & in
hocgenus malif^penumeroincurruntij, quifequunturcaftra, &ar-
ma tra6tant, vtideo quod ad Martem videtur fpectare donum , §C
Martijsincommodisopituletur,inMartiosetiahomines apte qua-
drare poffit . Id fi Celfitudo tua benigno animo, alacriqj vultu excipe-
re, & complecti dignabitur , non vereor 3 quin abunde tanto fautore ,
ac patrono llluftrius forfan , quam vnquam alias commendetur;tum
vero laboribus meis , & vigilijs vberrime fatisfadtum arbitrabor,
fietq; apud me obferuanti$ nominis tui maior fsmper acceffio . Vale
Puxlnclyte^, Bonon.diexxvj.MenfisMartijjAnni M D XCVII.

T O R I B V S

Gafpar Bindonus bibliopoIa^T S,

V M nihilfit, cfuod magis os humanum deforme reddat9 qtidm e$iH
ta nares , aures , ac labia , idq. omnes non ignorent; mirum efl tem*>
poribus prifcis neminem earum reficiendarum artem calluiJfe,non~
nullitameninuenti funt, qm hanc ,fedufu quodampotius anor-
miy ac fortuito^quam perpolito , ac certo exercuerint > eam^nullus
adhucoptime tenere potuit ,tumquiadiligentiamnon mediocrem9
ac laborem ,tum quia acre ingenium^ atque induftriam poftulat
maximam , & , quodcaput eft , infigni etiam pradita es~i difficultate . JQuod fi fumma,
ijsdebeturlaus, qmeamoptime exercuerint yquantadignierunt ij ,quinonfolumeam
exercuerunt , verumetiam fcriptis mandarunt? quoafane arduum valde ,ac labo-
riofum eft , pottsfemum^ ea de re , qua numquam ab aliquo antea trattatafucrit , quod
epus admiratione flenurn voeari poteft ,poflquam ; qua natura praftare nequit^ magna
nonfine omnium admirattone , arte perficiatur . Sed vos etiam , atque etiam rogo , vt
provoflrafingularihumanitate benignehoc acciperenondedignemini. gupdfivobis
vt vehementer exopto , gratum ejfe fenfero , omni opera , ac cura enitar , vt pofthac 4*
liquidfemper noui vobis impertiam^ deinde etiam gradas vobh habebo immortalesm

r€3

AD SERENISSIMV

DVCEM V-INCE-NTIVM

G O N Z A G A M.

Mantuse 1111. & Montisferrati II. &c.

De Gafiaris Taliacotij Bonon. Phil.& Med. ac in Gymnafio 2to-
nonlThe®r.ord,pr&ceptoriscfe amantisfimi Jibro de curtisnuper
ab ipfo(quiprimus de hac refcripfit) edito 3 ac dedicato .

IVLII TASSONII VINEOLENSIS PATRICII,
Bononienfiscj; eiuis Phil. & Medici carmea, .

I\c e*{ti alta Ducum GonXaga Zfgloria gentis ,

Gui Monsferratus >Mantuaclara fubefl ,
Imperio cuius populifubduntur , & vrbes >
Quos omnes mira dexteritate regis ,
Tr&mia dans iuflis , ^ulcifcens iuflus iniquos 3

Et belli x& pacis tempore vtroque vales ;
Quemmodo penealmm Martem ^exThraxferus illc^

Senfit & armigemm , magnanimumcfc Ducerru ;
Cui virtute pares , opibus sfj?lendore y <vel alto

Sunt animo pauci y munificatL manu ;
Infignesfy vtros meritis qui extollis >& illos

Protegis vfq; potens , atque calore foues :
(Sitfas vera loqui ) dicat Pendafius iIIlj ,

Mantua quem genuit , qui decus efl §ophU :
Olim Mcecenatem alibi tua Mantua , in illa

Te Mcecenatem Felflna nunc reperit ;
(fafparus & teftisfit Taliacotius , hic qui

Efl intermedicos alteraApollo nouus9
Qui quantum <valeat > bene iu Dux optime nofki ,

Qui virtutis opus videris egregu ;
Ergo ture tibi , qui doclum expertus es illurru ,

Nomini & excelfo dedicat i[la tuo :
Naturam hic fuperans , alios >fe ipfum , & fimul artenu ,

Trimus membra hominis hic renouare docet ;

Quafigrata tibi velut optat , nouerit , vfque

Tu Dux Mcecenas ^atque patrorms eris .

AD

m

AD SERENISSIMV

P R I N C I P E M

D. VINCENTIVM GONZAGAM

Mantuae , & Montisferrati DucerrL, .

Ioannes Andreas Taliacotius .

■.-..■■ ■ *. -

■ -

Nc lyte jri^cEiqjri 9 quo Mantua iure fuperbit ,

Quemcyfibifelix gaudet habere ^Ducenu ,
Hoc opus ecce tibi deuoto pecJore Gafpar 9
Sefyydomumcfejuam tempus ifi omne dicat .

Excipias hilarifyarimo ,<vultucfe fereno ,

Numine digneris wh foueretuo .
Miusjtf lingua ,& calamus ,pro munere tanto>&

Dextra erit mlaudes officiofa tuas.

IN

fmmm

IN EXCELLENTISSIMVM-

ET PRAECLARISSIMVM

....

D. GASPAREM TALIACOTIVM IN ALMA
Boaonienfium Academia Medicum, & Philofophunu
celeberrimum prasceptoremfuumcolendiflimuni-,.

lulius Cefar ClaudmiisMedicus, Philofbphus,.&iiieadem Acade-
mia Medicine, pra&ice; profeflor ordinarius .

1

-

m

E tuus Hippocratem ^Gafpar Jiberaureus^ te
Non hominem , prope iam fidfacit ejJeDeum .
Artis Apolline&myttes penetralia pandis ,
Callida qua rerum texerat arteparens .
*UiBa igitur; necviBadoletiquinilla triumphat ,

Quod , quitam vtilitervinceret Jpja dedtt .
Adafie noua virtute: tuoy qmvifik nouerca eft
ISfatura3 ingenio iam pia mater erit ,

Aliud in eundeirb .

Ippocratem celebras ,celebras& fama Galenum:

Solis vterqueinftar , dumfuit , vfque fuit
Certa falushominum , Natur&adiutor vterque
Etmedicamfinfit plurima turba manum .
Sublatos ne putas ? non funt ; in Gafparis vno

Viuit vterque animo ^viuitvterque mmu;
Viftus vterque tamen, iam pene extinclus vterq ue
Solus & hic toto , Solvt , in orbe micat .

Aliud.

IN GASPAREM TALIACOTIVM-

Thomas Furni I. V, D.

JSfc Lrrvs iUe tuo [ludiomm o Eelfina mater
Editus in gremio Gafpar> cui fautoroApoHo
\ Nafcenti , &fupera totus chorus affwt AuU ,
I Cuifacra Philtyridesvitx incunabula pr&fens
Touit , & asfiflens nutrix 'DeaQopiapleno
Omms inexhaufiumfophu dedit vbere munus .
Nunc vbi perfrattos mira arte redintegrat artus
tfaudfua degeneri effeBu cognomina fraudans .
Atque nouasferro auulfis accomodat aures
^Auribus y & truncas nares , & labra recifs
Inferit in labris 3 nullo quod pr&fkitit umquam
Tempore 3 yrim& opifex natura potifsima forma.
Tanto operi infpeclo uixfit gens credula, tantum
Miratur ,fatale tuumfed Felflna nomen
Sorte legens , quid miror ait . Si talis alumni
6t fatoy & virtute pari iam Eelfmafehx
Esfme natura , talem te nomina monfirant.
Tanta fedhispoftquam documenta falubria chartis
Veridico Phcebi diclata parentis ab ore
Edidit , incifis quibus edocet addere membris
Membra, laboratis primamcy effingere formam
oArtubus , & varijs mortale refoluere fatum
Qafibus, haud vlli propri& virtutis auarus.

tt Anc\

Ancipitivnde mouensmeritumcertamen in orbe'
Jldaior an his fcriptis , medico/it maior , an vfu 3
Maximus Qffcriptis ? medico tum maximus vfu
Cognitus y inpatriam bona contulit omnia gentem •
Hjtcnoua fcripta videns habitabilis incolaterr&
Omnis , & asfiduis Jiudijs repetita reuifens
Obsiupet , humana attnbuit bona tanta nec arti9
Verafedinternos tuanomina habentia fenfus
Dum uidet , b tanto dignata^Bononia ciue
JExclamans , quid miror ait? feliciter illos
Nuncprimum exphcitoshocvero interpretevidi 1
Ofacer interpres ccelo quimifjus ab alto
Haudfecm <vt Th^bo^Nymapha^ Coronide natus
oAuthor es experta per [cecula nulla falutis .
Ah quantum eftfelix patria qui myiiica terr&
Nomina > conformi folus tot millibus annis
Exprimis effeBu, tanto dgnatus honore .
Sedmagis es feltx , quia te cum fpeBat agentem ,
Scnbentemcy legit , Mundus Bupet omnis ,& inquit
Tanto homine ornatus iam Mundus iure vocabor.

m

N

.

IN CVRTORVM CHIRVRGIAM

EXCELEENTISS. D. GASPARIS
T A L I A C O T I I,

PHIL. ET MED. DOCTORIS INCLYTI,

in ceieberrima , & antiquiff bonarum litterarum alurr**
na, Bonon. AcademiaProfeiTToris eruditifllmi, Anato-
mici con.fummatiflimi.

Carmeru.

■'',.

(iAllitvr, inuenti prifcos quifblus honore

ludicat , Q? nojlri f nil reperijfe datum .
Fallitur , antiquos qui dixent omnia nojfe , .
Noftraq^ nec quidquam Jkcula ferre noui ♦
JEJi etiam ingenium 3 feges eji 'vberrima- rerum >

Nos idem , qui illos ,Jpiritus intus agit . .
Etnos fontis aquas bibimus 3nos caflra firorum

Vidimus 0 & nobis pandit operta *DEV S >
Aiachina pr&fidium belli ypenetrantipr omni

Fulmine , pnjcorum non ruit illa domos *
Magnafirit quondam folertia fcribere libro3

lam melwra &tas ingeniofa dedit. - a \

Nefcius obfiuris, 3 qui errabat , nauta per aquor

Nociibus ,& certumfpe fefeUit iter ,
Eripiatvijum quamuisnoxatrajapillo Z

Noncertamcarpitiammonitoreviam. -f . ;

Afpice Ph&b&osimitatos are labores . •,

St quas obferuant jydera celfa vias .
Inuia quid memorem maria , Qf prajlantibus dffis

Qtufltas fedes altero in orbe nouas?
Niladeo cultum, quinpoflera corrigat hora ,

Niladeo tritum 3 quin noua plura ferat .
oAJi age quid vires valeant , quam lata Juperflt Q

Rerum materies, h&cnouafcripia docent.
Nunc lahra, & nares, nunc aures ,dura mah vis

•Qya tulit y addifcit reddere dotta manus .

Resnoua^ res alfs nunquam tentatas recufkt

Ouodratio > &rerum quodflatus ordo negat .
^Difsimilesartus numquam naturareduxit ,

Eius in hoc virtus munere preffa iacet .
Haud graue > quodfuperefl demptu : quod deficit ipfe

oAddere *vel medices autor ^ApoUo nequtt .
.■Qmniafuntmfrum ex aliquo pendentia primo :

Nitfiet fires vnde paretw ,abefl.
Sed nunquid fuent natura abieciior arte ?

Num > qu& promittit pagina y fafta docent ?
Vna cutis poterit dijjormiareddere membra ?

Natura ingenium non datur arte fequi .
Sunt alterm opera:nunc h&c > nun erninet illa:

Quod naturanegat > arsdare ptpefolet.
Efl aliquid turpem vultus texijfe figuram >

Efl> noxas > gratis occuluiffe dohs '
Non quidopus > fed quid potis eli ? dumfit bene rettum

Ouodcfenequii ■ fieri nemo pararembet .
Non alijs quanquam minus eM >natura refratta

Sifint > quam callinexibus of]a Itgat .
Hoc feciffe fat eH > nec dum qu& prifca tulerunt

S Muia > nec dumhahuit ' tognitanoftra dies .
Aut fi quid nouit, tantum cum tramite retti ,

Quantum tum verisfomniafalfa venit .
Eia> ergo & noflros homines mirabere lettor,

Et nobisintus > qui ciet ignis ' adevt ,
Omnia >credemihi >non nouit cana vetuflas >

Producunt fruftus tempora qmq^fuos .
Nefeia mens hominumtamlimite claudierarClo:

Exterm haud femper (eduhtatis eget .
Natur&virtus noneHeffceta%ferennes

aAd laudes vnquam copia nulla deefl .

E Ioannes \Bkener Silefius Philofo. & Med.
Do&of Praecepeori optimo ,

IN

IN GASPAREM TALIACOTIVM

PHILOSOPHVM,

AC MEDICVM OMNIBVS
NVMERIS ABSOLVTVM.

i '

■

IoannisBaptiftas Morelii Carmen-,.

ILA tua j Gafpar , deducens candida viu .
Aftitit ad cunas ^Parca benigna tuas .
Tecfe oculis fpectans placidis diuina futuri
Hos non mendaci protulit ore fonos .
Tortunate puer , plaudunt cuifdera cceli 0

Et fpondent cceptis cunBa fecunda tuis.
Cumtuaiam plems&tas adoleuerit annis y

Ad medicas artes <Dux tibi Ph&bus erit .
Exfortem felix hunc nancifcere magiflrum9

A non mortali nempe docendus eras .
Hic tibi thefauros Medicim pandet , & arcas 9

Admittetfy tuas adfua dona manus .
Non te plus Chiron,non Tceon laudis habebit ,

Cantatus quamuis ille , vel illefuit:
Tata retardabis , deplorat&c^falutis

Languentes Orcifaucibus eripies.
Ars tua ojuid posfit nofcet gens Itala , & IJlri

Totor , £f extremus audiet Oceanus .
Quodfolers Naturanequit ^r&flare , necaudet ,

Ipfe tibifdens aggredieris opus .

ff 3 Ldbra*

\

'

/ 1 .

Labra y aures y nares curtas reparabis , & ori \

Temportbus^fuus refiituetur honor .
H&c nulli via tnta fuit y tu tramite certo

Infilitum audehs carpere primus iter .
Jpfi ' repertor > eris talis perfetfor y & artis^

Scilicet in te vnum gloria tanta cadet.
Nec folum viuens mortales iuueris arte y

Sed bona pofieritas fentiet artis opem .
Qua longo fpeclata tibiy traffata vel <vfu y

Nocle premi y & turpi non patiere fitu .
Sed doftis mandata notis prodentur in mum

Terpetuum y Qf crefcent laudibus vfq; nouis .
Inuidiam <vinces y animos tibi fipe potentum

oArtisy 0* ingenij conciliabis ope.
Vt% aliosfdeam y Dux magnus y Hetruria tota

Quofelix viuet Principe y tefis erit .
Teftis erit Du% ille bonusyGon%agius Heros y

Grande patrocinium y grande decus^ tuum.
*Dux belli y ©* pacis medius y Dux maximu \ armis,

Inter Qfc oAufinios clarus honore Duces .
Dux doBrinarum fautorypater ingeniorumy

Iufiitia infgnis y confiiofy grauis .
Otia quo femper liberrima fifpite ducet

Mantua , £f excelfum tollet ad afira caput .
Huic fi pulchra tui quondam monimenta dvcaris

jngenij , tanto vindice tutus eris .
Qm flbi Vincenti GonZaoA parina nomen

Fr&met, nullo tempore dehciet .
tiAC ait y hac eadem tabuhs mjcripjit ahems y

AmbrofiocL abiens (parCit odore domunu ,

i ; ; .

«• 1

1N

•. -

IN LIBRVMDE REFICIENDIS

C V R T I S

D. GASPARIS TALIACOTII BONON. MED.

& Chir.noftra tempeftate celeberrimi profefTpubUn
almo Bononienfi Gymnafio primarij . &

,;.

3L

Ele

iaj.

■ . sv$\ , |«

■ •

Mnia hngmo trita \ Qf- quajjata fatifcunt

Tempore, qu& marefert, qu&focus> aery humus:
Omniatempus edax , rebujq; odiofa vetufas
T)iruit y (tffuajwb fe quoq; iura vocat .
%Jna tamen ridet mens 3 tempMy & afpera Jpernit

Fata:Jitus exors perpete flore viret:
Innouatvna annisfe decrefcentibus , &Je

Viuidior 3<vires auget eundofuas.
Audet inaufa prius : denjaque abfcondita noBe

Iam luci , & prifcis qu& latuere , refert .
Omnipara inde patent mage nunc penetralia matris :

Indejuos referatlargiusalmaflnus.
Indenoui populi , noua regna y noua aftra , noua herb#9

Inde noui alituum , quadrupedumque greges :
Inde noua effulgent^fcecundoluminementis^

Artes, augminibus luxuriantfy nouis .
Inde & immenfum per fncula fera videmus
r < frefcere pceonias 3 <vi duce mentis , opes :

,J^ tt 4 Amptidt

oAmpliat infandis mftra has accefsibus &tasy

Et clarios longe 'vincit honore Deos .
Ecquid inexhaujta his non Taliacotiu* addit

Vimmtu r; quibm haud accumulata bonis?
^Dum cute contigua mutilas ^mirabile vifu ,

Aures 3 dum cubiti labia pelle (uit :
^Dumque nouo curtas operit mummine nares:

Et deploratas dum leuat arte lues .
Ecquis non animum vires acquirere eundo

Dicet 7 &exacui cotefubwdenoua?
Siue fenefcenti mentem iuuenefcere mund®

oAjferet , & menti cedere fata , dies ?
Ecquis non pare Taliacoti nomina luce

Fulgere dicet, & his cederefataydies?
Scilicet Athereas folumfic itur ad auras:

Sic fine morte viget gloria ,fama , decus ,

4. i -

Matthias Timinus ab Ottcnfpldo .

Pi

mm

IN GA-

IN GASPAREM TALIACOTIVM

PRAECEPTOREM OPTIMVM.

M
g

m

H

AEC fua decurtis dum Taliacotius edit9

Eximio Clarias fcenore ditat opes,
^Ditat opes inopes, curtam haftenus integratartem,
^uqfuit a Cnidijs > curtaque liffa Cois :

Quamc^ nec antiquitas , do3umverecentior atas

'jPerpcere, aut curtis addere fciuit ofem ,
Ces/it^Pieridumhis fine fpe fpes prima Galenus :.

Sufpenfa curtus nareq; cesfit oArabs,
Speflne curtafinit Taulus : medicamina curta

Deferit Albucafis curta : recedit iners,
Illa tamen curti propriori e corpore primus

OppleuitCelfus nomine ,mente 9 manu,
Vnus at integrat curtas , meteriq; decori

Reflituit partes , pelleq; rite nouat:
Tamq; has exaBe dum Taliacotius indit 3

Exemptum mortife fuper afira vehit .«
Iamq; ipfi longe cedit (uperata vetuftas :

Fit Cous inferior laude , Galenus , Arabs,

.

•

Obferuantise , & amoris ergo F.Nicolaus
Agerius Alfatus ,

IN

IN GASPAREM TALIACOTIVM

.PRAECEPTOREM OPTIMVM,

. 'V

M. taulus Stromarus Wolftadienfis Bauarus .

*V alis gemma micatyfuluum qu& diuidit aurum,

Et foi excelfo tramite fplendet ouans:
Solafophocleo tuafic monumenta cothurno
*Digna vigent clare >qu& latuere prius ,
oAbdita natnr& , qu<z pandunt plurima noftr&i

^Per qu& Cafialidum puriorvndafluit ,
Per qu& mirifice , curtorum confcis artus ;
Vt tibi non fimilem f&cula nofira ferant ,.
Vt tibinunc princeps cedat ,cedatqueGalenus

^Primas , Hippocrates cedat & ipfe fenex^
Jmmortalis eris3 verfu celebraberis almo

Siceiidum, cunffite fuper afira vehenty
Gloria docirma (emper, laudefcL manehunt 3

Kjloriavwtutis , nonperitur^die .
*Dum iuga montis aper ,fluuios dum pifis amabit y
Ciaraquedumcceium,f/deraiunclaferet«

IOAN-

IOANNIS ANDREAE

TALIACOTIL

In Gafparem Taliacotium Patreitu .

Vid rerum Naturaparensmiratur? an artemt
<*An magisingenium Ga(j?aris? an nemanum?

Ingenium ^ariterc^manum, miratur & artem s
Namjunt humana conditione fufter \

.

■

nsZ

■

3 .

.

•

AVTHO

AVTHORVM,

QVORVM IN TRACTATV

HOC BIT MENTIO, NOMINA.

D.Gregorius.
H

Damantus. Galenus.

Aetius.

Albucafis.
Alexander Benedi&us.
Ambrofius Pareus.

Anglorum Chronica. Hermes Trifmegiftus,
Apollinarisde Brach- Hippocrates.

mannis. Homerus.

Apuleius. Horatius.

Argenterius.

Ariftoteles. I

Atheneus.

Auerrhoes. Ioannes Schencrius.

p.Auguftinus, Iofpphus Hiftoricus.

Auicenna. Iouius.

Iuuenalis.

E

L
Baptifta Egnatius.
Biblia facra. Lactantius.

Liuius*

C Lucretius-

Ccelius Rhodiginus-

Cardanus .

Cato.

Celliis.

Cicero.

ColumellaJ

CorneliusNepos.

E

Euripides.

F

Fallopius-
Feftus.

O

Oribafius.
Orus ApoIIa
Ouidius.

Palladius.

Paulus Aegineta.

Perfius.

Pierius Hieroglyphi-

cus.
Plato.

Plautus.
Plutarchus.
Plinius.
Polemon.
Pomponius Gauricus.

Q.

Quintilianus.

R

Rhafis.

RufusEphefius.

R utilius Aem ilian us .

Stephanus Gourme-
lius.

Terentius.
TertuIIianus.

ValeriusMaximus.

Valefius.

Varro.

Vefalius.

Virgilius.

Vitruuius.

X

Xenophon.

INDEX

i

I NDEX CAPITVM

TOTIVS OPERIS

DE CVRTORVM CHIRVRGIA

*

PER IN SITI ONEM,
Jndexcapitum primiLibri .

Cap
Cap
Cap

/ /,

/ / /,

tt iy quo operis fubiecJum, eius fraftantia-, & vtilit4$
vna cumfaciei 4ppell4tionibus explicantur. pag.t
De dtgnitate facm > & philofophia , poefeos aliarum^
difciplmarum fontibus. 5

In quo alta adhuc faciei dotes in gratiamfua praftantia expli-
cantur. 10

Cap. I I 1 /, J}e facieidignmte fecundummedicos , n

JDe nariumdignitate. 17

lienarium dignitate fecundum phi/o/bphos , ejr medicos . 29
Inquopro Gahno pugnatur ,de expurgatime cerebri pernarts %
& palatum, & reliqua narium dtgnitates recenfentur. jj
V I 2 I.Denariumconformatione ,figura3fttu,rjrc4teris>qU4m.mcmbri
organici difquifttionem veniunt, 3 9

I X. JOelabiorumdignitate^&iOmpofitione. jj

X. Dedignitateaurium, & earumconJirufiione. ja

X /« J^aaicanturinhumanocQrpmcurtayWquibusCHrfQrHmcHrur*
gia pofitaftt) quonam ajfecluumgenere contineatur^ ejr adquam

Cap. V.

Cap

Cap,

V 1.

V I 1.

Cap,

Cap,
Cap,
Cap,

VK

2f

43

medicina partem hic liberreferatur.
Cap, X l l. Inquo huiufce operationisprwcipiatraduntur.
Cap. X I I I.De materiaadrefeoJionemcurtorumidonej.
Cap. X 1 1 1 1.De loco vnde cutanea propago educendafit. +j

Cap. X V. Decutistraducisquantifiatefeligendt? 4p

Cap. XVI. ^uarauoneeutanea propagocurtispartibus4diungendafit. ji
Cap. XVI I. Qua corporaaptiorafintadhanc operationemy&nunquidomni-

bus anni temporibus aque illam praftare liceat. s4-

Cap. XVIII. An ex alieno corpore , an vero ex proprio tradux eligendus

fit. ffi

Cap. X V I X. £luid fcripferint 4ntiquirejrrecentioresdecurt0rumreli4ur4tt*-

ne, & an hacpoftr^UMsePnueni^nt. tfz

C4p. X X. Jgua chirurgiaoperationes cumexitio frequenti, & fzuis crucia-

tibus coniunctafint. 64.

C4p. XXI. AnacephaUofis chirurgic^rum operattonum , qua ia?n in vfu

fint. 72

Cap. XXII. Jguod hac curtorum0per4tiominimeexiti4lis fit. fr

C4p. XXI JI, J%u<e fint differentia curt^rum narium , labiorum, auricula-

rumtejr qua earum fkcilms > qua difficiltus, qu4% nullopa-

clo refarciriqueant. 8f

Cap, XXIHI^In quo refiituta naresex cutanea prop4ginet a natur^libus 4nte

refeclis differ^nt. 88

C4p. X X V. Solutio quorundam problematum , qu4 in hoc tr4tl4tu occur-

runt . 99

INDEX

I N D E X CAIITVM

S E C V N D I L I B R I.

I :. . ; . i. , l ■ -' ^ ...,■ , .. \. i

Cap, 1, ^&SfS&^ quofcopus huius hbri3ctrordo aclicnis^atquecum

Ck^j &&& his vniuerfalcs agendoyum inientiones tradztn—

Cap. 1 1. £$^53*WS§ Devniuerfacorporum expiratione per fingula medici-

n^inslrumenta, 4

Cap. 111. Enumeratio,eorum,c[UAprocMispropaginisdelmeauomneccJfa-

ria funty ac omnis fupelleclilis apparatus. p

Cap. 2 i 1 1. Quopacfo cutaneapropagodelineandafit. L is

Cap. V. Curatiocutis propagimsiamdelineata. ^iS

Cap. VI. Medelaquorundam fymptomatum^quacutiiamdelineat^aduenb-

r re folent. 21

Cap. VI 1- Curtraducis cutanei depromendi aclio diducatur ^neque.idvrip-

ca feciione fiat , quodque ftt tempus opportunum huic edu-

cJioniadminifiranddi& qmsfit futurus omnis illius appara<-

tus. ' -2j

Cap. VII 2. Decutaneitraducisiameducendiadminifiratione. 31

!Cap. 1 X< Dccuratione , recentis , & antiqui vulneris, cum intraduce cuta-

neo^ tum in area ipfa , nec non de cutanei traducis educatione. 3 4
Cap. X. Deinferenditempore,cuwfham fctlicet atatis cutarieus tradax ad

infitionemeffciendam feligendus fit. 40

C4p. X 1. Deapparatueorum>qu&anteinfitiQnemneceffariafunu~ 4$

Cap. X I 1. Deinfitionis adminifiratione. 49

Cap. X 1 2 1. De curatione infitionis , & qu& viclus ratio interim ohferuanda

fit. SS

Cap. X 1 1 1 1. De fymptomatis partium iaminfitarumtumproprijs, tum commti-
* - • nibus\>& quopaclocorrigendafint. <?4

C4p> X V, Herefcindendapenitusabrachiopropagine,atquevtillamdemum

curaredeceat. 6$

Cap. XVI. De.eonfigurationetraducisyVtnaresreprafenteh 73

Cap. XV 1 l.Deinfitionecolumna. 7$

€ap, XV 121, De conformationecutaneitraducisreliqua. Si

',- . . '■'.'.■-/'. ,- I ■, , , ."...:;

' " ' ■ ' ."

'

:

:

:, . .

- - • ■',"•

■ 1 '
1 .

......

•• .

SVC-

.' W-Ji-V „i-.j.,.-; ...-■•''•-'',■ V'H -■ ■•

S

VC-CINCTA

PRAECIPVARVM»

AE IN OPERIS HVIVS CONTEXTV

. . -i

decidvntvr;

t *

Quaeftionum adnotatio .

In quaprior numems pagmam y pojlerior caput indicat,

In primo Libro hx examinantur .

Edicinam cfle adieftionem , & ablationem.
pag.i. Cap.i.

Indicationes curatiuas ex partium Natura, ac confor
mationedepromi. 2. 1.

Faciesquonam pa&oomnium corporis partium fit
nobiliffima : & vcrum A&ionem vel Vfum tantum
prasftet. 6. 1.

II II. Faciesutfittotiusmenfura. 7. 2.

V. AndeturPhyfiognomianaturaIis,vtftatuuntmulti. 8. 2. 9. 2.
VI. Faciespulchritudinisunicaeftfedes. 10. 3. 11. 5.

VII. Faciescurtam fitapartibusgenitalibusdiffita. 13. 4.

VII I. Hippocratesut,&curuelit ex facie certo futuros in acutis morb/s
euentus praefciri. 14. 4.

IX. Nares folasRefpirationiacceffumpraebere,nonos. 20. 6.

X. Naresodorestantumdeferrcnonpercipere. 20. d.

XI. Naresquantumuoci,acfermonicommodent. 20. tf.

XII. Perquospotiffimumducxuscerebrumdefcecetur, proGalenocon-
traVefalium. 22. 6. 23. y.&c.

XIII. Vtrumcerebrumperoculosdepuretur. 27. 7.

XIIII. QuaenamextotMedicina^partitionibusfitapprobanda. 42. 11.
X V. Curtorum refe&io , V trum curatrici, an vero comptorias Medicinse
parti fit adfcribenda. 43. 11.

XVI. Humerum ex omnibus corporis particulis vnum aptiffimum , & tu-
tifsimumefleprocurtisrefarciendis. 47. 14.

XVIL Cutistraduxob quamnam caufam ab area iamfemota decrefcat.
50. 15.
XVIIL Vtrumomni annitemporecurtoruracommodereftauratio peragi
poflit. 54. 17.

XIX. Anexproprio,anveroalienocorporetraduxeligendusfit. 59. 18
X X. Curtorum Chirurgiam effe omnis penitus periculi, molefti^que ex-
pertem, accitiffimeabfolui. 82. 22.

XXI. Quo pavtonouae nares nutriantur, uiuant,&fentiant,&utrumin ijs
vafaaliaregenerenturmecne. 90 25.

XXII. Vnde tot in refartis naribus fymptomata eueniant. 92 . 25.

H*

Hasinfecundo difcutiuntur,

Aemorrhagu, & Gangrena eodem loco , & temporc

imminentibus,cui potius , &Vtutrique fimul commode fic

obuiam eundum, 25. 6.

Cur non femel,fed interpolate cutanea propago delineetur,

&refecetur. 28.29.6cc7.

III. CalluspartibuSjVbiprobecoalueruntjObduclus^curcontumaciorruptu,

quamreliquum fituniuerficorporisconfortium. 13« 59*

IIII. Cur adalligato capitibrachio, potius homoplatae, & carpus doleant,

quam csetera? brachij particula?. 14. <*5«

V. An cutis tradux ab area dimota,quia femper albore, aut pallore tingitur,

devita fimulpericlitetur.

GASPARIS

T ALI ACOTII

DE CVRTORVM CHIRVRGIA

PER INSITIONEM.

Liber PHmus.

QVI EST <DE HVIVS ARTIS THEO%IA.
CAPITVLVM PRIMVM.

Jn quo operis fabieBum , eius prAJlantia } & vtilitas , vna cum
faciei appeHationibus explicantur .

• ...-. ...

K ae c larb medicinam adieclionem efle, & ablationem diuinus aHip.defl«ti
fcripfiYHippocrates; quoniam omneid,quodperitum medicum de- J>«s «
cetagere, in hisduobusconfiftat, nequeullum in uniuerfamedicina
detur praefidium,quod uel demendo,uel addendo morbos no arceat,
& hominum faluri.confulat. Nam ficuiexcomefTatione,&crapula
venter , venaeque intumuerint , aut fiobferatis uifceribus , &deftru-
cto calore infito.mali cuiufdam labesirrepferit,id parciori uicTu, me-
dicaminibus,caeterifqueartisauxilij5;vquibusauferendi,&detrahendiinfitfacultas,cof-
ligendum eft.Econtra quos inedie,labores,uigilia? confecerint,his recle falutemaffere-
mus , fi conceffo ocio, & fomno,atque membris liberaliori ui&u refocillatis, quod con-
fumptum erat uirium , quamprimurn reftituamus . Hoc etiam abunde fatis demonftrat,
ha?cnoftraincurtisreficiendis,nonminusvtilisquam perfecto medico digna opera-
tio,cuius rationem, & methodum tandem in lucem proferre, & publica? utiiitatis gratia
medicinae candidatis communicare, & imparcire uoluimus , Etenim & uni parti , quod
abundat,aut fi minus abundauerit,quofine noxa carere poteft,adimit,& in altero quod
<leeft,adijciehdo reficit. Eius dignitatem tantam effe cefemus, vtnemo medicum fe ab-
iblutum pra?dicare poife exiftimemus,cui rationefillius,& momenta nonmo no perfpe
cTa.fed in ufum et translata no fuerint. Quoinodo enim eum,ad medicin^culmen afcen
diffefatebimur,quiomnesomniummorborum (ha?cenimartisprima, &genuinafunt
principia)aut ut plurimum,qui frequentioresiunt, & recTe operantibus ui&i €edunt,cau
Jas,naturam>erTecTus non cognoritmeque accer(itus, opem fuam implorantibus, ob re-
*uminfcitiam contulerit?Membra enimquaedam detruncarLquoriim reftitutio non fo-
Jum nonimpoffibilis eft,fed nequidem difficilis,quisquotidienonuidet?Itaq; dignam
eOfe conftat artem hanc,qux ab ommbusjqui nomina fua medicinse dedere, in magno
precio habeatur,nec quod mulci haclenus uiri haud contemnendi fecere, contemnatur.
Nam.fi ipfam medicinam, artem caererarum omnium praftantiffimam uocare, &
iure quidem merito,non dedignamur a tam ob fubiecTi nobiIitatem,quam ob finis^ que
lnoperandofpccTeuprarftanuam (tac,eouarietatemrerum)atque ideo digniffimam,
utadinilliusfigna unufquifqueconucnrat , idem & huic arti noftra?, noniniquiludices
poffumus concedere , quar tan tx matris flfia, ex ipCn medicina' uifceribus progenita, ra-

A tione

I

2 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tione enutrita, experientlaconfirmata,operu eius a?mula tandem in folem prodit, & bo

minum oculis fcfeconfpiciendam fubijcit . Non minusetiamutilemiljiseam forecen-

^feo, quinonfutiliquadamloquacitate , &inaniia&antia;ineptias fuasoftentant, fed

fciteoperandofuaminarteperitiamhominibus demonftrant . Sed priufquamad artis

huiufceprincipiaj&eifedusac^edamusjquorumratioinnaturamorbi, eiufquecaufis,

intime per-cepta. , necnonauxilijsre&einuentis, &ritedifpofitisconfiftit,opcra?pre-

cium nos facturos exiftimamus , fipartium , & locorum affe&orum fubftantiam , ea, qua

poterit,,diIigentia,in primisperfcrLitemur.Conftansenim,atqiimmota ha?comnium

"isGc^tzaarJ medicorum.aiGrertio cft, & inprimts ipfitis Galeni,aquiexpartium natura,&tempe-

Gbuc.7.me- rie, earum confqrmatione, &facultateindicadones curatiuas efle depromendas cen-

th.med.ult.j. fct} Ideoque ea primo inueftiganda, antequam ad curationem nofmet conferamus.

s^b.deofli Nequeid alio pa&o fieri poffe credcndum eft. Vidcmus enim ,fi morbi uitn,arqucidea

busad iniciu. nobis proponamus/illiuseffentiamin fun&ionum noxa confiflere, quamrc&eperno-

fccrehaud quaquam poifumus,fi nobisaclio^qu^exnatur^jpra^fcriptoflt, fuerit in-

cognitarutnequehanceandem pernofcemus, nifideinftrumenti natura prius nobis

conuenerit.Itaque morbiipfiusinquifitionem , exadalocorum arTe£torumnotitia me-

rito precedit. Vtenim reclum fimul fui ludex M}Sc obliqui , &in communi uica, ad uir-

tutem, tamquam ad rhombum cuncfce adones accommodantur , ut quomodo , & quan

tuma redo declinaueris uideas , & quid refpiciendo ad uirtqtis trarnitem redire poflis,

intelligasrSiern remedicaexpartium effentia, uelut norma quadam,atqueregulafun

dionesexaminandefunt, unde cjuid reclum fit , quidfecus, &quaratione id in inte-

grumreftituipoilitiliquido patebit . Hxckaque cum nobis pedpe&afintypnufquarn

adartisnoftrasliminapedemadmoueamus, opportunum foreduximus, utin adituo-

peris, quilocuseft,&fedesnoftra?oratiortis , de ftru$uranarium,3urium,&Iabioru>

atque eorum dignitate ageremus.Cceterum cum ex his ipfa facies conitru&a fit,a ratio-

neminimealietiumeiTepTOuimus, fifacieiappellationesprius/eiufquenaturam, &

excelien.vfam indicaremus.Quamuis enim in fingulishumarii eorporis partibusegregiu

;diuin?fapientia? fpecimen»tamq-uaminfpeculo elucefcat,atqueintcrillas quaedam

„HQt,as. louge prsdtantiores, & excelfiores obtineant , una tamen facies , cum ob artificij

rationem,cumeximia pulchritudine coniun<5fcam,tum ob admirandum , acinexplicabi-

Jem ,cum animo noftro confenfum , reliqua membra dignitate, & pra?ftantia plurimu

fuperat. Huiuscircunfcriptio oculismanifeftopatet.Quicquid enimfub caluacapitis

parte, capillisconfita,confpicituridunoomniumore facies nuncupatur. Inhuiusca-

pacitate fenfus fittguli,adomcia natureimperio fibi deftinata, (hdes certas,certaque do

micilia,rtares aimirum , os, aures, & ocufos fixcrunt . Reiiquum uero , fiuehorum om-

jpium conferuationi, & tutelse,fiue pu!chritudini,& decori conciliando, natura benigna

b Ai%j.a>ar. dedicauit . Appellationem autem hanc b prifcihomines, hominibus tantum conuenire

anima .pn. ^kitrati funr „ Ideo Ariftotiles faciem cam in hornine partem dumtaxat nominat , qua?

c Pii.u.hift. inter eabam &colIum pofita eft.Nam pifcisiautbouisfaciem cdiceren6 loiemus. Facie

nat.34 hominitantutrUcaeteris os, autroftra naturadedit . eademidemdAriftoteles •srpoo-to-

d Anft.j.de ^j/appeliari Jcribit,nomine a reipfa accepto. Vnusenim omnium animalium homo

ecS.i'.me ere&us inecdit , folusanteprofpici* , uoccmque antrorfum emittit.Quodre&eNa-

tamor. fopoeta cinnuitr

Prona^cumffeclent animalm coetera terram ,
Os homtrit fubltme dedit, coelum^tueri. ■, .
Porro pro dmerfitate particuiarum , uarijs ad huc nominibus caput ipfum diftingui-
Lr.hom.4. e tur ■ Quod negotium licet abunde fatis, &perfpicue f Rufus Ephefius pertraclarit, nos ta
men ea hic repetere non grauabimur , ut uniuerfa faciei hiftoria longe clarior fiat. Prin
cipiocaputuocatur id, quod capiIliscontegiturfeparatim,atqifimul faciem comprehe-
dit, Capillati feucalu#aduerfar>arsfinciput,auerfa occiputnominatur.Interhaecquod
interiacetcapitisfaftigium,difcretum , &capillorum aequamentum, uerdcem caluaedi-
cunt , qua.parte nimirum capilli in gyrum circumaguntur . Ab latere fincipitis , inter o-
culos^&auresgraecisWfff-a/j&itfflTa^oi, latinis tempora appellata collocantur. No-
men hoc ea fortafiis decaufa fortiuntur,quod ex ijfdem^tatis progreffus,& uitae tempus,
VirgiU Ae- indicijs quafi quibufdam appareat. HincPoeta:
aeid. * - Temporibusgeminiscanebatfparfafeneffus.

Pro-

X I B E R P R I M V S. j

Proximam a findpite partem frontemdicimus, in qua& oculos contineri Varro
cenfebat , & propter oculorum foramina , quod perforata fit , fic appellari . In frontis
confinio inferiori,utrinq; ad oojlos fupercilia funt , que^ Rufus •* extremitates frontis hir a Rufi- '■ de

futas & inferioresuocabat.Partiumharumotionecumannuamus,&negemus,cum par' hom**t
que pro diuerfis animi afft&ionibus eas uei attollamus,uel fubmiramus,ideo per fuper-
cilium faftum aliquando & f uperbiam poetae intellexerunt , Quare Satyricus,

Ma/oh Venufinam >cfuamte Corneliamater b Iu«cn. Sa

Gracchorum , ficum magnis uirtutibus affers tyr^.

Grande fuperalium, & numeras in dote triumpbos .
In quam fententiam , & PJinius hec habet: in afcenfu frontis fuperciliahomini,& ^&jy^9'
pariter &alternc mobilia, & in his pars animi : negamus, annuimus : haec maximeindi-
cant faftum , fuperbiam : alibi conceptaculum , fed hic fedem habet : in corde nafcitur,
huc fubit , hic pendet : nihil altius fimul,abruptiufqueinuenitin corpore,ubi folitaria ef-
fet . Spaciumillud artguftum, depile, fupercilijs interiectum^grsece^td-^fvof , latine
glabella,quod glabra fit , dicitur , alias intereilia appellari poffit . Id in aliquibus mini-
tne eft confpicuum , quod ad nafi exortum fupercilia congrediantur . Partem fub fuper-
cilijs carnofam Ittio-khviov quidam appellarunt , licet& infimas frontis rugas,quod
iioftrifupertentorium uocant, hocnomineintellexifleuideantur. Hisfubiacentoculi
partes noftricorporis pretiofiffimae , quorum ac-fio certe eft fuauiffima , & capaciffima.
Nonullainparteconfpicuamagisanimalibus^&hominipraecipu^natura animipofuit
indicia,moderationis nimirum, clementia?,mifericordi2e,ira?, odij\amoris, triftitia»,Ia»ti- Glccro *• de
tia?,atq; in oculisipfis , Hinc orator in ipfo uultu plurimum oculos ualere dixit, per quos Corad. No-
maxime animusemanet. DeijsCorne]iusNepos,duminterParin&HeIenamamoris pos
incunabula defcribit fic fatis appofite refert :

— Sentit Paris, ardet, ejr audet,

Promijforque ingensfacilisprafagiapradat,

Ducit amortdumfigna iuuant , dum nutus oberrat

InterpreSy cordififiuagipr&fentior tndex .

Lanoocutustacitigarritpraludiauoti,
Ijdemexuario,&multiformicontuituuarie,etiamnuncupantur, ftempetruces,tor- piin.„, hift.
ui , flagrantes, graues , tranfuerfi , limi, fubmiffi,blandi. Plinius aiebat: in oculisanimus nat.cap.37.
inhabitat, ardent,intcnduntur,conniuent:Hincilla?mifericordi2E,lacryma». Hoscum
ofculamur, animumipfum uidemur attingere • Animouidemus, animocernimus:ocu-
li ccuuafa qua?dam uilibilem eius partem aceipiunt, atquetranfmittunt . Morientibus il-
losoperircrurfufquein rogo patefacere Quiritum magnoritu facrumfuit,itamorecon
<iito,ut neque ab homine fupremum eius fpectari fas fit,&ca?lo non oftendi nefas . Vni
animalium homini deprauantur. Vnde cognomina Strabonum, & pcetorum ab ijfdem,
quialterolumine orbi nafcuntur. coelites uocabantur,quiparuisutrifque,Ocell£. Quae
partes cum fupra , tuminfraoculosobuelant, palpebra»appellantur,quas&genasuo CLaft3opif.
cari,& ex motu ita dictas fcribit Lactatius. Ab c earum oris qui pili prodeunt,grece rtcfo-ot Dd. jo.
funt , & J&At$«fjAf ; latinecilia , de quibus idem Lactantius in huncmoclumfcripfit. .

Vt d oculi munitiores effent ab iniuria,eos ciliorum tegminibus Deus occuluit: unde ocu \^^f% opif'
losdictoseffe Varroni placet . Nam &ipf^ palpebra?, quibus mobilitas ineft , palpita- ' ,

tioni uocabulum tribuere,& pilis in ordine ftantibus uallata?,oculis decentiffimum f eprfi
praebent. Earum motus affiduus incomprehenfibili celeritate concurrens , & uidendi
tenoremnonimpedit, & obtutum reficit . Quolocoannotaffediuerfum palpebr^, &
cilij ufum apud Plinium opereprecium cenfemus . Ispilosperpalpebras intellexit e
genis prodeuntes , qua? nos cilia diximus . Cilium uero dixit ambitum fuperioris jgenc; .
extremum.Eiusuerbahaecfunt: palpebr^ingenishominiutrinqucmulieribus ueroet ^tw» 4J
infectc quotidiano.Tanta eft dccoris affectatio,ut tingantur oculi quoque. Alia deeaufa ''*

hec natura dederat , ceu uallum q uoddam uifiis , & prominens munimentum contra oc
curfantia animalia ; aut alia fortuito incidentia . Derluere eas haud immeritd uenere a-
bundantibustradunt. Exc^teris^ullifunt, nifiquibus,&inreliquocorporepili, fed
quadrupedibus in fuper iori tantum gena : uolucribus in inferiori . Et paulo poft:ftruthio
eamelusanimaliumfolauthomoutrinqucpalpebrashabet . Decilio autem loquutus
hgcuerba protulit: extremum ambitum gena? fuperiorisantiquiciliumuocauere , undc

A 2 &fuper-

4 DECVRTORVM.CHiB.VRGIA

&fupercilia.SediamiTliquorumhifl:oriamperfequamur.Genafumextrcrna,qu^dor
tnientibusnobismuEUQCoeunt. Rufus ;t»A«s & ungulas dici aifeuerauit . Horum fiv.
perHciesutrinqueparumperintrocedereuidetur. Superiuscauum,inferiusiubcauum
uocant. HocinaquaintercutejinprauocorporishabittuindiuturnohiEmorrhoidum
cffluuio,&inueteratismenfibus, nonnunquam etiam in inchoante lippitudine intu-
mefcere confueuit . Quocirca,. id genus affe#us » quoniam caua? partis tumor eft,
Rufo authoregraecisxca^^a dicitur* Parspalpebriscommunis, in quam oculis
circuntenf^&difpefreconcurruntjangulus^&QCulorum KctvQig dicitur * Poeta nofter
hirquos eos appellauit.
aVifg*ecia.j p4rcius*iftauiristamenoh§ciettdamement&i

Nouimus & qui te tranfuerfa tuentibus birquis.

Bini funt in oculorum utroqueanguli , alter iuxta nares: alter ad tempora : itlumdo»

mefticum,& quodamplior fit, magnum:hunefilueftrcm, externum, & ob anguftiam

minorem dicimus. Ab fuperciliorum interftitio „ quodgiabellam appellant, deorfum

nafus exoriens,a?qualt ueluti porre&us iugo,utramque faciei aciem munit fimul , &di-

fePH.ti.hift. ^ernit . IsaItiorbhominttantum , necjuealijanimalium eminet,quemnQui mores

nat.capk.37, fubdolaeirrifionidicauere * Eiusforamina f coQmxs & nares , Attice quoque iwp% ap-

pellari fcripfit Rufus Ephelius , cum tamen pituitofum cerebri excrementum, quod per

cHippar.de ipfasdeftillat, wf*v latine ; mucorem c Hippocrates uocauerit. Cartilagineum illud>

loc. in homi- quod foramina uelut parietibus diftinguit, exmunere nafi feptum, feu narium inter-

*e* * feptum ; & quicquid ofifeum eft,quod promineatnafi dorfum appellatur. Extrema hinc

<Sale de ofr *nc^e m°b'ua » a^ls pinnae r Galeno quandoque nafi alae dicuntur , quod pofitu , & mo-

4. &<femuf. tioneauiumalasrepr?fentent.Ha;inonhopnoicis,anhelantibus, &alioquinuolenti-

cul. dif£ca.^ bus nobis mouentur . Nafi extremitas, ieu apex, cum in fphserkam figuramcongloba-

tuseflfe uideatur, globulum anatomicidixere. Carneum illud ante nafifeptum&in

labia produ&uni columnadicitur. Ofla infurgentia fub oeulis , fubocularia & v7rd,7ncc

dPii 1.1 hift ^unt '" ^n^rad °euIos malas collocantur;homini tantum,quas prifci genas uocabant,xii.ta

nat.ji. bularuminterdido radiafrerniniseasuetanr.es. Ha?e pudoriseftfedesiibimaximeru-

eLa&ifopif: boroftenditur. HasLa&antiusrgenarum nominedefcripfitinftarcolliumleniterexur-

Da 10. gentium . Ipframalas,feu genaseasdixeris,buccarum regioconfiftit,inflationecon-

f Pii 1 1 hift fpicua Jnhis cam hilaritatis , tumrifus indicia , ex Plinio f fefe patefaciunt : & qui par-

nat 34. tembancamplamhabentjbucculentihominesdicuntur .Labramoxa nafo habentur.

carnepra?mobili,dentium integumentum, & uocis organum . Rubenteo, quod ha-

beantcutimfubtilifiimam,&mQtus gratiacarni commixtam . Osprimaeftlabiorum

intercifioj&reliquaomnis ufqueadfauces,inanitas, quodorisantrumuocant . Infu

iperiorilabro, fubcolumna nafi,leuis qua?dam cauitasinftar uallisimprimitur, qihrfov.

gra?cisdicl:a,quafi amatorium uel amabile.Hanc lacunam uocauit gLaclantius. Vniuer-

fta u>. ' 'fumporroillud fubnafo,Iabri fuperioris fpacium , vtto^ivov gra?ciseft , latino uoca-

bulouacat.labiorum extrema, gr3Ecesrf^A(£> latine prolabiadicipoffunt. Sedqua

iparteconcurrunt, & committuntur TTfosomov nuncupatur. Cauumillud, quodfubin-

feriorilabioreconditur , nymphamuocant. Parsmaxill^ inferioris, qua dextracum

finiftris,adanteriora,uelutuinculo quodam, connecluntur,quodagulapromineat,

mentum dicitur. Hoc h praeter homini, quemadmodum nec male, nulli eft.Inferius ita

h Plm.ioco? efj conclufum, ut habet } Laclatius,ut eius acumen extremum fignare uideatur leuiter im

rtaa^uTfu- prefladiuifiQ.IbidemRufusfccarnofampartem AwKxvictv uocari dicit . Sed nonnulli

Pra. parrehac carnea, mentum : favKcevicc uero cauum iugulo proximum innuunt. Men^

K Ruf: ». de mm hominis manibus pertradlar<e, fidei : & amoris argumentum eft, cum apud noftra-

par. om.7. tes jtum apW(j antiqUOS , Hinc fcriptum l in facris : tenuit Ioab mentum Amafa? , quafi

1 i.Reg.x«. deokulans eum . Erutorum fi quis eam,qua; mento refpondet»partem uelit apprehen-

dere> abdiro quodam natura? du<5lu refugiunt,& auerfantur. Nam cum in dentibus ma-

xilla? inferioris , ceuinbafidefixisrobur ipforum confiftat , itaqueuiriumlapfum, &

armorumquse natura dedit> detrimentum expauefcentes , regioncm illam contre<ftari

abnuunt . Barbaeratio incredibileeft,quantum conferat , uel ad agnofcendam corporu

jnaturitatem, uelad fexus^ifcrimen , uel ad uirilitatis decorem . Huius prima fub tem^

|5oribus germinatio hvAoe&gvxcis, anoftrislanugodi&aeft.Primuseiusinfuperio-

rilabroexortus grjece TrfOTreoycovLQv , latine probarbium, finominafingere liceat,di-

citur.

LIBER P R I M V S. ?

citur.Pili pofthasc adaudli Ws««^,& qui funtin fummo mento,pappus appellantur.Au
ris pars capiris eft>q ua audimus, ut fcripfit* Ariftoteles, & hac uoce non tantum partem » Ari.de hift.
extra promincntem imellcxifTe vifus eft, fed quiccjuid &in cauitate oflispetroli conti- animal-<-c *•
netur. Vt^Lucrctiusait: bLucr.iib.tf,

Pien&% fonoribus aures ,

Auresnominariea de caufa fcripfit * Firmianus,quodvocibushauriendiseffent ^^0, Ht
prepofita?. VndedVirgilius. dVirg.8,

Vocem^ his auribushaufi;

Aut quia vocem ipfam Graeciat/^w ab auditu vocant, hinc fa&a Iiterae vnius permu
tatione, aures veluti audes di&as efTe . Nuncintrinfecis partibusneglectis , eorum no-
mina dumtaxat referemus, quap extra confpicua funt . Partem uniuerfam extimam au-
riculam vocant . Helix graece Ut$ totum illud dicitur, quod auricula? extremam ambit
oram, Particulaefparra5,fiueeuolantes^Tifv^aT«,ideftaIa?nuncupantur.T<)^7-^v-
yiov vero fuprema eft latitudo, & inflexa . Quaeretro incuruata funt,& fuis extremitati-
bus antrorfum replicata, xvjBac/1*? , ideft cubi fimiles appellantur . Sub his femicirculus
in gyrum reflexus, & in acutum definens |vs«f , fiue fvvrfiov nominatur . Quod in me-
dio ex concauo affurgit, & cauitatem extollit, «V^Av««, ficutconcauum, quod fubiacet,
conchiliam,autconcham dicunt. o rfUyo$ eminentia eft iuxta temporum fines,& ex op-
pofiti w riAo&is, extremitas fctlicet helicis . Foramen autem rotundum, & in medio col-
locatum, auditionis eft meatus . Huic fubiacet AoJW , feu AcjSoj particula cornea , pin-
guis, quae in verecundia , ipfa facie magis rubet . * Huiufce partis perforatio cedit infa- e Plin.i x.hi
ftum,&verecundia*ueftibulumfuperbia?fedes euafit, quandonecin aliapartecorpo- ftor-nat-i4f
risfoeminismaiusimpendium,margaritisdependentiDus,infumitur.Quemadmodum
&inorienteuirisaurUmgeftare,eo loci decorum exiftimatur. Ethaecferefunt,quae
defacieipartiumappellationibus, quantum exantiquiscolligere licuit, afcripfifTe no-
bisuifumfuit. Nuncadfaciempropiusaccedamus.

CAPITVLVM SECVNDVM.

*De dignitate faciei ex philofophU , poefeos aliarumfy difcipli-

narum fontibus .

T autem de faciei dignitate commodius agamus,ex re effe neceffario du
ximus, utprincipiumac fcaturiginemexqua partium corporis noftri
dignitas profluat,patefaciamus . Vnde coftabit,cur ab antiquis,homini

foli,particuIa haec,nonitem alijs,afcripta fit,& quam obcaufam ceteras
omnesdignitate,& praeftatia anteeat . Partium igitur dignitas, a fine,ad
quemnobisnaturaeasconceffit, meoiudiciopetendaeft,quieft,utpanesilIas,anim3e
operanti,tanquam inftrumentaferuiant.Nam & animaeorganum fecundum Galenu^ vf a ^ *
corpus eft . Et propterea multum inter fe fe differunt animalium particulae, quoniam
&ipfa?animaedifTerunt. Quaedamenim funt ferocia,quaedamtimida,aliaagreftia,
alia manfueta , alia ciuiliaueluti , & negociofa , alia folitaria. Omnibus uero cor-
pus,animaemoribus accommodatum eft, & facultatibus. Nam fortibus ungulisin-
ftruftum, & rigenti iuba ornatum equum effedecet, quodanimaluelox , & fuper-
bum fit , & generofum . Leoni autem , utpote animofo , & feroci dentes, & ungues ua-
lidi conueniunt, ut&tauro, &apro,illi quidem cornua, huic ueroexerti dentes.
Caeterum cum aclionum plura fint genera , quarum aliquae nobiliores , aliae minus no- Jfu *^£ *
biles, nonnuliae B ad uitam neceffariae fint, aliquae commodiori uitae conducant,caeter$
utriufque conferuationi ftudeant , equidem principes partes , & caeteris digniores , &
pra?ftantiores,quodfineiisuita noftra nonconfiftat,meritoexiftimemus. Hisenim
notis iudicamus, quae pars in animantis corpore princeps, quae fecus habenda eft . Re-
liquarum uero duarum, quae a primi generis praeftantia difcedunt, eae minus difcedere
funtputand^quibushseprincipesfacile^magisueraquibusminusfacileconfentiunt.
Verumtamen fiipfam dignitatis partium radicem inquirere uelimus, non actiones fo- h Gal.liUt
lumexpendcndaefunt,fed &utilitates, quaehaseueftigiofubfequuntur, dignitatehqui- *fop».x}.

A 3 dem

6> DE CVRTORVM CHIRVRGIA

dempriores, atconftruclione atq; ortu pofteriores. Cum igirur ab utilitate,tamquam
a fonte pra?cipuo partium nobilitas emanet,(i quidem faciei pra?ftantiam indagare ue-
limus, a&io eiufdem,& qua* hanc confequitur , utilitas: atque a.n ea, uel omnino ad ui-
tam, uel ad commodiorem uitam, uel ad utriufque tutelam conceffa fit, pnmum inq ui-
renda eft . Vtautem ordinata, & perfpicua fitnoftra hsec oratio, akius exordiendo du
camusrparticularumhumanicorporis alias principalem quandam, &uniuerfo cor-
pori perutilem a&ionem obire : alias praeftare quidem a&ionem, kd illa minus praci-
puam, & quas uni tantum membro emolumento fit, quod praefertim in mufculis,atque
iocinore, partibus funclione diuerfis, apprime fpeclatur . Illi enim unice; a&ioni, par-
tis nimirum, in quam infemntur attra&ioni pradunt: hoc uero in gratiam uniuerfi cor-
poris indita ui, oblatum chylum in fanguinem conuertit. Sunt & nonnulla» alise partes,
quae nec principalem a&ionem toti corpori, nec illam alteram ignobiliorem , unicse
parti conferentem, fed ufus quofdam, haud tamen leues praeftare uidentur , uel ut cau-
19 funt, fine quibus actio prima , & precipua fieri non poteft , uel ut primam partem , a
qua actio prascipua prouenit, conferuant, uel ut eandem,quo eommodius poffitagere,
adiuuent. Quserespro exacliori notitia exemplo oculi rede declarari poteft. Eius

'hS^'56* emm * a<^0> ^ua? uruuerf° corPori magnopere ex ufu eft , ab humorecryftallino per-
* ficitur,qua?certe interomnesoculi particulasprincipammobtinet. Huicaqueushu-
mor,uitreufque, & una cum mufculis, tunica xoayyouHs, vuea,cornea,modis iam fiipra
di&is opitulantur . Caeterumfaciesipfa,cum princeps quaedamcorporis pars, anti-
quorum etiam teftimonio exiftat, ea ne aclionis,an potius ufus caufa fta tuenda erit ? Si
faciem omnibusinftrumentis, quibusconiungitur, feclufis, feorfum confideremus,om
niseam a&ionisexpertem effe videbimus. Nam officij ratione canerarum partium
quafi receptaculum eft } quas finu fuo fakem conclufas continet, in continendo autem
nonagit: econuerfoueropartes,quibusquidagendi munusdelegatumeft,neceffa-

b GaL17.de riooperaridebent. Ha?cenimregulaeft,acnormafecundumbGalenum,qnavfum

v par,I° ab a&ionedirimimus .Siigiturufum folum modo, & nona&ionem faciei afcribamus,
parsneceffari6ignobiiiserit,accorporiminus neceffaria. Sed meoiudicio,conful-
tius fuerit , ut eam partem uniuerfam , qua> inter collum , & caluam pofita eft , atque ex
antiquorurr. etiam defcriptione , quamplurainftrumenta , eaquediuerfa comprehen-
dit, faciem effe dicamus . Quare Lic nobis ftatuentibus, non ufum fimplicem,non unam
actionem tantum, fed plures, eafque principales, uel ad vite neceffitatem, uel ad com-
moditatem eius fpedtantes, faciei tribuemus . Sunt enim qua? uniuerfumcorpus gu-
bernant, tria membra pra?cipua,ut multis in Iocis,&copiose a Galeno expofitum fuit,
quarum unumquodque per deftinata ad id officij organa , uim fuam caeteris particulis
impertit • Etenim fubfidio neruorum 1 & fpinalis medulla? cerebrum , cor ope arteria-
rum, & uenarum minifterio iecur ipfum,uirtutem fuam,quafi perriuulosperennes ,in
quafque hominis partes demandant, atque eflfundunt. Sed ut nulla eft, uel exigua par-
ticula, quae vifcerum horum, uel primaria, uel fecundaria opera,impreffionesnon fen
tiat, ita nulla eft, ubi magis uis eorum, &poteftas uigeat, & innotefcat, ac in facie ipfa>
Vtpote confpicua, & fenfibus noftris expofita . Ca?teris\enim partibus ueftimentorum
opera abfconditis, una facies honefte detegitur , & fine pudoris labe oculos hominum
fiibit. Sedquomodouifceribusiftisconfentiat, paucis dec!amareoportet,utexhis
praecipuefaciei a&iones elucefcant . Eam igitur nerui , arteriesatque uena? fubeunt, &
uentriculus cum pulmonibus, per cefophagum , & afperam artcriam in confenfum tra-
huntur, unde & uifus , & auditus , & odoratus organa , loquendi , ac mafticandi inftru-
menta, refpirandi, & alimenti affumendi loca,in unica facie fpectanda nobis exhiben-
tur. Quare per faciem uidemus,perfaciem audimus,per faciem odoramur,per faciem
guftamus : per ipfam effamur & mandimus , per eandem refpiramus, & cibum affumi-
mus, quia fcilicet oculis cernimus,auribus audimus,naribus odoramur,& fpiramus,ore
loquimur, mafticamus , ex quibus particulis omnibus faciei moles compingitur . Cum
itaque tot,&tanta? faeiei fint acliones,ut huic nullo pac"k> ca?terarum aliqua eomparari
poffitjiureomnibusreliquisconfpedui noftro obuijs membris dignitatepraHiantio-
rem, atque nobiliorem eaeffe affirmabutius. Quapropter haudadmirabimur, fi fa.ciei
dotesadeoeximias, alijfquepartibuscorporisnoftridenegatas,naturaiuftaelargita

vfifplr.r. fo* Eaenimfitumcfublimiorem obtinuit,&inftar artis in editiorilococollocataeft,

atque

L I B E R P R I M V S. 7

atqueid maxime propter oculos , quorum a&io eminentiorem fedem , nequaquam ut
aliorum depreffam poftulabat * Illi enim ueJut ab alta fpecula, fi quid mali immineat»
a longeprofpiciunt, & figno dato,castera membra de periculo commonefaciunt . Qua?
caufaeft,quodcancris,bal9nis,fcarabseis,teftudinibus,&omnibusanimalibus,quaeca-
reantcapitc ceruicibuslongis, naturafolers, oculosimpofuit * Sed redeamus ,vndc
digreflifumus. Infacieetiameftgeneris indicium,ex facie inuicem homines diftin-
guuntur, in facie totius corporis menfura latet , facies prsecipua phyfiognomiae funda-
mentacontinet. Haecaetatem^haecpulchritudinem demonftrat, haecfexumfeparat,
haec dignitatem hominis explicat, hasc tandem certiflimum animi noftri eft exemplurn,
& ampliflimum eorum, quse in abfcondito latent , theatrum . Quofcunque enim tam
animi quam corporis affeclus, una facies demonftrat, atque licet occulti fint, nobis ta-
menob oculos collocat. Quaeomnia, quantumfieripoterit, expendamus,quofa-
cieinobilitas,&excelIentialonge illuftriorfiat,atque clarior. Quareutadprimum
accedamus, apparent in facie parentum firmiflima indicia,qua? coniunctionem fince-
ram, & maxime concupitam atteftantur : vifuntur in filiis patres, & uera? prolis uerifli-
madeprehenduntur argumenta. HincPoeta:

Vt tefortipme * Teucrum . iJ/f1' ^"

Accipio , agnofcoque lubens 3 •vt verba parentis ,

EtvocemAnchyfema^niyVultum^recordor, .

Etrurfus. ^Gaudent^tuentes neul!?

JDardanida ^veterum^agnofcuntora parentum.
Eftetiaminnumera, acpene infinitafacierumvarietas, utcertiseam atque finitis
particulisconftru(5tamefle,merit6quisdubitauerit. Quod ideo faftum a natura pru-
denti cenfendum eft, ut finguli propriis quibufdam notis,& fignis non fallacibus inter-
ftinguerentur, ne corporum fimilitudo quendam in oculis hominum errorem pareret.
Quod quantofiiiflet incommodo,in communiuitafacileunufquifqueperfpicit.Tanta
uero, & tam multiplexfacierum eft diuerfitas, ut prodigii lococenfeatur, fi quiduoin- ^1lin'7'nat'
difcretefpeciei, (quorum exempla c Plinius defcribit,&dValerius Maximus) repe- l val.Max.
riantur,atqueetiaminiIIisipfis,quorum primordia exparentibusfuntcommunia. ^.cap.17.
Quapropter haud immerito facierum diuerfitatem ueram , &euidentiflimam difcer-
nendi inuicem homines notam efle dixerimus . Tradunt praeterea fapientiores aliqui ,
exacla adeo harmonia,& fymmetria conftare faciem noftra, ut ex ipfius magnitudine >
cognitione percepta, uniuerfi corporis menf uram , & proportionem coniici pofle cre-
dant , cum ceteras partes ad illius normam commenfuratas effe|appareat. Quo fane
pacto faciem ipfam fymbolum uniuerfae longitudinis , latitudinis , & profunditatis hu-
mani corporis extare uolunt . Opportunum uero fuerit,ut ha?c, quae diximus,corrobo-
remus,clariflimorum uirorum defacieidimenfionibus, in mediumadducereteftimo-
nia . In primis tamen illud prsefandum eft, dimenfiones huius generis fymmetras,fym-
rnetro corpori conuenire , haud quaquam monftruofo . Primum autem faciei quanti-
tatem fic dimetiuntur . Quicquid eft a fummo frontis, qua capilli enafcuntur, ad men-
tum ufque, id faciei longitudinem afferunt. Hax ex mente eorum , tribus rurfum con-
jftat partibus : vna eft a f ummo frontis fub capillorum exortu ad ufque intercilia : mox
abinterciliis,adimasnaresfecunda : tertiauero & inferioranaribus inmentum con-
cedit.Partiumharumprioremfapientia?,mediampulchritudini,poftremamhoneftati
dicarunt . Sed qualongitudinem humanicorporiscolligunt,taliseft ratio. Tresillas
facieiin longum dimenfionesprimum ponunt,easinfedu#as,utin quadratisnumeris
fir, totam hominislongitudinem nempefacierumnouem,conficereftatuunt. Quaspor e Pop.Gam-.
tiones Pomponius Gauricus e fic defcribit. Prima eft facies ipfa . Secunda a fummo ^A* fymmc
iugulofeuclauibusfummisadxyphoidisapicem. Tertiahincadumbilicum. Quarta
ab vmbilicoadfummum femur. Binascontinent coxendices,ad poplitem ufque; &
totidem ab hoc ad malleolum crura . Pars autem inferior ab maleolo ad ufq; fummam
plantam, & quod eft a fummo pectoris, ad fummum gula?, quod guttur uocant, ut & il-
lefemicirculiarcus,qui fitafummafronteaduerticem capitis,aliam conficiunt por-
tionem, atque ultimam, casteris a?qualem . Nam iunclura» partium, nodi, poplites tan-
quam interfinia , & limites a natura pofiti , nullis fuum ius cedunt. Nouies itaquefa-
cies in fe ducla, perfeclam hominis longitudinem complet . Quanquam alii o&o, alii,

quod

8 DE CVRT0RVM CHIRVRGIA

a vitrtM.dc quodfariu$,feptemferme,aliidecem afecerintpartes.Nos medium,&quod frequen-
ardiiteft. tiusufuuenit, fecuti fumus, acdeadulto loquimuruero. Facies praeterea , ad Iatitudi-
nem,quas eft ab uno latere ad alterum,rationem fubduplam obtinuit. Continetur enim
b Pomp. de faciesin latitudine bis,fingulismammiiiarum pro facieinclufis.Brachiorumb vero fin-
Symmet. g^ia, inuicem diducla f eiquialteraui habent ad faciem proportionem,& tota manuum
longitudofeptemfaciebuscontinetur. Itaque difpeitas manus reclam ipfius corporis
longitudinem definiunt* fiue rurfum, ut aliquii, fiue prorfum, ut alij, metiamur . Cum
profunditate autem, fiue altitudine , cuius menfura ab imo dorfi re&a eft , ad fummum
vr ntrem, eam rationem insequalitatis maioris obtinuit , quae fuperparticularis fefqui-
^nonauocatur . Nam faciem continet profunditas femelcum parte eius nona . Itaque
&latitudinem ipfa longitudocontinet quatuor uicibuscum dimidia, &altitudines pau
iominus o&ounam explentlongitudinem. At humanicorporislatitudinemlongitu-
dini collatam habere proportionem fextuplam>& decem altitudines unam conftitue-
c Aiig.fy.de re longitudinem, refert D.Aug.c dum Noe arcamreliquiarumhumani generis prom-
ciu«.Deiis. ptuarium,adhancperfediflimamcorporis normameflfeconftrudamaffirmac. Quar
& Vitru». ,». ratio Vitruuiane; d potius dimenfioni quadrat, que longitudinem faciebus decem,& la-
fcrchit.a. titudinem cumlongitudinecomparatam,fexa?qualibus latitudinispartibuscircuicri-
bit. Sunt praeterea qui diuerfasharum proportionum defcribantrationes, quod eore-
ferendum eft,quoniamdiuerfaabauthoribus , interfepartiumfitcollatio. Namalt-
qui feptem, alij o&o faciebus hominem conftare dixerunt . Vnde & uarie pofthasc, par-
tium, quae conferuntur, refultant fymmetrise, quae aliquod inter authores diffidium fa-
«cereuidentur. Nostamen Gauricam fupputationem potius recipereuoluimus,tan-
<juam experientiae communi magis conformem . Sed hsec Trdfipyx mittamus i prope-
remus ad alia. Dignitatem faciei,& fanehaud exiguamconftitueruntinterphyliogno-
nios metopofcopi>cum naturales» tum aftrologici(eadem enim eft metopofcopi >£ cum
principe fua phyfiognomia diuifio ) qui animi noftri cum corpore mutuam confpira-
tionem, &in paflionibus alterutrum fummittendisi ar&iflimum fcedus efle aduer-
tentes, illud aufi funt profiteri, quod ex capitis, frontis, oculorum, narium , labrorum,
& breuiter omnium faciei partium, qualitate defignata,de animi impctu,& propen fio-
ne,rebus penitus abditis,callidi homines iudicare vellent . exemplo eft ille metopofco
* Plin. $?. pus, de quo fcripfit AppionGrammaticus,teftePlinio,equinonmodoexviuahomi-
hift.nau 3©. num facie, fed ex picluris, fcite adeo , & affabre ad viuum ab A pelle delineatis , aut fu-
turaemortisannos,autpreteritospronuntiauit. Naturalem hanc Metopofcopi? par-
tem clariflimi admodum uiri maximeexcoluerunt,fcilicetPythagoras,Socrates, Gale-
nus,Polemon Athenienfisphilofophus, Arthemidorus Ephefius,Melampus, Adaman
tus fophifta, Auicennas,.Razes, & alij fane quam plurimi . Verumtamen omneslongo
admodum interuallo fuperauit Ariftoteles , qui hanc diuinationis phyfica? portionem
do&iflime perfequutus eft, proprio huicrei libro dicato. Vt autem illius efTe nobis
oftenderet , duabus prsefertirn rationibus ufum eum fuifle nouimus , quas cnarratione
dignascenfemus, quod metopofcopia? , aut phyfognomiaeaflertio, dignitatem faciei
plurimumilluftret. Rationesergotalesfunt: Si anima? quidam cum corpore noftro
confenfus eft >ut a motibus corporeis afficiatur : & e contra impellentibus anima? aflfe-
fuonibus, quomodocunque corporis ftatum immutari licet , haudquaquam abfurdum
erit , aut impoflibile de internis hominum moribus certi aliquid effari . Sed animas fe-
cundum fe non impatibiles , fed paflionibus efte obnoxias, atque a corporis afleclt-
busimpelli, fatisabundedemonftrant, quibuscerebrumlargiori uino maduerit, aut
quidiuturnoj&vehementicum morbo aliquandoconflixerunt. Sic plurimumcor-
pus ipfumimmutant animae impulfus, & atf e&iones , nempe amor, triftitia , timor, do-
lor, uoluptas,ca?teraquepaflionum genera, utminimedubitemus,quin ex notisinco-
gnita, exconfpieuisabdita, excorporeis lineamentisdeanimaeconftitutione qua*dam
prsedici poflint . Amplius etiam in his, qu«e a natura iiunt, hoc magis apparet, quod in
Fefecorpus, & anima habeaut quid congeniti, & natiui , ut mutuo conueniant, & quam
plurimaruminuicempaflionumfibiipfiscaufefint. Quisunquam animalfa<5tum,uel
produclum eflememinerit,quod uniusfarmam fortiretur animalis, animam vero ob-
tineretalterius, & non femper idemcorpus eadem anima prarditum fuerit ? Quare
confequi tale corpus talemformamnecefsariurneft, atque eorum tam arcl:am efse

neccffitu-

ems

L I B E R P R I M V S. 9

neceffitudinemJfut ex unius natura cognita alterius conditio facile elucefcat. Sed quid ?
NonnefuntquamplurimirerumperitijUtueterinarij, agafanes,uenatores, qui excor-
porisconformatione, generofa animaliaab imbelubus, robufta ab imbecillis,fru-
^tuofa abinutilibus, certis quibufdam notis, & fignis erricacibusdifcernunt , Quexer-
tefi vera funt,ut femper uera funt, fcientiam quandam neceffario dari, qua? fagaci con-
iectaa* ex corporis figura, de animarum motibus diuinet, atque eam explorandis ho-
minummentibuseffeperaccommQdam, haec inquamab Ariftotele tradica, liquido
oftendunt. Quam Ariftotelis fententiam , & Galenusdocuiffevidetur, durn acorpo-
ristemperieanimimoresproficiicidiceret, Mores autem non intelligamuseos, qui
ad rationem virtutis, & uitij referuntur,fed animi paflionesGraecis 7r<tk ditfa, ut etiam
«doctiores fentiunt interpretes , qualia funt , odium, ira, amor, fpes , gaudium , & huius
generisalia. Nihiltamenfirmihacdere,atquecerti,vtmihividetur,aiTerendumeft.
Animaenimhominis,utpotediuina ,acorporehocmutationi obnoxiolonge/eclufa
cft, & poteftas il!a arbitrij noftri foluta , atque libera , vt nullis unquam corporeis uin-
culismancipari poffit. Animus perfsepefimularione obtegitur, & naturalis, fi quaad-
fuerit, in clementia, ftudio, legibus , & difciplina edomatur . Non eft igitur , ut corpo-
reis notis perfuafi,& pra?cipuein hominibus , de moribus internis aliquid aflirmemus» '
cum a corpore tanto hiatu animusfeiungatur, tantumq; fit animae in corpus imperium,
vt non modo id, quo impetu fertur, retrahere, fed conatus eius omnino in oppofitum
poffitinfleclere.Nifiiduerumeffedicamusinillis>quinaturaeprauafeminainfqquen-
tes, fenfuum,& cupiditatum,viHa mancipia euafere. Sed haclenus circa phyfiognomiae
prindpiaconfultodigreffifumus, cumex hacfacultate faciei dignitatem euidentifli-
mis argumentis eruamus . Facies enim totius phyfiognomiae pars eft praftantiffima ,
cjudd,que; abeiuspartibusfignadepromantur,coeteris potiorafint,atquefirmiora.
Totus enim homo in capite,uultuque confiftir,ut fentit Apuleius* Ibia ratio uiget,& fen- a Apu]
fuum inftrumentalocatafunt. Sic Ariftotelesbineleclionefignorum,aliaaIijsmagis apoi.i.
propofitum declarare ait ; at qua? ex principalibus locis petantur , ea omnium elle ma- b *rf- de
nifeftiffima . Locus autem maxime principalis eft, ubi oculos,frontem,labia , &totum SiZ ' ca°
caput confpicimus . Huic fuccedit, qui eft circa pe<5tus,& humeros, & poft haec circa cru-
ra , & pedes . Ventris autem regio cceterarum infima eft , & abie&iffima . Conueniret
uero pro amplificanda faciei dignitate , ut fingularum partium iudicia, quaratione ex
phyfiognomonia? fontibus petuntur , in medium aff erremus , fed quia ad altiora nobis
properantibus,id operofum eft &benignolecloritediofum,deuuItufaItem&facie
communia quedam,atque praecipua capita ab metopofcopis mutuata,& quantum huic
noftro negotio ex ufu fuerit, paucis attingemus . Vultus igitur , ut ab eo exordiamur,nil
aliud eft,quam peculiaris quaedam faciei figura & conftitutio,ex animi paflionibus mo-
mento prodiens . Vultum doctiores di&um effeuolunt , quod uoluntatem detegat, &
cjuod appetimus portendat. Habitus enimfiueftatusfacieieftquiobdiuerfosanimi
affectus, diuerfas etiam mutationesinduerit . Hinc facundiffimus oratorum Cicero^
non c enim nos color ifte fenilis, ait, non pilofae gense, non dentes putridi, deceperunt: c Cicer. in
oculi, fupercilium, frons, uultus denique totus,qui fermo quidam tacitusmentis eft,hic Pifon.
infraudemhominesimpulit,hiceos,quibuseratignotus,deccpir.Etrurfus:imagodani je^r* J*
mi uultus eft,indicesocuIi:hicapudoratoresuedisprxcipuusadeuertendosiudicum *
animos,& hominem uoluntatescoercedas.Quintilianus eetiam deuultuhsec fcitepro- c Quintilia-
tulit:dominaturautemmaximeuuItus,hocfupplices,hocminaces,hocblandi,hoctri- «us-
fres,hoc hilares,hocere(5li,hocfummifiifumus,hQcpendenthomines,intuentur,hunc
fpe&ant etiam antequam dicamus , hoc quofdam amamus, hoc odimus, hoC plura in-
telligimus,hiceftfaepe proomnibusuerbis. Multiplexigitur,&variaapudhomines
peritos(nempeexmultis&uarijsanimimotibus)uuItuseftdefcriptio. Diciturenim
fubtriftis, uarius, meticulofus, bonus, humilis, remifsus, grauis, temerarius, iracundus ,
elegans, illiberalis,uenerabilis, & aufterus . Ex hocquafi fpeculo auerfum Labani ani-
mumlacobconfpexic,cumaduxoresfuasconuerfusdiceret,cognoui fexfaciepatris f GcneHji.
ueftri, quod non eft ampliuserga me ut heri,& nudiuftertius.Sed hisnon temereafsen
tiendum eft. fallaces quandoque, acdolofosperfa2peeffehominumuuhus,notantuiri
perfpicaceSj&inrebuspoliticisuerfati.QuarePlatonicusilleoratormens shumana, $ Ckexpdt
inquit,multis fimulationum inuolucris,& quafi uelis quibufdam obtegitur.Vniufcuiuf QMU

que

io DE CVRTORVM CHlRVitGIA

que natur* frons,oculi, uultus per fa?pe merttiuntur,oratio uero farpiflim e. Sed ha?c de

uultu. Nuc de focie, ut diuerfos nobis animi mores atque abftrufas oculis indinationes

patefacit,agaraus Dfix autemfaciei;qucmadmodum a phyfiognomonibus traduntur,

in prunisrcCenfendaj funt.Petuntur uero ex magnitudine,uel iufta uei excedete , uel ex

paruitate cum raOderata, tum nimia . Dirfert nqn minus facies,ft fit carnulenta, carno-

fa?autmacilenta: fi breuis, fi longa, fi oiTea,fi plana,fi rotunda, aut rugofa,atque horum

^mnium mftar Polycleuregula,fimediqcri. Facies magna, quodeafitahnorum,&

boum, ignauiam irefert i excedens magnitudine ftoliditatem : Perpufilla fimia:

& felifimilis, animi abieaionem indicat : parua calliditatem atque affentaTionem, ex

Polemonis & Adamaftri fententia . Veruntamen fi colore croceo fuffufa fit , hominem

peilimum , uitiofum, deceptorem, uinofum arguit . Facies carnofa , quahs boum,iner>

«iam & pigrkam m-tfdicifccarnulenta , ut fentiunt Polemon & ipfc Adamantus, mcun-

dum ac uegetum ingenium oftendit . Si fuerit gracilis & macra , cautum atque circun-

fpeftum rerum fuarum, ac curiofum hominem indicat . Si oftea non tamen praeter mo-

dum,quod afinis & ceruis fit peculiaris, timiditat6: fi nimis,fimiamq; repr efentet,labo-

% iofos , timidos , ac infulfos demonftrat . Oblonga facies, quod ad canes uihores poff*

referri , iniurios, ac inuereeundos animos portendir.Plana facies malorum efUemina-

rium j Nam hominem litigiofum,iracundum,morofum, inuidum,figmfieat. Rotunda

iracunda eft ex Polemonis mente , & fatua opinione Rafis . Rugofa facies, quod in lu-

getibuscontrahatur, merenti ab AriftoteJe afcribitur . Faciesautem mediocns,uera-

cem,amantem, fapientem , prudentem , ingeniofum, & ut breuibus dicam,in omnibus

tnediocrem , & congruum oftendit . Non igitur minimum lucis & fplendoris ad faciei

jcommendationem afferunt, qu* phyfiognomones, &natura & experientia edo&i

hacdepartetradiderunt;Faciesenimuiuaanimiimagoeft,&plurimarumco|itaUQ-

num alias abditarum non incertus index.Sed hsec di#a fufliciant,

.'■■.- . - .

CAPITVLVM TERTIVM,

^n^ttQah&adhucfacieidotesm

iu explicantur .

Vperfunt quamplures adhuc faciei dignitates,dequibus&nuncbre

uibus agemus . Itaque haud contemnenda eft ea faciei dignitasi

quod argumentis certiflimis etates hominumexilla colligere pof-

fumus. Que fan£dignotio,tanto maiores faciei prarconij paritcu-

mulos, quanto minus admiratione aflequi poflumus, quomodo in

ea anatum flexus , & annorum decurfus , quafi quibufdam fuffragijs ,

deprehendantur, & velut in ea defcripti fint,agnofcant . Nam pueritia?, adolofcen tia?,

iuuentutis, ca?terarumque a?tatum quam minuta etiam interualla ex facie agnofeimus.

HincPoetaait.

Facies tua computat annos.

|it!^Cnai* Sed non^poftremo loco ponenda eft illa faciei dignitas,quod fulgur ille eximius pul

chritudinis, &per accepta omnibusformaefpeciesin ea enitefcat , quam adioniat-

quepartium vtilitati djgnitate effe proximam, femper exiftimarunt philofophi . Natu-

h Gale.ii.<fe ra enim * poftquamea, qua? magis neceffaria funt, recleadminiftrauerit,adorna-

vftpar.13. tum operis, pulchritudincm etiam, atque ut Galenus ait U ^tovo-iccs adiungit ,&

quafi elegansauclarium uenuftatem in membraimprimit. Tanra.n.eius eft benigni-

tas,vt nullam partem neq; impoiitam,neque illaboratam, aut fine rhy thmo, & lepore

inftrufiam relinquat . Quod praster operis inftitutum non raro boni etiam faciunt

artifices, qui artis oftentanda? gratia, in clathris feu obicibus,in clypeis,in enfium capu

Jis,nonnumquamin phialisopus quoddam ftatuarium aut haederam, autvitesrlexuo,

iiis, aut cypariffum , autid generis emblemata , pra?ter tamen artisregulas , pro orna-

e 6ai.de vfit wento infculpunt.Verumtamen duplexadhucefrepulchritudinisgenusrecleobferuan

f\j.c.& dumeft. Vnu.m.* verum &natiuum,nondiuerfumaboptimacorporiseonftitutione

&

8 ItwenaU

L I B E R PRIMVS. n

& temperie,quod aclionibus metiri,fecundum Hippocratem, vere poflumus. Ha?c pul-

chritudo non albedine, non moliitie, non corporis leuore,non alijs quamplurimis le-

nocinijsoftentatur. Altera eft neque natiua»neque vera, fed fucata,adulterina,&

arte acceriita, ad faciendum qua?ftum mangonibus,& mulierculis de forma plus

riimio folicitis familiaris. Quofit, vtalia quidem corpora Toranius , alia Hippo-

crates laudaturus fit . Neque vero apud Xenophontem iocari Socratem fortafle exifli

mandum eft, ambigentem depulchritudinecumillis^quiaJtatefuaformofiflimiyide-

bantur. Isfifimpliciter loqueretur,nequereferretad a&ionum conftantiam fpeciei

decorem, forfan vtique folum iocaretur . Sed quoniamtotoilloiermoneparticula-

rum pulchritudinem,in a&ionis bonitate & virtute collocat ipfum non tam ioco quam

ferio loquutumeffecredamus . Ha?cnamqueSocratismufafuit,&induftria,vtferia

iocis femper immifceret . Triplice igicur ex hifce,quae a nobis dicta funt, pulchritudinis

fpeciem colligimus . Vnam quidem & veram Hippocrati afcriptam, quas optimus|eft

partium ftatus , & fymmetria , & quas ex aclionibus tantum bonis innotefcit . Alia eft

q ua? ex naiura? benignitate,atque in fabricando f ol ertia accedit , & priorem illam in-

diuiduo paffu eonfequitur , quae a in quibufdam partibus per fe manifefta effjin quibuf *^1 l r-dc

dam ab vtilitatisfplendoreobfcuratur. Tertiatandemeft,qua?Gre/:isK<W&<™?,K*A ,3. "p°

A&-ar;cr^,Iatinislenociniu,comptus,eIegantia,fucata,& adulterina pulchritudo voca-

tur, natura? fimia, vifcus,&hamusmiferorumamantium. Formaeigiturdecusmaxi-

me cum partium vtilitatibus cft coniunclum , atque id in facie , tamquam in pra?cipuo

domicilio refplendet . Quod vicinum efle fanitati atque maxime ab hominibus expe

ti Achenasus docet , dum Platonicum illud, * de pulchritudinis cenfu.*in publico homi- *SchoIlon-

num congrefsu decantari folitum, hunc in modum recenfet .

Vtmam0 qualis fitvnus qmfquevidere>difci(foque . ^ b Athen.Dc

PecJore, & animoprofpedioyvbiposl rurfum clauferis , ipnof. i j .

Amicumftncera mentemhomtnem aftimare .

Bene valere optimum eftmortalibus .

Deindepulcbrumnafci:poft ftne fraude diclari ,

Quartum vero cumamias pubefcere .
Hocdiuinoc pulchritudinisdonoornati,diuinisolimminifterijsafcribebatur,quod c ^then.Dc-
acceptioresforevi<5hmas,fia fpeciofismanibusproficifcerentur,exiftimarent. Hu- ipnod;!
ius examen in Elide fiebat , Athenaei tcftimonio . Sic Archidamum regem,quod cum
hincformofammulieremfpe<5bafset,illincdeformem,feddiuitem,&adhancanimum
applicuifser,ab Epboris mulc^atum,obiurgatimiq; feuere legimus, quia potius Spartia
tis regulos quam Reges pro creare mallet . F ormaefi quidem liberali auguftum quid,
& regium in efse homines volebant,fic vt pulcherrimis viris plurimaegentesregnu de
tulennt . Sic Euripides egregiam pulchritudinem,& quae alias dotes vincit, regno di-
gnam efleait. Si przeterea ea , qua? Homerus de Helena?, Polyxenes,aliarumqueillu-
itrium,fajminarum forma tradit,recenfere velimus, profedo pulehritudineniTem diui.
nam ab antiquis eflfe habitaruj&ca^terishumanigenerisdotibuslongeilluftriorem
<& digniorem,faci!e demonftraremus. Sednimisextrapropofiticancellosdigrede-
Temur,quareh?cdepulchritudinisdignitatemfatisdidafunt . Eius,vtanteadic1:um,
praecipuafedes(quamuis per vniuerfi corporis molem blande&fuauiterfefeeffun-
<lat)omnium fane teftimonio facies exiftit. Nam & hac inparteanima noftra,faltem
fecundum medicos, fi non philofophos, tamquam in domicilio f uo,coIIocata eft : hic
vim fuam, poteftatem, atque imperium oftendit:hic fenfuum funt receptacula, qui ve-
lutapparitores,&fatellites,iufla Domini excipiunt, ferunt, refcrnnt,& moleftias
■& iniurias,fi qua ingruant,a rege fuo propellunt . Accedit quod hoc loci forma , quam
■canerissmulto difficilius acquiratur, vbitot,tanta?,&tam diuerfsemembrorum dimen-
fiones, & harmoniaein vnameamqueaptiflimamfiguramconcurruntjideoquenatu-
ram diuitias fuas,hic potius quam alibi,oftentare voluifle , certo credendum eft.
Fronsenim& fuperciliafuam habent uenuftatem,fuamdecentiamoculi,fuumnito-
remnares& mala?, fuum itidem plendoremlabraatquementumobtinent . Quarum
partium elegans delineatio,& fymmetra coftruclio,ad hanc vnam admirande. pulchri
tudinis fpeciem exftruendam folummodo confpirant.Propterea faciei hbnorem pr£-
cipiumin fuo philof ophico poemate Lucrctius tribuit. * d Lucret u

Cen-

12 DE.CVRTORVM CHIRVRGIA

Condere cdperunt urbes , arcemque locare
Pr£fidiUtyregesip/ifbi,perfugiHmque>
Etpecudesy& agros diuifere^atque dedere

Profacie cMufque^& uinbusjngenioque , 9

Namfacies multumualuit .
a Pim. l. ii, Accedit a & barbararum foeminarum confuetudo, qua? faciem fuccis illinire, forma*
Hifto. nat. i* conciliandae gratia ., a(fueuerant,moread nosetiam propagato. Accedit&audtoritas
Poppee Domitij Heronisconiugis,qua? afinino Ja&e infaciedealbanda&exornan-
daufa fuir. Sed quorfum hxc? nonne id fcnfus ipfe ,ueritatis magifter docet ? Vnica fa-
cieseft^qprimofpeclaturjprimauisuperceilic.primaplacetiprimadifplicetihechoium
oculoscommouet,ha?callicit,hec aium fubir,hec prima & precipua amoris femina con
ijcit .Sit enim quantumcumquecorpusbenecompofitum,&afFabrefadum, utneque
ad perfe&ionem etiamquam iagaciilimusnatura? aeftimatoraliquiddeiideret,tamen
ii paulo illiberalior,& indecentiorfacies aceedat, haudquaquam pulchritudinisnomi-
ne> fed turpitudinis potius id de fignamus . E contra dummodo facies adfit elegantior ,
& iucundfbr,quamuis plurimum corporisdifpofitioabiuftitiafua,&rhythmodefle-
ftat,eamtamenpr£edicabimus&obformaedecentiamiaudibusexto!lemus.Quarefum
ma cum ratione pulchritudinis & uenuftatis regionem,faciem ipiam defcnbemus,cum
uel non modo uulgus,quod affc<5tibusrapitur,fed etiam fapientiorcs quamplurimbqui
bus ratio imperat, idem fenferint. Facies praeterea fexusinter fe diftinguit,cum in mu-
lieribus depilis fit.atque moIlis,inuirishifpida,&afpera. Dignkatemucrouirilem
pecuIiarirationemaximecommendat,quodpraetercc£terasnotas in aetatis progref-
fugenaepulcherrimopilorumordine undiquaquam circumfcpt«e inueftiantur. Hoc
- jS}ki f* enim b ornatu mas ipfafcerninamulto eft uenerabilior, & afpe&ti grauior. Tantafuit
'natura? inefformandafaciedecorisatfedatiOjUtobhancunampulchritudiniscaufam
& mala? & nafuspilorumexpertiaprodudtafuerint. Etenimfiintegrafacieshominis
pilis confita , quafi fentibus quibufdam obhorruiffet , haud certe manfuetum animal &
politicum, fedagreftepotius& ferumhoc pa&o euafifTet. Caeterum apud antiquos
tantus honor, tanta dignitas , tanta reuerentia faciei habita fuit, ut eius decorem maxi-
meintemeratumconferuare niterentur,labefa&atum quam ingenti precio folicito re-
dimerent. Vt de GJaudio Tiberio narratur,qui ad delendum faciei lichenem q uinqua-
e Qi Sept. ginta miljja coronatorum medicisimpendit. Faciem c geftarevelatam uirginesan-
d°Temii. de tiquitus , dumad uota accederent, confueuerunt, uel propter honeftatem 3 uel propter
ucian. Virg. uerecundiam. Ingenui pra?terea homines ac ferui ex facie dignofcuntur, fecundum
i7ni •- r Plautum, &Terenrium. Quin&uitadnftitutumex eademfaciedeprehendipoffe le-

c rla.in pleu . TT • r v..r . . • , rr • i r

doio. gimus. Huceuamreferjunmr,quaeaiurifperinsmemon3f mandata lunt.tex.inl.il quis

f Teren. in jn mefaUum c<cte pcen. Si quis in metallum pro criminum deprehenforum qualitate
cunuC.fea 4- damnatusjuerit,minimein eiusfaciefcribaturycum&in manibus,&infurispofFitpe-
. nadamn3tioni5unainfcriptionecomprehendi,quofacics,qua?ad(imi]itudincmpuL
chritucjinis e# figurata,minime maculetur . Addunt etiam aliud:fi in pluribus locis Cor~
pus ahquo/^fepukum fuerit, principaliscenfebitur ille, ubi aderitcaput,ur pote in quo
IttimagQ^perquam^mortuUmhominemdignofcereualeamus.

-.■■■. :' -•,*■-■ I O

C A P I T V L V M Q V A R T V M.

* ■ ■ ' ' ;■■■'".

^Defaciei dignitate fecundum medicos.

. i • . t .'■■•, .

Onftat ergo faciem interaliascorporisnoftripartes,plurimumexceI-
lere,&dignitatepraeftare. Histamen&rationibus.&grauiffimorum.
hominum teftimonijsadiungenda funt, qua?exmedicinse ambitu,hu-
iusrei gratia, in medium afferri poifunt . Non enim nobis filentio pra;-
tereunda /uqt,tum quod adprofcffionis noftraslimitesfpeftent, tum
quodinftitutum noftrum, nonaliundeaccerfitis, fednatiuiscoloribus
cxornent. Atque ut anatornicorum fontes primo guftemus, certe in partibus animalis

cffor-

c.4.

LIBER PRIMVS. 13

eftormandis , naturam triplicem fincm fibiob oculos pofuifle conftat,ncmpcutaIiquae

illaru uitam tueantur,ut per aliquas commodius uita traducamus: per quafdatn uero, uc

genus humanumab interituperpropagationeriuiindicemus.Nequit.n.fubftantia ex

corponbus adco diffidencibus excruc-ta,quo ad nature leges,perenne duratione" fortiri.

Exprimocenfucerebrufunt,coratquehepar:fecundiordinis,nares>aures,oculi:tertij

uero generis,teftes,matrices & pudenda.Vnumquodquc aut harum particularum loco,

& fede conuenieti,natura doda & prouida coIlocauit.Quantaigitur dignitas faciei ac-

cedit,quis honor,qua? exftimatio,fi ordinem & poiitum ca?tcrorum membroru,& prae-

cipue^quxgenerisconferuationifamulanturjCumillaconferamus^Taceodereliquis,

q uoniam id demonftrare eflet infiniti operis, agam falte id, ut perfpe&o fitu membro-

rum genitalium , quanta ratio habita fuerit excellentia5 faciei atque nobilitatis , quod-

quemembraha?ciuftiflimoarchite£iiconfilio, nonexiguointerftitiointerfedirempta

hnt,exacl:ecognofcamus. Nam cum cerebri fic propago qua?damfacies,ad quam fen-

fuum omnium organadefle&ant,&quoinlocoanim£uirtus,diuinasfuasuiresexe-

rat, quid inconuenientius fuiflet, & protoplafta indignius, quam mcmbra illa pecuina

&abie<5la,cum partibusadeonobilibus&diuinisconfundere? Hoc enimdominum

effec cum mancipio eodemlocoponere.Namquemuniafenfuumturbarettaliscon-

ftitutio, mentisaciemobtunderet,&rationisimperiumeuerteret.Innatacnimhomini-

bus cupiditas,leui etiam decaufainftjgata,acindomitabeftiamultotiesinrec-torem

1 uum infiliret, & habenis excuflis , de fede fua eum deijceret . Non dicam quantu obfu-

turum fit decori &uenuftati,quantaquelocifueritiniquitas,&laborisdilpendium,fi

omnino membra jlla eo locari debuiflent.Quare ea procul hinc abrepta,natura fapiens

difcreuit , & faciem alta in fede , & confpicua collocari , membra uero genitalia, inftar

uile pecus , in ftabula , locum uiiem , & depreifum detrudi iuflit . Vt emm rationi cum

cupiditate,haudquaquam conuenitjficnequemembris.quibusfacultateshaeimperat,

nulIaeftamnitas,nullaconiundio,nullapcnituscognatio. Sunt a autem in maribus a Gai.14.de

cque, ac fceminispartesgenitales, ea rationedifpofita?, ubilocuscum ad fperma reij- uf- par.cap.5.

ciendum,recipiendumque) tum adfcetus incremetum, atque enixum omnium eft aptif-

fimus,quanequefenfuum operationes,neque mentis othcia interpellari, neque fplen-

dor ille pulchritudinis obtenebrari poteft. Qua? omnia in faciei pr*eftatiam eiufque di-

gnitatemmanifeftocedunt . Eamtamennonimminuit, quod b cerebrum&qua?ad b Gai. de

faciemfpeclant,nonprius efformentur, quam brachia iam,&crura adfuamperfe- foct,for,$*

cftonem deuenerint. Idenimearationefieriexiftimamus, quodnatura, qua^magis

neceffaria funt, in primis peragat,qua? minus, pofthac efticiat . Nam quo pafto uiris il-

luftribus aliquo accefiuris , prius quas ufui futura funt, adornantur, fic natura prudens

ante omnia apparatum earum rerum inftruit , quae accedenti parti principi ad obeun-

das adioncs commodo futura fint . Neque fcetui opus eft ccrebro, quando uel uidere,

uel audire , ueJ olfacere,uelguftare,nequaquameumoportet. Sicteftec Ariftotele c Arift.j.de

praftantiora, & perfe&iora generatione ignobilioribus , atque imperfedtis Ionge po- Par: ammal*

fteriorafunt. Maximaigiturfacicidignitaseft, tamquodinlocoadeoeminenti,&fin-

gulari pofita fit,quam quod conftitutisiamcceterispartibusminiftris,ipfapoftrema

omnium tamquam domina perficiatur. Illudetiamintcrinitiaprotinuscertiffimum

excellentia?facieiargumentumeft,quodinea,acintabula,temperieifigna,cumtotius

corporis, tum ipfus cerebri nobis exponantur, per qua? uelut manu du&i in uniuerfi cor

poriscognitioncmperuenimus. Cutisenimcumlaxafit&tenuis,nequeplurimacar-

nc fuffuia, naturam humorum affluentium, atque effcntiam, nulla cum difhcultate pro-

dit . Protinus enim coior fuccorum fubiacentium , nifi compulfi retrocefferint, per cu-

tem efflorefcit . Sic rofeus color in calidis & humidis , citrinus in calidis & ficcis, niger ,

fufcus , atque liuidus , in melancholicis , albus , & pallidus in corporibus humidis & fri-

gidis ,&faciem,& cceteras partesundiquaquamperfundit. Itaquequocumquchu-

more corpus proluatur, eiufdem femperindicia,eaquecertiffimafaciesipfaafTeret.

Confert etiam facies maxime ad cerebri intemperiem indagandam , fi illius magnitu-

dinem d &paruitatem,figuram,fenfusibicollocatos,oculos,aures,nares,atquealia ^ Gal.de *rr.

confideremus.Etenim ha^c mutuo fefe indicant,& principijjqua' a principijs oriuntur, medka ii.

& quorumaprincipijs ortuseft, principium,uirtutem,&imbecillitatematteftantur.
Suggerit etiam faciesindicia ad nonnullos morbosmaximc efficacia . Vtenim acere-

B bri

14 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

briaffeclibus exordiamur, uidemus ueternofoscerebroofcitare, Iabijs dedu&ishiare,
JaA",lib,6'nondeiiftere fed diu fictorqueri,& palpebris conniuere. Hinc Aetius a quicato-
3p' ' che,aut catalepfiprehenduntur, ait,intercaneraindiciafaciequoquemanifefto fefe
produnt , Adeo ft mentem occupati funt , ut fixos ueluti oculos , & palpebras habeant
penitus immobiles aiiquando &eafdemapertas , aut niticlent , aut intense uideant, Gc
ut neque oculos claudant,fi quis manum ijs obtendatJn pneumonia peculiarem figni
efficacis rationem habet malarum rubor , quod ad pulmonum anathymiafin tuffiendo
expreflam uolunt attinere, Certumeft obuenarumanguftiamqua?fanguinisperfu-
fionem ab maioribusuafisexcipiunt,halitus illos&uaporesillicfubfifterenequeex-
h Cciiij.ca, pirare,Hisadditur,quod excalore h Facieilaborantesmorboregio,nullocumne-
gocio deprehendantur, praefertim uero ex ocuIis,in quibus>quod album eftluteum fir,
c Gai, j,ioc, & uirofum . In quam fententiam & Galenus ■? oculorum alba &faciei partes tempori-
aff.7. bus propinquas, itemque malas pallore quodam fuffundi refert, Accedit reliquis

faciei dignitatibuseximiumilludjatque peneomniumconfenfucaput,quodexeain
pluribus affeclibus euidentiflimai& efficacifTima deeuentumorbiargumentaerua-
mus.Hismaximefuixi-agaturomnisantiquitas, hocquotidianaexperientia,teftislocu
ples,confirmat . Nam omnium bonorum aucror, & parens Hippocrates vnam facicm
ante omnia paulo exquifitiusin morbisacutis explorandamcffedocet,atqueilIud
prefertim in ea circunipiciendurn , num a?grorum facies cum fanis conueniat, &an fi-
bimetipfi jfuaeque naturae confentiat, S?d liceat ipfius verba nobis fiibfcribcre.
d Mip.pr*n. Confiderare4 porrohocmodoconuenitin morbisacutis.-primumquidemfacieme-
tex.z. groti, an fimilis Cn his^ qui in fanis iunt , maxime vero an ipfa fibi ipfi:ita enim optime

fiierit: Siveromaximecontrariafimilifuerit jhorrendiflimaeft, Itaquevtvidemus
ex facie morborum figna depromuntur,qua? non folum prima funt eorum, qua? medi-
cooccurrunt^fedc^terisferepotiora^quarqueacriusexaminata.infigncminmorbo-
rUm prognoficertitudinem pariunt. Cum verohaecfententiafit Hippocratistantiui-
ri,ea nobisficcopedenequaquamtranfeunda,feddiligentiusruminandaeft,vtquid
velit,&quarationevelitoptimus HippQcrates^rec^eintelligamus . Tria igitur pcrlu-
ftranda lam nobis proponemus.Primd,quod Hippocrates dixerit,in morbis acutis pri
mum quidem faciem «egri attendendam effe , nunquid fimilis fit his , qua? in fanis funt:
videamusergo,qua?namfintilla,quaeinfanisconfpiciantur. Deindecurconfiderari
velit,an ipfa fibiipfifimilisfit: Negligereenimpraeceptohocfanoriimfackmvide-
tur. Poftremo curemcaciaadeoargumenta, &adpr«ediccndoseuentusin morbisa-
cutis vtilia, facies nobis exhibeat . Confiderare igitur oportet , quas ad partium faciei
fpe<ftant,coiorem,molem>fitum,fubftantiaerationem,fplendorem,&quaEexhisom
„. nibus refultat, quafi ad vnum fcopum collimantibus,puichritudinem. Hasc autem col-

^ip.prxn, |jgimus exhorrendifnma illa faciei hypotypofi , cum inqait:haiiis c acutus, ocuii-caui>
collapfa tempora , aures frigidae& contrada?,& eoru extremitatesauerf«e,cutiscirea
frontem dura, circumtenfa, & arida, & color faciei pailidus aut niger , aut iiuidus , aut
plumbeus . Jn primis igitur a?gri facies cum fanis conferenda eft , & videndum , nun-
quidpartesillius acolorebene valentium, figura,moIe,forma,&aIijseiusgeneris,&
quantum defcifcant . Sed cum fanitas in vnoquoquc.fit,qu6dfibifecunciumnatu*
ram ineft,& quantum quifque ab natiuoillotenorej&typodifcrepetjtamo vche-
mentiorem & acriorem morbi vim exiftere neceiTum fit: ideo faciem adfemeup*
famcoilatam,exacl:iusperpendendamefTecenfebatHippocrates, vtfingulisquidna
tiuum fit& familiarcquid morbofum & alienum pernofcamus. Qua? pra?ceptio certe
firmiter memoria? mandanda eft , ne turpiter quandoque decipiamur . Contingit e-
nim quamplures afpeclu a fanis diflferre , & habitu mortuos potius quam viuos expri-
mere,pra?cipue vero fenes & melancholicos, atque illos, qui in diuturnis vinculis,pa2-
dore>& fquallore confecli,aut adtranftradamnati fuerunt. QuainreCardani hi~
ftoriamlubetrecenfere. Isfamulumquendamfuum, ait,qui per decem & oclo an-
nos apud Afros , ad remigia deuinftus fuerat , cum oculos clauderet , neque vllam fui
corporis partem moueret, in nullo mortuis abfim ilem potuiffe dici , adeo pallor, ma-
ties,extenfa cutis,arclas nares, color plumbeus,ac ferrugineus , cum tumore quodam,o-
culiuixocclufimortis fpeciemreferebant. Scifcitandum itaqueprimOjduma^grooc-
currimus, h#ccine fibi facies connata fir,an fecus; ne in dijudicandis morbis, eorum-

que

e
tex

LIBER PRIMVS. I5

quefucceffuinerroremimpingamus . Oterum illud profecto dignum eft inquifi-
tione, cur ex facie certa adeo indicia falutis , vei perniciei , vit,a? vel mortis eruantur.
Potiora enim funt eorum,& prima medici oculos feriunt . Cardanus fubtilis tres cau-
fas proponit,cur facies potius, accauera? particulae virium lapfum & morbi magnitudl
nem oftendant . Prima euVpartium minutiflimarumcopia, & praecipueformadifli-
milium,oris,menti, maxillarum,nafi,oculorum,frontis,palpebrarum,temporum,au-
rium r q uas f acilius noxam fubeunt, & euidentius, & citius a natiuo ftatu recedunt . Eft
&cutistenuitas>vtfaciesquamprimumtendatur,palleat,contrahatur. Multisinlocis
cartilago lubeft , vtin naribus in auribus : funtque frontis mufculi tenues admodum &
exangues . Cerebrum pranerea faciei proxime adiacet,cuius affe&ionibus fi percella
tur, vtinmerore,inleritia,quampIurimum&fubitoeam mutari contingit. Etenim
morbis concuflb corpore, a&utumincalefcit,contrahitur,humoribusgrauatur, fla-
tu, & vapore diftendirur, abfceflibus opprimitur, fanguine & fpiritu deftituitur,
&alijsquampluribusmaliscorripitur . Iiaque nonadmirabimurcurexfacieaegriin
fpecl:a,autfaIutem,autinteritumpronuntiari poflimus . Sunt&aliaecaufa?,nonta-*
men vfque principales , nempe fanguinis copia, in quibufdam Iocis & regionis leuor,
quorumgratiamuIt6faciiius,&expreflius,impreflionesfadasapartibusinternisfa-
cies demonftrat . At ego Cardani acerrimo certe viri ingenio diligentiam in his ma-
xime defidero, cum ieiune admodum , & uix fummis, quod aiunt , veftigijs rem adeo
praeclaram , & fcitu dignam atdgent , & pertraciarit . Tentabimus itaque nos,vt pro
maiori negocij intcIIedione,qua?dam in mediumafferamus,&efFe&ushuiufcecau-
fam,provirili difcutiarnus . Inprimishinceuenire cenfemus,vtfaciesca?terisparti-
bus euidentiora, mortis, atque vita? argumenta pn?beat , quod nulla fit corporis no-
ftri,pars,qu3eextot,actantisdifferentibusfpecieparticulis,conglutinafa,confenfum
adeo euidentem,atque efhcacem habeat cum vifceribus , atque artubus, aeque acipfa
facies . A tque hoc duplici modo. Non ignoramus conuin&am effe inferiori ventri fa-
ciem,vt fupra di&um fuit,per cefophagum,qui communi vinculo vniuerfis infimi ven-
trispartibusannexus,&redotramiteadfupenoraelapfus,infauces,&inosipfumde
finit . Scimus pra?terea,& ventri medio coherere faciem,quod afpera arteria innume-
risfere propaginibus per pulmones difperfis, atquein amplum caudicem aliquando
colleclisnon fecus,atqueoePophagu5,eodem duclu adfaucesemergar,&indecumore
participet . Videmustandem&cerebrumindifsolubilifcederecumfacieconiungiafc
queidperportionesillas,quasvocant,mammillares,qua2exintimiscerebripenetra
libus,infaciei centrum,nares ipfas,re&opafluproducuntur. Maximaigiiurfaciei
cummembris praecipuis, vt videtis,neceflirudo intercedit. Si etiamnullacorporis
pars,quantumuis exigua, ab uifcerum con fortio difiuncla eft, fed communi prouiden-
tia»vinculo connexa,certocertius fateamurnecefleeft,cumprimavifceracumfacie
ipfaconfpirent,fingulasetiamvelabie&iflimas corporisvniuerfiparticulas,obcom-
mercijlegem, cumcademconuenire,&coIligari . Eructat pra?terea venterinfimus,
ac vifcera eodem ambitu contenta, per cefophagum, quicquid amplitudine continet,
feu vapo ris,feu halitus,feu reliquoru morborum fomitis. Spedatur hoc in iliacis,in ne
phriticis , in idericis , in hepaticis afl eclibus , nec non in vteri morbis . Quam expur-
gandi rationem & thorax venter medius infequitur. Sepe enim pulmonibus deftilla-
tione turgentibus.feu alterius mali alluuio cofli&atis, non fine vehementi cruciatu,per
afperaarteria? tubum, hic fua in os recrementa effundit. Non fecus & cerebrum,quan
docunque atficitur, in vniuerfas faciei particulas colluuiem exoherat, & fecesfuas de-
ponit. Hinctantusadaures,adoculos,ad nares,ad os,adcutisfuperficiem,fuperfluo-
rum eftluxus . Tantus igitur eft confen fus,tanta connexio , tanra faciei con fpiratio, vc
iam diclum eft,& vniuerlis corporis noftri partibus . His fuccedit & alia ratio focieta-
tis mutua? mcmbrorum, fuperiori illa multo prior, atque ilIuftrior,in cuius cognitione
in memoriam reuocanda funt, qux a Galeno multis in loeis fiiere declarata : Quod ni-
rnirum tria fint vifcera,penes que corporis noftri fitarbitrium;& quod illa perpeculia
ria organa,quafiper canales & aquseduclusuimfuaminfingulaspartesdemandent,
atque effundant .. Quapropter vti nulla eftnoftricorpbrispars,quantuIacunquee-
tiam,quae arfe&iones a principijs tranfmiflas,non fufcipiat, ita penitus nulla eft,vbi ci
tius fiat,&farilius,atquein facie,ob arclam adeo cum membris principalibus confue-

B 2 tudi-

VI

i^ DE CVRTGRVM CHIRVRGIA

tudinem. Sed videamusqualisha?c confuetudo fit, atquecordisconfenfum priusex-

plicemus . Patet manifefto truncum arteria? magn22,eumque al tiorcm,per cauum tho

racis a(furgere,& vt ad primam iuguli regioncm acceflent,in ramos binos,cosque craf

fioresfindi . Eorum alterin partes penitiores fefe iniinuat, & in cerebriculminacon

fcendit:alcer vero cutis regionem cxdmam perreptans,vniuerfam capitisperiphe-

riamcircumquaquedifcurrit,&iugu]ares,quasvocantanatomici,extenores confti-

tuit . Harum igitur arteriarum flagclla exigua ,in ambitum faciei definunt,quibus in-

t;ernuncijs,fiquidincorde,fiquidin proxunis yafisnouitatiscontingit,id ftatimfa-

tieienumiat . Patet hocin affecribusanimi,in ira,in gaudio,feu tenuiori fanguinepro

ptius in alturn euolante, feu lege naturse id expetente, ut reconditi hominum mo-

res , his tacitis delatoribus patefiant . Succcdk his iecinoris per venas cum facie com-

municantia,quae acordisconfortio haudquaquam difcrepat. Venanamqueregia,

quamprimum exhepatisconuexoegreffa eft,in binos,ramos,eosque quam maximos

difcinditur,quorum alterftatimreftexus,indepreffas partes difpergitur;alteruerd*

#per phrena, incumbendo thoracis vertebris , in alrum attollitur . Hicce ramus , poft-

quam ad vlque thymum , vnico ftipire progrcflfus fuerit, in duas & amplas fe fe fcindit

propagines,quarum intima cerebri fedem fubit; at extima per capitis regionem diffe-

minata partes cxternas aiit. Ab hincfurculi quidam noncontemnendiadfaciem

concedunt^&prajcipueper mufcu!os,&i>er mufculofaseiusparticuiasdifperguntur,

eadecaufa, quodfrequentiusagitata?, ampliorifanguineproalimcnroindigent.Ter-

tiustandemconnexusfacieieftcumcerebro,longeomniumclariiIimus,aceilicaciiIi-

mus . Nam & cerebri germina , & fenfuum domicnia in ambituhuius confiilunt , & pa-

rum abeft quin partes hx ob uiciniam concurrant, ni interiectus cranii paries obiiitat ,

adeotamen pertufus,utundiquaqueexitus, & aditus,ultro citroque concedatur.Qua-

re fieri nonpoteft,quinuelminimarumturbarum,(iquceanimaearcem concutiant,

manifefta in facie indicia appareant . Hinc ira excandefcit , metu paliefcit, uerecundia

erubefcit, ma?rorecontabelcit:ha?ctriftitiaobfcurat,ha:cfpeextonitur,inuidiacontra-

hitur,ha?c gaudio explicatur Jtaque cumemultis adeoatquediuerfispartibus facies

eonftru&a fit, qnaeque cum praecipuis corporis uifceribus, manifefto ita,& multifariam

connecl:atur,quid miru fit tot & tamas fuggerat prasdi&ionis & reconditarum affe&io-

numnotas;Facilimeenimfacieipartes,ob focietatem cum reJiquisnoxam incurrunt,

qua? cum in aliis largius , in aljjs parcius fefe prodat, ob multitud inem tamen & diuerfi-

tatem fubftantia? membrorum, hic minimeomnium larere poreft, kd quam promptif-

fimeperfpici. Quod fiericontingit,cumper qualitates.pnrnasfrigoris,& caloris, fe-

cundasque afpe&abiles, tum per molem, per figuram, per fitum, & per fubftantiaemo-

dum, quaeomnia faciei typum exprimunt,&ina?grorum examineconfiderantur. Ha-

a Sex d rnm occafione quamplurima oracu!a,ex quibusuariosmorborumeuentuslicetprse-

morb. Vcft.2. dicere , diuinus ille fenex prodidiuTalia funt:in * magnis malis, faciesfi bona fuerit,

b Hipp de bonum fignumeft,in partiisautem contraria, malum.ltem:albaeb oculorum partes in.

«Leb. iudic. pr]pCipio morborum ddnigrari fokm,fi inualuerit morbus:ha? igiturfipuraefiant»

perfeiftarn fanitatemindicanr, leuiterquidem tardius,uehcmenterautemcitius.Item.

cHip,i.pren.. Si quidcalba£ partis oculorum fubapparuerit palpebris non cornmiflisj fi id nonex

*CXJ* aluiprofluuio,autmedicamentj potione fuerit,aut a?grotusnonitadormireconfue-

uit, malum fignum & ualde lethale eft : li uero retorta, aut contrada .fuerit pajpebra,

autliuida , aut pallida,aurlabium,aut nafus,cum aliquo ex fignis aliis, mortieifeproxi^

d h " i mumfciendumeft. Lethaieeftetiamhaberelabiarefpluta)&pendcntja,&frigida,&

not.tex.Jiar~ albicantia;Taliaetiamfunt:fidlacr)ai]enturociiliinuoluntarie5autdiftorqueantur,aut

alteralterominorfiaf,autaltaspartesrubenteshabeant,autfordescircaoculosappa-

reant,autmutabi}es,autiminentes,autcauiuehementerfadi,autfquaIentes,&obfcuri

fuerint, aut color totius faciei obfcuratus^h^comnia mala & perniciofa putandum eft.

« Hip.^coa. Rurfus uero fic refert:facies,e qqseextumidahumiliatur ,& uoxleuior, &debi!ior cua-

TSipAedil'. dens , & fpiritus rarior,&Ieuior,rerm:ffionemin fequentem diem figniricant. Itcm:

iud. tex. z. fif partes circa faciemgracilefcant, &uenae in manibus & oculorum angulis aut fuper-

" ciliis quietem habeant, cum pnusnopquieuiifeiit , huicfi uoxfuerit debilior &1eutor ,

mwiT" uub fpinujsrarior, & tenuiorJequenti die remiiTio raorbicontingit.Item :Sifebrc^£(?r

fecL ' u" §" nente partes circa faciem gracdes fuerint , in dic impari, /equenu die foluetur . Et rur-

fus;

L i B £1 P R I M V S. t7

fas ; qui faciem a decolorem habent , & ubi eomederint paulo poft eru#antcruda , & a Hi>. 3. ds
acorinnares ferpit,hiscorporapuranon funt,&pluseftquidecarnecoiliquaturprae diettex,I4-
laborcquam quod depurgaturpr^circuitu.Item:faciei totus^coloralteratusma- b Hipipro-
lum.Item:facieicbonuscolor&toruitasn)aJum.Item:circa4faciemcolorbonus,& g>*>£

iudores non febtfierrnbus,ftercorauetuftafubefte fignificat.autui&usrationemhv cp^\e™^
ordinatam . Facies fiores habens, cum aluo liquidiori,fuppurationes pulmonum in- & z.'?txdil
dicat. Itaque vt aliquando nofmetadpenfum reuocemus,atque fententiam no- *•
ftram aperiamus , cenfemus faciem in segris ideo curiofifiima inquifitione dignam , nax^rxuot
quod vnus fit,&pcringens principum,&cj!cterartimpartiumcumeaconfenfus,& i.&^l*a°
quodoculorum obtutu expo(ita,quamplurima indicia,derobore}&languorepra:ci-
puorummembrorumin fefe contineat. Qua?,cumpluranumero,tumcognituiaci-
liora funt,quod non paucas particulas,eafquedi{Tentaneasin ambitu fuo faciesreci-
pit , quibus fingillatim nota qusdam&chara&erimprefTus eft, quemleuiterequi-
dem afFedafacie,quamprimum immutari,&incontrarium ftatum traducicontingit.
His Cardanuscutem raram atq; glabrarm fanguinis multitudinem, & nos eius tenui-
tatem addidimus . Quibus notis non modo fingula? faciei partes , fed etiam ipfa tota
definiturj&conftituirur^quarconditionibusi^fi qu^ alia* abalijstradipoflunt.annu
meraridebent . Hicautemfacieiftatus,cum fuusvnicuiquefimilisfit;&congeneus,
<mare Hippocrates non folum eam in fanis , verum etiam in a*gris aduertendum efTe
admonei :, vt quod vnicuique Confuetum & familiare fit , quod infuetum, atque ini-
micum primum omnium pernofcamus . Nfam licetfaciesa fanis diuerfa fit,fitamen
fecum conueniat,& priftinuffi ftatum obtineat,intra fanitatislimiteshominem illum
confiftere fignificabit: ( unufquifque enim abeo,quodfibi proprium eft & ami-
cum rninus Iaeditur)fi vero a le ipfa difcrepet,vei leuiter,vel nimium,tum aut grauem
morbum fube(Te,aut]euem,liquid6 oftendet.Haecigitur funt, qua? fecundum philofo
phos,& medicosvquantum in genere fieri potuit, in expendenda dignitate faciei dc-
clarafle nobis vifum fuiu

C A P V T Q^V I N T V M.

*De narium dknitate .

-■

Bsolvta funteaomnia, qu2eaIiundeaccerfita,addecIarationemcur-
tarum partiumvidebaturaliquidfaeere. Nuncagitepropiusacceda-
mus,&primo,quicquidde narium praeftantia,&vtilitateconfideratio
ne dignum fueritin medium adducamus . Illa vero nobis praemififsc
nifum fuit,quod ex ijs rationibus, quafiperpetuis fontibus,& argumen
ta nobis effent deriuanda, & quia longe dilucidior tra&atio ha?c atquc
perfe&ior futura (i t. Nares igitur.vt earum dignitatem confideremus,quantum puU
chntudini fplendorisafferant,id fatis explicari nonpoteft. Quamuis enim cuique
faciei partium fuus honor, fua gratia adfit, quasfuauirythmodifpofita, inauguftifli-
mam forme fpeciem confpirent,peculiaristamen nafiratioeft, vtcocinnusfifuerit,
fummopere fidem comendet ; diftortus vero, aut prauus,autfimus,aut yulnereno-
tatus,totam forma? honeftatem euertet.Hincoblongusnafusinterdeformitatiscon
uitiarefcrtur,vtHoratius :

DepygiSy nafuta, breui latere dr pede eft,

Etrurfus:
Aemylium e circa ludumfaber imus, ejr vngues e Hora. ia

Exprimet,ejr molles imitabitur &re capillos , Vszu

Infcelix opens fumma^uia ponere totum .
Nefciet: hunc ego me.ficjuidcomponerecurem ,
Non magis ejfe velinhquamprauo viuere nafo ,
Spec2andumnigrtsoculisynigroque capillo .
SicTerentiusexnafoform3edecoremmetitur,dumait: illamne f rufam virgi- aut.aa"^"
nem,c«fiam, fparfo orejadunco nafo.Teftantur id exempla , & in primis optime co- ui.

B 3 gnouit,

i8 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

gnotiit , quantum pulchritudini , ex naribus accederet,decederetque purpuratus ille,

2R.ip.Egn«. qui*abreptas abRobertofilioPetri Antifidorienlis, naresfponfa? pra?cidir,urqua

hh.i prop.ca. cau^ a}iec^us fuerat Robertus ad fponfas raptum,eadem fpoliatus graues aculeos do*

b Anaiorum ior*s pcrfentifeeret. Sic fan&aEbbaregiifanguinis AnglabCoiimbauienfismona-

Chromca. fterij praeies j utfuneftam irruentium Danorum iibidinem ,a corpore fuo auerrcret,

una cum cceteris religiofa? illiusuita?comitibusnaresfibiobtruncauit,quouuInere ,

non tam indecoro quam honefto caftitatem Deo promiffam , cafta fcemina redemit.

Etenim narium apiceabfciffo,pandunturfinus&partium internarumrecefTus, ua-

fti patenthiatus, &cauerni',inftarantriTryphonij,obfcura'ihorrendumcertc&abo-

min andinnafpicientibusfpecl:aculum.Ineftpra?tereanafonefcioquidauguftum,&

regium;an quia formacorporis, &anima?decorisindexfit:anquiapecuIiarisque;-

c Iou.irten- dam imperandi dexteritas, &prudentiaineoeniteat. Sicin c regefuoPerfenafum

d°Leu' ti aquilinum adrniraritur; fic inueterilege,quiuelparuo,duelgrandi,ueltorto nafo

erant , facerdotio , & facrificiis arcebantur . Tantum tribuitur honoris ipfis naribus , ut

e iofeph.^4. ijs , quicareant , ad gubernaculapenitusnon admittantur .Id Hircano s Iudeorum re-

antiqukatu . gj obrigit , qui mulctatus a fratre naribus , & auribusimperiocederecoaclus fuit. Sic

Martina Conftantihi Hcraclij imper,acoris nouerca > dum HeracIa?onefilio regnum

aftruerct,interfe<5to uencnis priuigno una cumfilioafenatuexpellitun, altcri qui-

dem , utineptus eflet ad gubernacuia , refeclo nafo : alteri uero lingna amputata , quo

f Bapi%na. mfl.asin filium coedis penasluerer . Sic Imperatores duo Iuftinianus,f& Leonrius eaf

demobcaufashocfupplicium fubierunt. Ille enim,prauiuiringenij,&abonhodoxa

fide alieni, fa&usinuifiorfuis,tam obcrudelitatem,quam quodSynodum fextamre-

uocare, & |c rgiurn Papam repugnantem, e fede Pontificia demoliri aufus eflet , con-

fpirantibusLeontiopatricio,&GallinicoPatriarcha,'naribusfpoliatur, atqueinexi-

lium pellitur.Leontius autem,cum imperij habenas arripuiffet per Abfimarum,quem

pra?fe&uraexercirus ornarat,folio deiedtus,& in uinculadetrufus,fua?ergadomi-

num pefndiae parifupplicio/penasdedit. Nafiis ergoranra?eftexiftimationis, utex

eiusdecore,ornatuque,fummaiacerdotia,ampliffimaimperia,&regnalatiilimapen-

dere uideantur. His accedir,quod peculiarem prxbeat eognitionis noram,mutu;rque

difcretionis charactcrem fibiimpreffurnhabeat. Quareapudinferos Acneas hadirar,

cum deformem,& mutilam Deiphobi faciem ex improuifointuetur. Sicenunait

Poeta .

5 A ea. 6. Atque shic Priamidem laniatum corpore toto

Z)eiphobumuiditJacerumcrudeliterora>

Ora manupjue ambas,populataque temporajraptis

Aunbusj&truncas inhonejiouulnerenares.

Atque tunc fubiungit.
Jfixa&eoagnouitpauitantemy&dirategentem
Suppliciajfr notis compellat uocibus ultro .
Idem refert Cafsandra apud Senecam .
Tefequor mmium cito
Congrefee Athilli Troilejncertos geris
Deiphobe uultusyconiugis munus nou£.
DubiacerteredditurfacieSi&omninoincerta.atqueaprioriftatudiiriip.ilis.fiquaj
uis, aut iniuria nafum e medio abftulerit . Quare & fupra omnes noxas hoc unum ma-
ximetetrumcft&abominandum,fialiquapartiumharumacce(fentdcf3Edatio. At-
que uix maioriignominiaamcerealiquemhominesexiftimant, quam iiparriculam
hanc decoris,& honeftatis imaginem confpurcent. Quare Plautus inquit : Nam-
h Plaut. in que h a?depol fi adites propius,osdenafabittibimordicus, EtinfacrisMittens au-
"I hi r ' "um>^nanum»amPuta"onemmtermmatur E>eus Hierofolyma?,&Samariae,fub
» zec e. typQ ohollae, &Oholiuas, quod neglc<5to piocultu , & repudiata auita rcligione, ad
gentilium Deorumfpurcitiem deflexerint . Vult autem my fterijs hifce Deus innuere
quod interfedo rege, & datis internecioni facerdotibus, urbes illas, mifcre fit euerfu-
rus , fummo dedecore affecturus, & gentium omnium ludibrio expofiturus . Naribus
igiturabfcin^sniIquicquameftindecentius,nilinhoneftius.Nariumetiampra?ftan~
tiam commendat, quod Pythagorei nonnulli,in paitishuiusefformatione,mona^

tm

L I B £ R P R I M V S. l9

dem,atquedyadem,anatura expreframcontendant,eum binas nariumcauitates,
unius dorfi uincuio colligatas uideant, atque hincad encomiahorum numerorum
materiam arripiant. Sedhaecunibrae potius,& fymulacra rerum funt. Nonminoreft
a?ftimatio , qua? ex principiis phyliognomicis, atque ex myftica Aegyptiorum difci-
plina ipiis naribusaccedit.HianafiHierog{yphicoragaceshomines notabantut& a Pierii hie-
Feftusfagaces^nafurosappellat. (^aratione,&obefa?naris,&emun<5te quofdam ro%1-9'
dicimus dum alrcro ftupiditatem ., ingenij perfpicaciam aitero fignificamus, Sic na-
fus aduncus hoin mcs irnfores ,&qui aliospras fecontemnuntindicat. VtHoratius

habet> \ .,. „. bHor.,.ftr.

Nec quodauustibimaterwusfuityatquepaternHs fat.*.

. Olim qui magnis legionibus imperitant>

Vt pleriquefolmt,nafofufpendis adunco

lgnotcs>utmelibertinopatrenatum.
Etdefumptofimiliabrhinoceroteanimalinafuto.*

Etpueri>ait,nafumrhinocerotishabent. c art* u

Phyiiognomonica uero hxc funt i Nafi fummum graeile fi fuerit , facilem iracuri-
diam;ficra{fum,&depreffum,confceleratosmores;fi plenum, folidum,&obtufum,
■quahsLeonibus, & moloffis, fortem , &iadtabundum indicat.Sic nafusoblongus,gra-
cilis, roftra tus eius generis mores dabir.Nafiis adclinans, uita? morumque honeftatis fi
gnum eft . Nafus re&us lingua? intemperantiam , acutus iracundiam,obtufus molli-
ciem, aduncus qui,& aquilinus,regalem animum,& magnificentiam,fimus immode-
{tiam & reortationem, qualis fuitin Socrate, minor fraudem,rapacitatem, adapertus,
animi uim , & eorporis robur, anguftior, & rotundior , obftruclufque, ftoliditatem,
focordiam , uefaniam , obiiquus , & intortus mentis , & animorum obliquitatem por-
tendit.

C A P V T SEXTVM,
^Denarium dignitatefecmdumphilofophos £f medicos .

Ix i m v s iam quajfitnarium pra?ftantia,depromptisargumentistam
ex facris,quam ex profanisrhetorum, poetarum,&aliarumdifcipli-
narum fontibus,fed agite uideamus & ea , qua? ex philofophia? & me-
dicina^campis deprompta,atque potiusnoftrimunerisfunt,noftrum
denaribusnegociumexplanare poffunt. Naresigiturunusomnium
Auerrhoes d Olfactus, organa efte uoluit,& decreuit,dignitatem certe <i Aucr. coi-
ampliffimam, quam fcntentiam inter iuniores clariflimus Valefius* fbpitam refu- leftan^- cap.
fcitauit. Hajctamencum omniumconfenfu fitexpJofaopinio,&penitusrepudiata, e vaies.
inrefutiliconfutandacitrafaftidium , nonimmorabimur,fedquidprifcorumhacin contro.z^. '
parte ftabiliet au&oritas , & quid ratio pcrfuadebit, demembrihuius natura , & pra?-
ftantia indicabimus. Plures itaque nariumfuntutilitatesapplaufumedicorumcon-
firmatae.Ea enim eftnatura?ffolertiaatqueamplitudo,utininftrumentiscondendis fGaL8.deuf.
confufammuhuudinemfugiat,cumpIuresa(5lionesabunomembro riteadminiftra- pa ' *
ri q ueant . Quare pra? cacteris longe nobilior narium ufus eft , ut in aeris attraclione,
efflationeque fpiritum hincindetam ad cerebrum , quam ad pulmones deferunt.
Nam^ refpirationifubferuientium nafusexordineprimuseft.Etridiculumplaneeft, gGai. n.de
quodh Archilaus, uei Alcmeonjtefte1 Ariftotele,caprarum eenus,non per nares,fed L("Par,II\

c • i • •. r- r ■ ■ l j j i r "Varroi.de

peraures refpiraredixent. ritautemreipiratioha?c, quodadpalatumnarespertufa? rcruf;,
iint, fapientina:uradecreto,nerecta,adarteriamafperamimpurusaerdeferatur,fed i Ar. i.hift.
tranfiens per ambagesfinuofas,&angu(tostubulos,defecatusinpulmonesillaba- an»"3l-if'
tur. Hjud enim dimculterexcircunfluo nobisaere,uel intemperato.uel impuro,uel
alienaqualitateinfe&o, cor,atquepulmonem Jaedi contingit. Sic illapfaperincu-
riam , et fortuito rerum exiguarum corpufcula,qualia funt cineris,atque pulueris,fpi-
ritui tranfitum prarpedirent, & intercludcrent, qux in ipfo meatuum flexu,in partium
humore, & excrementorum uligine fubhftunt, uel pr;£tergreffis his obftaculis ad gar-

ao DE CVRTORVM CHIRVRGIA

aGal. 1 1. de gareonem adhasrent . Quod ijs , a q ui in multo puluere lu&antury atque magnum iter
par,Ir' geftatefquaJlidaemenfifuerinr/ufuuenirefolet. HienimemunguntpauJ6poft,atque
per fcreatum puluerem reddunt. Atnifinarium porire&apnuscaput peterent, &
inde ad; palatum reflexiobiiquereuertercntur,atque nifi columellam ad fauciumin-
greflum protutelapofitamhaberent,nilobftafet, quinhaecornniainrefpirandoin-
commodacontingerent. Hocunufqui(que,{i orerefpirauerit.facillimeexperietur.
Quamobrem luctantes in arena athleta? fefeiuccubuifleiaepiusretuleruntyUtGale-

b Gal. ibi- nusb ait,_ quo<j ajtra&isperualidam infpiratioaem,excircumuolitante puluefe ,im-

cm' . nutiflimis atomis,defuriucationepericIitatifuerint.Tuncenimanim.alia perostan-

tum ipiranc (iquidem recfe fe habuerint,aut cum uel phlegmone, uel fcyrrbo, uel po-

lypo nares obturata? iunt, aut fi febris afthma, plcuritis , & cetera uitalium partium ui-

tiaobortafuerint.Magnusetiam Anftotelesrefpirationisgratia,afoIerti natura,na-

e Arrft. i.de res conftruclas efle hoc modohabet: nafus c parsfaciei, qua? meatum prarbet fpiritui .

Jiiff. animai. Aerem enim eapartereddimus , & accipimus» Sternuramentum quoque eadem par-

<"* te agitur, quod flatusuniucrfieruptiocft. Sigiium auguraie,& unum ex fpirituum ge-

neribusfanc^iim & facrum . Et rurfus:tum etiam fpiritum trahi in peclus, & inde feddi
neceflecft , quodfieri non poteft > nifi naribus fpiremus,cum reciprocano ipirkus de
peclofe per gurgulionem , nondecapitis partealiqua a&ketur . Nequecontrarium

A Arift.j. de: opinatur Arjltoteles, 4dum oris naturam.ad certa qiia?damofhcia,& in animahbus,

pir. Aoim. i, qU^ fpirant,& ab extra i-efrigerantur,refpirationis gratia adiun&am efle fcribit. Hoc
enimorisprsecipuum omdumnon eft,uueipirationiieruiat, fedquaiiaccefonLm
quida prudenti naturaconceflum,quod folummodo pra:ftatur, cum ordonatura :in-
terrupcus fuerir, & ob exercitationem calore in uifccrihus cfleruefado, iubitanea', &
confertse infpirationis pro refrigerandocorde,neceiiitasingruat.Itaque enarratis
puris partibus,hoc poftremum tamquam auc1arium,& quo extremis rcbus,na-
tura abutitur,ipfi ori datur negocium.Sed euidentiflima teftimonia funt,quod ad aper
to ore, quse fit,refpirario,"pr»ternatura? inftitutum fiat^quaffcijket naribus detrunca-
tis,atqueperosinfpirantibus fymptomata fuperueniunt. Siccitas enim oris,fapor
prauus, foetorqueingratus,necnonaer iufto frigidior, & pulmoni cerebroque infe-
ftior,haudquaquamorereipirandurn efle docent.ltaqUe refpirandi muniis ipiis nari
bus,dummodonatura?ordopoftulct,&non alijs, prirnoaicribendumeft, referen-
dumqueid ad earum dignitatem, & prxftantiam non infiriiam,quam muho amplio-
rem reddit, quod eorum operaodores etiam percipiamus . Etenim dum aert m attra-
. himus,pernariumcanales,in caput odores euoJant. Naresergoodofes,adprinci-

ftr.odor.j!*" piafua deferunr,non tamen percipiunt,fi Galeno ecredimusdum eorum opinionem
expugnat,quj interiori rtarium tunicaehanc olfaciendi prouinciam delegabant. Nam
iiue partium conftitutionem ,fiue ea, quar m odorando folent contingcrc , refpicia-
mus, abducimur omnino, ne principesodoratus,fedminiftrosin odorum delatione,
nares ipfas ftatuamus . Quandoquidem offa narium odorandi munere fungi ne-
queunt, cum fenfu communiori & ignobiliori, nempe tadu careant, tantoque minus
fingularemeumatqueprarftantiorem obtineant. Nequereferendumeftidomcijad
tunicam narium, cum illius efientia,ad odorum naturam non accedat, & tamum nerui
habeat, ut non modo qualitates tadiles , non bene percipiat, ne dicam alias, quarum
ratio excellentioreft, & remotior. Etenim naturaobferuauit,utfenfusoiganum,ei
quodfenfummoueredebet,fitfubftantiaquamfimillimum. Sicocuiusfplendidus&
luciduseft,quiaiucidafplendidaqueagnofcit:&linguahumidaatqucipongiofa,quo
niam fapores , quorum ratio eft in humido bene digcfto, percipit . At nanum tunica
ficca eft & dura, minimeque conientiens odoribus , qui halitus quidam funtaerei,&
aereum , & halituoium organum cxpofcunt . Neruum uero tunica fortita eft per exi-

r ' guum,&talem,quiiniurias,fiquxofFendunt,faltem percipiet,nonamplum,neque

eius conditionis, cui fcnfumadeonobilem&peculiaremdicariconucniebat. Etc-
nim natura&uifum,&auditum,&guftum , neruisampliifimis&abaliorum natura
diuerfis infigniuit, quorum illi quidem olfa(5tum pra?ccdunt, hic uero dignitate iubie-
quitur.Quapropter merito erroris damnari poifct, qua? iua? oblita prudentias,dignio
respartesnonprodignitateconftruxerit, &uiiiorisrci quam praeftantiorismaiorem
rationem habuerit. Quare partium conftructiohaudquaquamnoscogitutnaribus

odoran-

t L I B E R P R I M V S. 2i

odorandi oflicium afcribamus . Sipraterearem a propriisaftiomYefFe&ibusinda-
gemus, nullum odoris fenfurn, nifi fpiritu naribus attraclo,cieri uidebimus, quam-
quam ipfa? nares quandoque ,uapore eiiam uehemenriusredolente,replet2eiiDj.
Si quis enim in cubiculo admodum angufto, bitumen,cafiamue,aut myrrharn,thu-
fue,aut ftyracem in fuffitumcolliquauerit,utundiquecircunfufumaeremodorfi
uehementi repleuerit , mox eundem iic naribusexceperit, utattrahere per longa
interualla conctur , hic rei ueritatem intellexerir, fiquidem tantummodcdum fpi-
ritumadducet, odorerafentiet; inrerieclro rcmporecum fpiritumcominebit,odo-
remnullum percipiet,licetcopiofefatisoIcntemuaporemnareshauferint. Hoc
ideuieueniet,fi aliquiduehementisodoramentiinipiasinftillesquoniamitaquo-
que folo attradti fpintus remporeodoremfenties.Quodigiturnaresodoremial-
tem dcferant,non ipfe percipiaiu ex his manifeftum eft. Cuifentenuaenecipfe
Ariftoteles rcfragatur, duma olf3ciendifenfum,inhis,qu2enaresobtinent,per a Arift.1.».'
fpirationem efhci,& odoresbpernaresfumm!niftrancontendit, Annumeratur ^Paif«amnli
au:em,iam primumanobis relatis,&alianariumutilirasilluftrisfane&pra?cla- i> Xrift. i.de
ra , quod earum fublidio uoxhominisclarior, atque fermo explanatior fit. Nari- par.anim.n.
busenimauchumoriscopiaobruratis,aut tumorum crepidjneanguftatis,autfa-
tali iniuria compreJTis,aperteminus,&perfpicueJedcoIlifoquaiiadconcauum
Jocum aercobfcure quofdam loquicompcrimus. HocPerfius innuit;

Sonat^hicdenarecanina^ Et: < Pcrf. fary.

Hte alicfinsjuicircum humeros , iacymhtnalena eft* li

Rancidulum quiddam balba denare loquutus .
Sed ut rationem huiufcereiinteIligamus,iciendumeftuocemfieriexanifione
adlaryngem fuitginofae expirationis , pcrafperam arteriam , & mufculis laryngis,
u iieeeifiras poftuiat, uel dilatatis, uel contraclis . His auxiiio gargareon & oris ce-
lum accedunt,quorumiIleuocispIe&rum eft,hocvero aerermui recta peroseffe-
rarur.refringit . Harum uerd partium omnium , & debita temperies , & re&a con-
formatio, iuftaque compofitio,neceffari6 requiritur,fi quidem integra & perfecla,
uocis actio obiridebet. Sictrachea arteria,li uel dura nimis,uelliccafuerit,uox
afpera rit,& clangpfa;fi mollis & humidadeuis atque exigua. Vt uei 6 loquutio flat,
iam uocem in gutture efformatam tanquam materiam , lingua excipit, excepram
colligit,co!le<5lamaddentesimpeIlit,impulfamin fyllabas&diftioneseffingit,ex
quibus conftar oratio. Non tamenmcdiocremomentumatferuntipfalabia,uel
compreiTa,uetdilatata.ueIcollifa.Naresaut;em,dequibusiamnobisfermoeft,non
nuniinuinfubfidij conferunt,ut.a£tionesilIa?, quarumpaulofupra mentjonemfe-
cimus,recleadminiftrcntur. Primaenimfuntinfpirationis,&expirationispoftre-
ma organa , fine q uibus uox nequit confiftere , quam in gutture conriclam, uelute
carceribus in exiernumaerem emittunt, illudque, vt patet, praftare pofHJnt,utuo-
cem fi minus auferant totam,imperfe<5lamtamen&inexpIanatammaximered-
dant , patet hoc in ijs , quibus meatus hi obturati , uel ex catarrho inaequaliores fa-
cli>uelnaresipfa?penitusabIata?fuerint.QuareutcIarauoxatqueexpeditaftat,mo-
derata q uantitate figura , temperie , mollitie , duricie , afpernate , laeuore, & alijs >
quibus partium fanitasterminatur, narespradiraefintoportet. Quod& fentienr
dum eft de loquutionis organis , fi fermonem planum & perfpicuum, nonimpedi-
tum &imperfecl:um edere uelirnus . Hoc tamen addendum eft, quod fineuocis in-
itrumentis, a&io hasc falua & conftans efle nequeat. Nam orationi uox locus & fe-
<ics eft, aique ex uoce, uelut ex, auro ftatua,loqueia conficitunlraque fi quis error in
ca efformanda contigeritjob organorum pr£cipue,noxam,eundem fermoni etiam
rionimpertiriceneimpoffibileeft.Secusautefit,fiIoquela,veldeprauata,uelabIa
tafuerit,quoniamabIatispoftremisrprima non auffcrri poffibileeft,atdeperdi-
tisprimispofte.riora perire neceffeeft.Cumigiturnaresipfi uocifamulentur,utiam
uidimus,iilarumque moderantia, fi alia non impediant,uocis concinnitatem ad-
juuet,intcmpcrantiaverodeftruatjquareloquutionemclaramfieri,&concinnam,
lifeferec^chab*erint,obfcuriusver6&inc6cinnius,finariuma?qualitasuelimpe-
dita, uel fublata fuerit ex iam diclis per fpicuum eft . Sed cur tandcm eft, quod nari-
busnonualentibus,uox,&fermQticorrumpantur?Quoniaminomniadicnedebi-

ta

22 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ta menfura & debitus agendi modus requiritur , Dum enim ucl fermonem, uel uo-
cem edimus , efferri alteram aeris partem per nares, alteram vero peroriscauita-
tem impelli contingit , quorurn illi, fi non pateat tranfitus,uel adeo exiguus,ut tan-
tum fpiritus, quantum ratio naturas di&itat, non poffit egredi, quare ad obicem al-
lifus,& obftaculi ui retroa<5tus,in oris antrum aer illeillabitur,& una cum uoce con-
funditur,quameonfradam&in fefe conuerfam,exhifceimpedimentisatquetam-
quam ad Iocaconcauaimpulfamreddineceffeeft. Impeditenimhsecreciproca-
tio,qu6minusre&a,&a?qualimotuipfauoxorispartes praeterlabi pofiit. Idem
uidemus ufuuenire in tibi)s,inquibus,oreinferno,uelobturato,ueI eoarclato,dm-
nem concentus fuauitatem,& elegantiam perireexperiemur. Quare ad uocis uenu-
ftatem & fermonisperfpicuitatemconducerenaresnemocerte inficiabitur, quam
vtilitatcm ex fymmetra meatuum conftruclione accedere illis credendum eft*
quod & Cicero cognouit , dum modum , & rationem , qua in nobis fermo fit, fufius
explicauit . Etenim , utipfius uerbis utar, incredibilc eft,quanta opera natura ma-
a Ct.cei>.2.de chinata fit. Primumaenim ufqueadosinternumapuimonibusarteriapertinet,
mt, .Dcotum ^r quam uox primum £ mente ducitur & funditur . Deinde in ore lingua fita eft, &
finita dentibus, quaeuocem immoderate profufam fingit, & terminat . Hec fonos
uocis diftindos,& preffos efficit,cum & ad detes & ad alias oris partes pellit.Itaque
linguam pIec"tri,chordarum dentes, nares cornibus ijs, qui adneruosrefonantin
cantibus perfimiles dici folent .. Nares igitur edenda? uoci, & fermoni exprimendo
non leue emolumentum pra?ftant,eui inter caetera acceisoria cominodaVquoddam
accedit, ni fallor, praecipuum,cum e faeuifrtma morborum labe , atque ex orci fau-
cibus illius ope nonnunquaroeripiamur. Si enim uel oblanguorem uirtutis conco-
quentis, uelobirrumpentium aliunde uaporumcolIuuiem,pituita adeo fuccrefcat,
ut commode per palati feeeffuseijci,atqueabfuminequeat, ideo natura hoc ex
abundanti machinata eft,utinexpurgandocerebro, choana?cceterisqueexpur-
gationi deftinatis roembris,opemamicamnaresafferant. Quodprofeclofinon
conftitutum effet, dum autadneruoshumordecumberet,autineerebri penetralia
regurgicarer, noscerte paralyfis,epilepfia,carus,apoplexia,lethargus,& alia fym-
|>tomata perniciofiffima eonfieerent. Qua inrenaturabenignafingulariihanf-
mantibus proereandis prouidentia ula fuit.Haec enim * natura? ex maximis , & pra?-
b Gal. p.de cipuJ.scuriseaeft,utnutrimentirefiduaexomnibuscorporispartibuspurgetridque
uf. ^ar.cap.1. p0t j.jgfimum $ quomodo cerebrum , principes fuerint . Nam fucci, qui partibus af-
fl.uk, pars qusedam utilis adeo eft, & benigna,ut corpori,quod nutriri debet,afTimi-
letur , qui reuera alimentum eft; qua?dam vero ad roembrum quidem peruenit,fed
illo quod benignius eft,appofito,quamprimum fegregatur,quam ut deponat,mea-
tus natura opportunos requirit . Hi autem fi non obtigerint , humor ille coacerua-
tus, inftar onerisprimum quidem grauat, mox uiasoccupat, tandemqueprohibet
quo minus fucci affluant,& membrum,ut pfius fadummutriant. His tamen ut po-
teleuioribus maiora multoincommoda accedunt,diriflima morborum inftrumen
ta, inquse incidere tandemcorpora impura neceffe eft . Vtenim animaliafamelica
lutum , glaream, aliuduehuiufce generis arripiunt,fiquidem melioris non fuppetat
copia; fic partesaccommodato alimento deftituta?,ob ingenitos appetentia? ftimu-
los, uel ex ipfis prauis fuccis aliquid attrahere coguntur . Corrumpuntur prseterea,
& computrefcunt excrementa illa incerebo collecla , atque hoc paelo acriora , &
calidiora.herpeta^inrlammationes^eryfipelatajfebresjcarbunculosjinnumeram-
que morborum turbam exufcitant. Nequidigitur eiufmOdiaccideret,& maxime
in primis partibus,infigni cura,& exquifita diligentia natura prouida ufa fuit,atq t c
in id fedulo incubuit,ut fuperflua excernerentur.Quse cum genere fint duplicia,a ■ »a
quidem uaporofa,ac fumofa,alia uelutaquofa,& Iimofa,atque illa quidem fuo itn-
petuihFublimeferantur,hsecver6deorfumfuoptenutu,ac pondere delabautur,
quare duplices etiani excretioni meatus fecuit, &eos, qui leuiauacuaturj erant f xi
crementa , in altum duxit , qui uero grauia & deorfum repentia , & decliues,& am-
plos admodum fecit . Hi enim multorum cert^& crafrorum humorun' riui cV caL

nalesfuturierant,cumecontraforaminaqu2edameaqueanguftaexrationetamen
cius quod excerni debet,efrormata,id quod tenue eft educant, Coeterum meatus

eius

LIBER PRIMVS. 2j

illi cerehri procliuiores, cum per palatum in os, tum per narium corp«$erTeruntur,
& inlignibus atque confpicuisorificijs,cra(Ta»acfenfibilja excremenraericlanr.
Quare mter alia hoc nares pra?ftant , ut non fecus, atque iple palatusredundantem
pituitam euomant,& educant. Quod etiam alibi Galenus* teftatur, dum uemrieu-
lorum cerebri anteriorum,&magnitudinem,&pofitum,&figuram^diligentij(fi- Jj^8^
mu$audorpcrpendit.Hienimprimoanimalemrpiritum.conficiunt,&inipiratio- l '5°'
nem expirationemqueecerebro moliunrur . Infernis autem partibus,qua? ad na-
res fpedanr,olfaciunr, & fimul du#usquofdam,&tybps ad fuperfluorum ejfluxum.
accommodatos erficiuot,

C A P V T S E P T I M V M,

Jn quo ,pro Galeno pugn^tur, deexpurgationecerebripemares
& palatum QT reuquA narium digmtates recenjentur ,

E d ab re non erit alienum , fi per quos mearus, atqueuias, excrc*
mema pifuitofa cerebrieluantur breuiteroftendamus ,cum quod
noftro de naribus curtis ncgocio, id fbre utileeenfeamus,tum
<tiam quoniam inter Galenum& Vefaliumdepofituhorumdu-
cluum,non leuiscontrouerfia inrercedat. Ego tamen tenuitatis
mea?, & lirerarum anguftia? mihi confcius, arbirri partes fubire
nolim inter uiros hofce , omnium fama clariflimos, & pracftaatidimos i fed unuf-
cjuifque fibi perfuadeat, meueritarisindagand#gratia,nonconrradicendi furo-
re, utamultishactempeftatefaclititur, compulfumhancoperam fufcipere . Nam
& pra?ter ha7cfingu»isliberumdehis,iudtcmmefto.Sediamremaggrediamur,&
primoGile.iifenieauamproponamus. Cerebrumigicur^utGalenushabec^re- b Gai, j. rf©
purgaturapitujtofo excremento canilibusquibufdamadopuseiufmodianarura ^'«par.».&j.
deftinatis.quorum alij in palatum definunt,a lij uero in nares fecedunt. Dum en im
ecerebriuentriculispituirapropeIlitur,eare#oduftuper tubulos duos jn infun-
dibulum demanJarur,quam rurfusglandula quxdam, qujeinternaecauitatioifis
iphenoidis, quam fellam uocam,infidet , ftillantem excipit , & fenfim per eam de-
laplam & tranfcolatam ad meatus, in ofle iam di&oinfculptosrranfiriirtit,per
quos pituita transfufa in palatumtandemdecumbit, Qim vero id genuscollnuiei,
adeo exundauerit, vt paUu foramina huic excretionis muneri nequaquamfurli-
xriant, quare natura fingulari ingenio mohta eft , ut ecphyfes quaedam, & proceffus
cerebri,quosmimmiJlarescarunculasappellant,fubfidiumafFerant,&peccari-
temmateriam, ecerebrofimuledjcanc.H*in os capitis oftauum definunt, quod
rarumeftetlaxum^atqueobforaminumcopiam^fpongianaut reftius fcribro per- JfuGaI *•**
iimile,per quod fex illa pituita? fenfim ftillando pellitur , et tandem propulfa ad 4 Gai*8. de
nares emungitur.Atque hasc eftfententiaGa!eni*quamunicuiqueex locisfupra jifopar.8.
notatis colligere, ec nobifcum conferre poreft . Veruntaraen repudiacaaliqua cx e Gai- 9- de
parte dodrina hac diuerfum fentit Vefalius , quod quam recre, quam jufte id fiat "o.p&* de *£
poft hec videbimus. Primum aurem opinionem eius , &doagma in medium arTera.r par.caP.10 &
mus,quod verbo tenus ab auclore excerprum huc afcribemus,ut unufquifque per fe- 7*
fe mentem illius introfpicercet perfcrucari poilit. Vefaliusigitur/poftquam de m- f Vefal de
fundibulo, et glandula,quse cerebroexpurgandopra?pofitafunt,fermonemha- hum.cor.tabr,
buifler, hunc in modum dec^teris duclibus; quibus eadem cura legataeftfcriptum cap.n.
reliquic. Glandula autem quadamfubftantixfamiliaritatedefluxusimpetum fu-
ftinens,et quamum conijcere poflfum, os forfan ab iniuria uindicans» pituiram
hancadmittit,fenfimquecitra ftillicidium a lateribusfuiseamundiquaqucdeflue^
refinit, peromniaforamina, hicin caluaria? bafi, tum uenis,tumarterijs>tum uenis
ipfis exculpta.Non enim hic cumGalenoinnonodeufupartiumlibro,inquode
cerebri excrementorum purgatione potiffimum et /erio agit,fateriqueo,capitis

bafin

24 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

bafin cauernofam , & pumicis in modum extruclam, nullaque continua fquamma
obdudamefre^hacquerationeafrontis^uerncis.occipitij^&femporL-mcompofi-
tione multum dififerre, ut per illam ueluti per fpongiam pituita longion mora,& ne
fcio quo taiidemraro,atpeculiarinatur#artificio,tranfcolarentur,nequeperpa-
tetia, alioquinhicnecelTariaforamina,nonampliusconferuanda5recl:adifflueret,
ut in primo libro, cum osfis cunei referentis fabricam perfequerer, diffufe propter
quofdam fcripfi , qui me cauernofam illam, & multis foraminibus fpongia? in mo-
dum obfitam ofTis ftruem etiam noile contueri fingunt, & propter alios quofdaro,
qui uoce cribri,aut coli incuneiuocemunicoinlocotranfpofita,autimmutata>
Galenum non fecus, atque ego fentio , de pituitae per ofTa ducTu, totaque adeo of-
fiumcompofitioneiudicaffecolligunt. Dccumbitiraquepituita,&inpalatum per
ea,qua? palatum fpc&arit foraniina,& nonminim3profe<5toportione,perfora-
men fecundi parisneruorum ad oculorum fedisradicem, hincque per amplum fo-
ramen,cum alijs quamplurimis foraminibus,ca?terisignotumanatomicisinna-
rium amplitudinem fertur. Verum non ambigo alicmem & hk admiraturum »
quamobrem nullos hadenus meatus pituitam adolfa&asorganorumfinusdedu-
centes cum Galeno in odtauo potifTimum,&nonodcujupaniumenarrauerim >
quod fane non ob aliud accidit,quam quod nullam prorfus pituitam,per hos finus>
o&auumue os capitis cxpurgari autumem : mirorque Galenum, per tenues illos, ac
neruis nonabfimilescerebriproceffus,quosolfacTusorganotribuimus,abante-
rioribus cerebri uentriculis pituitam qualitercumque tandem excidentemadna-
res deduci fcripfifle,cum nullusinipfisomninomeatusfit, nequeetiaminhomi-
nibus ea conftent craffitie , ut uel meatum, quo pituita deduceretur,continere pof-
fint. Adde nullum prorfus pituita? du£tum ad olfa&us organorum finus imagi-
nari poffe, nifi fortafisanteriorem corporis caliofi regionem, qua? pituitam libi in-
fluentem in illam finuum olfadusorganorum amplitudinem dc rmttere queat , uti
fortafts acciditjfi quandocerebrum nimia omnino pituita uexatur,unde & prorfus
non naturalis per nares pituitae fluxus tunc perficitur , & pruritus , calor , dolor , &
odorandi virtutis noxa , eiufque generis fymptomata fuboriuntur quam plurima >
quemadmodumindies in deftiHationibus,qu£e ad narium fumma pertinent,ac
grauedines nuncupamus,accidere experimur, adeo fane vtfiadamufTim fingula
perpenderimus , neceflario per olfactus organorum finus , foraminulaue , aut crk
i>ri aut fpongia?modoforata,cumlcge naturehomo difpenfatur,nil pituita? deflue-
re fatendum erit:& fiquidfortecafudefluat,Iongemagispranernaturamfluxum
ipfum effe donabimus, quam cum f oramina, qua? ad glandis cerebri pitnitam tKCi-
pientis fculpuntur iatera, totam pituitam non plane deducunt, haecque deorfum
uerfus foramendorfalimeduliastranfmittendaeparatumdecumbit^accumdorfaii
perlabens m dOrfum,& dein fecundum neruorum ducmm,modo in brachia,modo
incrura,modo m lumborum mufculos, modo alioquouispermanat,utnuncta-
ceam,quam grauiter naturaueniatincufanda,qu2etam patentes,amplofque ex-
purganda? pituitae in cerebro,& eiufdem membranis.dum fcilicet adhuc tenuis
aqueaque efl , du&us feciffet , adeo autretortos anguftofque, & inflexos,in odtauo
capitis Ofle,aut etiam in cuneiformi ofTe perduxiflet.Sed quoniam Vefalius in pri-
mo libro ac de re propter quofdam fe diflfuse fcripfiffe refert , ideoque & eius uer-
baindetranilata,haudquaquamfupprimendaefleduximus. Sunt autem haec: de
1 totius caluariae foraminibus,finibufque duodecimo agam capite, hic autem oflis
cuneiformishiftori^(gratia leuis ha?c quorudam)necefTario incidit mentio>ut eon-
ftaret, id os mihiin fua adcerebrum fuperficie nonuidericauernulis obfitum , aut
citra fquama? leuifque oflis obdu&ionem , pumicis,aut fpongiaetalem referre
fpeciem,qualemproponiteffrac"taappendix, aut uerticis os inter fuas fquamas,
cum interim nonnulliau&orumpotiusplacitisquam ueritatiaddicTi,meeiufmO'
di foraminula non uelle confpicere nugentur,exiftimantespituitamdebereper
cauernulas,&foraminulafpongiaefabric2erefpondentia,utGalenusdocuit,tran-
icolari , cumque infuperaliqui,dummeam derepurganda pituita fententiam ex-
pendunt , Galenum ita nonfenfifTearbitrantunqui libro de ufu partium nono,uo-
cem»Wt/ quodeftcribriuelcoli,pro<r^»WquQdeft cuneo, alibrarijs,autfcripto*

ribus

I I B E R P R I M V S. 25

ribus illic pofitam(ibiperfuadeant,vbiGaIenuspituitaead palatum egreflumdo-

cens , inq uic glandem,cui cerebri pituita inftillatur , ab ofle cnbrum reierente exci-
pi , pennde ac fi Galenus per tortuofa , & non re&o dudtu pcruia foramina , cauer-
hulasque pituitam in cuneiformiofletranfcolamne per fomnium quidem ( utipfi
aiunt)cogitaffet,fi Galenuslegereturaboffe cuneum referenteglandemeamex-
cipi.Verum hic in cuneiformis oflisdefcriptione,utinequeunquam alias vnius,aut
alterius dicl;ionis,qua; forte deprauata eflet,occafione,a Galeno non diflentio.Vt-
cumque enim nuper dida uox immutetur,non tamen totius libri feries,ita ut Gale-
ni fententiam non aliquo adhuc modo afTequamur , poterit uitiari. Galenus nam-
quecumino&auo de ufu partium, olfactus organa, proceflfus nerui fimiles, ab an-
terioribus fedibus priorum cerebri ven triculorum enafci , & meatuum duornm in-
ftar, pituitam , cum paulo amplius iufto excedit , ad foraminula odoribus tranfmit-
cendisexcuIptadirTundere(atnonvereinterim)docuifl"et, acillam pereatranfco-
lari dicens, fedulo tranfcolandi moram a tranfitus temporediftinxiflet,quoper
cribrum re&a pertufum aliquid transfunditur, in nono inquam de vfii partium li-
bro fermonem vniuerfum de excrementorum cerebri purgatione abfoluturus,.
primam caufam perquirit, curverticis, frontis, occipitij, & temporum oflaad fuli-
ginoforum, adeoque tenuium excrementorum purgationem debuiflcntefleca-
uernofa , & foraminulenta , dein cum eiufmodi , vt pote afperam conftruclionem
inibi fieri non potuifle deducit , futuras ad eam auxiliari expurgationem reperit, &
fenfim rationes texit,quamobrem in capitis bafiadpituita?expurgationemofia
oportueritefTecauernofa,&foraminibusplena, non vero continua fquama in-
terius & exterius incruftata,atqueitacumeiuscompofitionisneceflitatem,utip-
fequidem exiftimat admodum callide inuenit , mox vt piiuitam ard illam ufque
compofitionem deducat, fubiungitfe inocl:auolibromeatusduos(ipfosnimirutn
olfa&usorgana) quibusad nares pituita deducitur,tradafle, hicquealios duosin-
fuper enarrandos , qui in cerebri fubftantia exculpti & fuis finibus mutuo coeuntes ,
pituitamin cyathum, & infundibulum, dtenuimembranacerebri pronatumdefe-
itint,per quod illa deinceps in glandemquandamdcfluit. Galenusitaquehsec
commemorans pituitam ufque adofleamillamdeducitfabricam,quam pituita*
occafione cauernofam & foraminulcntam efledeberefuisargumentiscoliegit.
Deinde rurfus de tranfcolandi modo ita agit , vt fermonem octauilibri eum nono
commune faciat, neque aliam defcen fus pituita? ad palatum , quam per foraminu-
la odorum nomine uelata,rationem defcnbat. Cum igitur cauernularum quam to-
to hoc contextu Galenus proponit,fubftantia pumicis,& fpongias imagini refpon-
<leat,cum tam ftudiose colandi per fpongiofum corpus modum , quem in veneto-
rumvocatiscifternisfierividemus,abeo, quipercribrumfitdifcetnir, vetcrefque
cjuafi illius vfum ignoraflent arguit, cuique conftare debebat,qua? Galenifit
fententia , & qui per magna , & re&a , feu utrinq ue peruia foramina , qua? nobis in
cuneiformi ofle occurrunt, pituitam citra ridiculam , & prorfus inartificiofam mo-
ram deduci non exiftimauerit, quouis tandem paclo illa didio.cuius prius memini,
legeretur. Quod autem Galenus in libro de vfu partium vndecimo , vbi os cunei-
forme, quod alias in illis libris palati os , & fi palatum vix contingat, vndique vo-
cauit,quodqueexipfiusfententiavulgusmedicorum os colatorij nuncupat,cu-
neoaflimilans,durum,actenfumefletradidit,&nihiiominusforaminulorumfuo-
rum pituitam expurgantium inibi non eft oblitus, eiufmodi cenfetur, ac per multa ,
qua? in Galeno occurrunt . Quod enim taceam , q uam pulchre fibi con fentiat oflis
cuneiformis vacua inanifque fedes, & antra, totiusq ue adeo ofiis hic fabrica, atte-
ftantur quam fua ueritati fint confona, quipropterrobur fibi confidum, & in cere-
bri fubftantia , &infundibulo,tenuique membrana, & glande pituitam excipiente,
& alijs partibusinnumeris, potius quam in ofle ftatuendum , hic quaedam rara , &
peculiariaimaginatur, nonexpendens occipitisos, qua cuneiformicoalefcit,nulli-
bi quam illic rarius,& minus denfum durumque euatiffe,& appendicum quodam-
modo fubftantia iccirco extrui , quod inibi craflum , non tamen ideo quoque du-
rum,& denfum effe debuit . Hsec igitur Vefalij eft opinio , quibus duc"fcibus,& mea-
tibus , & qua ratione pituita a cerebro excernatur . Videtur autem in q umap 1 uri-

C misa

3« DE CVRTORVM CHIRVRGIA

misa Galeno difcedere , nec non noua quaedam effingere.Nam pituitam per nares
expurgari omnino negat, fediiquidper palatum non excidat,illudad oculorum
radicem , quo loci foramen eft fecundi neruorum paris , detrudi , & per aliud fora-
men, iniigne illud quidem , & minime cognitum anatomicis in nares deferri con-
firmat . Negatprauerea Galenum aliterexpurgandi rationesdocuifle,quamquaj
fit per proceltus cerebri & oiTa cribrofa , tranfumptamateria,aquibuspituitam
tandem m palacurn abire exiftimauerit , non fecusctiamilludfuggilh&vquodos
cuneiforme» denium & durum, fimulque cauernofum efle dixerir,quod Q#perien-
tiamonconfonet,&rationi repugnet. Nam quodcauernofumefthaudfaaquam
denfum durumque e(le,poterit,nequedenfum atquedurumcauernofuhft. Nam
certum eftdenfa efle,quorum partes admodum inuiccm coniun&a? fint,&compa-
cta?;at cauernofa rarafunt, & plurimum interfefediftant. Siergooscuneiforme
cauernofum eft,& quod tale cft.rarum eft,quareos cuneiforme rarum potius quam
denfum atque durumvocabitur.Sednonuideo,curcumGa!enoVefaliusnegare
poflic , quominus pituita perproceffus cerebri , atque o(fa cribroia,dedu<5ca irt na-
res materia, expurgari queat . Quamuis enim proceifus illi fint perquam exigui, &
neruis haudquaquam abfimiles , tamen fi excrementi tenuitatem , (icaloris acTio-
nem, fi fpiritus remeantis, ecerebro impulfum , fi ctiam cerebrimollitiem & rari-
tatem aipicies, quid impediet, quinexcrementa hac retle , &commode pofiint
ciict . Nam pituita ex co&ionereddita eft benignior,& adedattenuata,ut quocum-
que extendi , difcindi , & difiipari poflit, quam digeftam , uis caioris, praecipuimi
iun&ionum organum, excipit,& inftar oneris a membris abigit . Accedit,quod ce-
rebri corpus non renkeat, kd cum rarum fir,& laxum,facile tranfitum materiae con
cedat ; Hanc harentem protrudit ab uentriculis cerebri aeregrediens,&ob len-
torem non penitus mobilem, ui etiam, propellit . Et cur natura, qua? nihil unquam
fruftra facit,menyngem utramque ad naresperforauit,nifiodoribus,&cxcre-
mentis aere multo denfioribus , hac aditum atque egreffum dari voluiffetcSi pra?-
terea utum refpiciamus proceffuum,quomodo non dicamus,huc potiusquam
alio pituicam poiTe decumbere,fi quidem eanutufuo & momento deorfum fe-
ratur^SednequeidVeiaIiusnegarepoteft,quamuisdiiIimuler.Eteniniinmoolfa-
cl:us organo iinus eife ait , & uiam dari , quae a caliofo corpore in iinuum illorum
amplitudinem pituitam deferat , quin id reuera fieri, vt hac pituitaexcidat,ii-
quidem plus iufto,in capite eluxu riauerit . Nec enim 'caufa eft,cur non unicam,fed
quam plures alias machinata fit natura vias,qua? pituitamecerebroderiuent.
Praeuidit enim fapientiifima , haud integra ualetudineanimalia femperfhii pofle,
fedjmulcoties ob peccata vidus,atque aerismorbosfubiturafore,quarefedu!6
curauic, vtomni ingcnio excrementa, potiifima inualetudinis orgatia,& praecipue
t Hippoc.de amembrisnobilioribusfeparenrur.Qua rationeHippocrates,afeptemviasccre-
riaud. 8.&de bro expurgando, legatas traddit,& a proceifibus mamillaribus per oiTa eribrofa in
mine.i8. nares pituitam transiundi Galenus icribit, non equidcm, quodhacpra?cipua,
h Gal. 8.de quamnaturainftituerit, pituita? defecandasviafit, fcdilli,qua? per palatum ftcrni-
ufttpar.tf. tur,auxiliaris,atquetuncin vfumueniat,cum cerebrumarfecTumiif,nequecibum
perbelleconcoquat .Quareha?cexpurgandirationondamnandacft,nequequod
omnino praeter natura? leges fiat,incufanda, quafi eodem loco , imo abiecliori po-
nenda fit„ac fi ad neruos pituita decumberet, & epilepticos, apoplccTicos , lethar-
gicos efficeret. Quis enim eft,quin non millies pati malit coryzam,ac femel attoni-
tum^&conuulfumdecidere^Quisunquamobijtjquemcalorjdolorj&odorandi
noxa , oblasfis grauedine naribus afrecerit ? Eadem opera & excretionem per pa-
latum reiiciemus, cum copiofiffimam multoties pituitam aliofq; humoresdeferat,
quae gargareonem relaxent , inflamment, fauces exulccrent, coclionem uentriculi
euertat, m peclusdecumbant,phthyfin,afthmata fufcitent,innutneramqueturbam'
fecum morborumtrahant . Atquelicetmeatusnariumoffis,tortuofi, inrlexj,&in
aequales funt , non ob idnegandumeft,eosrcc"tepituitamdeferrepofse. Vtenim
natura noluit, quoreda ex pelui in palatum pituira decideret,fed adenem intcrpo-
fuit, quae humorem excidentemcauitatefuaexciperet, exceptum fenfim percola-
ret, percolatum tandem dirTgnderet, fic in oifibus fpOngiofis molita eft, ne recre-

menta

LIBER PRIMVS. 27

mcnta primo impetu errumperent,fed lente quafiexfpongijs,fpirituum ui,ex-
prelfa, (inemoleftia exciderent, quocontinuo neque excreare, nequeemungere»
quodabhorrendumeft,cogeremur.Potioratamenratioeft,quammihiVefaliusvi * Ga^**^e
detur ignoraffe , cur adeo obliquos , & errantes natura fibi inuicem meatus impo- u '*" '
fuerit,quodeadecaufafaftumeft,neaIias aer paulofrigidior integrisuiribus, in
uentricuios cerebri fefe infinuet, & principiumillud,animaefedem,illapfusgraui-
teraffligat. Etenim decebat o(fa haec rara,& pertufa eiTe,utfpiritumceleriter, &
uapores odoros admkterent,atque vtexcrementarepenteacfemeleuacuarent.
Hanc compofitionem fequebaturcerebri ofFenfio, quod aer impurus atque im-
moderatior attrahebatur, quare natura cauteexcogitauit, vtperlocafinuofa,&
anfra&uofa, prius fuam malitiam aer ingrediens exueret , atque limpidifiimus
fimul , & mkiffimus iilaberetur . Non ergo dubitemus , quin recle func"cionemex-
cernendi pkuitam e cerebro , dimiflb Ve/alio,narium offibus una cum Galeno
afcribamus,cum ha?c ratio admodum commodafit,& excretioni per palatum fub-
fidiaria , atque cum modus ille , quem Vefalius tradidit, haud quaquam naturae rei
conueniat. Primum enimid mihi oftendi velim,qua via pituita illa tam copiofa,ad
foramen fecundi neruorum paris perueniat,quomodopermeet,quomodonul-
lam noxam i nf erat . Etenim nullum eflfe exiftimo , qui non autumet , maximopere
mufculorum operam in oculis remorari , & in motu fegniores efHci , cum picuitse
craffities & lentor partes illas oblineat,& incruftet. Adde quod id fine uifionis de-
trimento fieri nequeac, kd ex pallore , & humoris tenacirate, fplendor omnis ocu-
lorum atque nitor pereat . Egregium ergo natura? artificium , quae non , quam in-
commodo , animalium faluti prouidit , 6 praeclararn prudentiam , & infignem po-
tentiam, qua? uilioribus partibus de damnocauit, vtnobiliores,&excellentiores
iniuna & incommodis africeret. Sed quomodo pituita tanta tranfiet,corpore adeo
duro, & foramine angufto,quod uix exiguum .neruum recipit ? Si Vefalius in cere-
bro molli & laxo , impellente calore & fpiritu , excipientibus oflibus raris & perfo-
ratis, pituitam excerni pofTe non conceflit, neque ego iam concefTero , quod hac
quam dixit , excrementis iter pateat , Tanta adeft uiarum anguftia , tantus eft cor-
porum , qua» tranfitum concedunt renixus, neque ulla uis prasfta eft, quas fuperflua
illa, a tergoimpulfaexcerebroeiiciat. Quid?quodnequeexfeipfis,fuolibrata
pondere , excrementa ef fluant , neque ullibi aditus pateat , qua ad oculorum radi-
cem peruenire poflint . Nifi id , qua fecundum par neruorum fua veftigiafiucunt,
conceflerimus, quod vt impoflibile ita planeabfurdum eft&a naturae folertia alie
num. Sed quam egregie excrementa innares ferri fcribit Vefalius? fcilicet per am-
pium quoddam , & alia multa foramina, quae hacfenus neque vnus quidam anato-
micorum cognouit. Etenim id re<5f e dixit Vefalius,quod meatus illi,de quibus fom
niat anatomicos lateant , nam neque ibi funt, neque unquam etiam poft multa an-
norummilliainueniri poterunt. Quoniam fi oflium,qua? oculoscircunfluuntcom-
pofitionem,eorumqueconnexionem.(formam,atqueexqui(itamvideamus,abfur-
disfimamihiha5Cvideturopinio,&rationi,experientia?quediffentanea,minime-
que digna, cui quis refpondeat, vt & hocpa&omalim Vefalium nonamplecti
quam Galenum non defendere. Sic enim huiusdi&acum verkatevidentureffe
confona , illius vero abfona , vt neminem diucrfum diclurum effe exiftimem , Hoc
loco ponendum eft, quod Galenum accufat Vefalius, quafi eam faltem,quaeex ce-
rebro per nares fit, expurgandi rationem, non aliam,cognouerk,eamque in pala-
tum definere tradiderit. Sedin claro fole uir ille mihi coecutire videtur,aut ob con-
ttadicendi uefaniam infanire, quorum hoc non affirmauerim, illud vere dixerim .
Namquoties &quamfeduldGalenusbinculcat, quodduofintmeatuumgenera, *> Gai. 9.de
quibus craifa , & fenfu confpicienda excrementa e cerebro deijciantur , harum alij uf'par' ,,& *
adpalatum,alij adnaresdeiinant, magnis&patentibusonficijsconfpicun Non
tamen inreiligivelimeoscanales,&nuos,quicxmedio,&tertioventnculoex-
plantantur,& in choanam definunt,fed aiios diuerfos in offe cuneiformi exculptos.
Etenim vcrorumquememinkGalenus,&eoriim/quieffunduntin ■ peluim pkui- c Gai. <?. de
tam, & quideam e pelui inadenemdelapnimatquehinctransfufaminpalatum ^Sars dc
cTii&ant. Quod & ipfe Vefalius affirmareuidetur,(i eius uerba re&eperpendamus. unpar 6.

C 2 Etenim

?8 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

Etenim quafiacapitefuaeopinionis, pituitam exproceftibuscerebriadnares,e?c

Qaienodeduciai^&eolocitandemquaiitercumqueexcidere.Quodfiverumeft,

aiijfunthimeatusapalato,habebitque palatus fuaforaminaabhisdiuerfa. Sed

quod in errorem Vefalium impulerir,vocuia qusdam efi,vel fcriptorum,vel libra-

riorum incuria immutata, Vere enim , vt annotat quidam a-cpnvi pro k^oj reponen-

dum eftiquamuis clamitet Vefalius.Hoc enim ipfe docetorationis contextus. Nul-

li enim offium , praeterquam offibusnanum, hanc fpongia?, &cribrifimilitudinem

Galenus tribuit, quin id non re&ecnbrofum, fed fecundum Hippocratem fpon-

giofum appellari mauult , ob rationem , quam in expurgando obferuat, & nos fu-

pra diximus,eamqueargutiffimam, necanatomicisprifcisperfpeclam. Cumau-

tem admonitus Vefaliusafententia fua obftinate nollet difcedercautmentem

Caleni non bene percepiflet , ut feie tueretur , msrum in modum G aleni uerba in-

flexit, & a veritatc ad ingenium fuum contorfit, vt Galenum fuo ipfius gladiocon-

ficeret . Sed quam male. Qusecumque enim de oflium fpongioforum fbrma, & de

percolandi modo Galenus tradidit » ea omnia fuo cuneiformi ofli Vefalius ap-

plicat,& quafifpongia?,autcribrifigura,huicconueniat,quodqueperidfenfim

pituita deftillet, ratione quadam prifcis anatomicis incognita, qua? ofiibus narium

conueniunt,pr2edicat.NuIIibitamenGaIenus,quodmemini,oscuneiformeipon-

giofum vel cribrofum vocat, nequequod cum mora pituitaillac tranfeat, quin ne

a Gal. 9. de-Satimobmeatuumbreuitatem,pcrilludosaprjecipiterur,adenemilluminterpo-

ufpar-3. fitum efle affirmat,quipituitamfinufuoexcipiar,fenfimqueexcorporefuotrans-

fluerepermittat. Duosenimpercolandimodos traditGalenus, aiqueinduobus

organis nempe in glandula, & in narium oflibus, quorum vtilitas antiquos anato-

micosfugerat , quae omnia Vefalius in unum contrahit, & negocio fuo accommo-

uf-pani.&ii! dat.Sic in cuneiformi adeffebfcribitforamina,nonftruem oflium fpongiofam, &

dc nf. par.ipl cauernofam , quemadmodum uult Vefalius , & cuius ratio male admodum cx Ga-

leno colligitur . Non enim quia caluse pars fuperior cauernofa eft,atquerara , ita-

que bafin eiuscauernofameffe,atqueforaminuIisplenamGalenusauturnat, fed

propofito prius oflecuneiformi , cur natura quidem ofla capiris fuperna, cauernc -

faeffecerit, non tamenutpalatiospertuderit,fed fquamis duabus obduxerit ip-

fe au&orinterrogat. Veruntamenrationoneaeft huiufceftrudura?, quam Vefa-

liusafcribit.Etenim non adexcrementorum tenuium euaporationem;fed adpon-

^F^ri* ^ derisleuitatem, fi Galenoccredimuscapitiscompagemcauernofamnaturacon-

u 'par' J flruxit . Quare neque perforari craneum neceffe fuit,cum per futuras,quas uocant,

fuligines perfpirent, neque aliud fubfidium, uel cauernarum uel foraminum requi-

i Gai. * dc rant,quaelaminisnaturaintexuit,ijsquequamla?uigatiflimis,ncmembranasdcir-

mf.pbr.i. cumiacentes, afperitate fuaoffendcrent. Immerito igitur oculatiflimo omnium, &

perfpicaciflimo Galeno imponit Vefalius, qui, & palati foramina, & narium mea-

tus re&e cognouit, eorumomcia natura&loco diftantia, perfpicuefeiunxit, mo-

dum denique expurgandi cerebri non omnibus per fpe&um, admodum tamen cal-

lidum,plane&diftindeconfcripfit.QuarenequeGalenum mihi attigifle uidetur

Vefalius, aut aliud agens obiter faltem , & uix fummis labris deguft affe , quemad-

modum etiam inofliscuneiformiscenfura,maIemeafententia,detantouiroiu-

dicat . Quamuis enim aeque , omni ex parte os illud haud den fum fit atque durum ,

tamennequeidneceflariumeft,fiquidemelapfumpituit£econcederedebebat,fed

fuffecit robuftum effe ijs in Iocis , quibus cum caneris oflibus,& prarcipue cum ofle

occipitis per fymphyfin coalefcit. Hac enim parte fatis firmum,atque denfum eft .

Et quamuis neceffario id Galeno exprimere uelit Vefalius,quod addu&a ftru&ura

oflium capitis , quae cauernofa funt ; eandem etiam com pofitionem in offe illo ob-

feruare uoluerit, id ut fupra dixi non re&e conclufum fuit, neque hsec unquam fuit

e Gal. xiAe Galeni fententia , ideoque male a Vefalio explicata.Quare una cum Galeno , e os

uCpar.i^ cuneiforme,diuerfastamenobpartes,denfum,durumqueamrmabimus,eo,quod

cerebro uelut cuneus inie&us, eiufque bafis fic atque fulerum,atque ne facile com-

putrefcat . Vt neque ab eo difcedemus , dum multa, & diuerfa expurgando cerebro

loca conftituit, atque eam, qua? per offacribrofa fit,pituita» excretionem,ex defcri-

pto natura? inftitutam effe, fuarque fapientiar plurimum conuenire nobis cornmen-

dauit .

L I B E R P R I M V S. i9

dauit.Intcrim etiam taceo Vefalij inconftantiam, &di&orum fuorumrepugnan-

tiam, quodque in indagandis vtiiitatibus partium, non infrequenter halluanetur.

Quomodo enim Glandula pituita^quaecuneiformiinfidet,idipfumosabiniuria

defendet ? Quafi vero imbecillus robuftum feruet,& Herculem Hylas puer cufto-

diat . Sed haec iam fads di&a funt , pro tutela Galeni,uiri in medicina confumatifli-

mi, in quibusidpra?cipuefpeclaui,vtadinueftigandamreiveritatem,ingenia a-

cutiflima incitarem , & ineptos illos fecluderem, qui nefcio quam leuiter,fatis ofci-

tanter non in hominibus, fed in brutis illa fpe&ari referunt. Animum etiam,&cal-

car addere volui , ut difcant, qui uere mcdicinam colunt Hippocraticam, ne leui de

caufa, infirmaue fermonis fuada,aueterumfententia difcedat,fedquantupoterint,

eos amplectantur,admirentur,& a calumnijs defendantEtenim fufpicienda eft an-

tiquorum fedulitas & perfpicacia, in indagandis, & aeftimandis naturae opcribus,a

qnorum diligenda, & acutnineplurimum, uel ob imbecillitatem ingenij, uelob ui-

tae anguftiam , ha? c setas noftra difcedit,& fi quidexfefeprofiteaturillorumcar-

pendo ueftigia,exiguasquafdam fpicaseafqueeuanidas faltem colIigit.Quareeos

potius ueneremur , imitemur, & tueamur . Ver£enim antiquiffimum quodque ue-

riifimumeffe,uuIgataiam,&ueraparoemiadici folet. Iam uerorurfusinfequa-

mur propoliti noftriorbicam ,&quaefuperfuntdenariumdignitateexpediamus.

Adijcitur ergocaeteris partium harumutilitas,quodcontraimpetusnoxarumoc-

curentium,obmolisprotuberantiam,uelut obice quodaminterieclo, olfa&usor-

ganatuta,atquefecura reddantur . Naturaenimafenfuuminftrumentaoperit,alia *^ x"'de

quidemnecerebrum,quodeis eft propinquum,la?datur,nonnulIa uero,utipfa-

met a periculis , & iniurijs uacua fint. Eius generis os eft olfa&ui praepofitum,quod

£3iiou<fii$ nuncupant , atque etiam nafus totus huius cenfus propugnaculum efie di-

citur. Casterumnonminimusomnium ufuseft,quodexcrementapituitofa,qua?ad

internum oculi angulum aecurrunt,& illic impofitaglanduIareprimuntur,fora-

mine quodan peculiari ia nariumtubosexcipiantur&deducantur. Etenimdu-

plici de caufa b narium oifa,natura traiecit,ut & neruostranfmitterent,& oculorum b Gai. io.dc

cxcrementa fufciperent. Nam non raro accidit, ut medicamina inieclaoculis, ulPar-la-

alij quamprimumemunxennt,aIijexpuerint.Quoniamadeundemufum,quona-

fus in os ,ita meatus hic ab angulo in nafum perforatus eft, quandoquidem emun-

gentibus nobis per nafum , excrcantibus uero , quod confluit, per buccam excidit.

Attamen ne per angulos excrementum effluat, neueaf!iduolacrymentur,arro-

dantur , aut arhciantur oculi , natura carnofa corpora impofuit , qua: prohiberent

quidem, ne oculorum excrementa per angulos elabantur, ad proprios autem rnea-

tus propellantur . Haec igitur nares cauo fuo excipiunt, & una cum reliquis cerebri

fecibus deducunt , quae tandem uelut cucurbita quidam, aut tubo allicimus, & digi-

tisinie&is emulgemus. Eftigitur&haecnarium, poftremanumerouti!itas,exea-

rum prolixitate defumpta ; ut etiam q uod caua» fint, atque honeftum delabenti hu-

tnori latibulum praebeant. Hocautem quantum pulchritudini, &hominisciuilita-

ti conueniat, oftendunt ij, quorum facies turpi hoc humore, ingrato quodam pal- ,

Joreconfpicuo,&abominandatenacitatependuloconfpurcatur.Vfumhuncfcite

protulit au&or libri deuiuorumanatome,cuiusha?cuerba funt: tertium nafiemo-

lumentum eft, ut fit emun&orium fuperfluitatum c erebri,unde longam & eminen-

temformamhabet, fciiicet,utmucilagines acerebroexeuntescaelet, &contegat.

Atque ha» omnes funt narium utilitates , ex quibus earumdignitas&prseftantia

mire elucefcit. Id autem pro coronidehuiuscapitisdicendumuidetur,quamam

tandem harum utilitatum priorfic&naturailluftrior. Sedutincseterisegregius

maxime omnium naturae interpres Galenus fuit,ita neque hic diligentiam eius de-

(ideramus , qui quid nobis fentiendumfit,non minus accurate,quam perfpicue

oftendit. Cum enim€ea fit naturas folertia, quam fere obferuare folet , utnun- c Gai. 8. <fc

quam inftrumenti cuiufpiam ullam a&ionem praetermittat aut utilitatem , cum uf.par.6.

multaeabuno probe adminiftrari queant,proindehicquoque obferuauit,utmul-

tae a&iones fimul concurrant,fefeque excipiant,quarum omniumunicumorga-

num, au&or eft,atqueopifex . Cum enim uentriculi cerebri loco depreffo fiti fint,

atque ex partibus propinquis neceffario excrementa affluant , quare uiam effluxui

C 3 eorum

so DE CVRTORVM CHIRVRGIA

eorum accommodam in naribus natura texuit , quse ne melior excogitari quidem
poterat , cum ampla fimul & decliuis fit . Foras igitur ab intra , per narium meatus,
excrementa ferunmr ;forisautemintrouisfacultatis olfaciendipenetrat, duabuf-
que hisutilitatibus, unicum jnferuit organum,altera quidem ad uitae tutelarmad ui-
ttfcommoditatemalteraneceffaria, Sed odorum cognitionem in uita» neceffi-
tatem, Galenus, prae excrementorum expulfione retulit; Nam guftantis facul-
tatisuicem olfaclus fubit , dum exhaIantenidore,gratoscibosallediprofequi-
mur,ingratos uerdabacli,exhorremus;$: quod fine infpirationeolfaclusnequit
perfici. Sic excrementorum educlio , quse per nares adminiftratur , multo aliam ,
fcilicetcui palatus praeeft , antiquiorem habet, Quare prima narium utilitas, pro-
pter quam potiffimum faclse lunt, non fuperftuorum eft excretio, fed ea quidem ex
abundanti cerebro maleaffecloauxjliatur. Anteceditenimhancodorumperce-
ptio , & hac adhuc antiquior eft , & ad uitse incolumitatem neceffaria , aereis in ce-
rebrum infpiratio . Qua? cum ita Me habeant,fi reliquas narium utilitates his adie^
cerimus.» profeclo ilIasomnesin]commodaquaedamuita?peculiariaferri, non ta-
men adeo pra?cipua,facile perfpicimus,qualiafunt,fermoexplanatus,&perfpi-,
cuus,odoratus fecuritas^recrementorumoculiexpurgatiojmucorumintcgmen-
tum , & emun&orium ; atque unicam infpirationem , ut uitae maximum praehdium *
Jocum obtinereprincipem,omnibusque prasferri > re#e dicemus.

CAPVT OCTAVVM,

^De narium conformatione , figura ,fitu y 0 c&teris , qm in
membri organici difquifitionem ueniunt .

N a r r a t a narium dignitate,&utilitate,iam ad ftruc"tura> expofi-

tionem accedimus, partem ipfismanu operantibus & utilem , &

ILufu par!* WM f~M$Si\ nece^ar'am • Infequemur autem Galeni a ueftigia,qui ad fubftan-

tiam,adtemperamentum,adfiguram,admagmtucunem,adnume
rum , ad fitum & connexionem, tanquam ad capita prascipua om-
nem quzeftionem explicandae membri cuiufdam effentise rcuocat ..
Quare primo narium fubftamiam,pofthac casteraconfideremus. Hascminimc
fimplex eft» fed uaria,atque e diuerfis partibus longe fimplicioribus extru&a . Ha-
betenim ofTa, cartilaginem, carnem,membranam,atque cutim , ut illam offeam;
effc&cartilagineamj&carneamj&membranofamj&cutaneamhaudimmeri-»
to dicere poflimus . Omnia tamen fingillatim confideranda funt , & in primis quot
offibus,& quibus narium compages conftruatur.Parte igitur ea,quar ex fronte ena-
fcitur , & oculos inftar fcpis media dirimit, offa fingula» atque ex utroque latere na-
ribusaddita funt. Etenim &illsead totius corporis normam in dexteram & larnam
partem diffecantur . Haec fimplici harmonia mutuo fibi occurrunt,& fupra cum of-
fefrontis perovwffy&g-ty iunguntur; Et cum primo & quarto fuperna? maxillae offe.»
alateribuscompinguntur- Hisproceffus offium fpongioforumfubiacent,quina-
res ea parte dirimunt, & ab officio fepti appellationem fortiuntur . Puriciem pro^
ceffus bi , & denfitatem, haud infignem > craffitjemue obtinent , fed cum moderata
j, Gai. i i.de mollitie tenues funt , & graciles , cum Y quod minimam ijs affeclis animalia noxam
uf.par.ii?. fu5eantj tijm quod loci conditio, laeuitatem potius, quam robur atque pondus defi-
derare uidebatur. Iniquum enimfuiffet,atquea natura? prudentia prorfus alienum
in fumma corporis parte farcinam prsegrauem animali geftandam impofuiffe. Ac-
cedit etiam, quod offa ea, ab circumiacentibus oculorum orbitae offibus perbelle
muniantur. Quare neque opusfuitpeculiareijsrobur,&conftantiamaddidiffe,
quod alibi diligcns natura digenter obferuauit. Oflium horum ufus eft,ut illis tan-
quam bafi,&mlcimentonafusinnitatur;Vtcommodiusmateriamcartilaginibus
fumminiftrent , atque ut labiorum nafique mufculis fua princjpia fuppeditent , qui
apparatum quendan) fibrarum jigamentaJium expetebant. Nariumcartilagine§

quin-

LI6ER P R I M V S. j,

quinque funt,quarum dua* priores ab inferna fede nafi oflium enafcuntur,& deor-
fumadanterioraexporre&e/inuicemcoeunt. Ha?fenfimemollefcunt,atquevbiin
cxtremo nafo, in communis ligamenti naturam abierint,totam anteriorem nafi re-
gionernconftituunt, Tertia cartilago aboffeo feptoexoritunmollisatqueplica-
bilis.Hsec ab anteriori fepti fede ad interiora cedit , & in interna regione cum dua-
bus primis cartilaginibus concurrit,quibus per ipfarum longitudinemcongluti-
natur. Eius ufus eft,vt quemadmodum proceffus offium cribroforum fupra,ita car-
tilago hasc ab inferiori parte nafi foramina, pariete quodam interfecec .Tribus au-
tem hifce cartilaginibus bin$ ali^e accedunt, vtrinquefingulae, quas in ligamento-
rum fubftantiam potius tranfeunt,& inorbemnaribus circumfufa?, alarum iuga
conftituunt. Praeftitic autem e cartilagine extrema narium eflformata effe, quod ob
mollitiem , facilemqueimpulfum,vim rerum ingruentium,atque impetum elu-
dant, quodque illa fubftantia motui non minimum non inepta fit . Etenim odorum
<& refpirationis gratia,oportebatcuminfluxione, & mollitie quadam nares efle
mobiles , non duritie, atque immobilitate rigentesmeque nimia ex tenuitatecom-
plicabiles,atque flaccidas,quales fuiflent,fi uel ex oflibus,vel ex carne tantum con-
itruerentur . Quamobrem nafum natura , neque totum ofleum , neque totum car-
neum extruxit, fed mollitiem cum duritie \ rigorem cum flaccefcentia ita tempera-
uit,vt tam cuftodi«e,quam neceflitatipartiumconfultumeffet.IIlaenimfubftan-
tia, quae ex cartilaginecomponitur, ad iniurias extrinfecus euitandas aptiflima eft ,
<& ad capefcendum a&ionis munus maxime opportuna . Suntetiam nares carneae
propter mufculos , quorum duo , ut odores tetros, & uirofbs,pro voluntatis impe-
rio abigamus , nares conftringunt, alij vero duo , ad excipiendos odores luauitate
gratos, & vt aeri attracto iter pateat,illas aperiendo dilatant . Origo,& finis fingu-
iorum hiceft, Qui ampliandisnaribusferuiunt,pofitifuntextra,&amaliserum-
punt, proprium pone labij fuperioris mufculum, principio carneo, tenui,ac mem-
branofo . At vbi modice priora uerfus declinauerint , in duas fecantur ppr.tipn.es ,
quarum altera radici nafi al#infigicur,altera vero in fuperioris labij partemim-
plantatur,Mufculorum horum exortus,& propagationis modum fapientiflima
natura aCcionis etiam dignitate &neceflicateexaminauit. Quiveroaftringendis
naribus addicti funt , non extrinfecus , fed in interna narium amplitudine exoriun-
tur proceduntqucin exceriori Iatere cauitatis fuae, fubtunica fuccingentcreconditi,
tenues,atquemembranofi,&tandeminteriori alarum regioni inferuntur,quas
dum retrahuntadfuaprincipia.exinderecludunt. Cauitatemetiamnarium inue-
ftit tunica , craflitie mediocris , flibrubra, mollis, durse menyngi annexa, palato, ac
faucibnscontinua,&neruisextertioiugoditata. Hidelatiaper foramina,oculif * Gai. <, de
que nafoque communia,atquein minutiflimam difperfifoboIem,intotamna- "^^'f/^
rium tunicam excurrunt, & fenfu exquificiflimo non fine rationeillam impertiunt. et s.de u^u
Ex his icaque partibus iam enarratis , vniuerfa harium moles confiftit , quam com- i*.
mune corporis tegumentum inueftit ipfa cutis , qua? pro partium , quibus annafci-
tur, ratione , & crasfitie , & tenuitate difterc . Supra enim mollior eft', & tenuior, &
quae haud difficuker auellaturjecontra adextremum nafum, quacartilaginibus
proxima eft,tanta concumacia adhseret, vt eama fubiedispartibusuixadfitco-
pia fegregandii crafliorque ibi eft , & foljdior, quod illatn ob globulum, quem eo
loci natura efTormauit , tam altiorem,quam firmiorem efle praftabat . Depilis fe-
re vniuerfa eft, pr.a»fertim penes frontem inter oculos , quanquam uti hic , & infra
aliquando , pra»fertim in corpore calidiori, pilis eam operiri contingat . Scd nafi
temperies quaenamfit,expartiumuiatque efticaciafaciledeprehendimus. Cum
enim prsetercarneam mufculorum fubftantiam, qua? calore,&humorepcrfufaeft,
ca»tera quaeque ad frigiditatem inclinent ( frigida enim funt offa , cartilago , mem-
brana, &cutis)cumquequod ad patienciumqualitatum<rt/ft/^Wfpe&ac,ficcitas
humiditati dominetur, quod ex partium natura conftat,itaque nafitemperiem
proculdubio frigidam & ficcam effe conftituemus . Huius figura oblonga eft, parte
inferiorjlatior , ar<5tior fuperiori,fednon pranerfummum natura? artificium . Etc-
nim quod longa* fint nares , & prolixa* , haud dici poteft , quantum conferant, vel
ad occultanda,uei ad exprimenda cerebri excrementa. Sic infrontis confinio

coar^tan-

j? DE CVRTORVM CHIRVRGIA

coardantur, quoniam ampliorem explanationem in fumma parte oculi longe no-

biliores omnino prohibebant,ne aciem iJlorum &obtutum,fiquandoadlatera

uifusinfleclenduserat,obexinterieclus euerteret. Etenim (ic partes ignobiliores

cx naturse inftituto, principibus folentlococedere. Quamuisautem Iocopulfse,&

in anguftias nares coaclse videantur, id tamen ne minima quidem a&ionis, aut uti-

litatisnoxacomparatumeft,quodtantuminternisproportionepartibusadditurt

quantum extremis iufta de caufa demitur, tantaque fit, & tam efficax narium ope-

ratio, quanta illis fupra protuberantibus uix efTe poterat.Optimum vero fuit in par-

tibus procliuibus easamplas efle & capaces,vt&aptius apperhendi,& qua? fpiritui

fubeunti uiam praecludunt inepta fuatenacitate, &mole excrementa, prolici,&

emungi poflint . Quo loco referendum eft , quod etiam aeris circunflui magna co-

pia illis exhaurienda erat,quam orificijsfuisexceptamcerebroatquepulmoni-

bus fuppeditarent . Sitceautemfuntnaresinfacieimeditullio,circumpofitisundi-

b Arift.a.de qUaqUe auditus , uifus , guftufque organis. Id faclum *eft refpirationisgratia,

par.an.jo, qUam jjnea quadam fabriii , atque norrna , ad nares direclam efle decuit ; Etenim

refpirationi famulantur, cuius adio fedem inter alia mediam expofcebat, & prseci-

pue,cum in fuperna narium parte priores cerebri ventriculi incumbant . Cum enira

in illis fpiritus animalis elaboretur,cui lubfidio & alimento eft aerinfpiratus,

itaque recta nares illis fubdere conuenit , ne fpiritus ob itineris flexum euanefce-

ret,aut alio diftraclus parcius accederet,fed expeditius,& copiofiuscerebrum fubi-

ret. Obferuauitnaturaalibi, vtminimovisecum difpendio, rec~tapartibusijs,qui-

bus famulentur, duc-tus fuosimmittat, nifi propter ingentem utilitatem finuofos,&

inflexos, vt fit in uafis fpermaticis,&quajmammiiIisdicantur,circumducieos,

oportuit.Eundempofitum,& odorum,&excrementorum natura requirebat,util-

los quamprimum ad fenforia fua nares deferret, hsec vero e loco,in quo prouene-

rant, abfque mora educerent. Nafus igitur recto duclu prioribus ventriculis cere-

bri fubijcitur,vt tamaerem,&odores lumminiftret, quam excrementa in cerebro

colle&a abducat, Huius conftru&io, fi quis acrius intueatur,gemina efle videbitur.

Namutrinque,quiaeremexcipiunt,haudcontemnendicanaleslunt,unointegu-

mentoeoque continuo circundatij Quarcquod ob uiciniam arclius compadti finr,

fimplexorganumatqueuniforrnejnon re&econfideranti uideri poflit.Includuntur

h Arift. z.de autem nares hilceanguftijs, quoniam fi aliter fitaeeflent , & b quemadmodum au-

par. ammal. reS)CJiftracla?, haudquaquam fuo ofTicio,fungerentur,neque fenfuum obieCra ex in-

ftituto adminiftrarent . Atque cum ventriculi priores cerebri gemini fint, & angu-

fto adeo loco, ficuti nares, conclufi, itaque & hafce semulari, quarum partium mi-

niftra? funt, conftruftionem decebat . Adde quam decenter,& facile?elabentem pi-

tuitam hoc pacto fubtrahamus , atqueuna opera , quod naribus inuicem diremptis

fieri non licuiflet. Summaigiturcumrationenaturanaresaliquaratipneardas,

& arclo loco pofitas hominibus addidit,quarum magnitudo,confiderata faciei

amplitudine,pars eius tertialongitudineeft. Idautemincorporibushaudmon-

ftrofis , fed natura fymmetris credendum eft , atque fi quid , uel excefserit, uel de-

fecerit id extra natura? limites cenfendum ■ Connecluntur tandem nares,cum par-

tibus undique circumiacentibus, oculis nimirum,oflibuscribrofis,maxill3efupe-

riori,offifrontis,palato,& linguar membranaefuccingentisfubfidio. Neruisve^

ro tertij paris * quafi catenulisexcerebroappenduntur,&poftremumgenisat-

que labijs cute ipfa,commum corporisamiculoconiunguntur. Atquedehisha-

&enus.

CAPYT

I

LIBER PRlMVSi SJ

CAPVT NONVM.

^De labiorum dignitate , & compofitione ]

R o x i m e a naribus , labiorum hiftoria fefe nobis offert, Cum quod
ha?c partibus illis vicina,& nonnumquam fubfidio fint, tum etiam,
quod non infrequenter digladiantibus,a!tiusadac1:o ferro laefio-
nem incurrant. Maximaigitur,utremaggrediamur,&primala-
biorum dignitaseft, quodIocutioni,pra?ftantiflimaehominisa<5tio-
ni feruiant . Haec enim nobis fola propria eft , & menti proxima, a
qua uelut fplendidiffimus a fole radius,aut limpidiffimus cx fonte riuus promanat &
deriuatur . Hinc Pimander intelligentiam * fermonis fororem effe ait , & utrorum- ? Her. Trif.
que mutua orficia . NamnequefermoabfqueintelIeclionepronunciatur,neque m Punxa«*-
intelleclioabfquefermoneadhominespropagatur,folaquefunt,bqu3eDeusfo- & H«- Trif.
li homini ex omnibus animantibus largituseft,eiufdemcumimmortaIitatepra- m Pim* caP*
mij, & quibus, fi quis recleutatur,nihilabimmortalibusdifcrepat.Certeha?ca(5lio
anima;nofta eft pra?cipua,quoniameorum,qu£menteconcipimusinterpreseft,
atque nuntia , cui praeftanda? fubfidio funt labia, q uas caneris animalibus dentibus,
& fanguine praedicis licet concefla fint , ad eum tamen, vt in homine, perfeclionis
apicem , quamuis fingulis,pro animae fuas rationeapteconformatafint,nequa-
quam deuenerunt . Ergo propter hoc labiorum officium , in facris literis merbi di-
uini nuntij fub labijs comprehenduncur, qua?fponfaeecclefiae fingulari , & com-
modo ,& ornamento funt . Sic in cantico e habetunficunt uita coccinea labia tua: cicCant' caH"
&fauusdeftillanslabia. Nam pereosd populofuoDeusloquitur,perhosaeternae d^D. Greg.
uita? verba proponit, fi ad fidem paruulos erudiunt, fi ad conftantiam adultos Mag. fupra
confirmant,per hos errantesreducuntur,ha?fitantes ftabiliuntur,hisfcriptorum cant,canc'4,
occulta ,& myfteriorum arcana manifeftantur. Eundem labiorum vfum praeclare
philofbphuse innuit,dum in ha»c uerba prorrumpit: homini mollia, carnofa,& quae e Arift.i.dc
feparari poflunt,labiaadiunc"ta funt,cum dentium tuendorum gratia,tum et potiori ?u*mm'i*»
caufa,utilli bene eflet.Nam adufum fermonis ea quoque faciunt.Sermoenim, qui
voce promitur,ex literis conftat.Ergo fi lingua talis & labra humida,atqueagilia no
eflent,maxima harum pars exprimi non poftet,quippe cum literaepartim lingua pro
ducantur , partim labris comprimantur . Verum quoniam literae oes certo quodam
labiorumotu proferuntur,iilae profe&6 euidentius opera eorundem requirunt,que;
aut compreflione,aut in orbe circundu&ione defiderant.Huius generis funt Q. & V.
alterius veroB. F. M. P. quoru illa Iabijs in orbe etfiguratis exprimuntur, haeccom-
presfione eoru eliduntur . Talis igitur lab iorum dignitas eft,& utilitas,ut fapientiffi-
mo,& prudentiffimo animaliumhominiconueniant,quoniam&eoruma&iofa-
pientiae & prudentia» index eft, & mternuntia. Vnde rec~te locutionis organis annu-
meratur,qualiafunt,osf uasgeneraleorganorum fermonisin homine,& uocife- jeAll„a°tr Ilb_*
rationisin brutis , dentes, labia, palatum, linguaJcoIumella,& tonfilla» . Verum in llor.an
gratiam tantas aclionis, natura non fatis admiranda.quam plures mufculos, eofque
fumma diligentia & iucundauarietate,connexosimp!exofqueconftituit,dequi-
bus infra fufius agemus. Non autem poftremo locoponenduseftillelabiorum
ufus, quod fcilicet dentes contegant, & quodam quafi uallo muniant.Hisenim uis
occurlantiumcorporum eliditur,& aeris paulointemperatiorisimpetusrefringi-
tur . Vnde dentibus non minima fecuritas accedit, & praecipue quod illorum can-
dor,& uenuftas conferuetur,quem aeris fceditate, & immoderantia perire a-
lias necefsum eflet. Cum enim gingiuaeobmollitieminiurijspropulfandis,non
fatis firma? fint,itaque peftis haecaltiusfefeinfinuaret,&ferpendointimiuspar-
tium illarum fanitatem deftrueret , ni Deus , & natura hunc obicem interpofuiflet.
Quare illa uehementer admirandaeft,quoduniorganototaclionesadiunxit,&
plures acliones quam organa extruxit,cumabunoorganomulta?ac1ionesrec1:e
proueniant, & pluribus aclionibus organum unum probe fufficiat. Sienim tot
nobis,quotacl;ionibusopuseft,eflentorgana,nonnulla partium confufio feque-

retur,

54 DE CVRTORVM CHIRVE.GIA

retur , unaque alteram in operando impediret , quod cum declinare natura uolue-
rit, quoniam id fua? prudentia? nonconueniebat, quarepartesnon adionum nu-
mero , ied eorum pondere, & ualore commenfa fuit . Quapropter labiorum natu-
a Arift.a.dera a ciuri ad tutelam , & falutem dentium adiunctaeft,tuminhominibuspotiori
par.anim.ytf. £Q rallfajUC iil0rum ope verba faripoflimus. Vt etiamlinguahaudfimilisatque
b Arift. ibi- «$is animantibus, hominidataeft,fedidonea,qua b ad duplicem acftonem ute-
dem. retur,tam ad perficiendos fapores,quam ad formadum fermonem.Dentium etiam

fceditatem atque immunditiam,fummouentlabia,quonihilaut inhoneftius , aut
turpius effe poteft , (i quidem oculos hominum fubeat. Quid enim deteftabilius eft,
quid odiofius,quam dentesfcabros,exefos,putidos,ferrugineos, &roftratosin
communi hominum focietate detegere ? Hoc uitium ingens certe eft & abhorren-
dum,quod plurimum ab noftraconfuetudinehominesarceat,cuinaturaproui-
da , & qua? femper quod melius eft perficit , hoc velamine I abiorum oppofito , re-
t Auiceti. li. mediumauulk. Eiufdem ordinis utilitaseft, quod c denteshoscooperiant, & ad-
3.fen.8.trat. ductis inuice oris aeris ingreffum prohibeant , dummodo ex natura? decretis homo
d A " v gubernetur . Etenimquamingensnoxaa($lionumuitaIiumIiperosrefpiratiofie-
dem. ret^impedimentumueaccederet^fuprafatisdeclaratumfuitjvt&indecorum d &

inuenuftum effet, (1 per dentium interftida faliua hinc inde profufa difflueret.Nam-
que & ha?c labiorum utilitas eft, ut faliua? effluuiumreprimantatquecoerceant,
quod quam ingratum fit , quam abominandum , infantes in cunis faliuantes, & qui
arida ora nequeunt cotrahere fenes oftendiit, His additur alius ufus,quod exertis la
bijs atq; ad fuperiora ualide propulfis,nares occludimus,[atque quo minus cerebru
e Gai. io.de feriant,funeftosodoiTsabingrefTuprohibemus,fic c cibumiam dentibuscontri-
u -par-1 • tum ^ & huc illuc in palato circumuolutum, labijs probe continemus,& eorum ope-
ra in mafticandis , &-conterendis.dapibus utimur . Non minus euidens atque ne-
ceffaria eft labiorum utilitas, quod exmaternis mammillis,ubi folidioriscibi non-
dum capaces funt, quafi per quofdam tubulos, infantuli lac alliciant, & ualide exu-
gant j Huic a&ionihaudabfimile eft, quod adultiores dum potum fumimus,extre-
ma poculi ar&e &concinneapprehendimus,&liquoremillum,alioquinIubri-
cum,pro uoluntate noftra uel abigimus,vel emulgemus.Quo pacto non mcommo-
de delapfum a cerebro humorem^eumque e pe&ore f ublatum,harum partium ope
eructamus, & longe a nobis rejicimus . Qua? utilitas fane non afpernenda eft,fed ut
alianaturaopera, magnifacienda,quaeut neque cssteras partes,itanequelabia le-
f Gai i de Por*s ^"'^" uenu^at^s x^\ UIt expertia.His enim & decorfuus in eft,& pulchritudo,
ttfuparaj. additamentum operis,& naturse luxuriantis fpe&aculum,qu£ quidem nullibif ne-
gle&aiacent, fedtamen in membris quibufdam , aba&ionis praftantia obfcuran-
tur, Non enimformcedecusnon manifefteapparetinauribus,in pra?putio,in na-
tium carnibus, quarum turpitudinem , fi excarnes fint iimiajdemonftrent, quod ta-
men in oculis adeo ab actionis nobilitate & ufu fuperatur , ut rationem eius natura
minime videatur habuiffe ; Sic multis in partibus ornatus negligitur , vt in nafo, in
labijs, & in alijs fexcentis. Non tamen adeo pulchritudo hoc ioci abiecta ,& profli-
gata eft,quin fefe fuifmet prodatindicijs. Norunt Jabiorurndecorem,pr3ecipue
amantes,quibus ofculis nihil carius,nihil fuauius,nihii optabilius , denotant id,qui-
bus labiaexcifafuntjiddemonftranttumentes ora Aethiopes,patetidexalijsla-
e Piin. ii. biorumvitijs,'quibuss aliquibroici,labernes, aliquilabeones, &chilonesdicun-
hift.nat.j4- tur . Veruntamen omnia haec unica oratione princeps Auicenas comprehendit ,
h Auicen.ii. dum hsecuera habuit, Duoh labia,ait, creatafunt,ados,&dente5Cooperiendos>
3-fen. s.cap. acj decorem, ad retinendam faliuam,& vthominibus ad efformandum fermonem
auxiliofint.His ctiamadditvir ille clariffimus,quodanimorumaffe(aus,&natura-
les inclinationes , eadem labia nobis pramuntient, quorum ratio , ex phyfiogno-
monicis fontibus petita talis eft . Quibus in ore maiori labra tenuia funt, vt inferio-
ribus adiicianturfuperiora his magnaminitatem?& leoninamfortitudinem fignifi-
cabunt,inminoriver6ignauiam,inhumanitatem,moleftiam,impietatem,&per-
fidiam . Quibus ex idu labra fupra dentes caninos attolluntur, hi peffimorum mo-
rum funt, acclamatores,iniurij,conuiciatores,& mordaces . Qyibus totum os pro-
teiiditur,Iabraquefuntpinguiora,rotunda,eKtrinfecusinuerfa,undechilonum,Ia-

beohi:m-

LIBER PRIMVS. is

beonumque coghomina, Si moribus & operibus fuini funt. Ar inferiori labro fi fu-
perius fuper adijckur,hi prudentiores iunt; vt & non prorfus malLquibus labro la-
brum prominet, fed vani , & ftolidiores . Labiorum igitur venuftas gratiflima eft ,
vtiiitasexcellentiflima,dignitasampliifima ; Hisautemaddereconuenit, quo pa-
clonatura fagaxeorum a&ioni, expartium compofitione ,callideprofpexerit,in
quarum numero,primolabiorum fubftantiaeft, extrudaearatione&compacla,
vt illam* autmuiculumprocute,autcutem mufculofamiuftevocaueris. Nam& a Gai.u.de
moueri ipfam motu uoluntario,& multo durioremeifealijsmuiculisoportebat, uf- p^-1?*^
unde ex cute,atque mufculo,totis inter fefe mixtis,& confufis,labia animalium con ^11"'1 y*
iteafunt.Quamnatura*nb adeofingularem,&eximiamhacdecaufaobtinuerunt, b GaL4.de
vt ea contrahi , diftendi, conftringi, laxari , defle&i , a fitu fuoauerti , ac tandem ^^m-$-
eo conuerti, quocunque vel edentium, vei bibentium , vel loquentium , vel aliam
quandam fun&ionem obeuntium vfus vocauerit. Huicautema&ioninaturava-
rios praefixitmufculos,cutanea? labiorum fubftantia?ufqueadeoimplexos,&infi-
neconfuios,vtocutatiffimi euiufque &peritiilimidiligentiameffugiant, Quam
compofitionis rationem ob feruatam effe credimus , ut abfque mora , & celerrime
in fuo officio Jabiafint, & vt motus eorumhaudcunctanter, alteralterumexcipiar.
Videntur tamcn mufculi illi , fi quis feduld operetur , a principijs fuis diftincli& re- c «j .
gronefepaLUtiefle,quorum numerusiuxta* Galenum,& Vefalium^quaternarius fcui diir.t""*
eft,at fecundum,Fallopium cnouenarius>euiautorimeoiudicio,maiorfidesadhi- d Dcfii.de
benda eft • Primum crgo mufculorum par,ortum habet a membrana carnofa,quae hu™-feb-3:
in regioneceruieis, ipiaae, fcapularum,clauicularum, offis pe&oris, carneam natu- \t ^ll^,
ram lenfim induit,&fibrasrecla iurfumduclas emittit.Muiculi hi lari funr,tenues,ex «de*nus.faci.
utroque latere finguli adfacieimediumexporredi, inmentumlabiaqueinferti,
nonnunquam tameh in ofla malarum,& in radicem nafi3quandoque etiamad au-
rem ufqueimplantati, qui quemadmodum illas,itaparteshas,ubiubihidu&us
mufculorumadfint,mouerepoflunt,eoid3icetmotu,quolabrumprocliue,exiften-
teinteriminferiorimaxiilapenitusimmobiIi,deorfumattrahimus.Hicillemufcu- f - . , ,.-
us eft , quem peculian nomine/*v&> A^ -5rA*7w^a Galenus * vocauit,cuius particula «nnciii^,
qu2edam,eaque^ caeterispaul6craffior,in maxilla inferna , ad mentum infefitur, vt
cseteros mufculos,qui huic parti imperant,in agendo promoueat . Secundum mu-
fculorum par,^que acprimummembranofumeft,uarioquefibrarumcarnearum
implexu intertextum , quod totam , quam inflamus, buccarum regionem comple-
C^itur,oriturqueamaxinaefuperiorislongitudine,porrigjturque,adradicemgin-
giuarum, fecundum maxillaeinfcrnaelongitudinem.Hos muiculosoblinit,quaeoris
amplitudinemtflueftittunica,tamvalidepartibusconnexa)q,quodnunquam illa-
cera auellipoifit.Mouenturillismalae nunc furmm,nimcdeorium,nuncantrorfum,
nunc retrorsul. Tertiu vero par mufculoru,ab ofle maxillae fuperioris oritur»carneo
pnncipio,quioblique defcendit , & in labij fuperioris laterainferitur,quaspartes
eriam furfumobliquecontrahit. Quartum par ab inferiori maxillaprorumpit,de-
duciturque poft ha»cineamIabijspartem,quodfrenumappelIant, quamdeorfum
trahendo mouet . Quintum par,q uod labij fuperioris partem,una cum ala nafi fur-
fum reuellit, aboffeo ambitu oculi,3nec non ex cauitate circa nafi dorium educitur,
& refta progreifum partim in alamdefcendit, partimin labium fuperius, ubi genas
iunt , implantatur . Sed ab extremo narium ofle iexti in ordine mufculi exordium
fumunt, quimembrana interna fufTulciuntur,&inuItimamalamdefinunt,quam
ad fua principiafurfum retrahuntjHi muiculialijs nequaquaquamcognitifuerunt. *
Diuerfum eft ab illis, quitertia?, & quinte^ muiculorum regioniinterieSi funt,fepti-
mum par mufculorum, quorum principium eft, a cauitate illa, qua? malis iubijcitur,
unde ad labium fuperius deferuntur , & qua parte frenum eft , tandem inferuntur .
0<5tauum par carneum eft , explantatum circa radicem pinnarum nafi . Has , dum
afcendir,ampleclitur,&fublatumadangulumnariumimmittitur.Hismufculiscum
fexto pari alas nafi expandimus . Nonum tandem mufculorum par atque ultimum,
conftat ex indigeftailla,&carneamoIe,ex quautrumquelabium conformatur,
circacuiusexamen,vt& de reliquis,diuerfa eft& multiplcxaudorum opinio,cum
quod labiorum motus ob uarietatem non aeque pateant , tum etiam quoniam tan-

tus in-

5«

DE CVRTORVM CHIRVRGIA

. -■■--

tusinuiccm fibrarumcomplexusefhtantaque cum ipfacutemufcuIorumaffu:fio,&
coalitus, ut & oculorum aciem> & manuum promptitudinem effugiant . VoJuimus
tamen mufculorum horum enarrationem ex Fallopio petere,quodeamagisad
Verita tem accedat , Labiorum vero temperies calida & humida eft,cum quod mu-
fculiscaIidis}&humidis,tumquodexcute,partiumomniumtemperatiflima,extru-
claconiient.Suntautemcutiquadantenusmo]liora,&mufculi$ reliquisduriora,
quorurn extrema fumme rubent,velpropterfanguiniscopiam,uel quoniamil-
la indefcfsomouericontingit. Namdumedimus, dum potamus, dumloquimur,
dum excreamus,quamprimum partes excalefcunt,quibus excaIefacTis& fpiritu«>&
fanguis, rubedinisfedesallicituratqueattrahitur. Accedit pra?terea,quod runica,
qua? labia extrema inueftit , tenuifiima fimul& pellucida fit,vt mufculorum fpjcn-

dor, uelut per vitrum, aut lapidem fpecularem tran fpareat . Sunt autem geminaia-
bia , cum propter oris incifionem , tum quod duplici dentium ordini velamina &

propugnacula fint. Sic etiam magnitudine uariantur quar quandoque tenuis,& exi-
gua eft,quandoque tumens & craffa,ut & eorum figura,quam:Ob multiplices & di-
uerfps motus , diuerfam etiam , & multiplicem efle contingit j At inquiete dentium
conftrucTionem, & figuram,quor.um cuftodes funt, re#e aemnlantur . Connectun-
tur tandem labia, ad malas,ad nares^ad mentum,membranis,$c ligamentis^vincu-
liscerte tenaciftimis & robuftifilmis . Atqueharceft nanumfriftoria>quantum po-
tuitbreuibusexplicata. ' ] *

■ ■

■

■ ... * ■■<:■

I

CAPVT DECIMVM,

.■■„ _.

^De dignitate aurium ,&earumcon?tru£lionc .

. ;.: ;

, . ■ ',,-■

..'...'; .

% Arift. i.de

hift. animal.
ix.

fe Arifto. de

fenfu & fen-

£li.i.

c Plato h\

Tim.

$ Hor.Epif.

x.

« Apollo.
Rhod. J.ar-
gonauc
f I. Reg. 16.
g Plutar. m
Muuen. Ho-
«ler. Iliod.i.

E s t r n a t iam fermo nofter,ad traclationis illius perorationem ,
qua? eft, departium praeftantia& ftruclura > quas reftaurandasno-
bis propofuimus,fi tamen,qu£ deauribusexponenda reftaot,prius
abfoluerimus. Sed quoniam nobis de extimapartehiuusinftru-
menti contemplatio inftituta eft,& quam philofophus * auriculaz
nomine infigniuit, quod operis noftri pars aliquota fit;attamen Vt
diu iam trita via incedamus,& ledionemhanclblitamultarumrerumvarietatc
condiamus, paucis qua?dam deaurium dignitate,atque.in generediceredecreuL
mus . Aurium ergo dignitaseft^eximiacerte.&illuftris^quod fcientiarum dogma-
ta fideliter per eas inftillcntur,paruoque negociouirtutumprtfceptionesprobe
inculcentur. QuareauditumAriftpteles b &Plato, c difciplinarumfenfum,&ad
philofophise cognitionem conceffum eflfe, ingeniofilTimi homines referunt. Cer-
tum equidemeft uifum fenfuum omnium effe aclione acerrimum , cognitione per
/picaci(Iimum,experietiaueracififiimum,at no omnibusoccultarum reruminuen-
tio data eft, neque ad variam adeo,& implicitam cognitionem etas hominis fuffi-
cit, Ideo ad fapientiam, fcientiamque capeltendam, ipfa vifione auditus multo ac-
commodatior eft. Etenim perauditumprima feminadcclrinarum , inteneliain-
genia inijciuntur,per auditum ex opinionum communicamiaincrementaacce,-
dunt.-perauditumquafiferuenticulturajobingcniorumcollifionemj&difputatio-
nisconcertationem,veritasexcutitur,quacognitioquaruisadoIefcit,atqueperfi-
citur.Huic ergo fenfuitam praeftanti,auresip(a? fpeculatores,&miniftrifunt,quod
etiam Poeta ille innuit,cum ad fapientia? frugemomcioauruimindotfosvocari
differit.

ISlerno ^ adebferusejl^ quinon mitefcerepoflt
Si modoculturafatientemaccommodetaurem .
Ad ha?c etiam refertur,quodfuauiftimamillamharmoniam,dijfquehomini-
bufque gratiffimam , fonorum concentus, &vocummodulos,auribus percipia-
mus , quo quid iucundius , quid delecTabilius , quid homini conuenientius efie po-
teft^Hisferos e hominesad manfuetudinem Orpheusreuocauit,his f regemSaul
ab iminundis fpiritibus Dauid uindicauit,his g medicorum opinione morbi abi-

guntur,

L I B E R P R I M V S. 37

guntur,his animalia bruta, quod Arion Mitylenaeus oftedit,alliciuntur,& vt femel
dicam, D3»c iumma falus, hoc optimum remedium, quo a cor noftrum cdentes, cu- * Cicero. 4.
ras,triftitias,foilicitudines,inftar Pithagorei ex animo noftro explodimus,& ad tra- Tuicu1'
quillitatem , & lsetitiam mentem reuocamus . Tanta igitur aurium dignitas eft, tan-
tautilitas,quantam ncmofatispoflitperftringere, quarum praftantia?,&illudex
Aegyptiorum myfterijsaccedit , quod eas b obecuentiaefimulacrum hominesilli b Pier.7.bi«
extare voluerint. Quodetiam exfacra c paginaconftat,dum fecundum antiquae ^lcu.s.
legis folennes ceremonias,in facerdotibus facrisinitiandis,extremumauricuke
dextra? Aroni , & rTlij eius , immolati arietis fanguine ex iuiTu Dei Moy fes contin-
gebat , quo fa&o velut figno quodam ,& monumento intelligerent facerdotes, (e
diuinodiCtoaudientesfore,&munushocperpetuum coram Domino obituros ef-
ie . Vc enim ex inobedientia parentum noftrorum , & paradifo expulfi, & omnium
rerum egeni fa&i fumus,ficexobferuantia mandatorum Dei,tum boni amiffi
pendet recuperatio,tum ad patriam,qua exulabamus,aditus patet . Auribus etiam
apud H.braeos illa indigna feruitutis nota imprimebatur, ut ea maxime conTpicua,
&oculishominumfubie<5iaeiTet.Sid dixeritferuusdiligoDominummeum,&uxo d Exodi.tr.
rem,ac Iiberos,non egrediarliber,offereteum Dominusdijs,&applicabitad
oftium, & poftes, perforabitque aures eius fubula, & eritei feruusin feculum . Vo-
luic enim Dcus , vt eo loci , quo potiflimum nobilitatis , & decoris argumenta, ap-
peniis magnipretij gemmis, ingenuihominesoftenderent, illinempe,quigratam
adeo libertatis vocem audiri noluerint, haec turpia , & illiberalia perpetuae feruitu-
tisftigmatacircumferrent. Auresetiammemoria?confecrat«efunt,quodapplicato
ad aurem digito antiqui fignificabant . HincMaronianumiliud.

Cynthius * aurem. c virS- «L

Vettit , & atiwonuit . *"

Sed inde huius hieroglyphici ratio profluxit , quod teftes in ius rapturi > teftium
auriculam,memorefto,dicentescontrec1:abantHucallufitOuidius.

Si quiderit de me tacita quodmente loquaris, ( Ouid.

Pendeat extrema moUis ab aure manus.

Verum ex phy fiognomonicis , qua* partem fane commendant,iudicia ha?c funt.
Aures tenues mmores , & ueluti drcuncifae, fatuum , callidum , malitiofum deno-
cant, craffae, magna?quefurdaftrum. Extantes prxfentaneam docilitatem,manfue-
tudinem> benigni tatem, vt preifae infcitiam,& ruditatem fignificabunt . Quadratae
Vero ac mediocriter magnseinaudiendo argutiffimum. Sedaliquandoacceda-
tnus ad eam partem, quaenoftrioperiseft, auriculam fcilicet,cuiusdignitateme-
tiam fingillatim perfcrutari licet . Huius vtiliras eft,vt ab externis iniurijs auditionis
organum tueatur , & vt fonos aliquo pacto excipiat , & exceptos ad meatum audi-
toriumdeferat. Nam 5 quemadmodum fuperciliorumpilos,fupraoculosnatura g Gal. n.de
conftituit, qui priores, fi quid in ipfos deflueret, exciperent, adeundem modum,& ufupar.iu
auribus apponere voluit propugnaculum,quod tamen illius obicis magnitudinem
cxcederet. Eteniminoculis,quos fublimi locopoficoseiTeoportebat,nonma-
gnum adeo uallum appofuit , at e contra in auribus ingentem fatis molem conftru- 4

xit , quoniam illud oculorum aciem magnopere obfcurabat,hanc vero non modo
fonosnonillabentes prohibere, fedinfuper etiam fonum aliquemfunderedece-
bat. Huius rei Hadrianus Romanorum conful teftis eft locupletiflimus, qui fenfum
hunc cum laefum haberet,manus cauas,quo audiret facilius, apofterioribusad
anteriorafpecTantes,auribusobtendebat. Huccedit,hqu6dequi,afini,canes,& h Arift. z.de
animaliacanera,qua2magnasauriculashabent,eas fempercircumagant,acadfo- Par- animai.
nos,&vocesinflexasconuertant, earum partiumufumabnaturaedocTa. Harum \ rGal nde
fubftantiamnaturaelegit, nequeduramade6,utfuntoffa,nequepenitusmollem, uiUpar.i*.
Vt carnem, fedquodinmediohorumeft,cartiIagineam. Aiterumenimduorum
accideret,vtautrumperenturauresfacillime, autvtcontunderentur,pra?terquam
quod id neque pulchritudini earum conueniebat , Nam i\ molles nimis & tenues
elTent , coniiderent exquifite, & qua flacci notantur, noxam incurrerent, dura? ve-
ro atque crafearreda? femper & extenta? rigerent. Huius igitur generis fubftan-
tiahoc peculiare habet, quod futis commode partes fubiecTas defendat,vt qua? ne-

D que

i* DE CVRTORVM CHIRVRGIA

quecomminui^nequecontundi^quemadmodumdura^&friabilianequeincidi,

j nequerumpi, vtmolIia,&carnofaqueat,quodquenecco]labendo fub(idat,cum

ad excipiendos fonos hiet continuo , nec vfque adeo arrigatur > q uo m inus in ada-

ptando piIeo,aut accommodandacapitigaIeacomplicari,&fineofFenfionein-

torqueri poffit. Qua? omnia cum vtilitate,& pulchritudine earum partium maxime

confentiunt. Sednondefuntanatomicorum,quiauribus,vcobfcuremoueantur,

quandam mufculorum fubftantiam afcribant , quod cum rarum ficatque infolens,

itaque aures penitus cartilagineas,& communi corporisintegumento compre-

henfas, omnique motu orbatas ftatuimus,& re&e decernimus. Quoniam , & pra?-

A Sal.n.de terGaIenum>a&Ariftotelem,b immobileshominifa&aseffeauresPliniuscetiam

ufupar.n.& arfirmat. Si praecereaadremperiem refpiciamus, aures certe licca?, & frigtdse fue-

i6.ibicU. rintjcumfubftantiasilliusnatura&ratioquascartilagineaeftidnobisper/uadeat.

ftor.anim.n" Incerfecanc autem capitis orbem aequis portionibus,& medium ibilocumobti-

c piin.iib.u. nenr. Auditurenimnonmodo per dire&um, fed& undequaque. Qua de caufa

h1ft.natu.34- non vt caeteris animalibusin vertice,fcdinoculorumorbepo(itae,funt,neque vc

reliqui fenfus ex anteriori parte, fed ad latera ,atquee perpendiculo ipfis malleo-

d Laft.de o- lis . Quarum numerusgeminus eft,cum quodd vtriufquelaterisunafitfpecies.tum

pificio Dei. etiam quodcaeterac fenfuumorganadupliciafint. Illudenimuenuftatisfpeciem

^ar^tiin^ao cornmendat, hoc vero hominem ipfum ,cuiusaltera parsdextra eft,altera fiuiftra,

f Gai. 11.de numeris fuis abfoluit. Verum enimuero effecit f actionum perennitas, quod fen-

uf.par.ip. tiendi inftrumenta exneceffitategemina.&exutroque latere fingula pofita fint.

Nam cum aclione vitam ipfam dimetiamur, qua illsefa vita conftans eft , & fuper-

ftes,& qua fublataprotinus,&neceffarioconcidit,itaquevtfalutioperationum

confultum fit , ita corporis fenforia natura extruxit, vt fi contingat noxam alterum

incurrere, nihilominusin altero, quod ill^fum fupereffet,aclionum robur faluum,

g Gal. s.dc &perennepermaneat.Namprima, s &maximecommunisgeminiorganiratio

uf.pflr.10. eft,vcfi vnum eorum affeclum fuerit,affe&i vicem reliquum fupplear. QuodSmyr-

na?i cuiufdam iuuenis exemplo, cui ad anteriorem cerebri ufque uentriculum, uuU

nus ada#umfuerat,diluddocommonftratur. Auriumueromagnimdotalis eft,

qualem nemo quis eftingere poffit meiius,adeo fymmetra,&aptafuisvfibus.

h GaLi^dc Namhominibus h auricularummoles,quanta, uelequiseft, velafinis.incommo-

ufipar.iz. da fuiffet , dum capuc auc pileo, aut galea, aliifque in tegumentis obuelarent, q uod

non raro facl:urierant,quandoquidem&inequisbeIlicofisminores multoaures

afinis habentibus,eamagnitudomoleftaeft,fialiquandocaputilliscontegirnus..

Prasftiterat igitur aures m hominibus furfum extendi , rantumque meatibus extare,

quantum nunc extenfa?&explicata?funt,ita enim fimul adfonanc,meatumque

operiunt,fimulautemnihilimpediunt,quominusquiduiscapitiinijciamus. Ha-

rum partium figurae duplex confideratio eft, vel qua uniuerfa? auricular, & anticam

& pofticam partem comprehendimus, vel qua aduerfam tantum refpicimus . Ete-

nim internorumuoluminumearatioefhut minusnocumenti,fiquandocompIi-

i Gai. n.de cari contingac, auresexciperentjquemadmodumj&^quodconcauasfimul^&con^

uf.par.iz. uex£e funt){j quidmeatuiincidit,abingreffuprohibent,&peculiarequoddamin

patiendo roburacquirant. Namrotundumabiniurijsomniumremotiffimumeft.

Jgitur ad utrumque eorum mulcosauresanfra&ushabucre,cumedmodomagis

conuoIuantur,atqueinfeipfasrefidant,quamiifimplextoca,&uniformisutraque

fuiflet. Connecluntur uero cu offe occipitis, atq ue offibus pecrofis,in quorum cen-

tro meatus auditorius exculptus eft,membranafimulatquecuti,communitotius

corporis tegumencojacque ha»c de auribus ; quarum natura, & ftruclura confidera-

ta , tandem aliquando uela concrahimus, cum de dignitate, & compofitione, qua-

rum partiumnobis quseftio propofitaeft,fatis fuperqueuerbafecerimus. Enimue-

ro ad artis concemplacionem , quas illas parces reficit, digitum propius admouea-

mus.

CAPVT

L I B E R PRIMVS,' 39

C A P V T VNDECIMVH,

Qu& dicantur in humano corpore curta, in quibus curtorum chirur-

giapofitafit , quonam affecluumgenere contineatur, & ad

quam medtcwapartem hic liber referatur.

jga! E c v r s o igitur prope fpatio vniuerfo, defaciei dignitate,&pre-
ftantia , atque mox enarratis , narium, labiorum, auriumque doti-
bus> agite nunchuiusdecurtischirurgia?,uadofummare,&adhuc
omnibusmortaIibusintentatumingrediamur,vbi proingenij no-
ftri mediocritate ita curfum moderabimur,neabreptivaftifIimis
huius pelagi flu£ubusincautenofmetconcredamus,fedvtterram
prope , in tuto , ac tranquillo uela facientes , iter noftrum emetiamur, atque ad vo-
catumtandemportum ,laborisnoftrimetam,appellamus. Anrequam veroad de-
claranda huiufce chirurgia? principia accedamus, quibus nimirum primordijs , pri-
ma artis huius momenta ca?perintoftenfuri, poft pohtisca?teris, ea priustradere
decreuimus, in quibus totius noftri de curtis reftituendis negocij cardo uertatur . Id
autem fummatim , & fufpenfo pede peragemus, cum quae ad initiu huius artis refe-
runtur, ea faltem digito, uraiunt,comraoftraiTe fufhciat.Canerum ne prima hxcfi-
ne arte noftra fit emiflio . quid curtorum nomineintelligamus , denuntiare opor-
tet.Curta feucurtum,h Grammaticosconluiamus,idplanecft,quod breue&pufil-
Iumeft, utapud Horarium.

Nunc* mihuurtofi luet modo a Hor.

Velfi hbet % ufique Tarentum .
At vocabulum hoc ad non nullas corporisnoftripartesmuti!atas,&anatiua
quawitatedeticientes,a rebus paruis deduchim.& commode tranflatum fuit.Quod
exGalenocIanf!imepatet,quiea,b qua?inlabijs,inauribus,velin nariumalisde- b GaI- **•
funtKohMnctTcc gra?cis , latine vero curta vocari refert, cui interpretationi clariffi- srmmcd Isl
mi quiquecmedicorum,nonleue,&fpernendumfurTragiumferunt. Naresigirur, c Ceif.hb.7.
aures, & labia, quacun que tandem occafione detruncata f uerint, curtorum appel- caP 8K& Ae-
latione recte dengnan poterunt. Horumrefarciendorumratioineopotiflimum ^ ' i*,eaP#
confiftit,utmateria? apparatus,&eiufdem locus in promptufinc, vt partibusmuti-
latis materiaconnectatur, atque vtconnexaadpartiumcurrarum fimilirudinem,
aliquando conformetur.Materia eft curis fimplex,ante coniun.clionem cum curtis,
delineanda prius& educenda . Locus,&regio,exqua eripitur.eft humeri parsan-
terior . Copulatur aurem cum decurtatis partibus ipfa mareries, fururarum opera,
&pluribusconftn<5ta deligarionibus , ijfque idoneis, rec~le conferuarur, quoufque
& cutis , & curta coa lefcant . Poftquam vero rirmo coajitu inuicem adhaeferrnt, re-
cidenda eft a brachio materia, & in partis cxe£ta? formam ducenda, follicitoquetu-
tanda, vttandem robur,&conftantiam perfeclenancifcatur. Singula har.cfuislo-
cis fufius , & exacliusprofequcmur, quorum tamen exigua quaedam , & obfcurali-
neamenta ob oculos fiibijcere yoiuimus>vt ad inuentionis momenta in arte noftra,
qu3eexagriculturadepromuntur,cornmodiusdefcenderepo(iimus. Priustamen
locus uidetur poftuiare , poftquam quid curtum fit , & qui fint fummi-a.rtis noftrae ' D ■
apicesdeclarauimus,adquammediciuepartemhic.liberredigendusfo,ufratione ;
propofita explicemus.Vcrum cum non iansconftet,quot,& qualcs uere medicinse ;.Jj

partes fint, ram ob eiufdem cum phil.oibphia amnitatem,q.uan>quodhaCde:re
plurimum aatores inter fe diftent , itaqne abinitio medicinam ipfam pa.rtti;i,:& ad
iiia membra principaiia reducere tencabimus,atque mox curtorumnamramex>-
pendem,MS, qua recie ventilata,cuinam medicina3partifnbie(5iafit,commode,ni
fallor,uidebimus. Namtanta fuitapud antiquos , & recentioicsin partiendame-
dicina diffenfio, ut parres illius ueras & germanas inuentu non modo difficiles,fed , .
plane impofTibiles effe,aliqui non prarrcr rem afHrmauerint. Non enimhucuf- com.l i.inart.
, que d neque limidbus fuismedicinacircunfcriptaefb nequecertisterminisa.phi- medicm.

D 2 lofophia

4o DE CVRTORVM CHIRVRGIA

lofophia feiuncta, curri minime conftitutum fir,an quae in ufqm cedunt medicis,me-

dicceiacultatigenuinafint,&propria,anver6exphilofophiaecampisdefumpta,

& in medicina? uiridaria tranfplantata fuerint.Etenim caufas morborum,& fanita-

tis explicareranonesphilofophorumeft. Atque fihoCcermm eft,vteft, quanto

magis cognitionem deelementis,detemperamentis, defacultatibus,deadioni-

bus corporis , de re anatomica illis afcribemus, Sk plantarum vires , metallorum

facultates, lapidum virtures, fy. caeterorum operadones, quorum vberrimus in me-

dicinafru6tuseft,nonmedicisinquarn, fedphilofophisindagandasrelinquemus.

Veruntamen omiffadifficuItatehac,qu2enontanta eft,quanta prima facievide-

tur,quod tam philofophis quam medicis fuuscuiquefinis,pradcriptusfit,huius

quidem operationis , illius vero cognitionis , clarurn certe eft , certos terminos at-

que propriosin arte fua medico a Galeno collocatos eiTe, multis quidem in locis»

prascipue vero dum libro peculiari , nunquid ars tuenda? fanitatis ad medicam , aa

tuenffaSad adgymnafticam racultatem fpe&et, accurateexaminat.Triaenim* funtbonorum

jned. an ad genera,quae medica?confiderationifubijciuntur,a(5tionisnimirumrobur,fanita-

gym.fpca.cu tisconftantia,&puIchritudinisdecus, quorum primum perfeincorporeineft, fe-

ts' cundum caufa primi atque origo eft, tertium vero ad ha?c duoconfequitur . Prin-

• ceps autem atque abfolutiffimum,quoporiffimumegemus,bonumefta&ionum

perfe&io,cui bonus corporis habitus,&forma»elegantiafuccedunt,hocquidem

naturse quafi au&arium, illud vero non fimplex,neque per fe corporis bonum,ue-

runtamen a quo primum in ordine,ve!ut ex fcaturigine profluit. Vertitur au-

b Gai. ibi— tem b mecJica facultas primo quidem &ipr2ecipuecircafanitatem,veltuendam,

vel reftituendam,cuius compos vbi facla fuerit , cum uirium robur , tum venuftas e

ueftigio fubfequuntur.Nam id certeartis finis eft,cui artifex,fipotiatur,acquiefcit.

Tale autem quid ipfafanitaseft. Quicumqueenima^gridecumbuntjidfaitemex-

petunt,ut fanifiant. Sanitatem igiturefficereuideturmedicina,quamnaturalis

pulchritudo & operationum uirtus fequatur, necefle eft ! Qua muis autem unum il-

lud fit, atque pracipuum, quod a medico coniideratur, nempe fanitatis habitus,at-

queboni huius corre&rix, fed largius extento uocabulo, ipfa mcdicina uocetuf,at-

tamcn ob diuerfas opcrationes&officia diuerfa, quibusopus eft, ut fine f uo potia-

tur,uariae & multiplices huius facukatispartesemergunt. Etenimmedicinaaut

multum corrigit, aut parum:& qua? multum corrigit, medicatiua,curatiuaque uoc^-

tur,quse uero paru,conferuatiua. Ha?c rurfusinfignibus diflerentijs tripartito diftin-

guitur. Si enim exa<5te perfe&eque ualentem hominem fufceperit,ut eum,quo ac-

cepit, fanitatisgradu conferuet,hanc partem ^kt^hV bonifcilicethabitus confer-

uatricem appellant . Qua? uero medicina?pars illorum uires,qui iam morbi ufm fu-

perarunt , reficiendas affumit, earn fane «V«Ak7tt*x»V hoc eft inftauratriccm, f en re-

fumptricem nuncupant. At interutramqueilludgenuscollocatur,quod proprie

falubrcuulgoautem&conferuatiuum fimul, &falubfedicitur, quarparsfanitatis,

qualifcumque tandem fuerit, moderatrix, & tutatrix eft. Qua? uero rriultum ccrri-

git, medicatrix appellata, ea etiam fuam fubdiuifione patitur , quam Gaienus licec

innuat, nontamen explicat. Hancigitur adiIIiiisimitationem,perfpeclisfua? par-

titionisfortfibus, ita partiemur, ut alia Curatricis medicina? p.ars fitj qua? leues mor-

bos corrigat, alia, qua? mediocres tollatyalia autem qua? pernitiofiores,& letbales,

fi poterit, extirpet. Quemadmodum enim ad eam medicina? partem , qua? exi-

c Gal.an ars gqos c errores eximit,tres illse , nempe analeptice, falubris, & eueclicereferuntur,

^d atl^lmf?"an atque ialtem pro ratione maioris,& minorisinterfeftcWerunt,ita&curarricis

cap^o. pe fpeeieSjfi cum fuperioribus conferamus,magnauitiaeradicant,&ineotantum

TOutuo difcrepant, quod uitiorum, qusepafsmedicatrixcorfigitjnon fit^qualisue-

hementia, kd unius magna,alterius m ai0Hs,terrij maxima . Quo pado etiam par-

ua analeptice, minora falubris,omnium autem fninima eueclice emendat. His ali-

qui adiecerunt TfffoqvXctKTiKiv ideft -prafferuatoriam , qua? conferuatriciparti fa-

cultatemhabeat aduerfam,& homines ab i m mihentibus morbis uindicet .; !Sunt er-

go medicinse quinque partes praecipue,nimirum » w^t/xk,» vyiuuH.HTr^ocpv^KKriKiiy

«^As^T^cNjatqueK^^e^tvT^KWjlatinisboni habitusconferuatrix/alubriSjprarfer-

uatrix, refumptrix& curatrix diela , qua^um quatuor illa, fub uno genere fuperiori

conti-

LIBERPRIMVS. 4i

continentur,uItima uero & ipfagenuseft,iIliquidemgeneriexaduerfopofitum,
non tamen in fiia membra difle&um , quod, quantum mihiconftat,fintanonyma>
&finesinuicemdiuerfos,utcaEteraobtincrenonuideantur.Sunttamen&aiiaIo- g\vu -lt
caquamplurima,inquibusmedicinamuideturpartiriGaienus,&prsecipue * ii- 9%
bro iam citato , ubi nouem huius artis partes recenfet , atque quam graeci xwaTi.
wtw^latini comptricem uocant,iJlisconiungit,quamtamenilleipfepartitionem
reijcere uidetur, quod comptricis prauitati, & aliarum duarum, quae habitus athle-
ticos moderantur,cum ucraMnedicina»bonitatenilcommunefit. Sicinnumera
pene huiufce artis membra recenfet, ex diuerfis fontibus petita, aliquando quidem
nouem nonnunquam uero tria, eaque principalia, quse tandem in alia minora di-
fpertiumur. Etenim una b medicina?parsindicatoriaeft,aliacuratoria,tertiafa- £ Gai.de fub
lubris • Diftinguiturautem indicatoria , in futurorum prognofin, & prsefentium di- 2* ""P11,4,
gnotionem.Curatoriajaliaeftpharmaceuticajaiiadiastetica^aliachirurgica. Salu-
bris tandempartitur,in faiubrem,cumfuogenerehomonymam, inbonihabitus
conferuatricem, in praeferuatricem , in analepticen, & in eam, qu^ fenumcuram
habet.Illaueromedicina»diuifio,ha?cmembrahabet,utc priusnaturamcorporis, c Gai.decon
cuiusuitijsmederidebet,cognofcat,deindedutalfecl:ionu&morborugeneraper ^;3^^-11,
quirat,mox c ea diftinguere fciat,& quis eoru f euentusfuturus fit,pra?uifum habeat, I0.bldem' 6'
poftha?cutscurationerecl;arationeinftituat,aptafque h remediorummateriasfe- e ibidemif.
Jigatjpoftea ut eos, qui l admorbosprocliuesfunt,abimminentiIabeuindicet, l6-
quique k conualefcunt,reficiat,atquetandemutqui l fanitateinculpatafruuntur, nJy^xL
incolumes,&integrosabomninoxaconferuet. Atqucexhacmedicinaipartitio- h ibidemH*.
ne,egoprofluxiffecrediderim,illamiam ufitatarn5&uuig6in fchoIis,tritam,quod }7-
alia pars medicinaj iitcpvo-ioXoyiKHy alia srccSoAoytKH , alia <n*/«.M?W, alia cchicAoytKH , *K ^™ * J*
aliav^/«c«,aIia^f«7niv7-/K».Etenim prioresduarconftitutionecorporum,ta iuxtana 1 ibidem
turg pra?fcriptu,quam ubi limitesfanitatisexcelTerit,confiderat,& qua? finthominis GaUo.
principia, qua? partes,qua? affe&iones,quo paclolaedantur^qui morbi fint,quae eo-
rumcaufa»,qu£efymptomata,exp!icant.Tertiauer6quomodounumquodqueho-
j:um,ex notis fuis atque figniscognofcendum, &quidde uniufcuiufque fuccelfu
praefagiendum fit, praefcribit. Pofteriorum autem altera , poftquam perfpec"ta fit
corporis habitudo,quomodo eius incolumitarem tueamur indicat , altera ueroj,
quoeajquaeiabemcontraxeruncadianitatcmreduciqueanr.quibustandemilla,
quascaufasfanitatis&a^gritudinisexplorat, & idoneaad operisperfeetionemau-
xiliajfubminiftrat. Eft autem adhuc aiia medicina? partitio, meo quidem iudicio,
omnium iam diclarum praeftantiflima , quam idem Galenus, eodem libro prius ci-
tatoinnuit. Cum enimmedicina ianitatis pra?fes,& effe&rix fit,uriquepr«etermif-
fisalijs,qU2ealibiapponuntur,infalubremm &curatiuam,re£te eamfecabimus, m GaUnars
ob duplicem quidem fine.eumque aduerfum^quibus fanitatis ratioin actionem ca- *• Caddm*fp^"
dit. Namqueeaueipra2fens,uelabfcnseft,itaqueilIaconferuatur,hafCuer6redu- *"/ gym'
citur,atqueidequidemcuratricispartis opera,ut falubris fubfidio altera ;i DiUidi-
tur autem ha*c adhuc in aliasparticulas, quarum ratioexdiuerfa, qua? medicinar
fubijciuntur,corporumarTe&ione petitur. Erenimcorporauelfanafunt,nonta-
men ufque adeo firma,utbonas,&laudatasoperationesobeant,uelfirmaqui-
demfunt,&conftantia,ueruncamenabuitimo perfe<5tionis apiee decedunt,uel
tandem perfe&a , & confumatafanitatepotiuntur . Pofteriori itaque praeeft euecli-
ce,priori analeptice,media? uero faiubris pars in fpecie fic appellata . Ad eundem
modum, & curatiua pars diuidi poteft , ex triplici morborum genere , quorum alij ,
ut Galeni uerbis de fanitatis gradibus utar, funt in habitudinc, ut proxime a fanita-
tead morbosinclinent, quibusdebeturprseferuatio, alij iamfuntin habitu, & ma~
nifefto la?dunt, alijueronontantumadhabirum peruenerunt,fedprauifimul,&
perntciofi funt, ut prauo habitu eos pra?ditos eiTe recte dixeris. His duabus morbo-
rum differentijSjCuratrixparsjalia quidem a fuo genere natura,nomine tamen ne-
quaquam diuerfa, praficienda eft. Sedutaliquandoredeamusundedigrcfllfu-
muSiUideamustandem cuinammedicina* parti,haec noftra operatio fubfcribenda
tfit . Omittamus autem csetera partitionis membra media , atque ea, qua? extremis
locispofuimus, in noftrum ufum conuertamus.IUe; enim partitiones non uacant er-

D 3 rore,

42 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

rorccum unumquodque genus in differentias oppoficas fccari debeat. Male
enim dicimus aliam partemmedicinseindieatoriam efte, aliam falubrem , aliam
curatoriam . Vtraque enim harum fuis aut fanitatis , aut morbi indicijs indiget, fi-
quidem mederi corporibus,& praeelfe velit.Quare illa cum cseteris pondere,haud-
quaquam sequalis fuerit, nec aduerfolocoponenda, cum&cognitionepriorfit,
&vtiquefamuletur. Namoppofita, & naturaiimul funt,&mutuoftarenequeunt,
nequevnumadalteriuseflfentiamquicquamconfcrt.Sicmalevideturaflignataea
partitio, quse in phyfiologicen, in pathoiogicen,& inreliquamembramedici-
nam dueit. Cum enim extremae medici operationes fint fanitatem conferuare prae-
fenr.em,abfentem reftituere,vtique caetera quaequctamquam principia ad obeun-
dos hofce fines diriguntur, neque cum iliis fub idem genus conuenire poffunt.
Nam antequam tueri poiTes fanitatem corporum fubftantia, eiufque partes, & ac-
cidentiajtibipernofcendafunt^priufquamfanitatem amifTamcures,inueftigandi
erunt morbi caufa? , & fym ptomata . Non ergo membra haec cum illis ad idem ge-
nus referenda funt,cum eorum natura alia fit ab his,& diffentanea,& qua?dam cau-
fae rationem , qusedam vero effectus , & finis effentiam obtineant, mutuumque in-
ter fefe habeant refpecTum, non tamen contrarium . Quemadmodum neque pars
pathologica?,quaecaurasfanitatisconfiderat,cumalijsdifferentijsconuenit,ut&ne
queciiratori^epartesfuntpharmaciajChirurgia^&diafta^fiquidemhjecinftrumen-
ta funt,quibus,&conferuamusvaletudinem, &rcducimus. Acceptandaigitureft
ea partitio,quod medicinae pars altera exigua uitia tollat , altera vero infignia
emendet , quodque aliafit falubris alia curatiua , quarum utraque rurfus in eue6ti-
cen, in ialubrem, in analepticen, in prjeferuatriccm,& in curatricem diuiditur,h'oc
faltem addito, quod & ynfomtux.H pars, quse fenes curat,in primapartitionecaeteris
adijciamr.,qua2 tamen aclionis natura eademeftcum prophyla£tice,at propter
ajtatem,eorum,quibuscuraadhibetur,ex accidenti differt. Etenimqua»niorboin-
gruenti curatio conuenit, eadem etiam in corporibus fenum vacillantibus medela
exufueft. NonenimtamfenecTusmorbofaeft,quinipfemorbus. Sedvidcamus
quo referendafit haec curtorum operatio . Veruntamen neceffarium eftut quo ge-
nerearTecluumprafternaturamcuitacomprehendantur,priusconfideremus. Id
enimclaffem, quoreferendusfithiclibernobismonftrabit. Nec difcedcmus hac
in parte ab autoritate ipfiusGaleni,quiduasmorboruminnumeropofuitdiffe-
rentias, alttram quidem parte quadam abundante, alteram vero eadem deficien-
a Gai. i. de te# Siueenim a parsqua?dam radicitusperierit,fiueexdimidio,velamputata,ve
dift.mor.8. mutijata fUent, atque id autaprimo generationisexordio , autvbi quis in lucem
edatur,omnia inquam hxc naturalempartiumnumerumimperfeclumefieindi-
cant , quemadmodum eum abun dare dicemus, fi vel integra, vel dimidia panicu-
la,pra?ter natura? decreta fuperfucrit. Reijciuntunergo nares,Iabia,& aures decur-
tatse in eummorborumin numcroordinem ,in quoparsqua»damdeficiat,atque
b Gal. T.de idetiamipfius Galeni b teftimonio.Vndeconftat,qu6dqua?circaeavertitura£tio,
difF.mor.8.& acj curatricem medicina? partem referendafit,veleam,quEeleuia tollitincommo-
i^.met .me. ^ vej qUxmorbosiam confirmatos ,nontamen adeo immites, & efferosabigit.
Non enim non poteft medicinae curatricis opus effe , & effceTus, fi qua? pars huma-
ni corporis defieiat, ea artis beneficioreftituatur. Etenim hoc eft fanitatem partis
deperditam reducere. Veruntamen fi labiorum, aurium, nariumque detruncatio-
nes,quantum afferant,velad dignitatem,uelad uenuftatem detrimenti,confidere-
mus > utique chirurgiam hanc,ad comptoriam partem fpecTare, neque huic noftra?
artium laudatiffima? acceptam referendam effe dicemus. His enim autla?fis,aut re-
fedistantaineftfoeditas,tantaturpitudo,tantaafpecl;usprauitas,utnimium,quan-
tum totius faciei decor , & elegantia , ex hac exigua adeo particula pereat, & inter-
cidat,quibus reftitutis priftina afpedui gratia,& pulchritudo,redit . Etenim defor-
c Comei. mitatem quandam in labijs , auribus , naribufque amputatis , nifi funditus excifse
Ceif.iib.7.ca. fuerint,folummodopcrtimefcendamefTe c Celfusrefert. Itaquenonfineratione
* hanc curtorum operationem non tam ad curatricem partem quamadcompto-

riam pertinere quis crediderit , prafertim fi ea membra penitus non perierint, at-
que hinc noneolococumcseterismedicinaepartibuscollocandameffe. Seder-

rat

LIBERPRIMVS. 4,

rat proculdubio, qui hocdixerit. Nonenimcoloremuegetum, membraquemol-
lia,hon crines afpe&u iucundos, non ca»tera pulchritudinis lenocinia,natura prius
negata,qu6dcomptoria?propriumeft,operenoftroarceflimus, fed ea,quasnatu-
ra dederat, fortuna abftulerat, membra reducimus, refarcimus, integritati reftitui-
mus, non vt oculos deleclent, fedytanimse operantiemolumento fint,nonfucisiI-
liberalibus, fcd pra»ftantibus auxi!ijs,non ut mangones fed ut bonos medicosdecet,
& magni illius Hippocratis fe&atores . Quamuis enim priftiuum faciei decus refti-
tuatur non tamen hic finiseft,haecmetamedici,fedutmembraillaaclionesfuas
ex natura? decreto obeant, neque hxc illa pulchritudo eft fucata, & fpuria,& medi-
corum filijsindigna , fed vera illa , & germana, quam fingulis membrisuelutope-
risquoddamadditamentum , naturadiues,&benignaindidit, neque vnieam fal-
tem particulam hoc lepore non ornatam elfe voluit. Idcirco fub curatricis opera
hanc chirurgiam noftram , haud immerito collocabimus, eique foli, non alijs me-
dicinae officijs eam afcribemus,quod tamen ii q uis in gratiam etiam natiue-pulchri-
tudinisjfieri dixerit , non repugno ,

C A P V T DVODECIMVM,
In quo huiujce ofyerationisprincipiatraduntur *

Vn c vero,illispraelibatisdeclaraturifumushanccurtorumopera-
tionem defluxifle ex agrorurn cukura,atque velutaemulam illius
artificiofeftirpiumpropagationis,ab infitione originemfuamde-
fumpfifle. Itaque docla antiquitas, qua» deinfitionum generibus
tradiderunt,ea hoc loco nobisrepetendafunt,atquefeduloper-
quirenda , ut orationi noftrae lumen accedat , & quomodo non
tinam faltem , fed compluresinfitionis fpecies , quod admirabiliuseft , hascnoftra
chirurgia comple&aturjappareat. Hinc etiam patebunthuiusartisexordia,& mo-
menta primafacileinnotefcent,quibus adductinoftras tempeftatishomines,hanc
operationem non minus feri6quamaufpicatoaggreflifunt,eamqueinhumanis
corporibus exercuerunt. Vndeabomnitemeritate,&oppugnationemaleuolo-
rum artem hanc uindicabimus , qui cafu, quodam, non ratione illam extitifle afle-
runt . Apparebit enimcertiflimis argumentis , & exactiflimis coniecluris , ad opus
3iocce,autores primos, quicumque tandem fuerint, inftru&osaccefliffe ,&cum
nouumhocatqueinaudjtum prifcis hominibus eflet , huius artis principia , & pro-
greflus,martepropriofedd6perfpexifle.Quareadmirandacerteeft,atquefufpi-
cienda hominumcura,cuinilarduum, nildiflicile eft,ad quod rationibus innixa
non peruenire, quodipfa^ndem ftudio, & folertia,non fuperarepoflit. Econtra
commiferanda eft eorum conditio , qui nihil tentando fuamdefidiamalunt> &
quafi iam omniaplana, omnia inuenra, omnia experta,omniaantiquorum feduli-
tatc&dodrinaperuagatafint^nihilquefitreliquumjinquouimingenijexerceas,
& noua inueniendo medicinamornes,adaugeas,illuftres,uaniloquicrepitant,
non folum autem,quibusinuenire datum eft,bonis inuident,fed quod odiofius eft,
illorum fcetus calumnijs obruere, atque finiftris delationibus tentant euertere.
Sed ut recle negocium noftrum pernofcamus , omnes infitionis modos enu-
meremus, qui tam ex recentiorum quam antiquorum praeceptis in uniuerfum qua-
ternario definiuntur. Quicquid eniminferituruelfurculum,uel femen,uelgem-
mam,uel traducem requirit.Tres priores modos eleganti carmine Palladius difer-
teexpreflit. ? Paiud. <k

Principio * multasfpeciesinduftriafolers 10fic.lib.14»

Protulit,& docJamiufttiniremanum.
Nam qu&cumque uirens altenisfrondibus arbos

Comitur , his difcit creditaferre modis .
Aftt noua difcretofigunturgerminaltbro

Aut aliudfummo roforefiffa capit.

Aut

44 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

Aut uirides oculos extremumgemma tumoris
3 Colum g. Acctt-it, ejr lehtoftrwgiturundafmu* %

Tria igitur a genera infitionum in primisantiquitradiderunt,vnumquod re-
fe&a,& Eifa arbore recipit infertos furculos: aliud, quod inter librum, & matricem
arboris femma admittit: tertium vero ipfas gemmas, cum exiguo corticein partem
delibratam recondit,quam iniitionem agricoi«eempIa(trationem vocant, velut
quidam inoculationem . Eft autem hoc genus inlitionis fubtiliflimum , neque omni
arborum generi idoneum, fed ab ijs tantum recipitur,qua? humidum,fucculentum-
que, & validum, vti ficus, librum obtinent . Hasc enim la&i&plurimum remittit, &
corricem robuftum obtinet.Optimeitaque eatalipa&oinferitur. In eaarboresex
qua inferi uelis,q uaerito nouellos,& nitidos ramos,in his gemmam obferuato,quae
bene apparebit, certamque fpem germinishabebit. Illamduobusdigitisin qua-
drum circumfignato,ut gemma media fit , & acuto fcalpello circumcidito,diligen-
ter quidem,ne gemmam laedas. Oelibrato item quam arborem inferere velis,in ea
nitidiilimum ramum eligito, & eiufdem fpatij corticem circumcidito , & materiam
delibrato . Deinde m eam partem, quam nudaueris, gemmam aptato,quam ex al-
tera arbore defumpferas,ut tamen ante circuncif^parti emplaftrumconueniat.
Vbi hsec feceris circa gemmam bene uincito, ne Ia?das, poftha?ccommiffuras,&
vinculalutooblinito, ipatioreli&o,quagemmalibereprogerminet. Materiam,
quam inferueris , fi fobolem, vel fupra ramum habuerit, omnia praecidito, ne quid
fit, quod poffit auocare , aut cui magis, quam infito feruiat, & poft unum & uigeffi-
mum, diememplaftrum foluito. Tresigiturfuntarboresinferendirationes,quas
prifcicognouerunt,& in ufum traduxerunt, quibus tamen quartam Columellaad-
didit,cum duos uitium inferendarummodospatefaceret,alteramquidem,quae
fit refciffa uite, & malleolo implantato, qui modusfupra etiam diclqs eft, alterum
b Coium. s. uero cum viteperforataperforamenpalmestraducitur. Hicigitur taliseft. In
dererus.aj>. hacb infitione> quae fit perterebrationem,primum ex uicinofrucluohflimam vi-
tem conflderare oportet, ex qua velut traducem inhasrentem matri, palmitem at-
trahas, & per foramen tranfmittas.Ha?c enim tutior,& certior eft infitio. Et fi enim
vere proximo non comprehendat, fequenti certe, cum increuerit, non abeft quin
coniungatur. Mox vbt palmes coa!uerit,a matrerefcinditur,&infitaeuitisfuperfi-
e Catodere cies ufque ad receptum furculum detruncatur . Videturtamenabhisomnibusdi-
ruf.cap.41. uerfa efle, quam M. Cato c defcribit infitionem, quando,qua?haud proculdi-
ftent,&tenercefuerintxritesduaeobliquumpreacuuntur,&interfefemedulIismu-
tuo applicatis,vinculo li bri colligantur.Sed hex infitio ad primam fpeciem, que; ar-
bore fiffa furculos immiffos recipit , aliquo pa&o referri poterit, qua ratione>& his
annumeranda eft,noua iila,& ante Columellam minimecognita infitio,qua diuer-
d Coium.ibi ^as penitus natura,&n"guraarbores coalefcere& propagari tradidit. Veteres enim
demquofu- nullas arbores d penitus po(feinferi,maximeratum,^quafiIegequadamfanci-
Pr3« tum effe uoluerunt, nifigerminefruclu,libro,&corticeconuenirent.Sedidfalfum

effe oftendit Columella, & modum huiusinfidonis diuerforumfurculorumcum
diuerfis arboribus fatisaptedemonftrat,quamnoftro negotio,cummagnopere
quadret,lubet afcribere. Exiftimamus,inquit ColumeIla,errorem huius opinionis
difcutiendum effe,tradendamque pofteris rationem,quapoffitomnegenusfur-
culi,omni generi arborum inferi.Quod nelongius legemem fatigemus,quafi unum
exemplum fubijcimus, qua fimilitudine,quod quifque voletgenusomni arbori
poterit inferere. Scrobem quoquo uerfus pedum quatuorab arboreOliuajtam
longefoditOjUtextremiramiole^poflinteamcontingere.Infcrobemdeindefici
arbufcuIumdeponito,diligentiamadhibeto,utrobufta,&nitidafiatpofttriennium
aut quinquennium, cum iamfatisincrementic^perit, ramum 01iue,quitibividea-
tur,nitidiflimum defledito,& ad crusficulnea?arborisreligato,atqueamputatis
ceteris ramulis, eatantumcacumina,que;infererevolesrelinquito. Totamarbo-
rem fici detruncato,plagamque leuato,& mediam cuneo findito . Cacumina Oliue
ficutmatriinherent, utraqueparteabraditOjfilfureficiadaptatOjCuneumeximito,
& diligenter obligato, ne quauireuellatur. Sicinterpofitotriennio,Oliu?ficus
coaIefcet,&tumdemum quarto anno,cumbene poterit, uelut propaginesOlee;

ramulos

LIBERPRIMVS. 4S

ramulosramofa a matrerefecabis.Hocmodo omnegenusarboruinferes.Differt
autem a primo hic infitionis modus,quamuis commode ad eum reducatur, quod il
licauulfusfurculusjhicueromatriadhucinhserens^atqueinlitusalteriusarborisftir
pi committatur . Ex his itaque conftat quatuor efte infitionum genera, fi Catonis,
&hanc vitimam Columella? primaeantiquorumafcribamus,nempecumarbori
refe&a? & fiiTse furculus imponitur , cum inter corticem , & librum arborum germi-
nainduntur, cum arborisramo,cum exiguocorticegemma vnaadaptatur,&cum
perforata , quse inferitur , arbore, alterius arboris ramulus, quem traducemappel-
Iant,tranfmittitur. Hascigituriniitionumgeneraduo poftrema,qui recleconutie-
rauerit, videbit certe primos huius artis noftrcfundatores,adhancartificiolarn
operationem , quemadmodum, & nos, certa conie&ura perdu&os fuifle, vt decur-
tatas noftri corporis partes hoc aliquo modo reftitui, & renouari haud dubio exi-
fiimauerint. Cum enim ipfse arboresnaturaplanediflentientes,pertraducem,
longo iicet interuallo, exa&e adeo coalefcere, ut in idem ingenium abirent, & fir-
miter coniungi viderent, idcirco facihus'multo, & minori temporisimpendio,
quod temperie conuenirent amputata membracumaIijsijfquefaIuis,vniripoffe
crediderunt . Quid enim brachij pars , e qua traducis defumitur fubftantia , a par-
tibus refarciendis , nifi exigua rnaions, autminoris difTerentia , temperie diflentit £
Pra?terea cum corticem arboris , cum aliena arbore coalefcere, vt fit in cmplaftra-
tione cerriilima experientia cognofcerent , nihilo fecius etiam cutem ipfam , quas
cortici refpondet, cum alijs eiufdem corporispartibusfirmocoalitusnexucolli-
garipoflfe fibi perfuaferunt.ConfirmauitfucceiTusoperis,operationum omnium,
qua? fiunt in animantibus principis, & opificis caloris uis,atque robur . Non enim
contingit nifisenitaliscaloriscopia,eiufqueuirtute,vtarboruminfii:ionesfelicius,
cjuam vmquafn alias,tempore verno fuccedant, neque fieri poteft, vt diffimi-
les Iibro, & fructu arbores, totaque natura diffidentes, tradudione coniungantur ,
ne ex longo caloris uiuifici fotu uigor, & incrementum accedat , & quafi perpetuo
ab ubere materno tradux ipfealatur,&benigneeducetur. Hisitaquerationibus
permoti,qui ad hanc artem primo ick tranftulerunt,non infulfi naturse 3? muli,par-
tes quoque corporis noftri amputatas , aut quouis modo recifas , refarciri, & in in-
tegrum reftitui pofTeautumarunt , curnque ad operationem femetrecepiflent,id
<juod fibi perfuadebant, haud infeliciter con fecuti funt.Con uenit enim fi quis rem
introfpiciat , hsec ars re&e; infitioni,& non faltem vni generi , fed duobus , imo tri-
bus maxime conuenit , inoculationi nimirum,per traducem infitioni, & q ua? furcu-
lumamatre pendentem recipit. Namquafoiacuteinreftaurandislabus&nari-
busutimur,ea parteinoculationi refpondet,cum ipfius arboris cortici atquelibro,
eo, quod pirtes inuolutas conferuentv&foueant, cum noftra cute communefit of-
ficium. Sed cum quamprimumamatre euellatur cortex,&inaIienamarborem
immittatur,atnifipriuscump3rtibus,quibusconiungiturbenecutiscoaluerit,non
refcindatur,ea ratione plurimum ab emplaftratione ha?c noftra chirurgia diffentit .
Quae vero per traducem fit infitio , & qua? in uitibus Caton is prascepto celebratur ,
necnon qua omne genusarboruminferipofletradidit, eamaximehuicnegotio
competit.Non enim hic fecus,ac illic,parsagglutinataj& commiffa a matre non re-
ciditur^quoufquediuturno alimenti fubfidio confirmata parti,cui coniuncta fit,fir-
rniteradhaeferit. DifTerunt autem, quodn2ecfolamcutem,ilIa verototiusmateriee
compagem cum medulla,libro,& cortice traducem defideret i Caufa vero eft par-
tium i tlarum imbecillitas , tam ob caloris penuriam , quam fubftantia? ipfius condi-
tionem,quod corticescumarboribus,quopa<5tofitinnoftrocorpore,traduclse,
haud q uaquam uniantur & coalefcant. Etenim in ftirpibus quoquo pa&o a mcdul-
laconexdiuulfus eft,nequeutcutisperuafa fuacseteris membrisalligatur, matri-
ci adeo agglutinatus , quo fit , ut pars illa non admodum robufta fit, fed plurimum
cxhaufta ealore, & alimento uiribus langueat . Nec ita fiexilis eft, ut rite aliensear-
bori adaptari poffit, nec futuras plantsein fefeminacortexcontinet,cuiusgratia
infitionem expetimus, qua? omnia in refeclione curtorum nullatenus requiruntur .
Nonemmnouumhominisfcetumcondere,fedparticulamquandam,quaeperie-
rat, iam adulti reftitui curamus. Atque ideo corticem arborum per traducem pro-

paga-

46 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

pagari, quodfieriinnQbisuidemus>nequaquampoiTerecleTentimus.Sedquara-
tione tribusiiiisinfitionumgenenbus^h^cnoilraoperatioinquibufdamrefpon-
det , in quibufdam vero ab ijs diffcrc , ita ab ijfdem , & plane ab omni infitione dU
fceditjdumadditamentumquoddamexartificisinduftriareeipit.Cumenimagri-
cola? uni tantum arborum coalefcentia? ftudeant,quodquefiafIequantur,pra?ter
earum conferuationem , nii amplius moliamur,nontamenidhoclocifuftecerit,
fedpoftquamcunamembracumtraducefinnit;eradba?rennt,& prcpagoabanti-
qua matre diuulfa fuerit, tunc rudis penitus , & informis illa materia fubigen-
da,&in figuram amiffa?parris,fummao'pificisfolertiareducendaeft. Kicenim
ultimus fcopus eft , hasc cura pra?cipua, cur partes humanasinuicem inferamus , ut
aliquando, quodinfirum fuerit, nafi, labij,& auris figuram repra?fentet,&natiuam
parcium illarum formam aemuletur . Cum igitur ca?tera natura? potius afcribenda
Jint,&vtvidetur, petitaexagricultura, flitis vulgaria, hocopusmaximeadmiran-
dum , &ards noftra? proprium eft , in cuius^perfedione naturam ipfam do<5tam,in-
geniofam,liberalem,artifexprudens, foiers,& benignusnon leuiterfuperat. Sed
ha&enus poftquam chirurgia? noftra? principiaexagriculturacepiiTedeclaratum
fuit.atqueadeoexipiisinficionurn generibuseffluxiffe,&cumeamtribusinfitio-
nis modis arfinem effederaonftrauimus, pra?cipue vero illi, qua?iftud diuerfarum
ftirpiumadulteriumconciliat,iarnquoquediftincl:iushaecnobisconfiderandafunt,
■vt ex infitionis pra?ccptis negotium omne inftituamus,ac pr-ecipue uideamus.,
quomodo partes infitioni fubie&a? , tam in arboribus qudm in noftro corpore,nec
non quo pacloinferendi rationes,(ibi inuicem refpondeant . Primum itaque cur-
ta?parres,cumarboreiiia>qu3einferitur,detruncata&fiiTaconueniunt. Moxilla
pars ex qua pro curtorum reftitutione, cutis educitur,huiufmodi arbori aiTimilat.ur,
unde qui aptus fueritpro infitione , ramus fecernitur , & cum oliu^ut exemplum
fCoIumelia?adaptemus,comparatur. CutisuerQiamedu<5ta,ramulumillumo!ea*
niridilfimum, atqueadarboris crurareflexum,quiinfici fiffuram poftimmitticur,
liquidoreprarfencat. Casterorum quidquid eft,reliquum curationisadhibendaein-
dicat,& fummam porius infitionis oftendit, qua? tandernpofteaquamcutaneus
tradux feu propago educara fuerit.in humano corpore adminiftratur. Accedit tan-
dem conformatio, parti cuique, qua?reuocatur, propria, & genuina,quam fuolo-
co aliquando docebimus. Sed ut diftincle fingula comprehendi potlint,& quomo-
do ha?c infitio fieri debeat,intelligamus , altius exordiendo rurfus de lubftanria cu-
tis traducis, de quantitate eiufdem,de Joco, atque de coniungendi modo cum par-
tibus ca?teris,in iequemibus agamus .

CAPVT D E C I M V M T E R T I V M,

IDe materia ad refeUionem curtorum idonea. ]

■ ■■--' ■:.>■

A m igirur prsmum eftin hac curtorum difciplina dirigenda ., quod
&in reliquisartibus,rerum naturaficexpofcente,ufu uenit, ut ma-
teriei omnis naturam,& iubftantiam confideremus . Diximuscnim
fupra,cutim effe materiam,unde refe^iocurtorumparandafit,
cum huius artisexordiapatefecimus. Exquorecentiorumerror,
quie carne nares refarciri dicunt , manifefto deprehendicUr, quod
fuolocotranfigemus. Itaque fingillatim expendendumeftjquanamrationecute
tantum , non itcm alijs partibusad hoc negotium opusfit, & qua?huiufcerei argu-
menra habeamus. Certum eft atque omnium medicorum confenfu receptum ,
a OaL arte quodpartiumhumanicorporis, a fi quidquondamperierir,primoquidem atten-
med.cap.p^. temus, otaliquid fubftantia quam fimillimum,in locunvamiiTa? particula? reftitua-
mus: Atque fi id nobis denegatum fuerit, hoc faltem fedulocuremus,quotaIe
.quid,quod eundem ufum cum priori praftet^machineinur . Quod ex ofliumfracTu-
ris abunde liquet,in quibus cum oftistibiaefarpeportionemmagnamexcindere
.cogimur,ut alteram eius loco fubftantiamproducamus, naturamipfammedica-

mentis

LIBER PRIMVS. 47

mentis carncm gignentibus prouocamus, qua? vtique interinitiauelutduracaro
eft,poftmodum uero durioris calli firmitatem accipit, & temporis tra&u roborata,
loco offis , ad inceffum habilis redditur . Quare cum labia narcs, & aures cutis fub-
ftantiam referant, neque fieri poffit , vtquodrefedtum femel fuerit, exfuanatura
denuo repullulet, itaque cutim alterius partis addudam,ut partium harum dedecus
femouerent,atque laelis membris coniunclam,primi artis autores huic uf ui accom-
modarunt • Quod fieri poffe ad imitationem inferendarum arborum, ut diximus,
fibi facile perfuadebant,cum praterfubftantiaecognationem,nuIIacorporisno-
flri parsfit,quascitramaximum vit2eincommodum,acipfacutis,aca?terorumcon-
fortioauellL&aliotransferriqueat.Cuver6quatuorinuniuerfumfinta cutisdif- JcpJjJJ] e
ferentise,non omnesadhancoperationemidoneaseffe,pra?monuiffevoluimus,
fed vnam tantum,quod in fequentibusapparet. Vnaenimcutisdirferentiaeft,
quod expers pilorum, fit,quod exquifitefentiat, quodqueafubie&iscorporibus
uix feparari , neque ut castera complicari queat , q ualem manus uolam , & plantas
pedum efTe Galenus refert. Aliacutiseft,qua?mufculum,cuiusgratiamouetur,
eumque tenuemfubftratumhabet, quodinfrontefieri videmus. Succedittertia
fpecies,quam proptervarium&multiplicemfibrarumcarnearumimplexum,fi-
ue mufculum cutaneum , fiue cutim mufculofam dixeris, nihil refert,qua labiorum
& buccarum natura conftat. Poftremum cutis genuseftcommunevelamentum
totius corporis, alicubi pilofa,alicubi pilisdeftituta,ubiquemotusexpers,& qua? ci-
tra difficultatem a connexis partibus diuellitur . Ex his igitur q uatuor generibus cu-
tis> hsec ultima faltem ad noftrum ufum transfertur, cum prima nec educi,nec edu-
cari, necrefcindi poffitabfqueuitas periculo, nequeeiufmodi fit, ut aequeformam
deperditse partis referat, Haud abfimilirationereijciunturduaeproxima?,tam-
quamprorfusalien£e,cumnequeinmultispartibusreperiantur,nequecommode
mutilatis membris adduci , & conne&i queant, folaigitur fupereft quarta,qua? vni-
uerfum corporisambitum, uelut amiculum quoddam & uelut pifcatorum naffa cir-
cumpofitainuoIuit,qua? qua nam in partereclius educi,&felicius auelli poffit,in fe-
quentiuidebimus,

C A P V T D E C I M V M Q^V A R T V M.

De loco unde cutaneapropago educendafit .

1 Osteaqvam hucufquemateriam ad curta reftituenda cutim ef-
fecognouimus, nequetamenpromifcue omnem, fedqusefimili-
tudine, & cceteris notis iam relatis, ad curtorum efTentiam proxime
accedat , nunc deregione & fede, ex qua transferri debeat, breui-
bus perfcrutemur. Hunclocum non diuerfum effeabhumeroiam
receptaconfuetudine,quifquis illefuerit,qui primum id aduerterit,
conftituimus.Id autem quanta cum ratione»quam acri iudicio fadtum fit,fi prius,que;
ad hac operationerequiruntur,coditiones enarrauerimus,redepernofcemus.Prin*
cipioigiturcurtorumfubftantiam,materieiquantitatem &qualitatem expofcere,
nemininon perfpeclumeuYjCum ut fupra didumfuit,ea fpecie curtiseffedebeat
quam fimillima , & quod nunc dicendum reftat , tantam effe oporteat , que; fat am-
plam,ad refe&ionem copiam fuppeditet,ne[quod alias mutilum,& truncum fuerat,
mancum denuo , & imperfeclum remaneat , atque ne qua ars noftra apud imperi-*
tos,& maleuolos,quibus nihil fanum eft,inculpanda ueniat . Praeterea cum ipfa cu-
tis cum curtis coniungenda illis affuenda,& ad coalitum ufque non exiguo ternpo-
re continenda fit , profe&o rcquirit ipfa ratio, ut illa pars, qux traducem commo-
dat,commode adduci, bene coniungi, & quoufque partes ualide coaluerint, nullo
aut percxiguo cum patienris incommodo , in connexione , cum curtis, iucundo de-
tineri poffit , Hiud fecus conuenit,& prudentis medici officium eft, ne quam una in
partenotamdelear,eamturpitudinemalijsinurat.Petendaitaqueeftna?crefe(5lio
ex co loco , qui quam minimum oculis pateat , & pro Iibitu abfcondi queat, atque

quod

48 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

quod caputrei eft, vtipfa operatiofecura fit, & quam leuibus,imo neullis quidem

periculis obnoxia . Sed quam benehascomniaipfihumeroquadrent,itavteoni-

hil aptius ad hoc negocium reperiri potuerit,ex fequentibus perfpicitur . Proxime

enim ad naturam labiorum, & narium accedit cutishumeri, & praecipue,quce ocu-

lis ex aduerfo pofita eft, tantaque pollet amplitudine9 ut materiam pro refectione

curtorum maxime idoneam & liberiusexhibeat. Nonenimzequalemmolecum

curtis parribus illam efle oportet,fed iuftis de caufis multo ampliorem,quod paulo

poft oftendemus.His igitur omnibus abunde humerus fatisfacit,& prsecipue,q uo d

propagine ia fecreta,& edu<5fo,cum affectis locis, apte coniungi,futuris committi,&

abfque moleftia argri immotus conferuari queat,quoufquemembraagglutinata

perfecle coiuerint . Quod autem admoueri,& conne&i poffit humerus,per fe mani-

feftum eft, non tamen seque patetjan id citradolorem & paiientis noxam fiat. Vi-

debitur vero, fi ipfius brachij fitum,dum facieiadmouetur,& quantum a media fi-

h GaU.met. guradiftet,quaedolorum a experseft,priusdemonftrauerimus.Pofitusigiturbra-

med. j.& 2. chijhiceft. Pars anticahumeri, quantumfieripoteft,naribusproximeadhibetur.

dc mow Sincipiti medio, carpo contermina ulna imponitur, ut articulus humeri ad ulnam,
muic.io. r ~ . . * r ... . f v A . .

cumeafacieiparte,quse luperciliacontinet,exa&econcurrat. Atcarpi parsdome-
ftica,futuramfincipitisfagittaIem,quamuocant,mediamatungit.Tandemver6ad
verticem ipfum vola manus fecedit , atque medius digitus, quam proximefieri po-
teft,ad eum , quiin occipite eft,futura? angulum adducitur . Harc igiturbrachij figu-
raeft, quandocum partibuscurtiscommittitur, quam f) ad Galenifrhombumada-
ptauerimus,&primumillam,quaeeftadcubiti,&carpiarriculum3atqueade6quic-
quid eft extrema? manus, videbimus eam a figura media declinare paululum ; hu-
meri veroiuncluramcumomoplararum altera a mediononmediocriterrecede-
re . Etenim in articulo ad gibberum figura a ngularis rationem mediam inter ex-
b GaU.mct. tremosmotusobtinet. Carpumadutranquepartema^quefle&imusre&e&refle-
'** climus.AVinculisliberifuntipfidigiti,ideoqueinquamcumqueuelintfiguramfe-
feconijciunt. Abeft quidem manus a figura media inter pronum , & fupinum-ui-
delicetobcarpiinflexionem,non tamen ultramodum. Vnusfuperefthumeriarti-
cuIus,quiamediocritatefigurse plurimum diftat,pra?cipuecumablaterispofitu,
ubi natura quiefcit, ad faciem ufque, ab imis ad alta attrahendus fit, & fecummu-
fculos eos, qui humerum , & fcapulas detrahunt, cum violentia extenfos abripiat .
Itaque partium harum colIigantiasegrosproculdubiotorquet,&propter partes
pr2etermediocritatemdiuulfas,doloribusamcit,quodtamenfpernendumeft,cum
dolor ille intra quatriduum euanefcat,dum ex confuetudine partes emollitas in con
trariumhabitum abiuerint . Siigitur brachij pofitum ad internodia fua conudere-
mus,eaque inoperationefafcijsprobemunitaapplicemus, cumnonufqueadco
recedant a media figura(leue enimilludeftincommodum,quodquequarnpri-
mum corrigitur)quare partem hanc,ad amouendos nariqm defedus,fane commo-
dam effe dicemus,eamque fummacumrationeinftitritamfui(Te,utreicCtisaIijs
membris ,tanquam inutilibus, ex hocloco propago iMadepromatur, atqut adeo
cum neque fceditas,neque turpitudoulla his partibusinuratur.Proximeenim tho-
raci adiacent , parti ei , quse uel nunquam uel raro folet denudari , fic reuireicenre
carne eatenus ex artereftituuntur,ut exigua plane aut fei e nulla , ab ea excifione,
ftigmata remaneant . His accedit operationis fecuritas,cum nullum ft re periculum
fubfit,dumpropaginemeducimus,atqueeuellimus,nequemortiferceconuuIfionis,
neque foeue; hsemorrhagire cum nerui defint>nec unicum uas aut arteriarum,autue
" narumin propinquo collocatum fit,utinfraclariuspatebit. Quibusficconflituris
cum non folum difficile , fed plane impoffibile fit quandam corporis noftri reperi-
ri partem, quse omnibus notis iam iam relatis, pro uoto refpondeat,fed hafce con-
ditiones,qualefcumque fint,foIushumerusrecipiet,quarenecefTari6aihrmaui-
musexplofiscseteris, humerum maximeopportunum efle, e quo cutanea ilia,& ad
refectionem membrorum neceffaria propago educatur & excidatur • Qux enim,
(i dijs placet , hsec pars effe poteft ? Num ulna media ? At hxc ad conftantem deli-
gationem & pofitum uenire nequit,& cum foepius denudetur,fcedam incifionis pla
gam oculisexponk. Quodautemmaiuseft,noncontemnenduminftatpericulum

&COI1-

' L I B E R P R I M V S. i 49

& cdnuulfionis, & fanguinis profluuij, cum neruofa tendinum corpora,& Uafaue-*
narum ampliffima non ita procul abfint . Illud etiam urget,ne ex cicatricis duritie,
& imbecillitate, quaeduo mala feCHonem fequi neceffeeft, partiumillarum uigor,
atque motus elangueat. Num igitur manus eft i donea ? Certe id neque cogitatio-
ne licet aflequi,adeoque puerile diclu eft,& infulfum,ut nequid aliud. An tibia qu£-
fo,eoufu erit? Sed nequehajcadfaciemattrahitur,autfiquidem e6uiolentiuscon-
uellatur > non poteft non quam maximoscruciatusafferre,&inceffumpenitustol-
lere . Sic caneras partes tam anteriores^qUam pofteriores,nemo adeo capta? men-
tis eft, qui omni modoabhocoperefecludinon uideat. ReCle igitur admodum
lllum fenfifle , & fecifle affirmamus , quicumque ad cutis educlionem,pro partium
abfciffarum reftitutionehunclocumprimusaffignauit,&conftituit,quamquamid
tacitoquodam confenfu,& naturas fufFragio fadUimefle,dicerenonuereamur.
Canerunvgym curta noftra, nares fint, labia,atque aures, quaread illa humeri cutis
apprime ct)i1uenit,nort itidem auribus-Non enim propter craffitiem & molem tam
exade auriculam cutis referre, neque ut decet, deiigari,& coniungi poteft . Aptif-
fima tameh eft, qua? poft eam cutis eft > & pilorum expers eft . Nec enim refeclis
partibusfubftantiam affinehabet, & citra ingentem dolorem,paruo negocio fedi
affe&a? annectitur, abeftque ab ea omnis fceditatis culpa,cum area,vnde cutis mu-
tuata fit , fere tota ab ipfa auricula operiatur. Quamuis autem arteriam ad regio-
nem illam tranfuerfam incidere neceffarium fit, attamen omnem eius impetum in-
hibebimus , & fi quid periculi immineat,auertemus,fi quamprimum obturatis uul-
nerum labijs,quse fanguinem conftri6tiohe;prohibeant,riteapplicemus . Atneque
fic oberit,quo minus aliunde , quam ex fede poft aures,fuam auribus propaginem

fccernamus. __, .

*BT -Ai* ■>.

CAPVT DEClMVM OVINT V M.

1

_ # #

*De cutis traducis quantitatefeligenda.

Vccedit iam,utcutistraducismagnitudinematquemoIem pro
infitione facienda indagemus> cuius rationem nifi recte habueri-
mus , aut artem fine fuo fruftrabimur , aut maiorem , quam par eft,
partibus noxam imprimemus . Ni enim particulisrefarciendis
asqualis mole, feduel parciuscutis edu&afuerit, equidem certum
eft,ad priftinam figuramJ& magnitudinem,ob materia? defectum,
refe&amembranon pofleperduci:fi uer6ultraquam decetjiberalius eutem attra-
xeris,praeter turpitudinis notam,etiam partes illasanatiuatemperieplurifnum de-
duxeris . Nam non abeft, quin e uulnere etiam fat angufto & leui, n ihilom inus na-
turalis partium conftitutio laedatur , quanto magis ex plaga adeo infigni & graui
earum aCtiones corrumpi cenfebimus . Atque ut artificis imperiti eft,propofiti fui,
ubi liceat,fcopum non poflfeaflequijitamedicieftnonmediocriteririiqui^dum
praeter rem egros dilaniat,& fanitatem,cuius ipfum autorem,n#n corruptprem ef-
fe decet,euertat . Quapropter omnicura&ftudioanniti debet,*ut fifieri unquam
poffit , in educenda propagine, quantitatis rationem adeo follicito fubducat,ut fa-
do diligentius examine, minimumfitopereconfeclo , quodrefcindat, in brachio
autem non ita multum,quod defideret.Hoc enim pacto nec caiumnia? artem expo-
net,necsEgrosmoIeftiaafficit. Sed quamam illafint,quibus animaduerfisquanti-
tatem ipfiustraducis definiamus, iam dicere oportet.Ante omnia autem in conful-
tationem partes curtas ducendas efle nemo non uidet , utpote quod earum refe-
ftionem moliamur . Non enim corpus ad ueftem conferimus > Ced ueftem corpori
adaptamus . Veruntamen quamuis hoc fit certiffimum, non tamen aeque fuffecerit,
nifi &brachij cutim, quaetraducis materia eft,ad illam gequitatisnormam reduca-
mus . Non enim raro uiderunt ij,qui huius chirurgiaeoperationem oculis infpexe^-
runt , & mente acrius perluftrarunt, uiderunt inquam cutim> poft fecundarn feCtio
nem , cum e brachio edu&a uere propaginis nomen afcifcit , occulta quadam ui *

E priuf*

t

50 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

priufquam inferatur, fenfim decrefcere» & aiiquandoodtauam, nonnunquarn fex-
tam,quandoque quartam eius partem decedere,&quantumlongitudinisipfius
confumitur , tantum etiam proportione de latitudine defiderari . Hoc igitur onv
nium maxime nobjsperfuaferit,necutim brachij negligamus,fedcumproxime
ad examen curtarumpartium uirtuteaccedat,atquehaud nefcio.an praeferatur cer-
te aequipolleat, eamomni induftria re&e confideremus. Quantitas igitur propagt-
nis petenda eft , cum expartibus curtis, tum a cutis ipfius,quaein brachio eft,natu-
ra • Veruntamen,utid rite peragamus,qu6d fubindein multiscontingere aduerti-
mus» explicandae funtnofris huius deerementicaufae,moxancertafutura»decretio-
nis habeamus inditia,ex notitia caufarumdecerpta,quauelutreguladetraducis
quantitate , certi quid ftatuere poffimus: aut.fi haecpercipere, natura rei uetat, qui-
bufnam prasceptis, & cautelis,ad fcopum proximeeolUmareualeamu$,&illaerTu-
gere incommoda,quae,nobisfueredi(5ta a principio. Primum itaquepropaginis
decrementum,ad illam caufam videtur[reijci,ad quam aut membrialwfeaut totius
corporis contabefcentiarefertur. Talisuerpeft,cumalimentummembrisquan-
tum ad uitam expedit accedere nequit: vc^l ii uifcera pra?cipua,aut parti,aut corpori
totofomentauitse non fubminiitrent>ueicumconfedumprobe,&tranfmiiTum,
eo qupdlaborent, inpartium naturam abirenutrimentumhaudquaquam poteft.
Non abfimili ratione in decrefcente cutis propagine accidit , aut quod alimentum
elaboratum non accedat : uel fi accedatmpn fumciat: aut fi fufTecerit,in cutanea? fo-
bolis fubftantiam conuerti nequeatj* Porrpan propaginis noxa,an vero regionis,
ex qua educitur,laefione hoc decrementum contingat,fipartisutriufqueaffec^a
perpendamus, haud difficulter;agnofcimus • Videtur.autem regionis uitio,exqua
propago fecernitm^& quamuiuiradicemappellamus, potiffimumaccedere, ne
rfk** alimentum, ea/qu^puseit, menfuraArationeaffluat,&traducisnoxa? iuxta im-
putaudumeiTe, fi quid ob c^tera,e^rorjs in nutritioneirrepat. Veruntamencumin
parteiila,cuitradux irihaVret|& cuiiis UDert^uelut a matreiaftatur,ne ullius quidem
uitij ueftigia appareant,quorum occafione,uelparcius,uelimpuriusalimenturn
fuggeri neceffe fit,reliquum certeeft, ut in propagine ha?c labesinfideat, cuius cul-
paafcopo fuo nutritionemaberrarecontingat. Alimentoenim,quamuislargius
fuppediteturjtamobuiasintercIufas,quamquodipfelangueat,traduxutinequit.
Nam nemo iuerit inficias , ob fe&iones tantauiolentia,&tamrepentefa<5tas,aD
aequalitate fua diffe&am cutim deturbari , & cum non fecus adlatera , quam ex in-
terna fuperficie occalieat^fi modo infitioniaptafuturaeft,adfrigiditatempluri-
mum deuolui . Quare languente primo a&ionis organp , & nutritionem non lan-
guere,& partem non imminuiplaneimpoffibileeft.Hisacceditquoduiaeomnes
praster unam inferiorem , tam ad latera, quam intra, ubi cutis fubiecris corporibus
adhaeferat praecidantur>quibus interceptis &aIimentum,quod anteacopiofius
erat, deficit, & propago illius defec^u contabefcit. Non minus propaginis decre-
mentum promouent partium illarum deligatio,&fingularisqua?damconditio,
quam ab ufque generationis primordijs fecum attulerunt. Illam etenim ardtam at-
que compreflam fieri necelTe eft , qua fanguinis affluxus , uelut flu&us ad fcopulos
impulfi^repelliturjjhac vero homines plurimum vel partium tenuitate, & craflitie,
vel laxitate,& denfitate int^r fe diffident.Nam qua? ex cuti ra.ra,& tenui pendet pra
pago,illa;liberalius decrefcit^non a?que uer6,quas craffior,& denfior eft:fic ea,qu^
laxior fuerit ualde imminuitur, e contra quae compacla eftjatquefolida,minime
omnium confumitur. Quemadmodum fi duo illa priora mutuo conuenerint,quam
celerrime propaginem decrefcere, & uno impetu fenefcere uidebis,eo quod duo-
rum agentium maiorefhcacia fit : at mjnimum acongenea magnitudine decedere
experieris , fl cutim craiTamfimul&compacl:ameiTecontingat. H3Eigiturcaufa?
funt}>ob quastraducem flaccefcere, & afua quatitate decedere neceiTarium eft-Sed
nunquid huiusdecrementicerta notitia haberi poteft ? Certe nil certi pra?cipi pof-
fe,in hac confideratione,uel illud mditium certiffimum eft, quod temperiei forma,
ex qua ratio decremeniti petendaefl:,eiu(queamediocritatereceiTus,haudqua-
quam nobis cognitus fit,unde&uiresillius,&eiTeciusnonignorarinoneftnon
impoffibile. Eodem pacioneque naturales propaginisfacultates,nequedeliga-

tionis

L I B E R P R I M V S. %\

tionis momenta, quas decrementicaufasefferetulimus, exa<5lerima,riJicet,neque
exinde quid futurum fit,prsenofcere . Veruntamen non def perandum eft in hac re-
rum obf curitate,nec quicquam remittendum de ftudij noftri feruore, cum acrioris
ingenij folertia non inepte fieripoffit,utminusexpra»fcriptofiadfcopumacce-
damus,quamminimum tamenabeodeclinemus. Nam * reclum etiam eft, quod a Hip. deue
re&o eft proximum . Et medicum laudat diuinus Hippocrates, non qui nihil aber- «" med.
rat , fed qui minus delinquit, & proxime ad sequalitatem accedit. Raro enim, imo
nunquam, quod exa&um eft, attingimus . Hoc autem confequemur,obferuata rite
cutis traducis natura. Cum enim cutis,qua laxa eft,qua folida,qua craffa,aut qua te-
nuis, decrefcat,iiaqueperfpiciendum,fi quid horum aderit,acriufqueperpenden-
dum, & ita non praner rationem futurum propaginis ftatum conijciemus . Etenim
contingit res laxas, quod raras fint plurimum digeri,folidas vero,ob corporis den-
fitatem minus diflipari, non fecusactenuia,cum exuccafint,facillime contrahun-
tur , & quae craffitiem habent, optimeque enutritafunt, ob molem intumefcunt,&
diftenduntur . Si igitur cutis laxa fimul atque tenuis fuerit, uerebimur certe,ut pro-
pago magnopere imminuatur,cum dua? adfint caufsedecrementi,eceque uehe-
mentiffima?,quemadmodum fidenfa,crafTa&benecompa&afefenobisofferat,
nequicquam de imminutione dubitabimus , dummodo pofthac non incaute aber-
remus . Cum vero uel craffam eam, & raram,vel denfam,& tenuem nancifcamur,
fufpicabimur seque decrementum quoddam futurumeffe, maius quidem, fi denfa
cutis & tenuis fuerit, minus vero fi craffa,& laxa fit. Etenim nihil eft, quod ad fubi-
taneam contabefcentiam, aeque actenuitasfacereuidetur, cumtenuiaquampri-
mum corrugentur & exarefcant.Vt maxime omnium cutis diminuitur,fi cum tenui-
tate raritas accefferit, quibus nil eft uel incommodius, uel infelicius,ad deprimen-
dam autoritatem medici , & ad obfcuranda huius artis praeftan^pm, quse fuo fine,ut
decet,potiri nequeat . Quicumque, ergo ad hsecquae de cutis natura dicla funt re-
fpexerit,(ca»tera, enim indagari nequeunt)is & decrementi in traduce progreffus,
artificiofa quadam coniectura affequetur,&admediocritatem,quaeintraducis
cdu&ione circunfpicienda eft,proxime accedet. Quanto enim uel intenfius,uel re-
miffius cutim decreturam fore fibi perfuaferit, tanto maiori uel minoritraduce
opus efTe refcibit, & modo liberalius,modo parcius cutim excindet. Hac enim re-
gula moderabimur artis noftrse officia, vt quantum fatis fuerit,pro curtis reftauran-
dis, materiei copia nobis fuppetat,nequeplus,nequeminusebrachiorefecabi-
mus,quorum illud moleftu m eft,hoc uero incommodum.Nam a?gros uel ultra mo-
dum torquemus , uel fme fuo artem defraudabimus . Cum autem a&iones noftras
tam aequa lance ponderare nequeamus, &difficillimum fitmediocritatislimites
non excedere , quare fi nobis ad extremorum alterum deficiendum fit , itaque co-
piam potiusin edu&ione traducis ample&emur , & parfimoniam , ceu noxiam fu-
giemus. Etenim difficilius quid additur, quam adimitur . Igitur fi nobis conceffum
t iierit , dum traducem educimus , curabimus certe , ut eam adhibeamus moderan-
tiam,quam curtorum natura expetit,fin minus,quoniam idfrequentiuseft,ad
exceffum potiusquam ad defe&um inclinemus.

CAPVTDECIMVMSEXTVM.

ua ratione cutaneapropago curtispartibus adiungendafit .

E f i n i t a hoc pa&o , quam ex caufarum natura adinuenimus,
quantitate cutis traducis , reliquum eft, ut rationem coniungendae
propaginis , cum partibus decurtatis, tandem proponamus . Cse-
terum nequeunum, neque fimplicem modum effe applicandarum
partium , neminem effe crediderim , cui cognitafitprifcorum&
recentiorum doclrina,qui non nouerit. Antiqui b enim,quibus b Gai.j.me.
iuniores confentiunt, tres modos coniungendi partem unam cum altera nobis re- med. cap.4.
liquerunt. Nam autfafcijs partesconftringenda? funt, aut hbuliscontrahenda?,aut

E 2 futuris

52 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

futuris conneclenda*. Itaque nunc quodnam horum aptius (it & oppormnius, quo
propaginem*cum partibus curtis coniungamus, in praefenti difquinmus . Qua in re
definienda,illud primo nobis obijcitur, quamam fit uniufcuiufque natura , & facul-
tas,qua?ueutendiratio. Namper(pe6tis,quaehisfubeflepo(runtcopi)s,facultatem
eligendi,quod exre noftra fuerit^uberiorem multo habebimus . Vt autem a primo
a Aulcen.li. exordiamur,fciendum eftdeIigationistreseflerationes,nempevtfic dicamus,ain-
4Fen.4. carnatiuam,expulfiuam,&retentiuam . Fit ergo deligatio incarnatiua, qusepro-
prie agglutinatoria dicenda eft, fafcia a medio ad principia uulneris circumdu&a ,
fa&o principio deligationis ex parte auerfa, &medialociuulnerati, circumducen-
do alteram fafcixoram, uerfusfuperioremmembripartem,alteramuerduerfus
inferioram.Expulforia autem fit,fi iafciam ab altero tantum principiorum reuolui-
mus^incipimusqueabinferioripartemembrilaborantisjquam ar&ius conftrin-
gimus , exinde vero" uinciendo moderatelaxamus , & fenfim deligando afcendi-
mus,femper autem folutius circumple&imur , quoufque eo deuenerimus ,*qua
parte erumpenti faniei patet cxitus. Vtimurautemhocdeligationisgenereinul-
ceribus cauis atque finuofis, ut & fuperiori,fi vulnusre&a,& asqualiter infli&um fir,
quod labiorum diflitorum vnionemrequirat. Qua?verodeligatiocontinet,nul-
lam , quod fciam , qua? certa fit , rationem obferuat , fiquidem ijs partibus,quse mi-
nime conftringi,& anguftari poflunt,utfacieseft,&colIumfolummodoadhibe-
tur. Itaque proearumfigura,&medicaminum,qu#exufufuerintnatura,uarios
atque multiplices huiusdeligationisniodosefle, nemoeftquinonuidet. Verum
infibulatio,quod fecundum genus eft,hamulis quibufdamutrinqueincuruatts,
oras plagarum didu&as fenfim adducit , & addu&as quantum poterit, nulla uiolen*
tia^placideconftringitjnonfecusjacfullonesharpaginulisjadidnegotiumnonin-
eptis,pannos diftendere, & abaco fuo folent affigere.Has fibulas dicunt latini,grse-
ci uero ccyKrnfxs «W t£ ccyx^iv , quod quafi ftrangulent, & quod in fynanchicisfit,
b Ceif. j.ca. obftridagulacoerceant. Si igitur b incarnejquodhiet^uulnusfuerit^cuius oras
l6, difficulter attrahantur , qua de caufa futura quidem aliena fit , itaque fibulas impo-

nimus, quse paulum labiauulneris tantum contrahant,quo minuspoft curationem,
lata cicatrixremaneat. Diligenter autem hoc locoj perinde ac in futura obferuan-
dueft,neprius,quamuulnusredepurgatumfit, fibuleimponantur,nequidibicon-
cretifanguinis,autcoalitumimpediat, autcum putruencinflammationem pariat*
aut partes fubie&as erodat . Apprehendit vero fibula, ut & futura, non cutem tan-
tum , fed quoddam etiam fubiete carnis , quo ualidius adha?reat,neque cutim ab-
rumpat:eft autem earum iniectio, neque rara admodum,neque crebra,quorumil-
ludnoncontinetjhocueroplusiuftotorquet. Sed hicfibularumufusnoftratem-
peftate penitusinterijt . Solemus tandem partes diflitas futuris coniungere, atque
id triplicis finis gratia, uel vt agglutinentur, vel vt fanguis fupprimatur, vel quo la-
bia ad temporis fpatium addu&a perfiftant. Ha rum prima adhuc multiplex eft, eo.,
quod partes,qua? aggIutinandasfunt,diuerfasincifionespatiantur,aIi3e quidem
profundas, alia? breues, alicelatas>aliae oblongas,aIi2? anguftas,alia? fublatas , Vna
igitur illarum interfciffa futura dicitur,& tali pado adniiniftratur . Si infignis plaga
fuerit , utrumque ad medium uulneris labrum acu traiicitur , quae duplicem funicu-
lum habeat j.quibus oras conftringere,eofque innodari , & paulo fupranodnm re-
fcindereconuenit.HascublfadafuerintjUtrinquerurfusiintericda fpatiatransfi-
guntur,&fimplicifilo,nodoqueirretitafirmantur.Hoctoties,pcriuccedentiafpa-
tia, fiopusfueritperagitur,donecvulnerisextremaritecommiflafint. Aliafutura
eft, cum in utraque vulneris ora tot acus, quot opus fuerit,aequaliter diftantes,alte
impingimus,ijsque eo modo,quoruftican3enoftratesfolent, filumcircumplecT:i-
mus, alias quidem decuflatim,fed quod magis conducit,in orbem ad formam oua-
lem.Has in vulnere impadasrelinquimus,vrfque dum vulnus coaluerit.Vtimur au-
tem hoc futurae generein vulncribus admodum profundis, labij fque eorum pluri-
mum diftantibus, quemadmodum & fuperiori, ii ferrum oblonga quidem3non ta-
men altius impa&um eft.Tertius uero agglutinantis future^ modus pinnatus dici po-
teft,etiamnumprofundisvulneribusdeftinatus,cuiusadminiftratiotaliseft.Vtrin-
que pennas vulneri adaptant, & cum duplici filo acum accipiunt, filorum extre-

cnanodo

L I B E R P R I M V S. Si

ma hodo irretiunt, & vulneris orastransfigunt.Sic funiculopinnam vnam ex vna
parte, ex altera parte altcramcomprehendunt,&innodatisfunibuspIaga?labia
diflita conftringunt . Id toties exinde repetendum eft,quoties id vulneris magnitu-
doexpoftulauerit. Hoc futura? genus plagis non adeoleuibuscommodurneftjed
maxime profundis, & Jaceris,in quibus periculum eft,ne funiculi traie&i , & arcYius
conftri&i,difrupta cute elidantur,fitque omnis vulneris coniunctio uana,& inutilis.
Quam tamen fuendi rationem varij varie definiunt, kd cum ad noftrum negocium
inepta «fit, neque etiam vt mihi videtur , aliasin vfum venire poffit,ideo traclare
eamexa&ius nolumus , fed fufhciat faltemeiusmemionem fecifle. His omnibus
numeratur futura ficca, adeo elegans,& opportuna, ut nullu doIorem,du hanc ad-
hibemus , nullam penitus continui diuifionem in parte vulnerata inducamus . Hu-
iufce inleuibusincifionibus ,atque non adeoaltisvfusfrequentiflimusaequeeft,
atquefeliciflimus^&talipaftofefehabet. Parandifuntpannilinei,ijfquefirmi ,
triangulares,vel alterius figura?,pro vulneris,aut vulnerata* partis conditione,& li-
nimento,quodpertinaciushereat,obliniendi,necnon adlateravulnerisutrinque
adaptandi, vt minoris digiti ipatium intercedat . Hos tandem vbi exiccati,& vali-
de cuti annexi fuerint , intacto penitus corpore, ingeniose confuimus, & fic vulne-
ris oras perbelle coniungimus . Non minus etiam hoc confuendi genus,ad cicatri-
ces conuenit,quas fada vulneris aggludnatione delere,& obliterari voIumus.Sunt
pranerea , & alia? futurarum rationes , in eum vfum , vt per eas partium vulnerata-
rum fiat agglutinatio , quas inferiori ventri , tam exterius quam interius peculiares
eflevnufquifquevidet.qui a autoreshacderelegerit. Has^*sfOf «<£«'<*? graecivo- a Celf.7.ca.
cant , quas obiiuioni hoc loco tradere volumus, cum iilorum vfus nequein diuerfis l6- & Gal- *•

Eartibus ab infimo ventre , neque in his, qua? noftra* operationi fubijciuntur, cele- raeth*med *•
randus fit. Has itaque futurarum fpeciesad prirnum iliudgenus, quo vulneraag-
glutinari folent, omnes referri certum eft. Sanguinem vero perfuturasfupprimi-
mimus,cum primurr» vulneris orashincindetraijcimus,&rurfusadprincipium,
vnde futuram exorfi fumus, recurrimus, rurfusque prope pertundimus ,& denuo
regredimur , & vt antea, acus transfigimus, illudque eo ufque facimus, donec par-
teshiantesconnexerimus, nonfecusacpelles,auttelas,auttalequidconfuereho-
mines aflblent.Sutura» huius vfus eft,fi quandoque ob ingentem prorumpentis fan
guinisimpetum,dumvuInusamplioribusvafisinfliclumfit,nequemedicaminibus,
nequealijsremedijscopiaconceditur.Poftrem6tandemvulneraconfuimus,vtad
quoddam fpatium temporis labiavulnerisconiunclapermaneant,donecpartes
illse , quse hiabant , perfecle conuenerint, & accreuerint . Competit futura ha?c,fi in
carne,aut parte molli vulnus acceptum fit,& infigniter partes dilaceratae fint,atque
non nihil carnisin ijsdeficiat.Hisigiturfic definitis,vtad inftitutum redeamus,ma-
nifeftum eft ,non modonequefibulis,fednequedeligationecutaneumtraducem
cum partibus curtis coniungi pofle . Nam connexionem illam , qua? deligando fir,
agglutinantem,& qua frequenter difcifle partes vniuntur,faciei natura penitus re-
fpuit. Nec fibularum vfum recipit, cum praeteruehementes dolorum ftimulos,in-
flammatio fubeataliaque affecluum|genera,quascurtorumcum propagineaccre-
tionem uel interrumperent, vel omnino euerterent. Supereft igiturfutura,&illa
praefertim , quam interfciftam vocauimus,quandoquidem non folum fuperficie
tenus , fed altius etiam acus impingenda eft , ut extrema? partium ora? rite commit-
tantur,& fideliter commifla ad perfe&umufquecoalitumhauddifficultercufto-
diantur. Reliquosconfuendimodos plane reijcimus , quodad noftram operatio-
nem aceedete nequeant,quod qua ratione fiat,vnicuique manifeftum eft. Verum-
tamen quo paclo cum propagine curtas partesperfuturamcommittendasfintfuo
loco reclius docebimus .

m

E j CAPVT

* i"

54 DE GVRTORVM CHIRVRGIA

C A P V T D E C I M V M S E P T I M V M-

Qu& corpora aptiorajint adhanc operationem ,& mnquidomnh
hus anni temporibus &que iUam pr&Jiare liceat \

|E d cum plura fint, quae in omni aclione concurrant,aut neceflitate
quadam confequantur, quemadmodum patet ex rebus vel natura
uel artefa&is, vbi praetermaterise apparatum , & deinftrumentis,
& de idoneo tempore ad conftruclionem habetur ratio,hc praeter
propaginem , qua mutilata membra refarciuntur,& alia npbis of-
ferri contingit,quas in hacfingularioperatione,non fecusac m
vniuerfa medicina vfu venit,perpendenda,&circunfpicienda funt.Differt enim,ut
cum Hippocrate loquar , corpus a corpore,xtas ab astate , affe&us ab affe&u , tem-
pus a tempore, in quo homines aegrotan t. Nam aliqua horum,aut omnia fi morbis
aduerfentur , plurimum ad falutem conferre , plurimum etiam fi natura fua confpi-
rent, malorum uehementiam intendere, omnesnorunt. Circunfpicienda igitur
funt in hac operatione,temperies corporum,eorundem habitus,a?tas,nec non anni
tempus ad operam idoneum, ex quibus ipfius artis euentum,& operis gratiam pen
dere uidebit vnufquifque, cumfingulorum vires perfpexerint . Habent enim hanc
poteftatem,&efficaciam,vt velobfint vel profint,vtcaufashuius aclionis,autcon-
firment,autinfringant, atqueutoperisexitum velmorentur, velaccelerent. Se4
ha?c manifeftiora erunt nobis dicentibus. Exordiamuritaque a temperameritiscctf*
porum,quorum aliud eft fct/xj>«7w,& quadratum,alia verd,quaea bonitatehuiusre
ced unt , vel calida funt , & humida , calida % ficca, uel frigida & humida,frigida &
ficca, quaeque & paflim a praedpminio fanguinea,biIiofa , pituitofa ,melanchpliqi
Arabes nuncuparunt. Principio itaque aptiffimumfore, atque ad huius crurur-
gise perfectionem commodiflimum , ipfum corpus ^Vjpaw, nemini dubiumeft.
Maximus enim in eo eftqualitatumconfenfus,& uirescalidi,humidique,frigijii?&
ficci nequefuperant, neque fuperantur , fe,d majquilibrio conftitutas func ." Qaod
tariquam regulam atque normam quaridam abfolutillim am , ut & in ca^teris arti-
bus ufusobtinuit, in operando optimus quifque medicorum fibi proponit, idque
eft omnium fermone puriffimum,& ab omni praui humoris fece repurgatum,idep-
que exacliflimi operis fucceflus , fi quidem aliquando fefe offerat, expecliationefn
nobis pr«ebet,aut quam minimum a fcopo fuo defle&entem. Etenim in hoc opere
perficiuado fpedanda eft propaginis opportunitas,confiderandaque infitarum
partium eoitio,& perpendenda unioniselegantia, quorum fingulainhocmeciio
corpore, & quadroadeo ad normamrefpGndent,utipfum naturasexemplar refe-
rant . Nam in propagine nihil eft , quod defiderari pofllt , uel ad medipcritatemj,
vel ad decentiam,cum partes illa? fic fatis moIles,crafla??dura2.& tenues fuerint. Sic
coloris elegantiain quomagnusartisapplaufus;eft,ijs adiungitu^ Sicqullamora
eft, quin & exacle, & citiflime, & citra omneincommodumpartes infita^cum cx-
terisuniri poflint.An quifquamdubitet, m tantacorporispuritate,nullappnitusre-
dundante illuuie, vbi fingula moderatafunt, coalitucri partium, dummodo nil ex-
ternum refragetur , haud bene pofle Jucc.ejdere ^quom^do^hac naturse benigni-
tateopuspericlitabitur ? quarationefinefiio naturafqutlratiitur, cumpmniaadil-
lam polycleti regulam, incorporibus finceris arqua lancqadminiftrantur ? Sane
uti hic nullus relinquitur dubitandi locus , ita certiflima falutis fpes eft , & q uam ci-
tiflimae vnionis expedtatio. Non enim ab iritercurrente humprum labe,quodnatu-
rae opus eft, accretio partium autprsepediri ( loquendo fecundum naturae fluxum )
aut euerti poteft . Quin ad caetera bona^&J^oc commodum,quafi auclarium,acce-
dit , quod coniunclionis nec leuia quidem Uejtigia poft coalitum remaneant , aded
egregie & decenter natura architectatrjxopusfuum promouet,dummodoinfa-
cienda vnione omnes numeros ipfe medicusimpleuerit. Non enim nos hacex
parte artipatrocinantes,vanaquadam oftentatione falfolegentiumaurestene-
bimus,& de h^oc miran^o naturae opereaudientibus blandiemur . Nam certo no-

bis

L I B E R P R I M V S. 55

biscredantvoIumus,hanc pulcherrimam coalitusfpeciem,&in ijscorporibus,qus
vulgariter fincera nobisobtigerunt , non leui noftra cumadmiratione perfaepe ui-
fum effe, quod cum fiat, quando a iuftitia, & a?qualitate corpora defciuerint,an de-
iperabimus in omnium pra?ftantiffimo atque optimo corporis ftatu , haud fecus
poffe fieri.Quemadmodum igitur temperiem hanc caeteris prasftare,& Iongo inter-
uallo,tam aftionum probitate,quam operum conftantia,anteire omnes norunt,ita
nobis conftitutum fit, hanc eandemomniumcerteinhacoperationeefTeaccom-
modatiffimam , fiuetraducisfubftantiam;, fiueinfitionisrobur,&celeritatem,fiue
coaIefcentia?decus, & venuftatem ob oculos proponamus. Quecerte non omnia
conueniunt, autfiquidem conuenerint, non ea moderantiainillistemperamentis,
quaeabonitatc&ajquaiitate huius primi recedunt,& difpariinterfeelemento-
rum eoncurfuextru&a funt.Saneautem,uteorum exrecefTuj&acceiTuinfpedo me-
dio, magna eft diueriitas, ita minoresuires aut maiores,vel ad ornamentum,vel ad
operis perfec-tionem confequendam fecumafterunt,interquaequodcaIidumeft,
atque humidum primas certe obtinet. Cum enim optimo illi proximum fit,& pau-
lulum a mediocritate defle&et,itaque,& propaginem, haud vulgariterdifpofi-
tum,& certum,&celerem partiumcoalitum poilicetur. Nihil enim nobisnon pro-
mitterepoflumus,cumfuauitascaIoris,&humorisbenignitasabundeadfint. Ac-
cedit, & coalitus decentia,ob cutis mollitiem infignem,longeque optimam . Huic
temperamento, illud, quod biliofum vulgo dicunt, fuccedit,in quo ob caloris vim,
atque adeo ob ficcitatis virtutem > argumenta citas accretionis adfunt , non tamen
ufquetuta,& periculi vacua, vtanimosnoftros confidentiafufpendant,& parum
cautos in operando reddant. Vbicumque enim calor opifex inualuerit,certum eft
vnionem partium fieri, nec eam prorogari,cum fubfidium non.ita leue ipfa ficcitas
conferat. Nam humiditatisexpertia facilIimeconcrefcunt,Cuiusgratiahoneftam
ctiam atquedecentem fymphyfin expe&are poffumus. Hisautem bonis nonnulla
incommoda,eaque grauia fefcinfinuant,vfqueadeo nullum egregie aprum,pra>-
ter illud unum moderatiflimum reperiturcorpus,vtinfitionis ratio expoftulat . Ni
cnimcorporaha?cprobeexpiatafuerint,videbimuspromptiffime fufcitari eryfi-
pelata, inflammationes , herpetas, vlcera,& alia huiufmodi,qua? aegris non mini-
mummolefta funt,& haudleuenegotium medicofaceffunt,cumacrisillehumor,
& efferus per doloremefede fua euocacusincutemeuoIauerit,&parteseasveL
croferit, vel in molem fuftulerit.Hoc autemjicet alias prasfertim tamen circa infi-
tionistempora contingit : quam dubiam non minus,&fallacem reddit, exciclendi
traducis ratio . Nam in rara? adeo,vt folent eflctextura? corporibus,nec craffa cu-
tis, nec compada eft, ideoque excifa corrugatur quamprimum, & exarefcit . Hac
igitur de caufa ad noftram operationem bjliofa corpora inepta funt , fed quia ma-
ture fatis partes , & decenter coaIejcant,non fecus,ae c$tera,etiam opportuna fue-
rint. Sedincommodius multo,fi fuperiorarefpiciamus,tem.peramentum frigidum,
&humidum eft>plurimumque diftat,quam ut artisoflicia in eo contre£tando,rec~ie
praeftareliceat, tamob inimice frigicutatis noxam, quam obhumidi impuriorisre-
dundantiam . Cum enimpartium unio calorinatiuo accepta feratur, &nihil fitin
animantis corpore » quod huius opem , & in agendo uirtutem non requirat,
perbellequidem,ftvigeat, vnionem fuccederecredimus,eandemquelanguere,fi
contabuerit , & diuturnara moram trahere non dubitamus . Horumalterum qui-
dem in temperamentis iam antea diclis videmus,alterumver6in.phlegrnaticis;
corporibus experimur, in quibus adreliquorummaloi-um farraguiem &hocin-
commodum accedit , quod nu.Uo ln«enio a.d eam huip.oris bonitatem perduci
queant, quin femper impuri humori.s fomenta relideant , qu* denudrepul.l;ulent,
&ciborum aggeftioneea^nuseiuxurient, vtfempernoua auxiiia expojeant, fem-
pernouasturbas medicismoueant. Aiquehoeccau.fa c ft ,cur poftcoalitum propa-
go aibicet , quandoque vero defluat , & qua ratione^fe

tur,quas liuorefuffufa, odioseadeo nonnunquam turgcruwt vixquic.quamingra-
tius,& indecentius efTe poffit . Etenim exiguum caloris nauui vobur eft5quod fordi-, ,
dunVilIudphlcgmafubigere,&admediocritatemneqUitreducere,quiquec2Ete-
ns^incindeingruentibusiniurij^haudquaquamobfiftit^Necriteadeoadfimili-

tudinem

5« DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tudinem narium/ea, qua?inbrachiocutiseft,accedit,quin femper fuifmetindicijs

fefe prodatj&paliorccontraclionc&flaccefcentiamatremmanifeftoreferat.Vn-

de,& propagines,quod aliud incommodum eft,anguftas nimis,&breueseffe

neceffeeft. H2ecigituromnia,quantopereimpedimento(int,adoperisperfedio-

nem confequendam , & priftinam faciei honeftatem reftituendam , nemo eft, qui

non uideat,praecipue veroob partiumcoa!itum,quiad tantamnunquam perue-

nit decentiam , quantum vcl gratia? , vel venuftatis , iam enarrata temperamenta

confequuntur.Succedit tandem melancholicum,quod unioni facienda?,& hac uni-

canota pituitofo praeferendum eft , cum humoribus minus fcateat, fed partium fic-

citate coalitum apprime promoueat. Id tamen omniumineptiffimumeifedice-

mus, cum tanta,quanta eft,caloris penuria,nihil moderati nobis fuadeat,fed cona-

tus noftros inanes reddat>& preci pue,quod ad coalitus tem pora,vel cita vel tarda

pertinet. Nam de propaginis fimilitudinecumipfacurtarumpartiumcute,illud

profe&o magniintereft, quodaltera pilofa,altera depilisfit,haecglabra,illaverd

hifpida, ideoqueplurimuminterfe diffentiant. Hocenim genuscorporumfuligi-

nofum eft , & ficcis exhalationibus plenum , unde & pili nigri , & denfi in cute fuc-

crefcunt,quos una cum propagineadparteslaeues&depiles,ipfas fcilicet nares

transferunt.Quid,qu6dneceamubertatempropagopra?ftet,quamopusrequirit,

nec eam , fi coaluerit, gratiam , quam nobis proponimus ? Cum enim corpora hax

arida fint & exucca ,ideoque tenuia & gracilia, nonabeftquin excifaabrachio,

quamprimum cutis decrefcat,&quemplenum efTepr3fftabat,atquecraffum,tra-

dux exarefcat. Quod tamen non ita graue & moleftum effet,nifi pars poft coalitum

liueret,& quafi exufta fit,nigrefceret,quo nihil ad afpedtum eft deformius,nihil in-

honeftius . Id autem primo imp>etu, & paucis a peracla infitione diebus minus con-

ipicuum eft', appetente tamen frigore, & praefertim circa initia poft unum uel alte-

rum coniunctionis annum ,quo tandemflosille coloris perit, &uenuftatisgratia

euanefcit.Quod incommodum cum pituitofa propagine commune eft . Quoniam

ob caloris, quae his propria eft , imbecillitatem , atque adeo ob infignem illam, quae

£t in traduclione, naturae concuflionem , ha?c vltima temperamenta mireconfen-

tiunt . Quare neceffario fatendum eft,cum & ratio id fuadeat,& experientia,fortif-

fimum telum , confirmet , inter tot humanorum corporum difcrimina, illud quod

moderatum eft,&ca?terorumexemplum,fi modoaliquandocontigerit, addiflita*

rum partium unionem longe aptiffimum effe: poftha?c vero qua? caloreuegeto

polleantjtemperamenta fuccederertandem autem pituitofa , & melancholica

fubfequi, qua? omnium ineptiffima,& ad fubeundam hanc curtarum operationem,

minus accommodata funt . Porro ab artis huius feptis reijcienda funt illa corpora ,

quf prauaeiuuie,teterrimaquehumorumfentina,obuifcerumuitia,perfufafunt,&

a mediciscacochyma,& mali habitus dicuntur.Plurimumenim intereft,utrum cor-

pus fit cacochymum, an vero pituitofum dicas,aut canerarum intemperierum nota

infigrtitum. Nam praeter reliquas diflerentias hoc maxime diftant.quod illud mor-

bofaeconftitutionis /oboles fit,ha?cuero fanitatislimites non excedant. Abigenda

igitur funtcorporacacochyma,quodimperanrehumorumprauitate,fierinequa-

quam poffit, quin liberalius etiam exinanita,ad hoc opus chirurgicum fubeundum

aptareddantur. Namfcedaillafuccorumlabesomnemunionisfpem fubuertit,&

operis progreffum affluentibus hinc inde fordibus plane demolitur . Quid , quod

furculus maxime tenuis & rarus fit , omnefque partes , quam exiguo calore pol-

leant . Quid, quod nec praecifa? propaginis educationem coricipere poflumus, cum

pra? calore imbecillo quamprimum confenefcat,& ob alimenti prauitatem prcm-

pte contabefcar. Quibus quandoque mala qualitas,& uenenofa,ex corporis pene-

tralibus excita,fefe mfinuat,qua?cumcallumcoalitarum partium fufpendat, eas

apte,& concinne coniungi prohibet. Releganda itaque funt eiufmodi corpora im-

puriffima , & ab huius operationis genere remouenda , quod ea maxime pura at-

que fincera adeffe fas fit, & nulla, aut quam minima labe infeda . Otcrum neque

omnixtati hocopusconuenit, fedinutiliafunt,minufquerecipienda fenum,& pue-

rorum corpora , quorum ha?c operationem totam fu/pendunt , illa uerotraduds

coalitumi quod in opere conficiendo primum eft,diflkilem fore portendunt.

Eteotm

LIBERPRIMVS. 57

Etenim euanefcentiscaloris incommodafene&us excipit, haeccutis marcorem a£
fert, hascindiuiduum comitem, pituita?prouentum fecum rapit, ha»c caeteris malis,
& offenfis obnoxia eft , qua? partium vnioni , & confirmationi obfunt, omnemque
operis euentum futilem,& inanem reddunt . Cum enim ipfa natura fua frigeatmec
occurrentis aeris iniquitates a fe propellat,itaque exiguamaut planenullamde
ialute fpem concipere poffumus.Quamuis vero puerilis anas vim caloris,& humo-
ris probitatem promittat, qua? duoad abfolutionem operisfinecontrouerfia pri-
ma funt , atque maxima , attamen ob motus impetum , & fenfuum uiuacitatem ne-
quaquam curanoftracommittipoffunt, Nonenimpueriveldeligationistcedia
perferre poffunt, vel futura? , & incifionum tormenta uincere,qua? licetmomenta-
nea fint, funt tamen acerrima, & extremi doloris plena,ideoque conftantia,& ani-
riii fortitudine, quod abeft a pueris, fuperanda.Nec corporaeorum, quodforfan
caputeft,quia mollia funt&prompte diffoluantur,oppugnaripharmacisqueunt,
cum tamen ob uoracitatem, & excrementorum congeriem nihil minus non ex vfu
foret . Non negamus tame n a*ta te hac , fi corporis ea, & animae moderantia acce-
dat, hancchirurgiatn exerceri poffe . Fatemur quidem in illa natura? clementia ar-
tis o*pus non efTe ditficile , fed vt id exequaris , & per media eo contendas , haud ita
facile: qua de caufa.vt unicuique huius x tatis incommoda pateant,ha?c fubmonuif-
fe voluimus. His enim perceptis, fi qua daretur artis exercenda» occafio,intelligant
velim medici, qua eis cura opusfit, &folertia , qua prudentia, ne artisdignitatem
imminuant, & nominis fui famam incauteprodant . In ca?terishominum tempori-
bus, iuuenilifcilicet, &confiftenti,alacriteradopusaccedant,moliantur, agant,
conficiant,nulIus eft metus,nulla fufpicio,quinre&ecefferitnegocium,quinad
umbilicum, quod aggrediaris,profpere perducas. Supereft modo,his fic pofitis,ut
deannitemporibusconfiderationem inftituamus, nimirum,nunquid quacumque
anni parte hanc operationem celebrare liceat , & quodnam operi perficiundo il-
lorum magis conducat . Cum igitur hsec noftra aclio fpecies quaedam infitionis fit,
aut faltem illius fimulacrum, quam fingulis anniuicibus, haudquaquamfacien-
dam rerum rufticarum peritiaflerunt,itaque ad eius exemplum hocopusneuti-
quam quocumque tempore , & fine difcrimine adminiftrari poffe , forfan uidebi-
tur . Sed aliena hasc eft a veritate fententia, nec accipienda, cum nihil obftet,dum-
modo ca?tera rite adhibeantur,quin a?que ipfius artiseffeclus tam uere & autumno,
quam ajftate & hyeme nobis promittamus. Abfimilis enim eftarborum natura ab
hac noftra effentia , uel faltem caloris, ad quem fingula referuntur opera, ubertate
faecunda, qua? & in hyeme afperrima plurimum viget, & inter acerrima frigora ua-
lide muniafua exequitur . Cum enim inferioris multo conditionis fint, & terrenae
fubftantias arbores, nec tanta caloris copia, quanta eft in hominibus,& adeo beni-
gno ajimento perfundantur,ideo frigoris impetu uehementer percelluntur,al-
gentque partes earumextimaj , & prefertim qua? a cordefiue iecinore ( huic enim
quid fimile illis uegetandi vim impertit)longiusabfunt: quarationeinfitionem
agricolae,ftatu cadi inclementiori & algentemoliri reformidant . Veruntamen fie-
ri nequit in humanis corporibus,ut ufque adeo rekigefcatcutanearegio, quin
inepta penitus huic noftro negocio futura fit,& incommodajtaque caloris redun-
dantia atquein tantaubertatehumorisbenignauis,id genusofhcij chirurgici,qua-
le nos exhibemus,fingulisanni partibus,uel rigenteca?lo,vela?ftuantepr«ftari
poffe,fat fuperque nobis perfuadent.Non tamen relinquitur,quin in hoc annui cur
fus difcrimine, dum caloris cum ficcitate,frigoriscum humiditatecommutatiofit,
alia tempora, alijs praeftent, & uel maiorem perficiendi operis,uel minorem occa-
fionem afferant . Sed fciendum primo, quod non tam conficiendi quam ftabilien-
di, & confirmandi operis fit habenda ratio, & quidem per proximos menfes, qua;
opus ipfum fubfequuntur . Cum enim infita cutis,& curtorum matcries,e kde na-
talialiotranslata,&amicomatrisuberedeftituta,in alieno&infolitofolonutria-
tur,fane credendum eft,in educlione fua,& eo,qui factus fuit tra n fpofitus,illam plu-
rimum concuti , conuelli , & labefadatis fua? natura? uiribus, ab ingenita temperie
maxime recedere,qua? incommoda affuetudine fenfim f ac~ta,& diuturno commer-
tio tandem emolliri , & tolli neceffe eft.In partium igitur anni opportunitate diju-

dicanda

58 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

dicanda,ad opus ipfum,& ad operis confirmationem confilia dirigenda funt,dum-

modo fingula cum naturse confenf u,& gratia peragere velimus . Qua? tandem ra-

ta,&firma futura funt,cum temporum anni uires,aceas,quas fecum afferunt noxas,

& utilitates perpenderimus . Ver primo temperatum eft, fanguini copiofo & beni-

gno gignendo commodiflimum.Hsec anni pars y{] non ob aliasjaltem ob eas,quas

de temperiecorporum rationes adduximus,huic noftra? chirurgia? fatisopportuna

eft . Nam uniuerfum corpus , & calore, & humore clementius fouetur, atque adeo

ipfa cutis, quam hac de re felices operis noftri fucceflus promittere,& abunde pol-

liceri , nemo non videt . Vt enim corporibus temperatis omnia benigna funt , fic

neque moderata tempora nobis aduerfa erunt. Veri fuccedit aeftas , caliditate , &

ficcitate efferuefcens , affe&ionibus certe aptiflimis , qusecertam , & minime falla-

cempartium vnionem fpondeanr. Sed forfanminusexufueflevidebitur,quod

aeftuante tunc humore acri , & ebulliente , furentes fucci in cutim facile excurrant,

& magnorum fymptomatum velut eryfipelatum , herpetum, carbunculorum, me-

tum incutiant. Reijcienda autem funt poftremoduotempora,quorumalterum

injequalitate fua,& frigoris exuperantia interturbatcoalitumpartium,&proro-

gat,hoc vero cum frigore,& humore moleftum fit,ipfi cuti algentiiam,& ob tra" nf-

plantationis impetum adhuc languenti,quafcumque aerisexterniinclementias

communicat. Quarecumipfacurtarum partium infitio,caloris, &humorisuber-

tatem eamque lenem, & benignam requirat , nemo hercle inficiabitur, ver maxi-

me cseteris anni partibus pra?ftare , &inter aliarequirere, vt ei huiusoperis per-

feclio nuncupetur . Hoc enim uniuerfum corpus fuaui caiore perfunditur, & mitif-

fimo omnium humore fcilicet fanguine irrigatur . Sed cum caloris vim adhuc ve-

getam,cum pauca vligine coniunclampropaginisconfirmatioexpofcat,itaque

operis incremento , & ftabilimento ipfa a?ftas dicari debet, in qua ficcitas, & aeftus

dominantur , quibus , & agglutinatse partes ab excrementis vindicanda>,& largius

inftauranda2&roborand£efunt.C3eteraver6annitempora,quampIurimaincom-

moda fecum aflerunv& tanto maiora , quanto ocyus autumni noxas,hyemis mo-

leftise excipiunt,vnde corporibus extra rigentibus,& excrementorum frigidoru co

pia perfufis,& connexionem partium morari, & dubia adhuc fanitate propaginem

affici,nec ad integrum robur peruenire poffe neceffe eft.Statuen dum eft itaque uer.

num tempus, & aeftatem nobis conducere, alterum quidem,vt infertio partium ea-

rumque unio fuccedat,alteram vero vt partes vnitseinftaurentur & confirmentur:

at hyemem , & autumnum inepta efle & in hoc opere prseftando eflugtenda > non

tamen ufque adeo iniq ua, vt artis beneficia omnino irrita faciant . Nam,& fuccen-

{ishypocauftis, & igne excitato propulfare iniurias hyemis,aut corrigereualemus:

nee tanta autumni eft immoderantia , quin ut eam temperemus, defit ingenium ,

quodutique, & huius, & alterius uehementiam prseter alia integumentis, & pelli-

bus animalium , fat bene arcere , & infitum cutis furculum tueri poflumus . Atque

ha?c fiint, qusein opere faciendo > non fecusatque alia in confultationem cadunt.

Quamuis enim minus neceflaria fint,necinijsoperisfummaconfiftat,attamen

quod plurimum intereft,cuiufnam conditionisfit,&aetatis,quemcurandumfu-

fceperis , cognoicere , & non minoris momenti eft , qua temporis occafione opus

tuum aggrediaris > ideo umquam a medico prudentieorumobferuatio,utetiam

hoclocofit,nequecontemnipoteft,nequeafpernaridebet.

CAPVT

L I fi I R P R I M V S. 59

CAPVT D E C I M V M O C T A V V M.

An ex alieno corpore 3 an uerb expropriofradux eligendusfit .

V n c uero de propagine Cutanea , feu decutetraduciseducenda,
cum fermonemfacere nobis ex ordineconftitutum fit, ideo duo il-
la in primis confideranda fefe ofterunt , nunquid ex alieno corpo-
re hunctraducem fecernere liceat , atque fi id licebit, an id pra?fta-
re> necne fatiusfuerit, de quibusbreuibusagendum. SedAd rem
accedamus. Traducem ipfum exalieiioeorporedefumi poffe,tam
autoritate , quam ratione comprobare confidimus . Si enim caloris infiti vim , at-
que temperamentorum in hominibus naturam , eorumque amnitatem,nobis pro-
ponimus , itaque baud abfurdum effe dicemus, & impoffibile, quin ex alienocor-
porevatque id nullacum difficultate fecernamus.Quid enim obeft,cum caloris fub-
iidio , unius eorporis partes, longequediffitas, ad unionem vocari videmus, quin
eundem efft&um in diuerfis corporibus nosaflequipoffeaffeueremus.. Ecenim
caufa hasc haudquaquam diuerfa eft, fed cum calorenoftro congenea, eum, & ho-
minum temperamenta non ufque adeo diuentiantjUthaecfuarumpardumcon-
fortianeutiquam patiantur.Conueniuntenim,fi non alio, faltemhumanae fpeciei
nota, & effigie, cuius ea vis, & poteftaseffe videtur, vt nihil non fa&u polfibile fit,
..nec aliquid obftet, quod haec coniugia diuerforum corporumprohibeat . Nam
cum non folum plantae , quaequideni uirtute, non autem generediuerfaefint, uteft
generofa uitiscum ignobili,addU(3a?prius>&coiiiunfeinidem ingeniumabeant,
quod ex Catone fupramonftrauimus, uerumetiam difparcs formis , & viribus ar-
horescoalefcant , atque quod infitum eft , naturam eius,eui inferatur,in fe eonuer-
tat , ut Cplumella re /pfaolea?,&ficusexemplo oftendit , Quantomagiscutem ip-
fam traducem,ex djuerfo corpore decerpi , & in alienamfedemtranfponipofje
cenfebimus?Non enim ufque adeo ingens naturajintercedit diffidium >cum homi-
nes inter fe fpecie conueniant , nec tanta eft, noftrorumcorporum, quantareperi-
turplantarum diuerfitas, quastamen paruqnegotio fub eafdem coniugij leges ad-
duci , & mutuo naturas uinculo connecti, non, fineadmiratione uidemus . An uero
quandoque id generis curta ex alienocorporereftituta fuiffeuifum fuerit,cene
nequelegimus,nequeaudiuimus,nequeattentauimusunquam,neque,quihoccon
cedat , vt fefe fruftra excrucient , uix nobis perfuadere poffumus . Verum fatiufne
fuerit,hanc refeclionem exalieno,an exproprio corpore moliri,iam utrinquepro-
pofitis rationibus difcutiemus.Hae quidem ex opere ipfo nobis pctenda? f unt,Nam
aliunde easarcefTerenequaquam licet. Atprimum illud, pra?ftare magis,utalieno
e corpore petamus traducem, fortaffis nobis perfuaferit, q uod hac ratione ut opus
perficiamus , non contemneudi boni participesreddamur . Cum enim poriora ar-
tis momenta in propaginis bonitate confiftant , & hoc uniuerfa operatio tanquam
finem.refpiciat , ut operi dignitas fua , & pulchritudinis decor accedat, itaque pro-
culdubio exanimifententia, hispotiri poffumusjfitraducemexcorporefano, flo-
rido, & fucculentofeligamus, & qua?morbofa funt, decolora,& effceta refpuamus.
Eienim propagines in corporibus quibufdam non integris> adeo exigui momenti ,
ita nullius ponderis effe contingit , ut operofum fit aliquas faltem operis partes ex-
plere,nedumomnesilliusnumerosabfoluere.Tantaeftcolorisfceditas,tantuscu-
tisdefluxus,tantafymptomatumprauorumexincifionefufpicio,qua?maximeope-
rationi huic aduerfa funt, & operis dignitatem non folum imminuant,uerum etiam
confundan t . Nec illo,ut medeamur licet,cum nulli da tum fit,uel q uocumque inge-
nio,pellemfuamimmutare,&naturajdifficultateseuincere,nifidinicukeraclmO(.
dum>ac diuturno temporis fpatio , q uod apud patientesjnoftros,haudquaquam lo-
cum habet . Occurremus itaque his incommodis , & eorum uim eludemus , fi eam
propaginem, quam aliena corpora, & integra prasftare poffunt,operi noftro adhi^-
bea mus , & quem morbofa corpora exhibent, ab infitione reijciamus. Atque ha?c
ratio plurimum ponderishabet , cum a fine petita fit , caufarum principe»ad quem

potiffi-

(5o DE CVRTORVM CHlRVRGIA

potiffimum animi acieminrendimus, quique omniuraa&ionumnoftrarurndux
quidam eft, & arbitef . Sunt autem,& alia? f ationes,qua? nobis fidem fortaflis face-
rent,quo minus ex eodem corpore , quod nobis obie&um fuerit, traducem depro-
mamus, qua?omnia delitijs quorunda m potius,& animi abiectioni,quam uelcura-
tionis decori, uel meliori operis conditioni fubfcribunt. Aiunt enim nonnulli,fi ex
alio corporetraducem fumamus, nos hacratione efficere, ut foeuos eger cruciatus
eftugiat,ca?terafque eius generiscalamitatesdeuitetquamplurimas. Hasdiftin-
cliushoclocoenarrabimus,utijsperfpecl:is,quidfentiendumfit,exrei ueritatede-
finire poffimus. Hascautem omniaquaternariocomprehenduntur. Dumenim
propaginem primo educimus,& ad infitionemparamusrdumpropagineinfita
totum corpus ad coniunctarum partium lalutem componimus,nohpoteftfieri,
quin uehementer torqueamur,& infignes dolorum uellkationesperpetiamur.
Etenim cultris cutis incidenda eft,acu pertundenda eft,funiculis conftringenda eft,
brachium uiolenter attrahendum, capiti imponendum,nullifque motibus non
concutiendum . Sic corpusiacendo continendum, & velut in carcerem quendam,
conijciendum eft , quod alioquin liberum, & integrum fua munia explere expetat.
Hisaccedit,& brachij turpitudo, quam in propaginis edu&ioneinfligi necefTum
eft , & partium illarum Ianguor , cum indudta cicatricecaloris priftina benignitate
deftituantur, & multd,quam anie,ad motumineptioresfiant. Quibusadiungitur,
quodiliuc paflim, velut ad reliqua folet uulnerum ueftigia, excremcnta prompttT-
fimeconfluant, quorum uel tenuitate, uel acrimonia, uel aliena qualitate^pars illa
intumefcat, & ulceribus afticiatur . Expetendum itaque,ut alienacorpora protra-
duce excidendo, & inferendo fubftituantur: propria uero, & fingulis fua,quarttum
poterit, a doloris faeuitie, abrachijdefotmitatC&imbellitatcacaeterifqueincom-
modis illsefa, &innoxia cortferuentur . Atque ha?c hi homines plus iufto fcrupulofi
contra hanc operationem in medium afferurtt. Si autem fingula expendamus,illud
unum duntaxat,quodabopereargumentum deducitmvnon nihil urget^reliqua
' uero,ut fe&ionis doJoris, curationis tcedium ufque ad infitionis tempora,cicatricis
deformitas,& brachij imbecillitas,aut fi quid aliud reftat,ieuiora funx,quam vt re-
ie&o proprio corpore, aliena? niateriei fubfidio opus fit:Ciim enim nobispropagi-
nis fecernendas detur optio , qtiani aliquanclo meliorem efte praftaret , nonnun-
quam uero alteri, quas penitus inepta effet,fupponi licerer,id utique non negligen-
dum eft , cum & operi ipfi * & operis decori conferat,ad quae omnem ingenlj aciem
intendere , omnes prudentia? conatus dirige^e , quod ita artisratio praefcribat,di-
ligens artifex, & callidushaud immerito cogitur . Veruntamen ftoperis fummam
periclitari contingat,& maiusdamnumfuerit,quodfeceris; qtiam commodum,
quodconfequaris,quarenemofan3ementisfuaferit,vtob leuequoddam pulchri-
tudinis& indolentiaeIucellum,totam operis fbrtemindubium reuocemns . Qiiod
fane contingit fi alieno in corporehancpra?ftareoperauonem conatifuerimus.
Cumeniminfitionefacla, uel magis, vtpropriouocabulo remfignificemds/ciim,
inquam,propaginiscum curto nafd,uellabijs perfuturam coniun<5tis,coale(centias
incumbimus,continenda?funtpartesquamarcliffime,&eo tertoreacregulacon-
feruandae, utneque minimum, fifieri poffit,hinc inde dimou eantur,rie diftradis il-
lis , aut contortis , uel oblique, uel tranfuerfim, uel minus pert itiaciter uniantur, fed
uitiosej&inualidecoalefcantvSedquopadcquodinafgns perquamfacileeft,il-
lam duorum corporum, feu compofitionem, feu deligationeim conftituamus,adeo
ardam, & confentaneam, quod par fit perficiendo operi ? Certe ego exrae uidere
nequeo . Qua ratione efficere poterimus,ut corpora coniunfd:a , coalitum partium
haudquaquam deftruant,aut aliquatenus non corrumpant? Qua?enimnonin-
commoda fequuntur, circa uigilandi,|aut dormiendi tempora,ubi natura? opei -ibus
uacandum, ubialimentacapienda funt,fteundum,fi quiefcendum,fiftandum,fi fe
dendum,& fica?tera neceffitatis peragenda funt . Hic qua rationead eam mode-
rantiam accedemus , quam , qua? peragenda eft,partium coniundfio requirit . Ita
que nemo non uidet, ex colligantia; dirlicultate, & incommodorum,qua? bina cor
pora,ficoniungantur',confequuntur,neceftitatequamdubios,finoninanespen^
tus effe&us artis fore , & eo raagis , cum neque actio in proprio eius, cui medemui,

corpore,

LIBEl PRIMVS. 6i

corpore.haudquaquam uacet periculo . Satius igiturfuerithocintentatum relin-
quere.&qu^cumquetandem^illafint^qu^opensucnuftatem^&adionisiucundi-
tatem imminuant,incurrere potius,quam totum opus in difcrimen adducere. Hinc
fuperuacaneum effe patet,ut illis refpondeamus,quiueIdecoribrachij confu-
lentes, uel fenfui proprio blandientes, hancoperationeminfuiscorporibusde-
trecl:ant.Non enim ea vis eft tormenti in fe<5tionibus,nonea tcedij magnitudo,dum
ad infitionis ufque tempora curatio facienda eft , non tanta vulnerisfceditas , aut
cicatricisimperfedio, quemadmodumhimorofuli.autfiuisdelicatulifibipropo-
nunt, vt cum ieuia hsec,& momentanea declinare malint,eorum,qua» potiora funt,
& quorum gratia auxilium artis implorant, eorum inquam,aleam fubeant . Omni-
fous itaquehquethancchirurgiam magisin proprioquamalienocorporeexpeten
dam efle , cum in illa fit operis, utcumque fuerit , fpes certiffima , ha?c vero pericu-
lum infigncquinimo de totonegotioquandoquedefperationemfecumafferat.
Hisporro,& illud argumentum adijciemus,quod afpernandameffeexalterius
corpore infitionem, & recipiendam eam, quaeex propriofit, magisapprobauerit,
propofi ta fcilicetdiificultate, quam in cutis fecretione , adhibito prius propaginis
examine, fubire neceffe eft. Quis enim acerrimo adeo ingenio illam proportionis
notam , qua? operanti re&e obf eruanda eft,diftinxerit ? Quis eiufdem vim & facul-
tatem rimari poterit? Quis illius magnitudinem vereexpefferit? Quapropter in iu-
dicio adeo lubrico , & fallaci non confugiemus a lio , & quantitatem traducis affi-
gnabimus, fed ea,quamnaturaaffignauerit,menfura,&deIineatioueutifatiuseft .
Quem ineffabilem naturae apparatum in fingulis,quos adhuc uiderim,aut in mani-
fousmeishabuerim,mihiobferuare, &contredarelicuit. Namexquifiteadeoad
modulum curtarum nariumcutisbrachijconuenic,utiamdiumnaturamhuicope- ■

ri penum quendam pra?meditatam,& fuccedaneum quid,fi quidfiniftrum naribus
contigerit , hic fepofuiffe credas . Itaqueadmiranda eft illius prouidentia,qua» fin-
gulis rebus nihil non propri j elargita eft , & id obferuauit unice,ut unicuique fuum
re&um fit ,atqueconueniens .In cuiuscontemplationeillud ueriffimumeffecom-
perimus,quod ab Ecclefiaftefapienterenuntiatumfuit.cun&a a fecitDeusbona a E«ieC >«
in tempore fuo,&mundum tradiditdifputationieorum,utnoninueniathomo
opus, quod operatuseftabinitiomundiufqueadfinem. Etrurfus:& b intellexi b EcdeC' ta
quod omnium operum Dei nullam poflit homoinuenirerationemeorum,qua2
fiuntfub fole,& quanto pluslaboraueritadqua»rendum,tantominusinueniet.
Eam fi dixerit fapiens fe nofce,non poterit reperire . Pra?terea:cuncla? c res difnci- c EcdeC u
les , non poteft eas homo explicare fermone. Sed enim ex d hac peffima occupa- <* Ecdcf. ibi.
tione , quam ut idemmet dicit , dedit Deus filijs hominum , ad eiufdem cognitio-
ncm,& futurorum bonorum hsereditatem maximum argumentum elicimus. Ve-
runtamen haec alibi.Nunc illud fufficiat,difficillimum,& fere impoffibile de propa-
gine iudicium, atque fingularem illum indiuidui charaderem omnino diffuadere,
quo minus in alieno corpore hoc opus aggrediamur. Etenim huius proprietatis ea
uis eft,& potentia, ut coalitum fi quis accelerari,& fymphyfis decus adaugeri,quin
fi minimam quidem operationis partem Cefe affequi poffe crediderit , hunc plane
fuperftitiof ura, & in difciplinis phyficis male fbrmatum effe exiftimemus.

CAPVT

a Gal.14.me.
med.itf.

b Gal.14.me.
mei.iS.

c Aegin. 6.
cap. z6.

A Celf. j.ca.
9-

c Alex. Be-
ned4 ifprax.
med.^.

fVefal. 3.

•hir.

€2 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

CAPVT DECIMVMNONVM.

Quidfcrivjerint antiqui , £f recentiores de curtorum rejlaurationc;

& an hdc nojira illis conuemant .

N t e qjt a m vero vlterius progrediamur , uere illud efle difcutien-
dum primo cenfcri poteft,nunquid ueteres medici,quorum operain
comperiendis,&explicandisartisonicijs,fingularisfuit,quiquecur
torumcognitionemquadantenusattigerunt,hancartempra?ceptis,
prooperis exigentia, opportun6illuftrauerint:&quidneoterico-
rumnonnulli, atquefuatempeftateomniumconfenfuclariffimiuel
fcripferint,uel indicauerint , Ex prifcis qui aliquid hac dere tradiderunt, Galenus
eft, Cornelius Celfus, & Paulus Aegineta,quorum virorum fententias primum an-
neclemus,& neotericorum decreta fubiungemus,vt commode pofthasc noftra
cum illis conferri queant. Vr autem primo Galenum confulamus,isin hunc modum
retulit: diximus a &deeiu(»nodirationibusin fermonisprogreffu3a?que profe&o,
vtdecurtisidgenus^qu^KoA^ii^aTagrafciappeHant^quippeitavocant^qu^in
labijs, aut narium alis, aur aure deficiunt.Nam methodo curanturhasc quoque pri-
mum quidem excoriata cute, deinde adduclis coniun&ifque inter (e cutium oris, ac
Vtriufque>quodcallofumeft,detrado,moxqu2ereliquafunt,a(Tutisatqueaggluti-
natis.EtrurfuSjiidigitus b defit,inquit,ueltalequippiam,reftituereidprorfusnon
licebit. Sane proditum , & de prceputio prius eft, quemadmodum id quifpiam in-
ftauret . At qua? in nafo , vel labio, vel aure curta funt , ea quidem , vt refecifle non
liceat,itadecorem aliquem his adijciat, fi quis diuifam utrinque cutemmoxin
vnum condu&um, queat agglutinare. Atque hasc eft Galeni fententia . Paulus Ae-
gineta aurium detruncationes,acIabiorumcurari fcripfithocplane modo. Cur-
ta c circaaures,autlabia-hacrationetradantur, utprimumquidemcutimexinfer-
na parte excoriemus^poftea verovulnerumlabiainterfecontrahamus,&caIIis
ablatis deinde fuamus,&agglutinemus. Sic Celfus,vt fequkur indicauit . Id
quod d curtum eftin quadratum redigere,ab mtenoribuseiusangulislineas tran-
fuerfas incidere, quaeciteriorem partem ab ulteriore ex toto diducant :deinde ea,
qu«e fic refbluimus,in vnum adducere.Si vero fatis iunguntur vltralineas^quas an-
te fecimus, alias duas lunatas , & ad plagam conuerfas immittere , quibus fumma
tantum cutis diducatur . Sic enim fit,ut faciiius,quod adducitur,fequi poflit . Id non
ui cogendum eftjed ita adducendum,vt exfacilifubfequaturj&demiiTumnon,
multum recedat . Interdum autem ab altera parte cutis, haud omnino addu&a de-
formem, quem reliquit, locum reddit. Huiufmodi loci altera pars incidenda,alte-
ra inta&a habenda eft.Nec igitur funt antiquorum de hae operatione noftra pla- '
cita, quibus quid minores fenferinr, iam afcribendum eft,in quorum numero Ale-
xander Benediclus, Vefalius , AmbrofiusPareus Gallus, Stephanus Gourmelius,
Ioannes Schenidus deGrafenbreghominesingeniofi&folerteshabentur. Ale-
xanderitaqueBenedidus,patriaVeronenfis, medicorumeloquentiflfimus^refar-
ciendarum narium chirurgiam hisverbisannotauit.c Aetatenoftranariumde-
formitatem cohoneftari docuere ingenia. Carunculamebrachiofuoconcifam
ad narium formam conferi , addique trunco nafo fa?pe vifum eft . Summam enim
cutimbrachijnouaculaexcidunt:facl:ovuInere,abrafisfiopuseft,naribus,uelno-
uiterabfciiIiscapitibrachiumitaconiungunt,vtvulnusvulnericohcBreat,conglu-
tinatis vulneribusabrachio tantum cultello demunt,quantuminftaurariconue-
niat. Nafi enimvenulae,cognataecaruncula2nutrimentumpr3fbent,cutifquede-
mum fuperinducitur,pilis quandoque pro brachij natura innafcentibus,eoque
modonaresnouasmiroftudiocomponunt,foraminaquefaciunt,audaciingenio
natura? imperantes . Id additamentum hyemis uiolentiam vix fuftinet,& cur atio-
nis. Nafum ne prehendantmoneome fequatur.Vefalius praterea hanc narium re-
ftaurandarum artem infinuanshoc pa&o illas componicommonuit.Tuncftem-

poris

L I B E R P R I M V S. 6i

poris antefcarificationem brachium,quod magisa?groto commodum fit,accipi-
mus, & mufculum fuperficia lem,cubirum in anreriorem partem fkdenrem,prope
tendinem, hoc eft, circa locum copulationis eiufdem tendinis,manibus diligenrer
exquirimus, quo inuento ab utroque latere uiolenter ita vulneramus,vr reiiqui ui-
-cini mufculi minime malum perpetiantur . Eadem vulnera fcalpello profunda ef-
£cimus,curamufquenedoIor,uelinflammatiofuperueniat,&interimpedetentim
magis perforamus , donec Iinteum ab vtraque parte facile aditum habeat: acfi di-
cas,te uelle mufculum eleuareinea parte, in quamagiscarnofus, accorpulentus
exiftit, & abaiijs fubiedtis partibus totum feiungere. Hocfa&oabaltera luperiori
partepaulatimadhucfeparamus , donecvndequaquedermis,&epidermiscon~
trada fit, quoc^nedicamenrorumopecomrriode fatis perfici poreft. Interim lo-
cum , in quo antea nafus erat > diligenter fcarificamus, donec fanguis maximus e£
fluat,pofteafaciemitacummufcuIoiamafTecloconiungimus,vtnecmoueriqui-
dem, velcaput, velbrachiumquadragintadierum fpatiopoffit. Vefalio Ambro-
fiusPareus fuccedit Panfienfis, regius chirur£us,homoinfignis,& do&us,qui dere-
feclionecurtorum habetha?c fequentia. Extitit a in ltalia , annisfuperionbuschi- a pareus ttt
rurgus, qui refe&a? portionis nafi reparanda? hanc rationem inierat. Nafi mutili la-
bracalIofacircuncidebat,quomodoin implendis roftrisleporinis fierisfoletjnde
Jacunam nouacula tam magnaminbicipitimufcuIobrachijexcauabat,quantum
amputati nafi portionis amplitudo exjgere videbatur.In eam mox nafum,qua par-
temutiluserat^demergebatjcapiteadbrachiumtanquamadpalumficreuincto,
& colligato, vt immotum,& ftabile nullam in partem fle&i poflet . Quadragefimo
inde demum die , quo fcilicet tempore pera<5tam carnisbrachij cum nafo aggluti-
nationem fufpicabatur,tanrum eius pro deperditanafiportionecircuncidebat,
quantum ipfi reparanda? farisefTeputabat. Hancreftaurandarum nariumratio-
nemSrephanusGourmeliusb nonfabuiofanieffcjfeduerifrimam.exepiftolaqua- b stcph."
dam Caleutij ad Orpianum demonftrareconatuseft,&BrancamSicuIumhuius Gour. /.*&
artisprofelToremegregiumconftituit.Quisverdhic adminiftrandioperismodus chir- caP'dc
fuerit,autorilIenequaquamexpIicat.PoftremusitaqueinterrecentioreseftIoan- ef,as°se*
nes Schenieius noftra? tempeftatis vir eruditiffimus , qui idem de curtis naribus , la-
bi}s, & auriculis affirmat , & modum, quo ea reftauremus , fignificat , quicum nul-
latenusaca?teris diffideat, hac deratione illius verbaomittimus. H;s itaque fic
conftitutis , quis eft in re medica tam infans, tam imperitus, qui unico faltem in-
tuitu curtorum reparandorum chirurgiam a prifcis , &modernis propofitam , toto
ca?Ioabhacnoftra diftare, & penitus difTonare non videat.Prilcienim non aliun-
de petebant propaginem , fed e proximis partibus , excifa parumper cute, arripie-
bant,quam nos,&a vicinislocis, vtinauribusexcipimus,&elooginquis,&di-
ftantibusmembris excindimus , cum pro narium refedione, qua? in humero eft,cu-
rim attrahamus.Hanc regionem quamuis iuniones refciuerint , qua? tamen ea uera
parsetTet,qua?in ufum noftrum cederet, cutifnean caro mufculi,obfcure fatis,obi-
terque indicarunt . Sic longiuseft diuerfa operatio noftra, qua in fecernendo,infe-
rendo,& conformando rraduce utimur,ab ea quam hi homines infinuarunt . Ete-
nimantiquicutim excoriabant, leuiterattrahebant, futuriscommittebant,neque
pra?ter ha?cquicquam moliebantur. Atnoseamincidentesafubiecliscorporibus
auellimus , vt faltem vna in parteadha?rear, nares denuo excoriandovulneramus,
propaginem adiungimus,futuris valide connedtimus,muItos dies poftrecindi*-
mus,foramina efTormamus,& tandem quicquid reliquum operis eft,ad finem per-
ducimus. Nec quicquam horum minores medici efficiunt . Quidam enim cutim re-
cta diffecant, quidam fecando lacunam effodiunt,hac partenaresimmergunt,
nullumque pra?terea, vel futurarum, vel deligationis uinculum, pra?ter brachij, fa-
iciarum ope , cum naribus connexionem adhiben t , partes fic vnitas per dks qua-
draginta cohibent,& tandem,quod defeftumnariumreficiat,quodextremurri
operiseft, nouaculaexcindunt. Quadecaufauehementermiror,quidhikeviris,
aiioquin docris , & eruditis in mentem venerit, vt ex carne mufculofa nares refar-
ciri polTe crediderint. Quomodo enim ha^cparsfineuirajpericulocontre&ari ? ri.

Quo paclo incidi ? qua ratione a membranis diuelli poterit ? cur non nerui diften-

F 2 duntur?

/

64 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

duntur?quid oberit,vt fanguis tantoimpetuprofiliat,neeumcohibere qucas?
quidcaufa?eft,quin motus brachij,fifanitatemacquiras, non tollatur penitus ?Mi-
rum reuera eft , cur cognitis incommodis , quae lefiones harum partium comitan-
tur, alioquin ex natura partis maniieftis,tam enormia,& tantis viris indigna,huius
noftra? tempeftatis medici attulerint. Etenimantiquifuifmetprincipijsconfen-
tiunt,& recte inftituunt curationem,quam in leuibusnariumoffenfis,etiam in
vfum venire poffenemononintelligit. Athihomineseaiubent,qua?fivelisexe-
qui,prius a?grum certe, quam refeceris>nafo curto ad inferos demiferis . Itaque in
hanc fententiam venio,vt homines hofce hanc curationem neque vidiffe unquam,
neque attentaffe dicam, fed aliorum relatione confifos,fatis imperite & inconfide-
ranter,quae de curtorum reftitutione audiuerint,fcriptis fuisde^mandaffe. Nec
enim fedem , nec materiem propaginis, nec inde operationis rationera perfpexe-
runt, fed fabulofa qusedam , & vulgo peruagata , nugifque anilibus haud abfimilia
protulerunt,qua* nequeratiodemonftrarepoteft,nequefenfusunquamoftende-
re. Quamobrem ut paucisfermonem noftrum perftringamus, dicamuscerte hanc
curtorum reficiendorum artem longe aliam eifeabea,quamantiquitas,&ha2C
noftra setas , plus gerris quam ueritati dedita , nobis propofuit , eamque ha£tenus a
nullis , quo ad mihi conftiterit, vel fcriptam effe,vel traditam conftanteraffeuere-
mus. Hanc ea diligentia, & perfpicuitate, qua poterimus, fuo loco vobis common-
ftrare , & explicare recipimus, atque promittimus ...

GAPVT VIGESIMVM,

Qu& chirurgu operationes cum exitioJrequenti3£ffeuiscmciath

bus coniun£i& Cmt.

• •■'-- «/

Voniam vero qui acerbitatis fua% & maleuolentia? telafemel in

bonorum inuenta coniecerint,admoniti breuibus,haud ita facile a

calumnia defiftunt : quin benecum his agitur , fi explicata fatis , &

infpecla rei veritate ad frugem redeant , itaque vteorum moleftijs

occuramus , illas manuum operationes , quibus ufa f uere prifca fe*

cula, & quas iam penitus exoluerunt, in medium proponere, & ad-

hibitalimaexpolire decreuimus.Videbuntenimhinafuti, quanta fceuitia, quanto

cum mortis periculo antiquinon tam morbos , quam leuia quaedam incommoda ,

quaeque non fanitatis prseftantiam , fed decoris fpeciem labefa&arent , extirpau&-

rint. Hosnaribusquiadeo emun<5tiseft, autcondemnet,aut nosautoritateillorum

fuffultos, ab iniuria miffos faciat. Non funer a nos, non libitinam paramus,non tor-

menta , non fceuiflimam carnificinam inftituimus. Nulla in re parcendum fibi effe

prifca illa a?tas ftatuit , vt ea auxilia inuenirent , quibus aegrorum vicam ab interitu

redimerent,qusequamuisefrentimmanifIima,&pIuresrcperirentur,quosremedij

vis fuftulerit , quam feruauerit,attamen fi femel artem fuo omcio defundam effe

videbant,nec fe pauca pra?ftitiffe,nec artis auxilia culpanda effe duxerunt . Nos er-

go , qui tam infigne dedecus a facie amouemus , certo fai utis exitu , nulla cum diffi-

cultate > exigua,& pene momentanea mo!eftia,ab inceptis defiftamus ? lilos certe

artifices praeftantiffimos, & de pofteris bene meritos,qui nos conuicijs laceffiuerit,

aut ignorantise arguet, quod potiora pra?fidia non habuerint,aut crudelitatis,quod

clementius non egerint,proculdubio condemnabit . Sed quam immerito faciJe li-

quet. EtenimreperiunturnonnullLquinullosnonlaboresfubire,&extremaquse-

uis pati malint,dummodo exiguam de vita fpem,aut aliud quid,quod leuius fi t cor

poris bonum, animo fuoconceperinr.Atque fi videamus,quid non molitafit fedu-

la antiquitas , intelligemus equidem haec noftra multis parafan gis anteire , & ope-

rationis certitudine, atquebenignitate , illorum curandi modumlongefuperare.

Quare nec diffidimus, quin aliquando hoc chirurgiae genus propagari , & ut cane-

ra medicinae opera in vfum transferri debeat , quod & apud quampiurimas artes *

prasci-
/

L 1 B E R P R I M V S. 65

pnecipue autem in hac noftra faclitatumeflefcimus, Auxiliaenimqua?dam,ob
vehementiam fatis difhcilia, & verenda,perfpecta tandem natura,& adminiftran-
di modo,e facrarijs artis erruperunt,& in publicam vtilitatem cefferunt . Quid el-
leboro albo terribilius ? Quid in uacuanda pituita vehementius? Tanta fuit huiufce
ms remedij aliquando credita,vt religionequadamabhocarcerifefeprifcicre-
derent,nec unquam vel raro , & maxima cum cautela id propinarent,quod tamen
adeo^poftufu peruagatumfuit,vtpleriqueftudiorum gratia,quafiioco, affumpfe-
rint . Quod Carneadem feciffe, dum Zenonis librisrefponfuruserat, illudque aui-
dius ebibiffe Plinius a teftatur.Caeterumfceuiffimachirurgia2genera,&ingenti- t-F^' lf'
hus periculis plena , qua?que ob immanitatem defueuiffe puto,ilIa primum funt, ' ' nat,caf*
qux ab Aegineta recenfentur , & arteriotomia,angiologia,hypofpathifmus, & pe-
srifcyphifus appellantur. Prima eft arteriarum b fedtio,diuturno oculorum defluxui, b Aegin. u.
&uertiginofisaffecrhbus vulgaris,quann arterijsre&o poftaurescollocatisficad- «p.4.
miniftrabatur. Derafiseoloci pilis, arteriarum pulfumexploraredecet,&locum
atramento fcriptorio notare per lineam , quem ad duorum digitum longitudinem
cum notatus fif,ad osufquetranfuerfimincidimus.Siautem arteria minusconfpe-
cla fit,a digitorum trium interuallo diuidemus regionemeam,&iniecl:a manu
arterias diffecabimus, donec, & fluor fanguinispullatilisappareats&inftrumen-
tum ad os vfque adadtum fit . Effluxo quot fatis eft, fanguine, membranam cranij
eradimus , ne inflammatione diftendatur , & erafo fubtus offe, cuneolum ex linteo
vulneri fubi jcimus , & medicamenta adhibemus illita linteis , & fi demum os caluae
leueremartferit, denuo exculpimus. Hoc igitur genus chirurgiajquamatroxfit,
quam verendum, nemoeft, quiabfquehorrorccogitarepoterit.Altera eftangio- Ae„ lib 6
logia in hemicranicis peruagata , & in ijs, quorum oculos, aut diuturnus dolor,aut cap.y/
acutus, ex calida, & acri fluxione infeftauerit, ita vt in mufculis temporum,& calor,
&laxustumor excitetur.Fitautem hoc pacto.Pilis primum in temporibus derafis,
vafa digitis notabimus,attamen vt fomenta praecefferint,aut ceruiceconftri&a va-
ia. intumuerint, quae in confpectum cum kk dederint, atramento notabuntur,& ex
lateribus,cumfiniftra? manuschirurgi,tumminiftri digitiscutisleuabitur. Vaslinea
fuperficiariaincidemus,&totumvbipenetrauerimus,eleuatumhamulis,&inftru-
mento a membranis uicinis denudatum fufpendemus undiquaque liberum . Hoc
itaque fi fuerit tenue , fublato eo perhamulum ca?cum,circundu<5ioquemembra-
nam detrahemus,ita ut eius partem etiam comprehendamus. At fi magnum fit,du-
plex illi acu funiculus fubijcitur,& in redlum fcalpello diuiditur . E#ufo,quod fatis
eft, fanguine,quod denudatum eft in utroque extremo lino ligabitunquod interce-
dk, autexcifum protinus,autcum folutumfuerit,auferetur.Ha?cfequiturhypofpa- AegJib. *.
thifmus, ab inftrumentonomen fortitus,quo utebanturantiqui,cum in oculosmul "p^-
tus fluor & caliduspraecipitabatur,faciefquerubebat,&infrontefenfusquidam
quafi vermium , aut formicarum difcurrentium fuboriebatur . Abralo prius frontis
pilo, tres lineas pari fpacio diftantes , eafque reclas in fronte incidunt , quorum ex-
tremae du<etemporum mufculos ne Isedant, cauendum eft . Eas omnesadufque os
impingunt,&triumdigitoruminteruallofecernunt.Spathampoftha?calinea,qu2e
eft in finifteriore tempore , ad mediurn vfque fubij ciunt , totum illud fpatium vna
cUm caluariae integumento excoriant, & inde rurfus fpatham a media ad reliquam
dextera? partis fe&ionemdemittunt. Scalprum pofthaec quod fcolopomacha?rion
dicitur,in primam lineam conijciunt,vt alterum latus,quod acutum efhcarni ab in-
terna parte cutem comprehendenti , alterum vero fcilicetretufum offi accommo-
detur, illudadufque mediam lineam propellunt, & vafavniuerfaadoculosde-
fcendentia, illgfa tamen cutis fuperficie, incidunt.Idem a medio ad alterum extre-
morum adminiftrando peragunt. Sanguis vbi mediocriter affluxerit, extrufis gru-
mis , tria linamenta tortilia , fingulis incifuris inferunt , & panniculo implicito , &
aqua madente fuperiniedo , plagas deligant . Poftridieoeneleo,& ulcera,& tem-
porum mufculos , cum auribus propter inflammationem refouent, tertia vero die,
cum foluerint , fuperfufione diu utuntur , & bafilico rofaceo diluto , linamentifque
infertis^reliquumcurationisabfoluunt.Quartumverochirurgiaegenusperifcyphi- Aeo l[b
fus eft,cuius talis eftadminiftratio . Derafo capite, tranfuerfam lineam incidemus, capf^

F 3 quod

66 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

quod tamen fine mufculorum in temporibus motus offenfa fiat.Ea in finifteriorem
temporum parte incipiat,&inalteramdexteramnempedefinat,habeatqueter-
minos,ubi motus nullus eft. Ha?c paulo fupra,quam frons habetur,ducitur,attamen
vt futuram capitis, quam s^otvalccv vocant euitemus. Leonides vero per mediam
frontem lineam deducebat. Caeterum detedo oifcpenicillis, aut linamentis pluri-
mum partesinuicemfeparabimus,extremadiuifionisdeIigabimus, &uino,oleo-
que mixtis , vt prius didum eft, regionem illam fouemus, Av folutione, cum inflam-
matio iam declinauerit os radetur , quo ad caro fuppullula re incipiat . Tunc ratio-
nem procreanda? carnis adaptabimusJ& ca?tera,qu£e in vulnerum curatione requk
runtur. Sed omnes operationes,quas iam enarrauimusmon vacant lummo pericu-
lo, nec iinemaximismoleiiijs,vehementiirimifquecruciatibusperficiqueunt. Si
enim dignitatem partiurm (i fymptomatumjnempeinflammationisjconuuliionisf
& aliorum metumnobisobocuiosponamus,annon exiftimemus,quindeuniu£-
cuiufque vita agatur i ii operationis moram , ii fenius acumcn refpiciamus , nonne
diceontas , nec Siculos tyrannosmaioribustormentishorninesconfeciire. Itaque
multo magis ha?c antiquorumexercitia,quamnoftracondemnandafijnt,quita-
a Gai.f.met. men cura pcriculo aliquidmoliri maluerunt, vt Galenusexiftimat, a quamfalu-
tem aegrLpranerartis beneficia, nihil agendo,ii non perdere,faltemin dubium re-
uocare. Sed de noftro inftituto fufius infra uerba faciemus. Iam casterasantiquo-
rum operationes manufadas perftringemus , atque id. quanta fieri poterit breuita-
te . Veruntamen ab earum cenfurafuperfederimus , quod in omnibus fimilis, aut
pene eadem ratioeft, &quiavnumfinoueris,omniacognoueris. Sedagitead
rem accedamus.Fit futura in palpebris oculorum,in illa affe6tione,quam </Wto/;^<*
<riv graeei appellant, cum naturali palpebrarum ordini , & aJij praner naturam pili
fuccrefcant.Hanc eorum ablationem antiqui hoc pacto inftituerunt . Aeger in fe-
dili, vel aduerfus, uel a iiniftra collocabitur, & fuperior palpebra inuerteturifiqui-
dern longos habeat pilos,illosipfos apprehendendo indice,&magno tiniftrasma-
nus digito . Sin vero hreues fint , per medium cilij in exteriorem partera acus cum
fiio traiicitur, & perfilurafiniftra palpebraattollitur,dextera verd.fi fpecillieufpi-
dem poft filum in rugas oogamus , inuertitur , (ubtufque linea quaedam per cilium
duckur, ab angulo maiori ad minorem ufque, inferius paulo,quam pungentes pili
habeantur. Filoautempoftinterioremfeclionis lineam fubie&o,& poUicefini-
ftra? linamentisinducl;o,& obtento,fupercilium attollimus,aliaquep»arualina-
menta imponimus futnmis angulis,& pereasattollerepalpebrasfamdumiube-.
mus. Tuno lineam ueru modorecl:am,quam<?i5aAfl:kfgr^civocant, fcalpelloin-
cidimus , quifuturis aptus fit, paulo fupra, quam naturales pili exiftant.Huius lineas
du&us ab vno angulo ad alterum tendit , adeo alta, vt fola cutis poffit diuidi . Poft
eam lunatam feclionem adhibemus , inoipientes quidem , unde , & veru fimilis li-
nea inceperit,in tantam vero altitudinemtendentes,vt totam cutem,quae fuper-
flua eft, circunfcribamus, & fimiliter, ubi commemorata definitlinea, tandemde-
fiftamus.Poftea quanjicutis effigiem myrtifoli;circunfcriptareferat,transfixoan-
gulo , quiaddexteram noftram fpedetperhamulum,hanctotam cuticulam exco-
riabimus,& fpongia uibicibus ter quaterueexterfis, ora vuineriscontrahcmus,a
medio aufpicantes , atque acum perinteriorem feclionem cum filo ex iana tranf-
mittemus . Caeterum quod eius fuperfluum eft, amputabimus., non prope futuras ,
fed vt circiter trium digitorum longitudoociofapendeat,eamqueperfrontem
exporredamjCum emplaftro quodam agglutinanteappHcabimus,&palpebra:
piIos,acuscufpideafuturisliberabimus.Atquehuncmodumcommunemmaxime,
b Aco.iib.g. & fecurum efte Aegineta b refert,cui adhuc duasrationesauferendihocmorbi
cap.8.° genus addit. ab hac didta paulum diuerfas, quaetamen ijfdem easdemincommodis,
vtillam habere videtisJaborant.Haecfubfequiturpterygij cura,non minus,vtalise
operattones, iniucunda, & periculisplena. Eft autem 7rT<cfvyiov membranula ner-
uea,oriens ab oculi angulo,qu£e nonnnnquam ad pupillam vfque excrefcit,&mo-
tui otficit,fa?pius quidem abnarium.interdumetiamabtemporumparteenata.
Sicdidum puto,quodinftarala?, quodgrarcisTry^v^/flj/eftjautoculis, autpupiila*
adnafcatur . Excifio eius talis eft. Palpebrarum aiteram a medico^akeram a paini-

ftro

■LIB.ER P R J M V S. 67

ftro deduci prius oportet . Tum medicus hamulum acutum , mucrone paulum in-
tus recuruatum , fubijcere extremo vngui debet,eumqueinfigere, atqueillam pal-
pebram alteri tradere. Ipfe verdapprehenfohamuloleuetvnguem,funiculum
traijciat , & acum deponat. Exinde iini duo capita apprehendat , & per ea ere&um
vnguem, fi qua parteoculo inhcret, manubriolo fcalpelli diducat,donec ad angu-
lum veniat . Poft hxc inuicem modo remittat,modo atrrahat, vr fic,& initium eius,
&finisanguli reperiatur.Duplex enim periculum eft,ne vel ex vngue aliquid refi-
duum fir, quod exulceratum uix vllam recipiat curationem,vel ex angulo canmcu-
la abfcindatur, quae fi vehementius vnguis ducitur, ipfam manum operantis fubfe-
quirur. Hac auremabfciflaforamenpatefcit, quodcum fempervliginem quan-
dam effundat, arTe&um eum,quem gra»ci fvx^ce vocant,excirar . Verus ergo anguli
finis, vtique nofcendus eft,qui vbifatisconftiterit.nonnimiumaddu&ovngue
fcalpellusadhibendus,& excidenda ea membranula,nequidexangulolaedatur.
Sic circa obfcamas partes,qua»dam actio chirurgica vertirur,cum extremum colis,
quod glandem appellanr, denudatum fit,nec naturali pra?putij integumentoinue-
ftiatur,Hancpartem decorisgratia,iuxta Celfum,vtcontegamus,fic procedendum c Klih
eft.Cutis a ea,qua? circa glandem eft apprehendirur,& extenditur,donec illam ip- cap>2f [
fam condat, ibique deligarur.Iuxta pubem in orbem tergus inciditur,quoufque co-
les nudetur. Magna cura caueatur,ne vel vrina? iter vel uena?,qua? ibi lunt,incidan
tur.Quo fadto cucis ad vinculum inclinatur, nudaturque circa pubem uelut circulus,
eoque linamenta dantunvt caro increfcat, & id implear, fatisque velamenri latiru-
do fupra ipfi plaga? pra»fter.Diuerfa autem in circuncifis operationishuius ratio eft.
Etenim fub circulo glandis fcalpello cutim diducimus : quemadmodum, & refolu-
to pra?putio,& vltra glandem extenfo,cum multafrigida,partem fouemus,tum em-
plaftrum circa damus,quod valentem inflammarionemreprimar,proximifque
diebus,vt prope a fame euincatur,aut nullatenus a?grum,aur quam minimum ciba-
mus. Comprefla inflammarionemembrum deligatur,&eurario iuxra Celfi doclri-
nam eo loci inftruirur . Sed Deus bone , quid hoc negorij eft r Vereres illi,ram in-
genribus rormenris,ram expreflis periculisnon funt veriri aegros fuos exponere. At
qua de caufa ? Vt hoe exiguum decoris lucellum reportarent . Et quo in loco ? Vbi
nullus id cognofler , & quo membro toto , nedum eius parre, abfqueuita?incoro-
modo carere homines potuiflent . Sic artis ofHcia, in ea, qua? quouismodo a perfe-
clione difcederent , redundare voluerunt . Sed redeamus , vnde dilapfi fumus, &
percurramus caetera manuum opera non minus vehementia , quam metus plena ,
quorum haud poftrema eft , qua? ad tempora funt, arteriarum exe&io . Hos prsefi-
dio tamquam extremo, & emcaciffimo vtebantur antiqui medici referente Albu-
cafi in hemicranea inueterata , in acutis deftillationibus ob acres humores, in aeftu
temporum non fufl erendo , & randem in dolore vniuerfi capiris conrumaciflimo .
Cum enim nullis praefidijs amplius locus efl'er,hasc vafa iam di&a» aur excidebanr, . .

aurinurebanr. ExcifioraliseftPrasradeturcircumquaque b remporumregio,vr b Albuc ^
arreria kie in confpe&um rradar . Hanc indicar vehemens morio. Perraro autem praa.cap.3,
delitefcit, atque id faltem hyeme aiperrima,fi fanguis,& fpiritus in penitiores par-
tes abeant. Tunc vel arfta colli conftri&ione , vel rempprum fri&ione, vel calida
euaporarione arreria euocanda eft . Locus eius arramenro notandus , & curis aduf-
que arreriam acutiflimi gladioli acieincidenda eft. Quse vtdenudata , magisin
promptu fit , ideo cutim derafam vncis arrollemus , exhamulo arteriam fufpende-
mus , atque a runiciscircunherentibus penitus liberabjmus. Arterias vero vas, fi fit
tenue,duobus in locis,ad binorum digitum diftantiam excidendum,& vtrinque re-
mittendumeft.Sininfignisfueritarteria,luprainfraquedeIigetur,&quodinteria-
cet,ex tota abfcindatur,aut ferri acuti acie,aut fi hemorrhagige metus fit,cauterio cul
telari, vt utar uerbis Albucafis,cuius typum ipfe defcripfit,quodque praefidij genus
altero rurius eflererulir. Excifaarreria,& exrracla,locus cotroimplendus,&ijsauxi-
lijs, quae carnem cum cicatriceinducunt, fanitas reftituenda eft. Anne<5timr autem
caueris exemptio chaeradum , per manualem operationem,quam Paulus Aegine-
tahunc in modumrecitat. Nafcuntur c ftrum*einceruicepr$fertim,inalis,ininr c Aegin. lib.
guinibus, & in lateribus, quin,& in mammis fceminarum quandoque reperirieas 'cap'3 s'

Celfus

68 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

Celfus aitexMegetisfententia. Tumor eft ftruma,in quofubterconcretaqua*-
dam ex pure, & fanguine,quafigIandula;oriunturomnesinproprijspelliculis,
quafidomicilijscontinentur,quemadmodum fteatomata, atheromata,", & meli-
cerides. Hisvelmaximeangunturmedici, quoniam&febresmouent,nequeun-
quamfacilematurefcunt,earumquenonnull2emalignamfortiunturnaturam,funt-
quedolorofse, &qusead contadum, adimpofitionemmedicamentorumincrude-
fcant. Hae ab aliquibus cancerofse nuncupantur,quas manifeftum eft non ita prom
pte chirurgicisauxilijs cedere. Benignse aiise funt ad tadum, & ad tempeftiuum re-
mediorum ufum fequaces,quashocpadoeximereoportet. Superficiariasftru-
mas,& quse in fumma cute confiftunt,fedionis fimplicisufu,abincumbentibus
membris exoluere oportet , & diftentis hamulo cutis labris ab integumentis expli-
care, eafque,ut didum in angiologia,placide auferre,Transfixas uero maiores ha-
mulis leuabimus , & fimiliter excoriandoa continentibus corporibus undique ab-
foluemus . Sed arterias carotidas,& neruos recurrentes erTugiamus . Sin uas quod-
dam in operatione diuidamus , il lud ne impedimento fit , aut laqueo conftringe-
mus,aut fi haud infigne fuerir, penitus excidemus.Vbi in ardum ftrumae bafis deue-
nerir, dextera ipfa prsecidatur, & indice denuo explorandum eft, nunquid alia fint
adieda tubera,qua; eodem modo auferantur. Si tamen uas quoddam perma-
gnum,aut etiam complura iuxta ftruma? fundum adefTefufpicemur,nonexbafi
eam excindere, fed funiculoexcipereconuenit, quofruftatimcitra periculum fua
fponte excidat,quotemporemedicamentislinteoloillitiscuratiotentabitur. At
ubi inde excifa fuerit , tunc oras plagse illius committemus . Omnino autem redas
diuifiones adhibere oportet, atquefinihiliuperuacuumfuerit,futurisconiungere.
Sincutis redundet, quareablata prius quadam ipfius parte,inftar myrtei folij, con-
fuenda, & medicamentis cruentis obturanda eft.His etiam annedineceffarium eft,
a Aetius fcr cnifurgiam cancri,qui pedoriinnafcitur,quamLeonidasdefcripfit,retuIituer6
mo.i^.ca.4j. Aetius . Inquit a uero Leonides: ego in cancris peclore obortis chirurgia uti foleo,
quse talis eft . Aegram fupinam decumbere facio , deinde fupra cancrum panem
mammae fanam incido, &incifamcauterijsinuro,doneccruftaindudafanguinis
eruptio fiftatur. Moxiteruincido, & profundu mammse difleco,ac rurfus partes in-
cifas uro , fsepeque idem repeto , & fecando , & inurendo , vt fanguifiis eruptionis
periculum euitem . Poft amputationem vero integre peradam , rurfus partes om-
nes,ad refedionem vfque inuro . Primse autem inuftiones fiftendi fanguinis gratia
fiunt:poftremo vero ad omnes morbireliquias abolendas. Saepeetiam opusfine
vftione perfeci , vbi induratus tumor , qui cancrum minetur , in mamma extiterit.
Tali enim afledioni amputatio vf que ad fanam partem fuffitit, cum nullus hic eru-
ptionis fanguinis metus immineat . Sed qualis quantaque fitcuratio cancri,ipfi ip-
b AetijJ fer. fius Aerij b auditecenfuram.Omninover6,ait,cancrospedoriinnatosdcplorare
i«.cap.44. oportet,quemadmodumquiin capite, in collo,in humeris,in axillis,&inguinibus
eueniunt. Sunt eniminfanabiles. Nampraterquamquodperfedeabfcindine-
queant,verendumeft,neobnimiamfanguiniseruptioneminteripfasmedicima-
. - nus,segraoccumbat.Veruntamen, &aliachirurgiaeft,qua?inftaphylomatisexci-
Vcap.34. fionevertiur,cuiusadminiftrationem Aetiushifceprorfusverbisrecenfet.Adcfta
phylomata,qua?anguftamhabeantbafim,nequemaleficafint,adionemeam,quae
KKTcearQ yjtv id eft, per conftridionem fieri folet, adhibemus . Accipjto duas acus,
quarum fingulse duplex filum,idquecontortum,cequaliprorfuslongitudineha-
beant , deinde segrum ad pedes tuos collocato, capite ipfius reflexo , ita vt occiput
ipfiusgenibustuisinnitatur . Difparatis pofthaec palpebris,per medium ftaphylo-
matis fundum, ex fupemis deorfum acum tranfmittito,qua cum vbidetinetur ocu-
lus , fimiliter alteram , quse geminatum habeat funiculum traijcito , a paruo ad m a-
gnum angulum per mediumitidemftaphylomatisfundum,quoduarumacuum,
quse tranfmiflse funt>figuracrucemquandam,autliteramgrsecam X aemuietur.
Nam cum paulo obliquiorfadafuerittranfmiffioacusfaciTiusextrahuntur. De-
indeincifisfilorum principijs,fuperna duo principia,fuperno acusprincipio fubij-
cimus : inferno vero, inferna, eaque ftrenue conftringimus . Similiter, & obii quse
acusprincipia connedimus. H^ctandemconftndiooptimaeft, fifiatprincipijs

rtclis

L I B E R P R I M V S. 69

re&is adobiiquadu&is, &hoe modoeolligatis . Exinde apicem ftaphylomatis re-
fecamus, fola bafe, filorum gratia, relicla,ne ijs elapfis humores oculi effundantur,
& oculi concauitas amplior fiat.Incidimus autem ftaphyioma primo quidem com-
;pendiarise curationis gratia : Ocyus enim linaexcidunt, &exulcerauo fanatur,&
aegrotus toto medicationistemporeminusdolorisfuftinet. Namlocusdifflatur,
neque inflammatio notatu digna accedit.Poft incifionem apicis acus extrahi opor
tet, filis, velut di&um eft, conftri&is, & tunc lac infundere,aut oui candidum . Mu-
niendi f upra funt oculi, & tempora, ex hapfo moliis Iana?,qu# in oui candido,cum
rofaceo , aut vino concuflb, imbuta fuerit . Poftera die fiat fomentum per fpongias
expreffas , & la&e infufas,ouoque!ana rurfus imbuatur , & applicetur . Hoc facien-
dum eft, donec riia excidant, quibus elapfis,vlcera folidanda,& ckatrice inducen-
da funt. Hocautemgenuschirurgicum,incommodismultisobnoxiumeft,quod
egoeum aliquoties adhibuerim,experientia infpexi. Senfumenim,membrana ea,
quaetransfigitur,eximiu»mobtinet,qu6dcorneaemembranse,qusBparseftmenyn-
gis durae , & opticum porum obuoluit , ex ea parte continua fit , ideoque maximos
doloris aculeos perfentifcit . Adauget doloris vim,cum tumoris durities,quas
acus etiam acutiflimas in transfigendo retardat , tum ipfa deligationis ratio , quod
oculum in cumulum quendam colleclum , arcle nimis , & valide comprimat . Sed
hxc ludicra funt, ficuminflammationum vehementia, quse&paIpebras,&oculos
occupant, comparentur. His iunguntur deliria, conuulfiones, & caetera malorum
turba infeftiflima . Sed operse prascium nunc eft chirurgiam mammarum uirilium ,
ex Albucafi a & Aegineta b audire. Etenimquotiefcumqueadeammolisvaftita- a Aibuc. *•
tem mammse excrefcerent, vt aut virilis maieftatis decorem imminuer.ent, aut no^ cap.47-
xasquafdam fecum adducerent,hanceorummoleftiam,antiquihuncinmodum b Ae§in- €•
curn ferro tollere folebant.In fuperna regionemammse,lunata ducitur linea,cuius "P*4**
cornua ad papillam conuertantur.Hanc atramento notato,acutif!im3e aciei cultel-
lo mcidito, fubfiftentem intro adipem ferro leuato, & otnnem turgefcentise tumo-
rem fubtrahito . Vulneris oraspoftha?cadducito, futurisconftringito,&plagam \i-
namentis iniectis, ad vulnerum rationem,fanitati reftituito . Sin vero mammae,vt
in proue&ae aetatis mulieribus , pras adipis exuperantiadependeant,infuperiori
itidem mammarum parte, ad fuperioris typum, lunata incifio facienda eft,cui alte-
ra eiufdem generis,fed minoris ambitus fubijcienda,quae ab illa comprehendatur,
& in eius extrema definat. Earum fpatium mammarum magnitudo innuit. His pe-
rattis fecundum hafce lineas cutis diducitur, & quidquid eutis interiacet acutiflimo
ferro refcinditur,pinguedinis quantum opuseft eximitur , & addu&is labris, atque
confutis,ad inftar plagarum cruentarum,reliquum operis peragitur . Veruntamen
miror ego antiquos , tam exiguse vtilitatisgratia , hoc immaneoperationis genus
excogitaffe: atquetanto magis miror , quod aliqui inuenti fuerint, qui haud veriti
doloris &incifionisvehementiam,fefemanibuseorumfubiecerint . Etenimc L. c Piln.n.hi.
Apronij confularis uiri filius,,obadipisredundantiameouaftitatisdeuenerat,vt n«.cap.$7.
moueriloco,haudquaquampofl"et:hancincifionedetrahere,&corpusimmobili
ooere leuarecurauerat.Non prasteribo etiam dracunculorum curationem,exLeo-
nida,referente Aetio, d quodmorbigenus Aethiopibus>&Indisuulgareeft;atin d Aet.ferm.
noftro orbe nunquam uifum. Audiamus ergo Leonidam.Dracunculi lumbricis fi- 14.cap.uh.
miles funt, aliquando magni, nonnunquam exigui, frequentius in cruribus, quan-
doqueuero & in mufculohs brachiorum partibus confiftentes, Aethiopum, & In-
dorumgentipenitusfamiliares.Mouenturquidemprimumfubcute,nihiIquemo-
leftia? afterunt,uerum temporis progreflu circa dracunculi extremitatem locus fup-
puracuncutifqueaperitur.acdracunculicaputexeritur.Siattrahatur^uehementem
dolorem affert^praefertimfinimiauioIentiaattraclusrumpatur.Namquodrelin-
quitur fummopere moleftum eft . Proinde ne recurrat animaI,conftringere ualido
filo brachium oportet,& quotidie hoc moliri.utdracunculuspaulatimprogre-
diens,conftridionequidemintercIudatur,nequaquamtamenabrumpatur.Locus
item aqua mulfa, & oleo, in quoabfinthium, autaprotanum, co&um eft,autaliud,
quod uermes enecat, irrigandus eft. Omnia acria uitanda propter in flammationis
periculum.Quodfi dracunculus fponte progrediatur,&facileextrahi poterit,nihil

# amplius

7o DE CVRTORVM CHIRVRGIA

amplius tentandum. Sin ad fuppurationem uertatur,a cataplafmatis,& aquae mul-
, fa?,acoIeririgationenondifcedendumeft. Facta luppuratione,perlongitudinem
cutisdiflfecabiturj&dracunculusdenudatusauferetur^cuti/queiinamentisdifpara-i
bitur,& reliquacuratioiuppuratoriaadhibebitur,itautanjmalifuppurato,&ex-
traclo, carnem,&cicatricemipfivlceriinducamus.Nonabfimilemhuiciamenar-
rarse chirurgiae alteram refert AIbucafis,atque in eiufdem fere fpeciei morbo,
quemvermemJfeulumbricumcutaneum)&boninama'gritudinemipfeappellat,
a Aibuc. a. patrisefusefamiliarem. Generatur * vermishicfubcure,pra?cipueinbobus, haud
«p '*>4. aje5 magnus . Vniuerfum corpus vtro citroque permeat , donec locum quendam
incute perrumpat, & egrediatur.Eum prsefenrem eiTcnon alias,quam ex progreC
fu ab uno membro ad aliud aduerti tur. Fit ex humorum quorundam putredine, in-
ftar ferpentum, id eft, Iumbricorum,& afcaridum ortus. Summopere autem perti-
mefcendus eft,quod caput cum perat,& ibi exitum paret,fa> pe oculos deftruat . EQ
itaquefi velisextrahere,progreu"ionis limitesobferuareoporret, &cuminnotue-
rit,infraque fupraq; validis viuculis obligare,cutim incidere atque vermem extra-
here.Sin adeo profundaecarni inh.Treat vt cum aflequi non poffis,cauterium igni-
tum imponito,&ardoreconficiro. Vbi vero panes fupernas petiuerit,fupercilium
funiCulisconftringenduujeft,&parteipfadiuifa,uermiseruendus.Apparetautem
hanc a?grirudincm neum Aeginera? dracunculo , ti non fallor, vel eandem eife , vel
non multoabiimilem.Hisomnibu5>&illamch'rurgie fpeciem fub!ungamus,quam
Leonid^&AntyllOjAeginetatribuiCj&inlaxKiiteicrotiadminiftratur. HancPau-
b PauLAeg, lustaIipado,defcripfit.Cufcrodbcutis,autincerioreseiusparticu!elaxatur,ftfx&o-/j
6-caM7~ appellatafitarFecliorpaximeindecora Leonidasigiturrefupinatohomine, qdin
ea fuperfluum erat,fcalpello fuper afferem,aut durum coriu,quod incidendisfubij-
citur,excidebatorafquevulnerisfuturi>committebat. Amyilustribusquatuorue
futuris cutem pertundebat,& acuta forfice,aut fcalpel!o,id,quod prominebat extra
futuras refecabat,ca?terum cruentorum modo perfanabat.Par eft etiam membroru
genitalium,qua? in mulieribus coaluerint,operationem hic adiunxiffe.quae pro cau
c Aegin. 6. farumobturantiumdiuerfitatetaliseft.Siconcretio cfimplexfuerir, tuncre&afe-
cap.?!* ctione per icalpellu,qui fiftulis fecandis deftinatus eft,eandem exoluemus. Sin car-
ne,aut membrana obturentur,ada<5tis hamulis hoc corpus eleuabimus,& eode fcal
pello diuidemus,erumpentem fanguinem fedabimus,& ijs qua? cicatrtceurducunt,
vtemur . Porro phymus in uulua? ofculo pari modo aufertur .Huic confine eft alte-
rum opus, quod in mulieribus fit,dum nympha,aut cauda,utvocant refecanda eft »
d Aeg.«.cap. Nam tantopere rf nymphaquandoqueeluxmriat,utnonminimum fecum autmo-
£©. leftia*,aut turpitudinisarferar. Quapropterrefupinatamuliere,quod fuperfltium eft

nympha?, uolfella prehenditur, & fcalpello excinditur . Fle#enda eft profunda fe-
&io, nerhyada,ideftarTeclionemfluidam excitemus.Caudam,quam auroruocat
xfcfxfiixr^jabolculoexcretioeftcarnea^quaminftarnymphajetiamadimere opor-
tet. Porro in generis huiufceoperationibus fanemolefte fecliones funt,& non exi-
guo cum periculo coniundbe.Praster enim quod partes illa* fatis nobiies finr,& fen-
iu j quam aliae, magis praeftantes, quod titillatio oftendit, fane ingens affluentium
humorumcopiaproruitj&excrementaimpetuoseeo feruntur,quorum erofione,
& inundatione fit, vt partes ha?,non fataccuratecontredatasfoadiiTimaserroris
notas poft fe relinquant, velut rhyadicosaffe&us, aut fiftulas,aliafque a?gritudines
permultas , quas locis muliebribus», aut irritatis , aut debilitatis accidere videmus -
Sed ad ea,qua?adhuc fuperfunt,nofmetconferamus, quaefcilicetadempyematum
inuftionem, & hydropicorum pertufionemfpeclant,operationes certe ambiguasr
& no leui cruciatuum oeftro exagitatas.Vtramque ex Paulo Aegineta afcribemusv
• Aegxn. 6. Inpurulentis e igiturconuenitferrocandenticruftasexcitare. Vnaminterclaui-
«&p.*4. cula:compagem,cute furfum edu&a.Duas exiguasiuxta mentum, fic ut ab arterijs,
qaas carotidas vocant,abfcedamus. Duas ite iuper mammillas infigemus amplio-
res,inter tertiam coftam, & quartam,alias duas inter quintam, & fextam paulo ad
pofteriora reclinantes. Aliam per medium pe«5tus . Rurf us aliam liipra os ventricu-
li.Tres tandem a tergo inuremus,unam,quidem per medium dorfum,at vtroque e
latere fingulas , quae eam in medio altitudine excedant. Alij ut tradit Leonidas,mu«

* cronatum •

LIEER P R I M V S. 7 1

cronatum ferrum , & candens per medium coftae fpacium adegerunt, quo loci ab-
fcefTus eiTet , & vfquead purisfedem uftionem moliti lunt.Nonnulli tranfuerfa li-
nea inter quintam, & fextam vertebram du&a,& cute paulum oblique diuifa,dein-
de membrana,quae coftas fuccingit pertufa,pus excreuerunt.At hi cum il!is,qui fer-
ro ad imum adurunt,autftatimmorteminferunt,uitalifpirituunacumpurecon-
fertim euacuato , aut fiftulas infanabiles reddunt, Aitera chirurgia fit in hydrope ,
atque faltem in ea morbi fpecie, quam afcitem uocant. Nam ex autoris fententia
casteris hydropis fpeciebus ha?c operatiominime conuenit . Eft autem talis, Ere-
tftum ftatuamus hominem , fin minus in fellam cum collocabimus ( nam alias opus
recufandumeft)uidebimuspoftea,utminiftri,quiatergofteterint,tumoremmani-
bus comprimant,& ad pedinem propellant.Hos accepto fcalpello acuto,autuen3e
inciforio,fiquidemapartibus circa inteftina hydrops obortus fi\,iuxta umbilici
perpendiculum , tribus fub ipfo digitis,abdomen ad peritoneum ufque diffecamus,
Si hepar primario afTeclUm fit,ex finiftris umbilici partibus : fi vero fplen,, a dextris
incidimus.Non enim ea pars,in quama?gerdecumbit,attingendaeft. Cuteautem,
qua» membrana? incumbit, inftrumenti acie remota paululumfupraprioremfe-
ciionem , & ipfam peritonaei tunicam fecamus , donec ad uacuum locum fcalpellus
penetrauerit. Fiftulam ameam,ad calami fcriptorij fimilitudinem^perabdominis,
& peritonaci feclionem demittimus,humorem moderate pro uiribuseducimus,
quod ex pulfu cognofcemus,& educlo calamo effluxum ipfum fiftimus , Cohibetur
autem quamprimum ex fefe,recurrenteaqua,& inania fpatia complente, Sed fe-
curitatis gratia linameatum intortum , per folam abdominis fiiTuram infigimus,&
rec!inato,& refocillato homine, die poftera , rurfus humorisquantuluncumque
euacuabimus, atque ita confequentibus diebus, & reftaurandoJ& educendo per ui-
ces,rem agemus.donec quam minimumipfiusaqua? fuperfuerit: Extraclionem ue-
roaceruatim fa&am fummaprudentia declinabimus.Multienimeximperitiacum
bene fe agere rem exiftimarent , una cum humore , & uitam eduxerunt . Caeterum
quj magis fecuritatis rationem habent,illi modicefaitemexhumoreeuacuant,
quo uires aliquantifperapondereleuentur, &reliquumpermedicamenta,qua2
aquam fubducunt,per arenam,perfolem,per fitim,& perficcantiaalimentaconfi-
ciunt . Quin , & uftione quidam ufi funt , & in ftomachum, in hepar,in fplenem,in
imum uentrem ,&umbilicum,quinquecruftasexcitarunt,alij quidem ferreis, te-
nuibufque cauterijs , alij per ifcas apppellatas(funt autem ifcas fpongiofa quaedam
corpufcula in quercubus, & nucum regiarum arboribus, quas barbari magis in ufu
habent ) alij uero alijs huiufcegenerisinftrumentis. Omnes autem 7r<xfXK<cvnH<nv
feu pertufionem abhorruerunt. Prseceps enim ac difficillima ha?c eftoperatio,
quamuis non adeo molefta, cum eo tempore, qua? partes perforanda? funt, fere to-
tiuscorporisuires,tam animales,quam naturaiescollapfasfint.Quare raroadmo-
dum,aut nunquam hoc opus falutare eiTeconftat. Cseterum omnes hae chirurgia?,
quas hucufquerecenfuimus,utiudicium deijs umulcontexam,& iummispericu-
lis coniunda?,& ingentibusdoIorumtormentis,maximopereinfeft£iunt. Tra-
clant enim partes eas , quaeaut primatum in corpore noftro obtinent , aut fenfum
quam exquifitiflimum habent, quarum nulla tantam uim curandi,& uehementiam
fuftinet, quinin manifeftumuit^difcrimen segrosadducatjlle. enim eas funcliones
obeunt, quibus Taluis animalis uita confiftit,&quibuseuerfiseademintercidit,
Itaque leue eft, in tam atroci, & abhorrendo eurandi genere,quod a&ionum teno-
rem corrumpat,& que; operationumomniumprarftantiflimaeft,&extrema,ad
quam cetere; referuntur , uitam ipfam nobis eripiat . Sic relique partes , quibus tan-
tum ineft fentiendi acumen non tam leniter eontrectari poffunt,quin e ueftigio ofc
fenfas fuas ipfi fenfuum principi cerebro communicent, quibusindc alio tranfla-
tis , & toti corpori , ob mutuum confortium impertitis , dolores fummos, ingentes
diftenfiones , & alia fymptomata, quam atrociffima exoriri, velut deliria, & ad ex-
tremavitam noftram deducinecefTeeft. Hisaddo, &caeteram malorumturbam,
certeinfeftifTimam,grauesh^morragias,crudeIesgangra?nas,uehementesinflam-
mationes, uellicantia ulcera, quibus uel omnibus, uel aliquibus ij obnoxij funt.qui
has operationes antiquorum , tam famas, tam immanes non afpernantur , Quo in

loco,

fi DE CVRTORVM CHIRVRGIA

loco, & illud ponendum cft, quod operatio eorum morborum, non adco cita fit,&
momentanea,fedlentanimisatquediuturna,vtmultoties,antcquamabfolutafue-
rit,in medicorum finu a?gros luccumbere,& animam,quamfaluameffecupie-
bant,reddere contingat. Quare di&as obcaufasnoftratempeftatehasmanuum
operationes penitus defueuifle affirmare aufim , quod uerenda? nimis, & cum prae-
fenti exitio coniun&a? fint,quas tamen non urgente folum neceflitate, fed leui
etiam, ut uidiftis, emolumento fic fuadente, adeo truces,adeo infeftas,adeo perni-
ciofas,ueteres illi,atque in medicina principes,adextirpandosmorbosarcefli-
uerunt .

CAPVT VIGESIMVMPRIMVM.

<*AnaceJ?haho/is chirurgicarum h operationum , qu& iam inujufant .

Ostqvam hactenus igitur operationes illas enarrauimus,qua? aut
defieruntprorfiis, autraroadmodum ufurpari folent , reliquum
eft, ut,& alias,atque iamdi<ftisproximasanne&amus,quorurri
quidem ufus frequentior eft,non tamen ufque tutior,ut earum
impetus, & offenfas quandoque minime reformidemus, His enim
priusperfpe£tis,&cum fuperioribuscolIatis,hocnoftrum decurtis
negocium , neque exiriale efle , neque cum fauis cruciatibus, ut muiti dicunt,con-
iun<5tum uidebimus,quin imo mitiflimum,& faluberrimum, neque ufque adeo diu-
turnum,uthacdecaufac3eterischirurgia?aclionibus,uelcomparandum,ucletiams
meoiudicio,anteponendum fit . Obferuabimusautem iam inftitutum orationisty-
pum , ut eas operationes ex prifcis fideliter exceptas afcribamus , & quid obferua-
tione dignum nobis uifum fuerit abfque dolo malo figniricemus.Sed qua? frequen-
tius aggrediuntur medici chirurgiae genera , ha?c fere f unt : polypi excra&io , a?gri-
lopis, &afpera?arteria?incifio, eondyiomatum,uaricumqueexcifio,membrorum
amputatio, fcetusmortui, & fecundarum extra<ftio, euiratio, &ramicum omnium ,
atquecalculorum feclio.Nuncigiturad polyporumcuram accedamus. Poftquam
federit a?ger aduer fus folis radios,tunc na ribus finiftra manu expiicatis,fpaiham ad
id fac"tam,inftar myrtacei folij,acutamimmittamus,&orbicuIatimpolypumir>
fum,autcarunculamincidimuslllicautcmferramentiaciemimponimus,ubinari-
bus coaluit. Poftharc inftrumento,in oppofitum conuerfo,manubriolo fucci fam ip-
fius carunculam f oras exi memus . Quiequid uero rcliquiarum polypi fuperfuerit ,
id acie alterius cultelli raforij,cum tenfione,cum agitatione,cum rafura ualenti au-
feremus. At fi portio caruncula? ad huc fubfiftat,of!ibus cribrohs,& fummis naribus
appenfa, quae inftrumentorum aciem effugerit, illam fubmo uere enitemur , & pe-
nitus excindere funiculi cuiufdam opera . Linum igitur craffum mediocriter , funi-
culi in ftar, duorum triumue digitorum longitudinis, in nodos conftri#um,per fpe-
cilli foramen , quod duplicem cufpidem habear, tranfmittemus,alterumque extre-
mum fpecillo per nares furfum ad meatuscolatorios inferemus,quod per palatum,
& os ubi eiedumfit,utraquemanuextrahimus,utita exnodorumaffriciioneca-
runcula?illa?diflecentur. runicularideindelinamento,meatumdidudtumcontine-
mus,&pofttriduumpafhlloMufa?,&confimilibus,reliquiasabfumimus,locumque
exiccamus. A lia item eft polyporu curatio,fed eorum,qui maligni funt,& contuma-
ciflimi, quos ferris candentibus inuftos con fumi neceffe eft . Sed famiffimos certe ,
atque toleratu dilficiles dolores , hoc genus chirurgia? mouet, ob narium praecipue
tunicam,cui acerrimum fane, & exa&iflimum fenfum natura indidit .Nec illud non
uehementer iniquum eft, quod operatio ha?c foepiusrepetenda eft,denuoque par-
tes nouis cruciatibus conficienda?, cum neque una,neque altera uice,quantuni f atis
eft , iam dicla? carnes excindi poflit . Qua de caufa ,& humores copiofi afrluunt, &
partium, quae circumfiftunt , uirtus maxime concutitur, & labefadatur . Sic uix auc
penitus non prohibere medicus poterit,quinfemper huius maliradicesrepullu-
lent,& nouis malis, noua tormenca addant.Pertimefcenda autem eft fummopere,

impetuofa

LIBER PRIMVS, 7T

impetuofa fanguinis eruptio,cum aut uafanafirecindimus,autbafinipfamdifle-
camus, qua narium parietibus polypus adha?rens, alimentum ex uicino aliiciebar .
Sed uarices fecundum Aeginetamhocmodoexciduntur.Suntvero a uaricesuene a Af§mI'^
quaedam dilatata?,aliquando in temporibus,aliquando in ima uentris parte fub um *"
bilico , nonnunquam etiam circa tefticulos, fed maximeincruribus. Si ergo uari-
cescrura infeftauerint , ab inferiori femoris regione , ubi etiam origo ipforum ma-
gna ex parte conftat,curationemaggredimur. Inferiuseniminpluresdiftributi
propagines dirficiliuscontre&antur. Lotoigicurtumore,funicuIumfuperiorife-
moris regioni circundamus,iubemufque uta?ger obambulet. Repletamexinde
uenam atramento notabimus , iuxta uaricis fitum ad trium digitorum pauloueam-
plius fpatium,& aegro decumbentecrurailliusextendemus,alcerumquefunicu-
Jum fupra genuinijciemus. Sicelatain tumoremuenafcaIpel!umadigimus,qua
atramenti nota cft,tam ahe,ut cutem dumtaxat penetret,ne uenam quandam oflfen-
damus . Oras vulneris hamulis deducimus, & inflexo cultrcquo in ramice aquofo
utimur,membranas excoriamus ,]Poftqua igitur uenam hoc pa<5to explicaueriraus ,
foIuemusligamentafemoris,&uafe percauumhamumfufpenfo,cumdupliciIi-
no acum fubijciemusjinaque nodis prius implexa amputabimus.Scalpello deinde
per medium venam incidemus , & tantum fanguinis derrahemus,quantum nobis
poftuiare ufus videbitur . Tum partem vafis fuperiorem conftringimus, & fangui-
nem, qui incruri eft, eo eleuato,reliquum manibusexprimimus:infra rurfus uas il-
lud deuincimus , & id uenae , quod inter uincula interiacet, uel abfcitTum tollimus ,
uelmanereconcedimus,donec fuafponteunacum funibusexcidat. Vulnusvero
iiccis unamentis opplebimus, & fplenium, quod oleo, & uino madeat inijciemus,
lilitoque linteolis, quod pus moueat,medicamine candem partem perfanabimus.
Sed huic Aegineta? fententia» &Celfichirurgiaminhocoperecaufticamadijcia- b Ceifiib.7.
mus.Vena omnis, b quaenoxiaeft,autaduftacabefcic,autmanuexciditur.Sirecta cap.ji.
eft,fiquamuistranfuerfa,atcamen fimpIex,&modica, meliusaduritur. Sicurua
eft,& uelut inorbesquofdamimplexa, p!urefqueinterfeinuoluantur,vtiliuseft
illameximere. Adurendiratio haeceft.Cutis fuperinciditur,tum patefadauena,
tenui, & retufo ferramento, eoque candente modice premitur,uicacurque,ne plaga;
ipfius or# ad urantur , quas hamulis reducere facile eft . Id interpofitis fit fere qua-
ternis digicis , atque per totum uaricem, quibus tandem medicamenta aduftis con-
«enientia imponuntur . Sed cum eorundem varicum excifionem idem Celfus re-
ferat , itaque , & hoc chirurgia» genus , illi fuperiori , quod ex mente Pauli traditur,
nunc etiam fubijcereftatuimus. Cutisergo fuper uenam primo inciditur,cuius ora»
hamulaexcipiuntur. Tunc undique fcalpello a corpore diducitur , caueturque, nc
inter ha?c ipfa laedatur. Huic hamulus retufus fubijcitur,& interpofito fere,ut fupra,
fpatio, idem, quod priusdiclumeft,&hicperficitur.Quorfumuer6tendatuena,id
hamuloextento facile deprehenditur . Vbi iam idem , quacumque uarices funt, fa-
clum eft, adducta uno inloco per hamulum uena prociditur,deinde qua proximus
hamuseft,attrahitur, &euellitur, ibiquerurfusabfcinditur. Atquefic undiqueuari-
cibus ipfum crus liberamus. Tumora?pIagarumcommiituntur,&fuperempla-
ftrum agglutinans inijcitur. Sed quis ueftrum non videt, quam t^diofa fit hxc CeU
i\ operatio, quam dirficilis, quam molefta ?Cutim enim tanto du&u cultro aperire,
sdiducere , uarices expedire,attollere, deligare, praecidere, quo pa&o quefo id fine
anfigni dolore , & moleftia non fiat ? Itaque ob tormenti huius faeuitiem , C. Ma- ^t"MariUSm
rium fortiflimum uirum , cum in crure altero hanc operationem toleraflet , hoc re- "J'

medij genus in altero recufaflelegimus.Etenim dum medicus alterum crus incide-
re uoluit , hoc, ait, remedium doloribus iftis indignum eft . Maluit igitur uir malo-
rum tolerantiflimus potiusferre morbum , quam eam curationiscrudelitatem ad-
huc femelexperiri . Sednuncex eodem Celfo,&condylomatum chirurgiam lubet
addere, quaeipfaquo que non abfque acerrimo dolore conficitur. Tubercula , c |f|j.
quascondyiomataappelIant,ubiinduruerunthac^tionecurantur. AIuus cante '
omnia ducitur. Tum uolfellatuberculumapprehenfumiuxtaradicesexcinditur.
Quodubi factum eft, fequuntur,eadem,quae fupra poft curationem,adhibenda ef-
fe propofui.Tantummodofiquidincrefcit, fquama aeris idcoercendumeft.Sic

G etiam

cap.30.

74 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

etiam venarum ora, quse fanguinem pendunt, tolluntur > ubi fanguini , qui effluit,
fanies adijcitur . Aluus acrius ducitur, quo magis ora promoueantur, eoque fit, vt
omnia uenarum capitula quaii confpicua lint.Tum fi capitolum exiguum fuerit,ba-
femque tenuem habeat,aftringendum eft lino pauld fupra,quam ubicumano
committitur. Imponendaetiam fpongiaaquacalente,donec libeat. Deindeaut
ungue, aut fcalpeilo fupra modum id exulcerabitur. Quod nifi facrum fit magni do-
lores fubf equuntur, interdum etiam vrinae ditiicultas. Si id maius eft,& bafis latior,
id hamulo vno aut altero excipiendum eft , paulumque fupra bafim incidendum >
neque relinquendumsquicquam exeocapitulo, nequequicquam exanodemen>
dum.Id autem is confequitur,qui nec nimiummec parum hamos ducit. Qua poftea,
incifum eft,immittie6acusdebet,infraque eam linocapitulualligari.Si duo triaue
fuerint,unumquodqueprimumcurandumeft:finplura,noomniafimuLneeodem
tempore vndiquaquam tener^cicatricesexiftant. Si fanguis profluet , excipien-
duseft fpongia,deindelinamentum irnponendum& vngenda femora* Interpofi-
tis quinqueautfexdiebus , aurichalcino fpecillo liname.n-taeducenda , & fi capitu-
la fimul non exciderint, tunc digito noftro promenda funt » Sed bis iam diclis a?gy^
lopischirurgiam aggredior . Prsetereoautem eos a?gylopas,qui ferecarcinomata
funt»quibusmederi periculofumeft,quique mortem nonnunquam accelerant. Sic
eos,qui adnarestenduntjCurarefuperuacaneumeftinequeenimfanercunt. Iliis
tamen,quorum vitium eftin ocuIianguIo,Iicetadhiberi-.poiritcuratiovnemota-
men non nouit, quod dimcultatibus resimplicita fit,& anguftijs..:Nam qtr.a,nro fo-
ramen angulo propiuseft>tantooperatiomoleftior eft, cum regio admodum ar-
cla (it,in qua uerfari manum artificis necefte eft. Sed expedit audire quidnam mali
s Celtlibv^ coniurigatur Jn primis a hamulo fummum fQraminisexcipienduirb& totumillud
^M^ cauum^fieuti in fiftulis preeceptum eft, vfque ad os exci dendum,oculoque vicino ,
& catteris partibus bene obtedis>uehementius os ferramentoadurendum eft.
Quod :fi iam caric exefum fuerit , quo craffior. fquama| abfceuat, quidam 'aduren-
tia imponunt,.ut ehalcanthum, uel chalcitidem» uel aeruginem rafam, quod, & tar-
dius, & non idem effieit , Adufto offe eadem fequitur , qua? inca»teris uftiscuratio .
Sed periculofior multo ea chirurgia cffeuidetur, cum.arteriamafperamurgente
neceffitateincidimus.Etenimchirurgicorum pra?ftantifiinii>ut aiiPaulusmancquo
b Acpn.16. que adminiftrationemliterisprodiderunt.Infynanchicis, b ergohancoperatio-
«P-3J» nemimprobamus,in quibusomnesarterise,& puImoaffe&useft.Tum enimpras-
cifioinutilis eft. Oreautera,;&,mento inftammationem patientibus, autetiam ton-
fiilis afperas arteria? os operientibus , incolumifane arteria, ratio eftfe&ioneuti,
cjuo periculum fuflfocationis euitemus. Igitur infra caputarteriae.manum adigrmus,
ita tamen,vttres quatuorue circulos eius tranfiliamus,& partem illius fcalpello perr
tundimus . Totamdiuidere non fecurumeft , cum quodlocus hic excarnisfit,tum
quia uafa non procul delitefcant . Itaque inclinato egfi capite retrorfum, ut arteria
fitin confpicuo,tranfuerfamlineam incidimus,ducentesipfam interduos ciraalos,
ne,quacartilaginem, fedmembranam, quseorbesillosconneditdifcindamuSiAt
fi meticulofior quisin agendo fuerit, hLamuIopriuscutem eleuat3mdinidet,dein'
de ipfi arteriseincidens , uafis ^fiforteoccurraat, omiffisjineam ducet. Atque ha?c
Antyllushabet,conijciens inde arteriam fcalpello pertufam eIfe,quodfpiritus
cum murmurequodam>& fonitu per eam erumpat,& quod ipfa uox quamprimum
intercidat . Vbi vero de ftrangulatu metus non aderit amplius, tunc oras plaga? re-
nouabimus,&moxfuturiscommittemus. Solamtamencutimcitracartilaginem
confu.emus,& appofitis ad curationem prsefidijs utemur.His vero omnibus par eft,
nififortasfis fseuitie fuperior,ramicum chirurgia,cum aquofique,carnofi,&topha-
cei,tum uaricofi,flatuofi,inteftinorumque,ac eius,qui ad inguina confiftit,quorum
omniumoperationem,exPauloAegineta,hucadiungemus.Incipiemusautem ab
e Ae^in.i. &. hydrocelejquamhacrationecontrecT:ariconuenit.Denudatacpilispube,& fcro-
cap A. ' to,fupinum hominem fupra /camnum reclinamus,&natibuslinteummultoties
implicitum,quemadmodum fcroto fpongiam magnam fubijcimus . Nos ex finiftris
aegrifedebimus,miniftrum,addexterasilliusfiftemus,iubebimufque}utinalteram
partem diftendat pudendum,&abdomenuerfusfcroticute.mextrahat. Eundem

acce-

L I B E R P R I M V S. 75

accepto fcalpcllo diuidemus. Exordiemur autem amedio fecundum longitudi-
nem,& propemodum ad pubem ufquefe&ionemrecT:afaciemus,nonmulc6ei
linea?abtimiIem,qua?fcrotum interfecat. Progrediarurautem diuifio,&adrubi*
cundam ufque tunicam penetret.Si vero in fupergenica humor ha?reat,ex ea parte,
cjuatunicaeapexprotuberauit , diuifionemmoliemur. Incifalabiaperhamulum
diducemus , peliiculas eas , quas fdfrovs appellant,herniarum cultello,& (calpello
detrahemus, rubicundam tunicam fcalpello.quo vense incidi folent,mediam diffe-
cabimus,illa maxime in parte,qua tefticulo minime conne&itur . Humorem totum
aut maiori ex parteeducimus,partemquerubicund2ecunica?tenuiffimamperha-
mulos educimus , poft quse ex Antylli precepto , futuris , & cruentorum vulnerum
«medicationevtimur. Si ver6cutisputredinem,autaliam affe&ionem fubierit,tunc
tiafis , qua* cum cremaftere coniun&a funt, per laqueum exceptis, cremafterem in-
cidimus , & teftem eximimus . PofteaimmitTo fpecilli capite,deor(um ad fcroti fi-
nem, eundem per fpecillum attoliimus, atque feclionem acuto fcalpello facimus,
Vtfanguinisgiumi,&pus,tamquampercanalemjeodemexcernantur.Siver6uftio
nobis arriferitjomnia equidem adminiftrabimusjquafcumque uel ante chirurgiam
hanc, vel poft eam,vel in earelata funt.hoc faltem relic~to,ne ferro fecemus,aut de-
nuo fub humoris effluuium, culeum incidamus . Decem itaque aut duodecim ferra-
mentis, qu£eliteramgra?camrreferant,ijfqueignitis,&duobusgladiolis,primum
quidem fcrotum per gammata medium inuremus,&fcaIpello,velhamulocseco
membranasexcoriabimus,cauterioqueculcellari,auten(iformidi(recandoinure- '
mus. Tuncrubicundamtunicam,qua?albore,&den(itatefacilecogno(citur,illius
cauterij,quodrrefert,acieperurimus,aquamexcernimus,totumque,quoddenuda
tum eft , diftentum hamulis cauterio cukellari auferimus . In hernia autem aquofa
vin&um, vt prius^grotum reclinabimus,& firnili pa&o feclionem faciemus. Et fi-
quidem tedis agglutmatus carni vitium fecerit , ante omnia pellicullam , & mcm-
branam di(Tecamus,teftemque ab hinc extenfum.una cum rubea tunica educimus,
& cremafterem a ca?terisua(is difcernemus. Hec quidem aftringcmus,& cremafte-
jrem diffecabimus,ac concretum cum carne teftem,velut alienum eximemus.Si ve-
rocirca" a!iquamtunicam,autuafcuIumcaroconcreuerit,diuifo(croto,&fubie- a Aeg.iib.*.
&iscarnipeIlicullis,quicqiudcarnofumeftauferemus. Sictophaceiramicis,cum cap.63.
eadem fcroti loca occupet, eandem etiam , cum farcocele > curationem effe nemo
ambigit. Sed ha&enus triumherniarummanuariamoperationemexpediuimus,
cjua?herniauaricofa(equitur.Hancficoperandotollimus.Poft b commodamcol- b Aegin.u.
locationem, contre&ato fcrotocremafterem ad infernam partemdetrudimus(eft cap 6*'
autem cognitu facilis , vt qui tenuior frt vafis, renitens atque folidior, quique cdn-
ireclatusdoIeac,&adcolemconfiftat,)vafaver6cumpernoftrosdigicos,tummi-
niftri fcroto apprehendimus, ijfque diftentis obliquam aciem fcalpelli contra ip-
fas,incutemfortiteradigimus. Subie&aspartesinfixishamulisexcoriamus,vafa
denudamus,ac quemadmodumin uaforumexfe&ione, &arteriarum dilatatione
praeceptum eft,duplicifiloacumtraijcimus. Tum anfasfilifecabimus, &adpri-
mam, alteramque varicis extremitatem vafa illaqueabimus , lineamque reclam in
medioincidemus.Pofth3Ecfanguinem,quicoieraceducimus,&tandemfuppuran-
do affedis locis medemur,quo vna cum vafis Iaqueorum vincula fponte pxoci-;
dant. Porro flatuofa? herniae eadem eft incifio, qua» uaricofse fuit, fingulis nempe
venisexceptis,& filo obligatis.Caeterum ubi ex prolapfu inteftini ramex inciderit,
hoc modoillumtraclabimus. Refupinatohomineiuxta c inguinaperminiftrum <= Aegin. u.
cutem eleuabimus,& lineam tranfuerfam incidemus, ut in angiologia diclum fuit. cap<J*'
Nonnullitamenreclamlineamducunt. Diuifionemdefixohamuloexplicamus>
quae tefticulum retraclum menfuraadaequet.Tothamulosrurfuspercutimquar-
tamtranfmittimus,quodvulnerismagnirudinifumciant,&membranascumpinr ;
guedine velcultro, velhamulo caeco excoriamus,atque fcalpello prcecidimus.
Sicdeteclo vndique peritoneo,ad pofteriorem fcroti parcem indicem demittimus,
inter peritona?um , & darton membranam , & poftcriorem connexum foluimus,
quarum extremitatem dextra manu ad interiora fcroti,quemadmodum finiftra
secjue peritonaeum retrahimus, & una eum rubea membrana tefticulum ad diuifio-

G 2 nem

76 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

nem adducimus . Teftem uti eleuet miniftrum iubebimus. Ipfi vero fimul atque po-
Iteriorem annexumcum rubea membrana totum exoluerimus, nunquid aliqua in
teftini inuolutio,intunicaerythroideperfiftat,digitisexplorabimus,eamquedeor-
fiim ad uentrem propellemus . Tum ad peritonad terminum, qui diuifionem refpi-
cit, bona? magnitudinis acum , cum lino geminato, per medium trai jcimus , & linis
fuccifis quatuor faciemus capita » quibus viciffim ex utraque partexa-z-a ^«<r/xoV, id
eft litera gra?ca?. X. figuram circunuolutis, membranam uehementiflime conftrin-
gemus,& commiffis principijs grauiter inne&emus , ne ullum ex nutrientibus uafis
alimentum fuppeditet,unde vel inflammaticuel aliquod fimile fuboriri poffit. Ai-
terum adhuc vinculum, quod ad minus duorum digitorum fpatio a priori diflideat,
jnijcimus , & eam m embrana? partcm, quam ad digiti magnitudinem, inter uincula
liberam reliquimus, hanccircum circatotam refecamus, atquefimuletiam teftem
auferimus . Tandem parabimuscmilTarium,&utinaquorahernia;diximus,lem-
nifco prius inferto, quod fupereftnegocij abfoluemus . Nouimus autem quofdam
nonineptoshomines,quimembranaerythroideexcifa,candentibusferris extre-
mum ipfius inufTerant . Hoc ob erum pentis fanguinis metum , a veritate haudqua-
quamabfonumeft.Ha?citaqueinteftinalis,vtvocant,ramicisadminiftratioeft,cui
& illam fubijciemus, cum inteftina ad inguina delapfa protuberauerint . Poft-

a Aeg.lib.5. qUam a ad tresdigitos,circatumidainguina, tranfuerfim cutisincifa, &pel!icula?

cap' 6' vnacumpinguedine,exempt3Efuerint,quaparteinguinafaftigiantur,permedium
peritoneumipecilli caput adigimus,atque hoc paclo emciemus,vt inteftinain pro-
fundum , atque in locum fuum remeent . Qua vero peritonaei partes eminent,illic
eas futuris comittimus,& fpecillum extrahimus . Non tamen membranam eam re-
cidimus, nec teftem uel quicquam aliud eijcimus,fedplagampra*fidijscruentis
perfanamus.Quoniamveroiunioribusmagisprobaturvftio.itaquenonprseterin-
ftitutum noftrum , & eandem trademus . Igitur poft moderatum motum, argertuf.
fiat violenter , & cum retentione fpiritus ventremintendat,vttumorcircainguina
manifeftius appareat.Huius locum in triangulum vel atramento fcriptorio,vei col-
Jyriocircunfcribimus, lineamtranfuerfamperinguinafurfumducimusj&fignum
pcrtriangulimediumimprimimus. Reclinatoautem^groinmediamnotamcan-
dens ferrum demittimus, primum quidem clauatum,deinde vero ad trianguli co-
ftascauteriagammata,&totumtandemtriangulumlatcrculariferroautIenticula-
toada?quabimus. Interea}uerominiftrum,utfaniemextergat,pertotamvftionem
pra?cipiemus. Fiat autem uftio ha?c tam alte, quoufque in his,qui habitu moderato
funt pinguedinem attingamus . Id haudquaquam in macilentis obferuabimus,ne
membranas offendamus , vt neque in craf!ioribus3& pinguioribus, vbi vel ante iu-
ftam incifionem pinguedo apparet. Quod igiturartificiofaqucedamconieclura
nobis perfuaferit,id faltem promoduloconrjciemus. Sed haecomniachirurgise
genera , ex antiquorum mente,in hernijs curandis relata , nunquid non ixuis cru-
ciatibus iunguntur?non nea?grosadeertam perniciem adducunt?Ncqueuntenim
principes,& illis adherentes particula?,vr funt teftes,& qua? teftibus adiacent,mem-
braneaomnes natura,abfquemaximo,&intoleraDilidoIorefecari,excoriari,inu-
rirfuntque iamdi&as operationes exitio proxime, ut eos,qui has fubituri fint,ad mor
te rapi merito cenfeamus,& uefpillonibusiamia exportandoseoncrcdi.Quid enim
aliud vult gentium quarundam folennitas , quibus in hacoperatiorie vifum eft , vt
publicispreces indicant, & aegrum rebus fuis prius difpofitis,ac fi iamanimam agat,
con folando,& hortando inftruant . Quid quod tabulis communibus ab necis iniu-
ria medicum liberent. Quid? quodnecartifexipfe, nififolennicum teftatione ad
aegrum ac quafi deploratum accedat . Sed nofmet conferamus ad alia opera , non
minus quam ca?tera, grauia certe, & pernitiofa, quorum una eft partium amputa-

b Aeg.hb.tf. j;i0jqUam par eftficadminiftrari. Extremis b partibus putrefa&is, velut manu,vel

wp' 4* pede , ita ut etiam offa corrumpantur , antequam ad refeclionem accedamus, pri-
mum corpora ollibus circunfita incidenda funt. Verum quoniam hoc primum agi-
mus , deinde longiori temporecum ferra feclionem adhiberaus, atque periculum
eft,ne fanguinis eruptio fequatur,proinde redteLeonides,nonomniaprotinus
corporapra£fcmdit,nifipenitusputrefaclafuerint,fedeampartem,ubinequemul*

tas>

L I B E R P R I M V S. 77

tas,nequemagnas uenas,autarteriasefle putat .Igiturcelerrimeadufque oflapri-
mum diffecat, & ferra, quam citiflime os ipfum deturbat.Sed partibus fecandis cir-
cundatantea panniculumlineumjeafq; paulo fupraquam feclio facienda eft,con-
ftringitarclius,utfenfusaciemretunder,quominusdolorisexvehementiaferriac-
cidat,atqueutueniscompreffishaudmagnaincopiafanguisproruat.Atquetunc
refedoreliquoignitacauteria, uaiisadmouebimus, fanguinemqueobligatione,ut
conuenit,fupprimemus,caeterifqueea ratione,qua pus mouendum eft,medebimur.
His tamen, & eam operationem adiungemus, quar ex vtero emortuos foecus excu-
tit»& ut Celfusrefertinter omnium dimcillimasa&ionesmedicasnonimmeritd
connumeratur. Nani,& prudentiam fummam, & actionem temperatiffimam
defiderat,&maximumvita?periculumfecumafFen.Oportetergo a anteomniare- a Ceir. 7«ca.
fupinam mulierem tranfuerfo leclo fic collocare,vc feminibus ipiius ilia com- z9*
primantur, quo fit vt, & imus uenter in confpe&u medici fit, & infans ad hos uuluse
compellatur . Ha?c partu emortuo id comprimit, & ex interuallo paulatim dehifcit.
Hacoccafione vt utatur medicus , inun&a manu , indicem primum debet inferere,
atque ibi concinere,donec iterum os aperiatunrurfumque alterum digitum immit-
tere,& per eafdem occafiones alios,quoufque tota manus intro recipiatur. Ad cu-
ius rei facultatem multum confert,& magnitudo uulua?,& uis neruorum eius,& cor-
poris totius habitus , & mentis robur , cum prsefertim nonnunquam , & dua? manus
inferridebeant.Pertinetetiamad rem quam calidiffimum effeimum ventrem,&
extrema corporis: neque dum inflammationem ca^piffe^fedrecentireprotinus,
medicinam adhibuiffe . Nam fi corpus iam intremuit, neque dimitti manus,neque
educiinfans^nifiaegerrimepoteritjfequiturquefcepecum vomitu, &cumtremore
mortifera neruorum diftentio . Verum intus emortuo corpori iniecta manus , pro-
tinus habitum eius fentit. Nimautincaput, autinpedesconuerfumefl, auttran-
fuerfumiacetjferetamenfic, vtvelmanuseius, veipes in propinquo fit. Medici
Vero propofitum eft, vteum manudirigat, velin manusvelinpedes,fifoneaIiter
compofitus eft; ac Ci nihil aliud eft,vt manusvelpesapprehenfuscorpusre&ius
reddat.Nam manus in caput,pes in pedes eu conuertet. Tum fi caput proximum eft,
immergi debet uncus undique leuts.breuis acuminis, qui ucl oculo,vel auri,vel ori,
interdumetiamfrontiardeinijcitur,deindeattra(5tusinfantemeducit.Nectamen
fcetus his q uolibet tem pore extrahacur , q uod com prefTo vulua? ore , fi i d ten tatum
fuerit , eoque renitenteinfans abrumpitur, & in os vulua? acumen]unci delabitur ,
ex quo neruorum diftenfio,& extremum mortis periculum con fequitur.Igitur com-
prefla vulua conquiefcere , hiante leuiter attrahere oportet , & per has occafiones
paulatim eum adducere. Trahere autem uncum dextera manus debet, vt & infan-
temfiniftra impofita,eumquefimuldirigere.Soletetiam euenire,utinfans humo-
rediftentus,tetramodorisfoedifanieminfecontineat:quodfitaleeft,corpufcu-
lumindiceforandumeft,utefIufohumoreextenuetuntumidleuiterperipfasma-
nusrecipiendum .Nam facile inie&um uncumcorpufculum molleremittit,in quo
quid periculi fit, fupra di&um eft. Sed in pedes quoque conuerfus infans non diffi-
culterextrahitur.-ijsenimapprehenfisperipfasmanuscommodeeducetur.Si vero
tranfuerfus eft, nec ullo mododirigi potuit, inijciendus eft ala? uncus, paulatimque
attrahendus. Hacrationefereceruixreplicatur, retroquecaput,acreliquumcor-
pusfpe&at. Remedioeftceruix pra?cifa,vtfeparatimvtraqueparsauferatur. Id
unco fitvqui fit Gmilis priori,& in interiorem tantum partem per totam aciem acua-
tur . Tum id agendum eft, ut ante caput, deinde reliqua pars dematur . Nam fere
maiori parte extracta, in uacuam vuluam caput delabitur , quod fine fummo peri-
culo extrahi nequaquam poteft . Si tamen id incidat, inie&o mulieris ventri dupli-
ci panniculo , homo no imbecillus,& imperitus a finiftro latere affiftat,& imo ven-
triduasmanusimponat,alteraquealteramcomprimat,quofit,utcaputaduuluae
oscompellatur. Ideodempado,quofuprapofitumeft,homoextrahitur. Atfipes
alteriuxtarepertuseft,alterretrocumcorporeeft, quicquidprotradum eft,pau-
latim abfcindendum eft.Et fi ciunes os uuluae urgere coeperint,iterum retropellen-
daefunt,&conquifitiuspeseiusadducendus. Efficiuntetiamalisedifhcultates, ut
quifolidusnonexit,concifuseximidebeat.Quotiensauteminfansprotrahitur,tra-

G 3 dendus

7% DE CVRTORVM CHIRVRGIA

dendusftatimminiftroeft.Iseummanibusrupinisfuflinere,attrahcreautemmedi-
cus finiftra leuiter vmbilicum debet , ita tamen ne abrumpat , dexteraque eum fe-
quLufqueadeas, quasvocant, fccundas,quodvelamcnruminfantisfuit.Hisvlti-
mis apprehenfis,membranulas,venulafqueomneseademrationeavuJuamanu
diducat,totumque illud extrahat,& fi quid intus remaneatconcretifanguinis,
etiam educat.Tum compreffisin unum feminibus,colIocanda eft mulierconclaui,
quod modicum calorem fine viloperflatuhabeat,talisquefitinca;teriscuratio,
qualis in inflammationibus, & in vulnenbus, qua? in locis nerueis exiftunt,adhibe-
tur . Atque hxc eft cmortui fcetus u.na cum fecundinis, extraclio.Huic omnium chi-
rurgicarum operationum apex , & furnma, nempecalculoforum feclio anneditur,
a Ceir;iib.7. cujus adminiitrationem,ut declaremus,verba Celfi,& fententia referre lubet . a Ad
eap.x£. calculorum excifionem feftinare,cum prceceps fit, nullo modo conuenit , ac neque
omni tempore, nequein omni auate, neque in omni vitio,id experiendum eft,fed
folo vere , atquein eo corporc, quod iam nouem annos , nondum quatuordecsm
exceiTerit,&fitantummalifubeft,vtnequemedicamentisuincipoOTit,nequeetiam
trahi polTe videatur , quin ad fpatium exiguum interimat . Non quo non intcrdum
temeraria medicina proficiat , kd quo faepius vtique in hoc fallat , in quo plura, &
genera , & tempora periculi funt,quae fimul cum ipfa curatione proponam . Igitur
vbi vltima experiri ftatutum eft,ante aliquotdiebusviclucorpuspraeparandum
eft, vt modicos , vt falubres, vt minime glutinofos cibos a iTumar,vt a quarn bibat. .
Ambulandi vero interhecexercitationeutatur5quomagiscalculusadveiice^er-
uicem defcendat,quod aninciderit,digitisquoquedetnifliscognofckur. Vbieius
rei fides eft , pridie is puer in ieiunio continendus eft, & tum loco calido curatio ad-
hibcnda , quaehoc modo ordinatur . Homo validus, & peritus, in fedili ako confi-
det, fupinumque puerum , & aduerfum , collocatis fuper genua fua coxis compre-
hendit,reducTifque pueri cruribus,& manibus ad poplitcs datis,quam maximc po-
teft,eos attrahir, fimulque ipfe fic eos continet.Quod fi iilius qui curatur, corpus eft
robuftius , duobus fedilibus iundis , duo valenres infidunt, & fedibilia, atque inte-
riora hominum crura inter fe deligantur, ne dcdud poflint . Tum a?gcr i up.er duo-
rum genua eodem modo collocatur , itque altcr eorum crus eius dexrrum , alter (i-
niftrum , fimulque ipfe a?ger poplkes fuos attrahit . Siue autem unus,fiue duo conti-
neant, fuperhumerosa?gripedtoribusincumbant. Exquibuseuenit, vtfinusinter
ilia,&pubem,fineullisrugisextendatur,&calculus,inanguftumcompulfaveiica,
faciliuscapipoffit.Praster haxetiamnum duo va!entesalateribusobijciuntur,qui
circunftantes ieuare vel unum , vel duos,qui puerum contment,non finunt.Vngui-
busdeindediligentercircuncifis,duosfiniftraemanusdigitos,indicem,&medium,
leniterpriusunum,deindealterum,inanumpuerimedicusdemitrit,&dextra2digi-
tos imo abdomini lenitcr imponit,ne utrinque digiti.fi circa calculum uehementer
concurrerint,ueficamla?dant. NecuerofeftinanterinhacrejVtin plerifqueagen-
dumeftjfeditavtquammaximetutofiat.NamneruorumdiftentioneSjVeficalxfa
cummortisdifcrimineexcitat.Acprimumcircaccruiccmqua?riturcalculus,quiibi
repertus,minorenegorioexpellirur. Atqueideo dixi, necurrendumquidcm,ni(i
. cum in hoc indicijs fuis cognitum fit . Si uero aut ibi non f uir, aur retroceffit, ad ulti-
mam veficam danturdigiti , dextraque manus ienfim vltra tralata, fubfequitur , &
calculifitushocpacloindagatur. Isubirepertusfit,quineceiTeeftin manusinci-
dat , eo curiofius deducitur , quo minor leuiorque cft, ne refugiat , id eft , ne fapius
agitada uefica fit.Ergo ultra calculum dextra femper manusopponitur,& deorfum
finiftri digiti eu compellut, donec ad ceruice perueniar.In quam fi oblongus eft,fic
copellendus eft, ut pronus exeat: fi planus,ut tranfuer ius ftt,fi quadratus,ut duobus
angulis fedeat: fi altera parte plenior fit,ut prius ea,quas tenuior eft,euadat:in rotu-
do nihil ex figura eius intereffe patet, nifilaeuior altera parte eft, ut ea antecedat.CQ
ia eo peruenitdunata plaga, cuius cornua paulu ad coxas fpedcnr,fuper ueiic^ cer^
uice, iuxta anu,cutis dcbet incidi,ad uefica? ceruicemuf que.Facienda eft adhuc alia
plaga tranfuerfa fub cutcubi ftri&ior ima plaga eft,qua ceruix aperiatur, donec uri
nx iter pateat, fic ut plaga paulo maior fit,quam ipfe ca!culus.Na qui metu fiftula.',
quam illo loco xqpriJ}* graeci uocankparum patefaciunt,cu maiore eodereupluun

turperi-

L I B E R P R I M V S: 79

tur periculo,quod calculus,cu ui promitur,iter faciat,nifi accipiat.Quod tato eft per
niciofiuSjfi figura quoquecalculi, vel afpritudo quaedam accedar.Vnde,& fangui-
nis profufio, & neruorum diftentio fieri foIet,quae fi quiseuaferit,multo tamen pa-
tentiorem, ceruicerupta,quamhabuifl~etincifa,fiftulam habebit. Cum veropate-
fa&a eft uefica , in con fpe&um calculus venit , in cuius corpore, fi nullum eft difcri-
men,& ipfe fit exiguus,digitis ab altera parte propelIi,ab altera protrahi poteft . Si
maior , inijcienduseft ei fuperiori ex parte vncus , eius rei caula fa&us. Is eft ad ex-
tremum tenuis , in femicirculi fpeciem , retufae latitudinis, ab exteriore parte laeuis ,
qua corpore iungitur, ab interiore afper, qua calculum attingit,ifque longior elTet
debet,cum breuis extrahedi vim non habeat.Vbi inie&us eft,in vtrumque latus in-
clinandus eft , vt appareat, & teneatur calculus . Nam fi apprehenfus eft, iile fimul
inclinatur . Ideoque non minimo eo opus eft, ne cum adduci uncus cseperit,calcu-
lusintro efTugiat,ficin oravulnerisincidat, eamqueconuulneret .In qua requod-
nam eflet periculum , iam fupra propofui . Vbi fatis teneri calculum patet , eodem
pene momento triplex motus adhibendus eft, in vtrumque latus, deinde extra,fic
tamen vt leniter idfiat,paulumquecalcuIusprimoatrahatur.Quofa&oattollen-
dus vncus extremus eft, vti intus magismaneat,faciiiufquecalculum producat.
Quod fi is aliquando a fuperiore parte,parum commodc comprehenditur,a latere
eritapprehendendus.Atqueha?cfimplici{fimacalculorumeftcuratio.Seduarietas
rerum,quafdametiamnumanimaduerfionesde(iderat.Suntenim nonafperitan-
tummodo , fed fpinofi quoque calculi , qui per fe quidem delapfi in ceruicem > fine
vllo periculo eximuntur , at in vefica non tuto vel conquiruntur , uel attrahuntur .
Etenim illam fi conuulnercnt, ex diftentione mortem acceIerant,multoque magis,
fi fpina aliqua, ueficse inha?reat,eamque cum duceretur conduplicauk . Colligitur
autemin ceruiceeflecalculum,eo quod urinaredditur difficilius,ut,& fpinofum ef-
fe cognofcemus, (i cruenta deftillat. Id maxime fub digitis experiundum eft, neque
adhibenda manus , nifi id conftiterit,ac tum quoque leniter intus digiti obijciendi,
neuiolenterpromouendoconuulnerent.tumueroincidendum. Multi hic quoque
fcalpello ufi funt. Meges(quoniam is infirmior eft, poteftque aliqua prominentia
incidere,incifoquefuperilliscorpore,quacauu fubeft,nonfecare,fed quod rurfus
incidi necefleeft,relinquere)ferramentumfecitreclum,infummaceruicelabro-
fum,in ima femicirculare, & acutum.Idreceptuminterdigitos,indicem,acme-
dium , fuper pollice impqfito , fic deprimebat, ut fimul cum carne, quod ex calculo
prominebat incideret. Quo confequebatur,ut femel quantumfatisefletaperi-
ret. Quocumqueautemmodoceruixeapartepatefadaeft,leniter,quodalperum
eft,extrahidebet,nulla propter feftinationem ui admota. Atque ha?c omnis eft cal-
culorum,qui inciduntur, medendi ratio,in qua omnes pene cruciatus,quotquot in
cseteris aderant, ad unum quafi fignum concurrere uidemus. Ad funtdolores faeuif-
fimijtimetur fanguinis profufio,parata eft neruorum conuuI(io,(ubfequitur partium
ex laceratu inflammatio, ex affluxu humorum corruptio, & tandem ultimum terri-
biliumipfauiteecummortecommutatio. Rarienim funt,imorariflimi,quihuius
neceflitatem, fi hoc chirurgia? genus experiantur,euadant3& fi qui funt,illud tamen
tormenti miferrimum fubeunt , quod ulcera ex incifioneremaneant, quibus fubin-
de urina deftillet.Itaque,& Celfo hsec operatio maxime exitialis, pra?ceps,& teme-
raria eft : qua de caufa , & iureiurando a feptis medicina?, per Hippocratem abigi-
tur , & procul ablegatur. Supereft modo curatio , quam Aegineta eunuchif- 2 Aegin.U*
mum,latini euirationem uocant,& periculofa,& doloris pIena.Fit autem,uel attri- cap'68,
tione, uel teftium excifione,quarum illa pueris m foiium collocatis, adminiftratur,
comprimendo digitis fenfim ipfostefticulos3&eoufqueconfricando,quoufque
aboleantur,&euanefcant,necdi(Tolutiadtaclumampliusoccurrant.Ha?cautemfit
fca!pello,duabuslineis,qii2e redtefinUupra fcrotum inci(is,undeteftesexiliunt,qui
cute detradta , & extremis feminalium uaforum funibus conftriclis , mox excidun-
tur , haud abfimili modo , quo herniae diflecando auferri folent . Eft uero,& tertia
ratio abhis diuerfa,cum teftes unacumueretroexcindimus,quopacto amafium
fujm Nero Imperator adoleicenrulum effceminauit,& noftris temporibusTur-
cse fuos eunuchos parant . Sed quam ferox hoc eft chirurgice genus, quam aduer-

fum.

go DE CVRTORVM CHIRVRGIA

fum,quaminhumanum,quampeneabonitateartisalicnum.Etenimadnaturserei.
parationem ca?tera artis officia inuenta funt,hocveroadgenerisdeftru6tionem
comparatum eft:in reliquis fumma eft vtilitas,in his extrema pernities. Illud,.enim
quod omni viuenti ex natura fua maxime conuenit, & vt aiunt, naturaliilimum eft,
fobolisfciiicetprocreationem aufert, & nomen vniufcuiufque cum genere;ex-
tinguit . Hae igitur omnes,qua? ferro,& fcalpello fiunt,operationum fpecies>& no-
ftratempeftateadhucin vfumvertuntur,quoloco,dolorisgratia,molcftiarum,dif-
ficultatis,vehementi2e,& periculihabendadintfinguli fatis exfevi dere poflunt.
Sed his iam a nobis di&is adiugenda eflfe duximus , quo pado fra&uras refarcire, &
luxatain integrum reftituere queamus, qua?adminiftrandiratio,&ipfa fubchirur-
gicisaclionibuscomprehenditur,necabfqueingentidolore,&cruciatuperagitur.
Has tamen fingillatim non licet profequi, cum,& ea,qua? hactenus fuere di&a,pla-
nemodum excefferint. Suffecerit pauca qusedam annotaffe.In fra&uris primo cum
fimplici.tum ea,qu3B vlcus adiunclum habetJ& difticilem effe operationem,& inter
cseteras,ne dieam, reliquarum omnium moleftiffimam,nemo non nouit.Namque
inprioriilla, qusefra&a funt,diriguntur,colligantur,in quietediutiuscontinentur,
vi&uque fcrupulofius cuftodiuntur . Quam diligentia fumma dieta? rationem infti-
tutam vtrunque fraclurae genus requirit,ne adpartesiaminfirmashumoresvel
confluant, vei ibidem congerantur . Si vero vlcus adiungatur, intenduntur mala
plurimum, & pra^cipue fi propearticulum partes collifa? fint.Etenim>& exquifitior
effe debet curatio,& periculum eft profufionis fanguinis,cum a pungenteof-
fium fquama aliquando,nonnunquamimpacloofIisfru(tulovafapertundantur.
Inftat metusinflammationis, vrgetgangrena?fufpicio,premitmortiferaexneruis
laefis diftentio.Sic Iuxatorum chirurgiae inter cseteras fa?uiffima? funt,quae oinnes tri-
busmodis, ijsque vniuerfalioribuscontinentur, quibusreliqusecurandiluxatara-
a OribaH de tiones fubijciuntur. Eorum a primuspala?ftricusdicitur,quifolamanuumcontre-
machinamen clatione fit, eftque admodum inualidus, & ad corpora mollia,mulierum nimirum,
tis *° & puerorum, vt, & ad mafcula paulo robuftiora, h recens fuerit vitium, folurnmo-

do urilis. Alter modus methodicus efLin quo ea,quorum u(us in communi uita eft,
inftrumenta adhibemus. Hicomnibuseft idoneus, pueris, fceminis, mafculis,ua-
lentioribus,corpori iuuenilijatqueijsiampridemluxationempaflls. Tertia au-
temreponendiratiofitperorgana,momentimaioris,non incommoda ad pro-
lapfa diuturna,in corporibus athletarum,& qusecumque fub methodico fanitatem
non receperint .Horum autem modus quifque fatis in fe tormend habet,& faeuitiae,
fed omnium maxime poftremus . Superuacaneum uero fuerit,hic organa lingula
Oribaf.de recenfere , fufficiat ea indicaffe. NamillauiderelicetapudOribafium,&fingil-
"**£"*"" latim aduertere Hilci plinthium , Scalani gloffocomum , Nymplodori tra&orium
organum , eiufdem gloffocomum apertum , trifpaftum Apellidis , feu Archimedis
fabri organum , & ex Rufo Hippocratis fcamnum, quse ft/igula acerbisdmam fane,
& durisfimam uim coniun&am habent. Atque haec omriia funt chirurgia? genera,
quce adhuc astatenoftraflorent,&nonrardinufummedicorumcedunt,qua?ccr-
te quantam , & ipfa uim habeant , & moleftiam, quot periculis, & noxis ftipentur,
nemo non uidet . Qua? tamen non ob hoc negligunt, aut minus exercent gnauiter
periti homines, fed illa falubria, & humano generi utilia effe exiftimant. Itaque fi
ob dolores , propter pericula , propter mala ea, qua? femper bonis permifcentur ,
reijcienda fint utilia , quidin ca»teris faluumeffeposfit ? quodremedij genusmor-
bos extirpabit ? Nullum eftauxilium adeo etiam leue, quin noxas quafdam atque
prauitatem fecum afferat. Quidnon dirficultatisexpenmurinepotandismedica-
rninibus?quid non affliclionis perpetimur , fi parcius cibamur ? quid ca?teris pra?fi-
dijs incommodi non perferre videmur^Non enimmalumbonoexpellitur,fed
bonum malo corrumpitur: uis vi repellendaeft,& malo modo malus cuneus quse-
rendus'. Nullus fere unquam morbus eft,quin non alio morbo tollatur:atque
quanto magis rebellis eft>&contumax,tantovehementioribusmachinisoppu-
gnatur.Sic gladius in rebus publicis,fafces,funes,rota',exilia,c2eteraquetormento-
rum genera propofita funt , quod dignitas ciuitatis conferuari alias nequeat, ni ci-
uium malorum libidohocpa&o,&fuperbiaautretundatur,auteuellatur. Sicin

bellis

mentis

LIBER PRIMVS. 81

bellis gerendis toleranda funt fames,fitis,£ftus,frigora,vigilia^conflteandum eft,
moriendum, & excremi quiduis, pro patriae falute perferendum . Adeo nullum fit
fine periculo , & incommodo facinus magnum, & memorabjle , Quare,& neque
morbi fine moleftijs , & periculo euelii poflunt , neque vituperandus eft , qui fseuae
segritudini famam curationemadhibec,fedlaudandus,nonquinullis,quodfieri
nequit,fed qui non quam vehementiflimis cruciatibus id exequitur .

CAPVT VIGESIMVMSECVNDVM.
Quodh&c curtorum operatio minime exitialisfit ,

Vaecvnq^ve ha<5tenus fuperioribus duobus dicta fuere capici-
bus , vnumquemque eo fpe&are velim vt exiftimet , id no-
ftrum fuifle propofitum,vtexpofitiscamijs,qua2defierint, quam
qua? adhuc vigeant chirurgijsliquidooftenderemus,quantopere
errentilli,quipropteroperacionisfauiiciem, dolorum magnicudi-
nem ,noxarum fufpicionem,a#ionesquafquechirurgicas,atque
adeo hanc noftram curtorum refeclionem non modo reijciant , fed concumelijs
etiam profcindantSi enim obdolores,ob moleftias,obpericula,curatiointermit-
tenda eft , proculdubio male fecerunt antiqui , dum ha?c remediorum genera, tam
vere nda , tam atrocia inuencrint ( non tamen fine ratione , ) & fcriptis pofteritati
co mmendarint , Male etiam adhuc ii faciunt , qui inpolypis eximendis , oegilopis
curandis, ramicibusexecandis,foetibusexcutiendis, ferrum,ignem, forcipes, cul-
tros,nouaculas adhibent. Ec amentes mihi effevidentur,quicarnifTcinamhanc
non refugiunt,fedvltr6expetunt,quinmoriillisfatiuseft,quamcrudelitatemtan-
tam, tam infignem in corpore fuo experiri. Sed illi cerce errant,qui non fecus autu-
manc. Nam qusepoteriteffecumvitacommutatio?quidnonpotius,quammors,
ferendum eft ? Et quamuis multi ob haec ad mortem rapiantur , nihil oberit , dum-
modo aliquando hxc remedia falutaria fint,& proficua.Siccine bellum extimefce-
mus, cum, ut palmam obtineamus, multis etiam gladio occumbendum fit . Atque
libecer viderem,fi qua morbi vis hos homines inuafericquas no aIio,quam ferro,&
igne redimenda fic,quae hominum illorum eflet conftantia,an propter remedij im-
manitatem mori potius fuftineant,an vero ob lucis adeo fuauis vfuram,artis ope-
ram implorent. Nulius tamen neque orationis pro!ixitatem,neque,quod h«ec ex
veterum fcriptis tranfumpfimus, fiquidem fanus fuerit,mericd incufabit . Quomo-
do enim tantorum hominum fententiam,quam ipfis verbis,vt illi,habent,exprime-
remus?quomodo id verius autornatius ageremus?Nam hac in re,& Pauli,& Aetij,
& Oribafij morem infequimur , qui omnium cum fuse setatis , tum prifcis medicis
di&a, in fua volumina comportarunc & quicquid Leonides, Antyllus,Meges,caj-
terique fua tempeftate clariflimi , & noftro feculo penitus intermortui fcripferint ,
fiiis vigilijs nobis patefecerunt.Quod vero prolixi fuimus,illis imputandum eft,qui
hanc noftram chirurgiam aufi fuerintcalumniari,dum eam crudelem effe dice-
rent,exitu ancipitem,omni cruciatuum genere circuuallatam , & vt breuicer dicam,
cum fcopulum totius chirurgi2e,hancoperationemperniciofiflimum efleaffirma'
rencquem e ueftigio rogus,& tumulus exciperet. Nec breuioribus id fieri potuit ,
cum non faltem ad reprimendam huiufmodi hominum malitiam , fed ut lucubra-
tiones noftrae quibufcumque inferuirencdecreuerimus.Namquehicvelutinta-
bula explicatas habebunciuuenes,omneseas manuum operaciones,quasprifci
vage , & difperfim explicarunc , & ad morbos quamplurimos iudicarunt commo-
das eflfe, & falubres . Cum vero aliud fit noftraj aetacis iudicium,adedque fcitum,vt,
& vecerum fcripca in examen reuocare audeat,& videamusmultaprifcisfeculis
ante celebrata, iam interire, & noua fubindereuirefcere, cumque his, qui ad hanc
difciplinam kCe conferunt,& in operationibus nondum fatis funt verfati,duce
quodam opus fit, vtquid fequendum, quid fugiendum, quid ample<5tendum,quid
reijciendum illis oftendatjQuarevirumquendam expertumatquedoclumauro-

ritatem

gi DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ritatem ftiam interponere,& veftigia currentibus demonftrare,haudquaquam
pranerremfuerit, SoIentenimimperitiadhaciuuenes,omniafinedifcriminear~
ripere, & velutfamelici tam falubria,quam nociua abforbere, vnde errores varij
in animos fubeunt, & plurima in aclionibus peccata committuntur . Solertia igitur
opus eft,que meiia a venenis feparet,qua? cibum a toxico difiungat.Non enim eo-
dem filo antiquorum fcripta metienda (unt.Non eadem regula iilis conuenit. Mul
ta enim fcripferunt, quae aut emenJ.iri,aut amplificari,aut omnino extermi-
nari poflunt , Non nobis ea libertas , qua ipfi dum aliorum fcripta examinant, vfi
funt,adimenda eft.-reges,non tyrannos eoseife volumus, non vtquod velint ,co-
gant , fed quod re&um eft perfuadeant . Mihi vero non ea vis eft ingenij,nec tanta
exercitatio, vt me eum efTeaffirmem, qui, quod dixerimjpraeftarepoflim^attamert
me etiam aliquid didiciflfe , & vidiffe ingenue profiteor , quod alijs communicare
humanitadseifeexiftimaui.Quodergodiffufioresinfuperioribusfuimus,ratioeft,
vt omnibus,qui ad hanc medicina? partem accefluri funt,q ua(i digitis demonftrare-
mus , quain methodum in exercendis manuum operibus teneant , quid declinent,
quidfugiant,quidampleclantur. Sedcumhucufqueocculto atqueexinfidijsad-
uerfarios noftros oppugnauerimus, ia aperto marte eos aggrediemur , & conferto
pede prceliabimur,atque tela eorum,quadnhancnoftramchirurgiamconiece-
rint,aut deciinabimus, aut in hoftes ipfos retorquebimus. Vt ergo oftendamus ne-
gociumhoc noftrum non effeincommoditatibus ijs, quashihomines praedicant,
expofitum , Galenum ipfum arbitrum conftituemus , qui in quauis operatione me-
dica folerti cura celeritatem operis , indolentiam , & fecuritatem , ab vnoquoque
perpendi debere, ingenuus autor exiftimat. Horum poftremum adhuc tres forti-
tureonditionesalias, operis fcilicetconfequutionem,eiufdemconftantiam,&nul-
mecLu? me" ^atn *Srot* l?fionem.Sed illum ipfum dicentem auchamus.Siquidem talia aomnia
amouere oportet , atque id femper agere , vt rationibus , quibus id fiat, penfitatis*
optimam femper earum deIigas.Saneoptiman'ationestripliciteriudicantur,tum
ex temporis curarum breuitatctum ex curando citra dolorem,tum ex maxime tuto
curando.Rurfusvttuto cures,tria pra?cepta funt,quibusintentusfisoportet.Vnum
primumque,vtomninooperisfolutionemconfequaris,aIterumutficubihuncnoa
confequaris faltem cubantem non laxlasiTertium ut uitium non facile reuertatur.
At ha?c licet in alium finem a Galeno eo loci di&a fuerint ,. omnes tamen medicas
operationes circunfcribunt, & prsecipue eas,quae manuum promptitudinem expo-
fcunt . Nec profe&o ulla eft medici circa humanum corpus fiue adminiftratio,fiue
operatio, quamuniuerfumchirurgisegenus,inquomagisilloexamineopusfit,jn
quo fingula potiusad ilIamnormam,&regulamreuocaredeceat. Qusecumita
hnt,nonne fi probauerimus,ca?teras abhacnoftra manuum opCrationes, rarohas
omnes aclionis conditiones includere, at hanc curtorum difciplinam eafdem fem-
per comprehendere,nonne,inquam,tunc indicatum fuerit,hancchirurgiam,c}uod
alij fecus uolunt, lenitate alias,& fecuritateanteire,& utilli diclitant,minimedecli-
nandam eflfe . Duo igitur nobis examinandaproponunturquorumprimumeftut
oftendamus perraro aliquas chirurgias reperiri,in quibus,aut fingulae iam enarra-
ta?notae,autexijspotioresconcurrant : alterum,quod noftras magisattingipartes
utin hoc curtorum opere,has omnes conditiones accedere,nec quicquam aceleri,
tuta,&iucundacurationedeficereconftituamus.Vtpriorifatisfaciamus,reuocanda
funt in mentem , quae operationibus, quibus vfa fuit antiquitas,fupra annexuimus,
vndefingulafymptomata,&C3eteraincommodainnotefcunt,qu£eoftenduntcla-
re, quam difficilis fitin omnibusa&io, quam periculofa, quamfaftidij plena. Sed
paucis eadem , alio tamen modo libetrepetere . Itaque inter illaaccidentia, quas
diclis operationibus coniun&a funt,inprimisfaeuiflimusdolorefl:,atquetumin,
diuturna fecl:ione,vel quod altius cultri adigantur,& maxima fubftantia? portio adi-
mendafit, vel quod partium, quasincidiconuenit, naturaadmodum terrea,& ex-
quifito fenfu donatafit,utadleuesquafuiscontredationesdoleat. Hocuidemus
in perifcyj>hico,inramicum exedtione,in artuum amputatione,alijfquequamplu-
rimis,quorum narrationi fuperfedeo . Sed uel id extremi dolorisargumentum fue-.
rit,quod arcle «egri fubinde conftringendi>& uinculorum ui coercendi funt,ne exi-

liant

. LIBER PIIMVS. 83

liantcxdolorecompulfij&manuschirurgiiamoperantisfubterfugiant. Proxima
ab hoc fymptomate inflammatio eft, qua? & cum partis dignitate contin<>it fre-
quenter,dum fanguis, & fpiritus, duo natura adminicula,ad eam accurrant,& cum
uafa infignia in uicino fubfternantur , qua? maximamlanguinis copiam fubmini-
ftrant . Hac in extra&ione foetus . in fcroti laxatione, cseterifque fimilibus a&ioni-
bus manifefto patet.Sed inflmmationem gangraena confequitur,feuifiimum plane
fym ptoma , uiui animantis corruptela , & mortis nuntia, ex calore interno propter
humorum molem fuffocato, quam in quamplurimischirurgijs perfa?pe aduenirc
certummagiseft.quamutullacomprobationeegeat. Hancexcipit neruorum di-
ftentio , &ipfa congenet faeuitia fymptoma, quod nonnullis manuum operationi-
bus famiiiare eft,uel quod partes neruofas contrecT:areconueniat,quemadmo-
dum fit, ubi lapis eximitur, uel cum nerui aut ineifi,aut contufi,aut punfti uiolentur,
quod in artuum difTeclione ufuuenit. Quod uitium certe lanaleeuS&hominem
quafi funibus adfepulchrumabripit, Hisomnibuscalamitatehaudquaquammi-
nor haemorrhagia accedit,momen to omnes uires profternens, & a?grum enecans .
Eam multoties occurrerecontingit, fi profundius partesincidere,& uafis,qua? fan-
guinem continentjinfignioribus uim afferre neceflum fit.Omnium autem fympto-

matum,qu?operandbuseueniunt,deterrimumiyncopeeft,qua;precipitiuirtutum
lapfu , & rigentenec non pallente totocorpore mortem ipfam repraefentat, atque

opus artincem fufpendere, & manum ab aclione reuocare iubet. Ex his itaque iam
prius recitatis , nonobfcure paterearbitror, quae fit ca*teraru,quse manu fiunt,ope-
rationum fecuritas, quae earum lenitas. Quibus accedit,quod infida,& plane dubia
operisconfecutio fit,cumuitia fubinderecrudefeant,&quod earum muita?fint,qu#
abfque fubftantia» curafdam ia<5tura,& fine a?groti detrimento adminiftrari ne-
queant . Vnde manifeftumeft;& difficultatem maximam, & pernitiem fupremam
haec omnia in fefeicomprehendere, qua? cunc-tain curtis reftaurandis,abefle procul
promptiflime demonftrabimusjfi ea,qua* nobis opera efficienda fint,prius propo-
namus, &eorum uim, ad regulas,quas Galenus nobis infinuat,tanquam ad lydium
lapidem examinemus, Sunt autem operailla, propaginis delineatio,eius educlio,
infitio , a brachiorefciflio,narium conformatio,&tandemcolumnanmplantatio .
Atqueut circa propaginis educlionem uerfemur , haec operatio adeo cita , adeo
momentaneaeft,utfuerintaliqui,qui prius illam perfe&am efle uiderint,quam ad-
uerterint. Ada&o enim intra lineam,qu3e in forcipe eft,eoque cultro tenuiflimo,&
leuiter hinc inde perdudo ftatim opus abfoluitur , priufquam id fenfus, aut per
quam leniufcule admoneant.Quod neutiquam creditudimeillimumfuerit,fi quis
uiolenta forcipis conftri<5tione,torpefcerecutisfenfum,& cultelli uim obtundi
non ignoret . Indoiens igitur operatio haee,& celeris eft,ideoque maximedignita-
tem rei ,& naturam illuftrat , ut nulli caeterarum re&e comparari,aut fubijci.poflit.
Sedceleriusadhuc propago educitur,&abrachio refcinditur,pari fereindolentia,
hac tantum ab illadifferentia, quodexforcipisui illic qusdam aderat fenfus igna-
uia,hic uero fuamfentiendimediocritatemcutisobtineat. Lenit tamen admini-
ftrationem propaginis anguftia,cum exiguum fit,quod refcindi opus eft . Itaque,&
hoc in loco doloris paruitas , cum celeritate operationis coniuncla, prae alijs hanc
adionem plurimum exornat. Narium quidemconformatio lenta eft,& diuturna,
ut quandam calumniam fubire poflit, non tamen adeo uehemens,tam molefta,tot
cruciatuum noxis perculfaeft,cumnoneamadhuc,quafenfuiopuseft, adiuncla
cutis temperiem obtinuerit,fed nuper implantatalangueat,fenfuque torpeat,ut,&
hic non habuerit , quod redarguat, qui candidam mentem adhibeat . Sed propa
ginis iam refcifra?, atque adeo columnae tum conformata^infitio, haud abfque do-
lore adminiftrari poteft . Partes enim quajfenfuacerrimo donantur , excoriandae
funt,incidendg,acubus traijcienda?,qua? omnia neque ufque adeo cito,neque cum
uoluptate perficiuntur. Veruntamenutcumqueceleritatis, & indolentiae momen-
ta requiramus,non tamen tam tarda eft,& crueiatibus plena ha?c operatio,quin ijs,
& pra^cipue quae in alijs contingunt dimcultatibus, non modo conferatur, fed illis
longo fatis interuallo praeponenda fit . Scimus enim, fi grauiflimi dolores angant,
repentehominesconcidercatquecunc^ascorporisfundionesinterpellari.Quod

tamen

84 DE CVRT0RVM CHIRVRGIA

tamen in hac noftra chirurgia accidere,hi)cufque needum obferuauimus. Atquefi
forte fortuna animolinqui quofdam conitoga: > id non tribuendum operis vehe-
meDtia? Jed animi abiedhoni > cum quandoque repenn iicear, homines adeo mol-
les,&effoeminatos, quivelioiadoiorumrecordarionepercellantur, necaliquid,
praeter afpectum, in feipfts virilchabeant.Sedhaehominumineptiaeabartisope-
ribusmaximeiecluduritur.Indicatver6chirurgiaehuiusbenignitatem,quocl«gris
omninoliberis,nuUaqueuivinculorumcompuifisadhibeatur. Non tamen fieri
poteft, quin quandoque fefe commoueant ,& quadantenusferri aciem refugiant,
quis enim eft adeo interritus , aut quis ita ftupidus , ut gladi j uim non exhorrefcat,
uei fe fine fenfu truncum eiTe exiftimet?Non tamen omnes delkari adeo,& langui-
di funt,quin,&aiiquid,praecipueobutilitatisfpeciem,perferreqjeant.Itaquequae
iam enarrauimus , uel nihil uel parum moleftiae hanc noftram actionem habere, &
adminiftrationis celeritate plurimum excellere.fatis oftendunt. Quibus,& annedti-
tur fecuritas operis , cum fimplicem faltem cutim contrectemus , fecemus, diduca-
xnus,transfigamus,cum uafa amplifiimaabfintlongius,cum partes pre-cipuae haud-
quaquam fubfternantur, fed mufculofa corpora,qua? ferro nec leuiter quidem
contingantur.Quareneque metuseft}utherui,uence,arteriaeledantur,nequef32ua
iIlafymptomata,fyncope,inflammatioJgangra?na,&ca£teramalorumturbafubfe-
quantur. Si tamen forte contingat,ut ramulum quendam uena?,qui cutim tran fcur-
rat,laedi neceflefit^hxccertehemorrhagialeuifnma eft,cumuel rebus aftringertti-
bus, uelipfo etiam ramuloincifo, nullocum negotio fanguis fupprimatur. Quos
enim tumultus moueat uenula uel uiolata uel excifa p Quibus omnibus, & illae,quae
a Galeno recenfentur,conditiones , tanquam teftes ampliifimi, ad fecuritatem ac-
cedunt,operisnempeconfecutio, eiufdemconftantia,&necuIla, autperexigua
segri l^fio. Si enim refte omnia fefe habuerint,fperareequidemlicet,necquic-
quam deoperis progreflu dubitare, cum fierinequeat,utqui re&e operatus fuerit,
finefuo fruftretur. Quin eaminopereconfequucodignitatemaffequimur,uttan-
to,& tam infolito officio.non ingratasnatura?uices,artem reddereconfiteamur.De
perennitate uero,quis nifi pueriliadmodum,&debili ingeniodubitet? Stultum
enim exiftimareeft , cutim illam coniunclam , & narium forma dotatam , futuram
olim ut decidat > Tam ualide enim cumueris parcibus coaluit, ita illis infueuit,ut,&
hinc nutriatur, fenfuque iropertiatur. Quareuehementer admiramur,homines
non ignotos,necin medicinafaciendainexpertos,qui imbecillo adeo uinculopro
paginem infitam colligari uolunt, cum carteris membris,ut quamplurimum uel
emoriatur,.uel leniter etiam attra&amanum fequatur,quorum opinioni,& ratio,&
experientia refiftit, Aegri uero, quam minime m hac operatione noftra offendan-
tur, iam fatisfuperque fiipra declaratum fuit. Igitur ex ijs, quarha&enus dicla funt,
colligamus,&certis exemplis,rectaque rationepermoti afleueremus,caeterisom-
nibus, quotquot fuerint , hanc curtorum chirurgiam pra»ftare maxime , ac longo
fpatiolenitatis, & falubritatis,&dignitate anteire.Nam uel fingulis,uel potioribus
notis operationes reliquasab hac norma , &regulacurandi deicifcunt, quam Ga-
lenus praecipuam effe aeftimauit, & e contra ha?c curtorum reparatio,& operatione
celer , indolens , fecura atque conftans eft , opufque fuum confequitur , & exigua ,
quin imo nulla cum aegri offenfa adminiftratur . Itaque taceant.autadmentem re-
deant, qui artemnoftram execrantur,&condemnant,quiexiliodignamamedica
facultate exiftimant, nifiipfi , & rationi repugnare, & experientiae ftulti, & infani
fuo cum dedecore,turpiter reluclare malint .

CAPVT

L I B E R PRIMVS.
CAPVT V 1GESIMVMTERTIVM.

8$

Mj, fint differentu curtarum narium 3 labiorum 3 auricula-
rum, & qm earum faalius 3 qua difficilius 3 qu&que nul-
lo f?a£lo refarciri queant,

jE d nunc ea,qua? magis adremfpeftant, rurfus accipiamus,
quseque tam ad curationem,quam quo deoperisfuccefluali-
quid pronuntiarepoffimus,plurimumconferunt. Suntautem
illa partium mutilatarumvariaedifFerenti32,quaeobnatura?di-
uerfitatem , vel facilius , uel difficilius eas reftitui pofle innuunt ,
& de maiori ftudio ,aut diligentiaremifliorinoscommonefa-
ciunt . Quod , antequam ad opus accedas, fi noueris, minimum in conficiendo
opere errabisj& nihil prseteropinionem tibieuenerit,uttandernineptum il-
Jud , non putaramerrorituoprsetendas. Veruntamen primocurtarum narium
diflerentias enarrare lubet, qua? ex mutilationis modo depromuntur, & ad
illam panium normam , qua? e naribusuel natura , uel nomineinfunt, rcCle re-
diguntur. Diximus enim fupra cum narium phyfioIogiam,enarraremus,ex
prifcorum medicorum mentcpartes narium hisuocabu!isdefignari,globu-
lo nimirum , columna , aiis , dorfo , & qu<e ab offibus extremis dependeat carti-
lagine , a quibus , & nunc dirTerentias narium refe&arum , fed dirferentia? uoca-
bulo latius capto,non praeter rationem defumimus. Prima igitur curtarum
narium difterentiaeft,cumcolumna,&alis nullatenus oblaefis,nafiduntaxat
globulus, & apicis fummum detra&um fuerit. Huic uitiofane aliquaturpiru-
do ineft , at longe inferior.ac fi alse noxam quandam incurrerint, eamque
infignem . Haud enim magnopere portiuncula ha*c,fiabfcindatur,narium
ufum offendit,quod uiarum feu cauitatum integra fere quantitas adhuccon-
feruetur . Nec difhculter admodum particulam hanc reftituemus , nec inde-
cora propaginisfutura eft accretio , quod in carnea pane,& mufculofa ha?c
operatio exerceatur , & quod ahquando,fac~to fuco, ut inferius docebimus,
quafi prasftigijsoculorumobtutumfallamus . Lenioretiamefthuiuschirurgiae
adminiftratio , quod, & pauciores acus transfigere , & exiguum,ab antiqua
narium fede abradere qpusfit. Siquidenimfuerit,quoda6tionemhanc mo-
leftam,& afperam reddiderit,id omneinexcoriandirigore^&futurafeeuitia
confiftit . His fuccedit alia curtarum narium dirTerentia,qua? in dextras ala-
rum,uel finiftra» abfciffione pofitaeft , indecora minus mutiIatio,etiam illi
comparata , quas a globulo relecto pendet, atque ob eam fortaffis caufam, quod
ad latera , cum conftituta fit , oculorum aciem nonnunquam fubterfugiet,
cum apex alioquin detruncatus , & in centro pofitus, quamprimum ,&necef-
fario afpectui occurrat , & oculos aliorum , utcumque fe quis componat , falle-
re nequeat. Sed longe fcediorem effe mutilationem hanc,cum fefeincon-
fpeclum dederit,nemo fatisnegauerit, quodcauitares,qua?fubie#asfint,Iate
hient,& mucorem prolabentem,ingrato fane fpe&aculo intuentibusoften-
dant. Reftituitur adhuc ea haud dirhcili negocio,& minori cum cruciatu. •
Nam exiguum eft,quoddeficit, minufqueparteseasferire, &acubuspertun-
dere neceflum eft. Cum ueroaltiusafcendens,&cartilagines nariumattige-
rit,tum difficultatis plurimum,& laboris nonexiguum,inconformandoan-
nectitur,maiufqueeft,& acerbius,quoda?grotum decetperpeti. Sed narium
differentia,quse tcrtium occupat,haudquaquam ,acfereluperiores,fimpiex
eft,fed quandam compofitionem habet,fi eo ufquenaresdifledteefuerint, ut
in ipfis globus,columna,atque alarum partes,esequenonexigusedefideren-
tur. Ha?c turpis fane detruncatio cft,uniuerfum faciei nitorem,&formsede-

H corem .

86 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

corem deftruens , & reliquis , quod apte conformari nequeat,curatu multo dif-
ficilior. Non tamen eam, qua? opus excludat difficultatem intelligimus, fed
quae in naribus effingendis, diligentiam artiricis excitet,& animum in agcn-
do circumfpe&um magis reddat. Sicenimmoderand#funtfec1:iones,inhac
narium efformatione,ita fiftulis inftruendas, fic integumento dirigendae,fta-
tuendas , conferuandas funt, ut ad typum , quem antea natura expreflerat, quan-
tum induftria noftra,& ars paritur,proximeaccedant. Sed di&is hactaus
& illa differentia annumeratur, cum nafi portio maxima , excifis etiam imis ala-
rum fibris,quandoque detruncata fuerit . Hsec noxaomnium fcediflima ,
& iniquiffima eft, & faciei formam , hominisque imaginem tantopere de-
ftruit»ut nobis bene notos quandoque vix dignofcamus,& quafi nunquam
antea vifi fint , eos penitus negligamus . Itaque apud inferos , hoc inhone-
ftum Deiphobi vulnuseffe , ait Virgilius , dum fibi lacerato labia , aures , atque
nares, vna cum fybilla comite Aeneas occurreret. Forrohaecreparatuom-
nium dif ficillima eft . Nam ima? alarum partes , qua? alioquin , ut propago in-
ieratur firmam fedem, atque tutam exhibebant, iam planerefe£tae,implan-
tationem aut uacillare faciunt>aut moleftamreddunt. Sedenimillsenarium
detruncationes laboriofa?, & inrractabiiiores , in hacchirurgia funt, quaeoffeis
earum partibus e vicino ponuntur , & nonnunquam oflfa contingunt. Quo-
niam,& infignem nafi portionem refarcire haud ita facilc eft,& ineaparre
propaginem inferere, non tam poffibiIe,veiquodeo loci lubrica furura fit,
vel quod maximam perficiendi id difficultatem , negotium includat. Noti
enim , ut ab hac exordiamur , futuram rectis acubus adminiftrare poffu-
mus, ob figura* narium conditionem , & oculorum impluuia adiaceniia , fed eas
incuruatas,& inifiexas adhibere conuenit. Qua» res,quantum,& confuendi
tcmpus proroget,quas dolorum torturas moueat, ij plane intellexerint,qui
Vel femel tantum acubus incuruts,in quacumque futura vtl fucrint,veIalios
Vtentes viderint. At nos de futura? inconftantia natura cutis admonet,qua?
minima quauis occa(ione,cum teriuis, nec fatis firmafit,laxata,funiculorum
difruptioni locum dabit, ideoque inanis erit, & euanida . Qiod pericu-
lum,qui circuniacent,oculi adaugent,qui,& ex propria dignitate,&obhu-
monsaf fluentiam , dum vicina? partesferiuntur, ex doloreintumefcunt,& nul-
lo negotiolinum extrudunt. Accedunt, &alia? anguftia?, esequemaxime, cum
alte adeo naresexcifa? fuerint, vt & labij fuperiorisportio,&column<einfe-
rius contermina dctrimentum perpeffse fint. Ncque enim vel peritiffimime-
dici ingenium hoc maio mederi poteft. Vulnere enim confolidato,&callo
cicatrici obduclo , traie&um acuum pars illa plurimum detre&at , & faruiffimos
dolorum aculeos promouet,cum in excoriando,tum vbi forcipe adacta,ut
acus tranfmitti poffint,cutis ipfa fubleuanda eft. Poftremo quibus fublimius
nares diffeda* refarciuntur , in deIegationis,& infitionis curriculo, quicquid
cft temporis , molefte nimis,&cum acerbitate tranfeunt. Nam vtcumque
prolixa,& liberalius educra fit,piurimum tamen propago debetafcendcre,
itaque facies humero propius affigitur,& a?grius eo adducitur,nec nonali-
mentum,ob locianguftiam,incommodiusfuppcdiratur. Adijcicndumetiam
eft,diffediones curtorumobIiquas,&incuruasa?gernmeomnium confui,&
maiorem artificis requircre induftriam,vtiuxta proportionem fpatij aptior
•futura fiat , qua? intercurtas nares , atque, quar confui debet,propaginem , tam
ob coalitum , quam ob vulneris decorem neceffarid expetitur . Quod profeclo
non intellexerint,qui huic futura? adminiftranda? bisadminimumnoninter-
fuerint. His porro,qu*e hucufque diximus,& aliud curtarum nariumgenus
apponendum eft,quod nafi medio quadantenus excauato fit,&fummoeius
dorfo incifo. Contingit enim quandoque,vtenfeadaclo,mediatoliaturip-
fius naficaro,&velutinfixaforcipeparseiuseuelIatur. Hincinfignia narium
foramina patefcunt,ac velut per euripum fpiritus ultroquecitroque remcat,
fcedaque illa humorum uligo perpetuo deflillat. Hoc porro curtorum ge-

nus

L I B E R P R I M V S. g7

nusraro admodum occurrit, idque nos bis tantummodo vidimus,& diuino

auxilio feliciter fatis curauimus , quinimo dum ha?c meditaretrair,obtulit fe

eques quidam Melitenfis, cui in monomachia,quod mirum eft,hanc ipfius

nares calamitatem exceperant. Sed haclenus de naribus: nunclabiorum , &

aurium differentias profequamur. Labia certe ex brachio propagine edu&a

reftituimus, non tamen eas> quas in naribus uidemus vfu venire , fortiuntur

differentias. Etenim a naribus conformatio eorum plurimum diftat, quod

caufa? efhcur in iIlisfecusatquehic,maiorquandoqueinreftaurationediffi-

cultas emergat. Quare ex labij duntaxat quantitate, fiue facilis pendetope-

ratio , fiue difficilis . Nulli autem dubium eft , exiguam portiunculam commo-

dius, quam maiorem, refarciri poffe, &maiorem rainori longemoleftiusre-

ftituijpraefertim vbi altius in labrum velfuperiusafcenderit,velinferiusla?fio

defcenderit . Auget tamen aliquo pacto hanc difhcultatem , eadem , quae fuic

in ipfis naribus incifionis figura,vel obliqua, velcurua,velangularis,qua?-

que non minimum in reparando,negotium medico faceffunt, longe tamen

clementiora funt , & curatu faciliora , q uam fi tale quid , naribus accidcrit. Sed

haec pauca de labijs admonuifle fatis fit. Non enimnaturareiplurarequirit.

Eft quidem,& alia labiorum differentia , qua cicatricofa,vel leporina vo-

cant , qua? tamen artis noftra? limites non ingrediuntur , cum infitionem

haudquaquam expoftuIent,fed leui prius facla excoriatione,commiffa pro-

tinus , & confuta reftaurentur. Quare maiorem verborum apparatum mi-

nime requirunt . Aurium porro curtarum differentiae ex quantitatemutila-

tionis pendent, atque adeo ex figura,vt de caeteris di<5iumfuit,qua> fi re$e

percepta fint , vnumquemque in cognitionem laefionis harum partium non

obfcure diducit , & quid de operis fucceffu fentiendum fit , liquido com-

monftrat . Superuacaneum vero admonuiffe chirurgos omnino arbitra-

mur, auriculas ex toto abfciffas humana induftria refici nequaquam pofle,

cum id natura? partis,& materiae promptitudini maxime repugnet. Illud

Vero eos nouiffe volumus , quod dimidiae partis altera , atque inferior fa-

cilius reftituatur , fi fuperioris dimidij opus refpiciamus, difficilius vero al-

tera atqueea, qua? fuperior eft. Haec enim cumfigura variafit , atquemul-

tiplex , cumquelonge incommodius nutriri poffit , quoniam emineat,

non minimum in opere difticultatis portendit . Illa autem quia

iitu decliuiori confiftens prolabentem nutti fuo humorem fe-

licius recipit,fimplicique quafi,& uniformi conftatfub-

ftantia , nec eos figura? anfraclus habet , & amba-

ges, benignioris multo atquefelicioriseuentus

nobis occalionem praebet. Ha?c itaque

funt, qua? de curtorum dirferentijs5

atque eorum in operando prae-

fagijs dixiffe non incom-

moda nobis vi-

fa funt.

# *

H 2 CAPVT

s8 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

CAPVT VIGESIMVMQVARTVM.

In quo reflituta nares excutanea propagine^a naturalibusante

refidis differant .

Eclarabimvs modo, quibusnotis , atque indicijs hse noua?
naresaprioribus iliis,& vnicuique natiuis recedant. Patebit
autem quoufqueartistermini progrediantur,& quanta fit na-
tura? maieftas , quam aditu difiicilis, & quam longe artem fupe-
ret . Non enim fieri poteft , Vt ii omnes neruos mtenderis , &
quamcumque diligentiam , vel operam adhibucris , recon-
ditum illum , & imitatiOne inaccefiibilem rtaturx characterem aftequaris . Qb
quam caufam,fi quisoperationem hanc calummariyelit, fatfibianfaecxhis
prseberi haud obfcure videbit. Sed hoc Iqci illud aCciclit,quod in caeteris
artibus ufu venire videmus, qua? propofito fibi quodam , aiit hominis , auc
animalis exemplo , natUra? pulchritudinem,& perfe&ionem atque infuperfi-
cie folum exprimereconantur. Veruntamen qui pictor ita pollens ingenia,
adeo diligenter inftruc1:us,tanta cura exercitatus,ornatum naturse penicillo
fatis atfcquatur,!fatis commendet^fatis imitetur.quin longius abuiuoilIo,&
abfolutiiitmo eius typo difcedat ? NoniamdicamdeplaftiSjdefculptoribus,
de ftatuarijs , cjuorum materia intradabiliOr eft , &opera maiof : illos decebat
equidem , quod materiem/& organa Iongehaberentfequacia,ftudijquemi-
nus defiderarcnt, haudquaquam in opere fuopeccare, Quid ergo defciere-
mus in hac noftra chirurgia , vbi nori faltem,qua? in fuperficie funt partes
fed internse etiam reficiendae fint,vbi materiei neque tantus eftapparatus,
neque adeo exquifitus,5? qualifcumque tandem fuerit boniconfulenduseft,
vbi tanta inftrumentorum, quse parare decet,adeft difficultas,& quod figu-
ram,quam femel in parte efFormanda exprefleris, quod inalijsabfquecul,
pafit, eam corrigere hic non poffis. Nonenim tibi , fi nequaquam arrideat,
iterum rurfus recidendus eft>&denuoconficiendus. Itaquepluriumacalum-
nia abeft hsec noftra ars,cum tot,& tanta hinc inde emcrgant incommoda,
quce operis perfe&ionem diminuant,fed fummis potius laudibusextollenda,
quod fcedillimi illius barathri indignum fpeclaculum corrigat, & priftinum
faciei nitorem,fi minus integrum,tamen ex partereftituat. Sed profequa-
mur in quibus nares fecundae,&artefabricatseaprimisilljs,&natiuisdiicer-
nantur . Fit autem hoc colore , mollitie , fenfus vigorc , magnitudine , pilis, at-
que foraminum anguftia. Nam narium cute,atque etiam faciei totms,qua»
in brachio cutis exiftit,fempereftalbicantior,itaque,& naresrefedbepallo-
re quodam inficiuntur , & fi ambiens frigus illis incubuerit, quamprimum liuo-
re fufftmduntur. Sunt pranerea nares ha?ipfisnatiuismult6molliores,atque
ob cutis brachij naturam Iaxiores,<ju<e licet a circunfluo aere denfentur,
quadantenus,eam tamen fo!iditatem,quam primus opifex indiderat, attin-
gere nequeunt. Veruntamen illud necefTario nobis concedendumeft, quod
poft coalitum , longo quidem temporis fpatio, a femetipfis nares hx plurimum
diftent,& cum primo rariores fuerint,& tenuiores,tandem folidiores mul-
to,& duriores euadant. Senfu etiam reftitutas nares a congeneis longe di-
fcrepare femper aduertimus. Primis enim diebus,a perada coitione,nullo
ferme fenfu vigere videntur. Is mox poft aliquot diesobfcurioraduenit, at
in progrefifu temporis adeo increfcit,vtparteshceprimaseasatquenaturales
vegetiori taclu,& perfe&iori longe euineant. Qua? res Iicet inter miranda
naturae opera reponi debeat,exiftimamus tamen effeclumhuncarationemi-
nime alienum effe,& caufam illius non male inueftigari poffe. Quare eum

paucis

«9

LIBER P R I M V S.

paucis nunc declarabimus . Clarura eft vniuerfis corporis partibus, per neruos
quafi perpetuos riuuIos,communicari animalem virtutem,atqueeoramvim
e cerebro tanquam a fonte,& principio deriuari. in eorum a diftributione afGaL *■ de
triplicem natura fagax fcopum obferuauit . Horum primus eft vtinftrumentis, u ,part'9'
qu# motui deftinata funt,vismotrixdeIegetur:aIiuseft, utfenforijsfenriendi
virtus impertiatur,tertio,& poftremo,vt caeteris partibus facultas qusedam
<lemandetur,quo iniurias,quae aliunde ijs incidant,faltem percipiant. Cas-
terum cum proprer temperiem fuarn,qua? proxime adaequalitatemaccedit,
ta&us organum b conftituatur , illud dubio procul euenire neceflum eft , vt b Gal- 2clc
quotiefcumque natiua temperie gaudeat , acutior etiamfenfusinea vigeat; u[uffcap&i3i]
atcorrupta,& ab hac moderanriadeied:a,profubftantiatamenintemperiei,
minus aut nihil percipiat . Accedit , & aliud,quod vel obtufius , vel acrius par-
tes fenriant,qua maiores uel anguftioresneruorumdu&usparticipant. Qui-
bus hicconftitutiscum brachicacutis,poftquamcoaluerit, extranslationisim-
petu,& natalis folidefe6}u,apriftinaintegritate plurimum deturbata fit, non
mehercle mirum eft , fi tum fenfu fere penitus deftituatur , praeferti m cum natu-
ra de rebus neceflarijs magis follicitaiit, & quod primo vrgct, prius etiam ad-
miniftret. Etenim poft coalitum uita,& nutritio neceflaria eft,minus vero
opus eft , vt partes tantopere fentiant . Itaque parcius animales fpiritus de-
mandat , largius vero alimentum atque vitatn , ut hac de caufa nutriantur
quidem nares , atque vita fruantur , priuari tamcn fenfu , ad qua?dam temporis
momenta appareant . Cum autem vkerius progrefla eo quo receffit,cutis
redierit , liberaliufque recipiat fpiritus animaIes,ideo increfcerefenfum , &
ad munia fua partem redire videbimus. Quoniamigituripfisnaribus,exna-
tura fua longe fenfiiior brachij cutiseft , itaque, &recensnafusmult6 fentire
excellentius , & priftinam partem , atque adeo totam faciem fuperare ta&u ad-
tiertitur, quandoquidem tunc, & natiua fruitur temperie,& vberrimo fpiri-
tuum fluxu perfunditur . Mignitudine etiam vincere , primas illas , & con-
geneas partes,nares nouas confentaneum ed,fi poftvnumvelalterumope-
rationis annum , veram detruncati membri effigiem pre^ fe ferre debent . Ete-
nim ab ambiente frigore fenfim conftringuntur , & conftri&a? contrahun-
tur,vnde plurimum de magnitudineillisdecedit. Sed fia principioadeam,
quam natura prsefixit quantitatis normam acceflerint,cum neceflario fem-
per decrefcant itaque mutila potius membra,quam perfe&a erunt , neque
faciei decorem,fed deformitatem afferent. Quareha?cincommodavtfugia-
mus,quod fuo loco docebimus, multo largius ipfius propaginjs molesedu-
cenda eft,& quantum fieri poteft,magnitudo eiusadaugenda. Minusenim
malum eft , amplas geftare nares , & prolixas, atque id per breue laltem fpa-
tium,quam imminutas, & deformes,per integrumvitascurriculumcircunfer-
re. Non raro pranereacontingit, vt in nouisnaribuspiliexpullulent, atque
in eam longitudinem eluxurient, vt nouaculam aliquando adhiberi necefle
iit. Id tamen fiue turpitudinis,fiueincommodi ab naturalibus illis partibus
plurimum aberat , Multo enim denfior narium cutis eft , & ob cartilagi-
neam naturam ficcior- Accedit qu6deapars,cumfaciei,ornamentoeffede-
bebat glabra penitus,& leuis,fumma quidem ratione,abnaturafapienteex-
culpta fuit , ad quam maieftatem nempe remotiflimam ars noftra nequit
accedere. Diffentiunt poftremo reftituti naresa naturalibus foraminuman-
guftia. Etfienimamplafatis,&aperta abartifice primum fabrefa&a fuerint,
attamen cum callo ftatim obducantur , & quia cutis cum mollior fit , per fe con-
trahitur, ductus iilos plurimum coarclari, & contrahi neceflum eft . At-
que id nifi tubulorum quorundamopera,quos eiusreigratiafa&os,naribus
indimus , folerter caueamus , ad eam tandem nares deueniunt anguftiam,
ut, & fpiritum per eas aegre,& non nifi maximo conatu attrahamus . Ha?c
itaque funt,qu£,qua ratione nares artificiofe a natiuis difcrep ent , liquido often
dunt , quibus ob oculos pofitis,& in operando infpe&is fit , ut plurimum gratiae

H 3 fedulus

90 DE CVRTORVM CHIRVRGTA

feduius opifex operi fuo comparet,& quae fa?pe res concomitari folent, in-
commoda caute declinet,

CAPVT V I G ESIMVM QJINTVM.

Solutio quorundam problematum , qu& in hoc traElatw

Qccurrmt*

E d iam pro coronide huiufce Iibri primipaucula quajdam,
ea tamen noningrata,inmediumproponenda,&difcutien-
da efife duximus . Horum alterum eft, ut declaremus, quo-
nam pa&o nouse nares nutriantur, viuant, & fentiant,alte-
rurn vero , vt fymptomatuni quorundam , quae femper has
nares reftitutas a principio fubfequuntur,rationem redda-
mus. Ad primum fane illud confpicuum eft,quod ex humero cum difle&a
nondum ,ted partibus curtisfuturiscommi(fafuerit,ipfacutistraducis,beneri-
cio caloris infiti , coalefcat,& valide conglutinetur. Isenim, vt communi
medicorum aflenfu conceflum eft , operationum omnium, qua?cumque in
corpore noftro adminiftrantur , inftrumentum eft pra?cipuum. Eiufdem ca-
loris efficacia,& cutim iam agglutinatam,& nuper refciflam ali , viuere, &
fentire afhrmamus. Ac quonam pa&o id cantingat,res ancepseft,&ambi-
guitatis plena. Itaque id vti declaremus,hanc iam prouinciamnobisdefum-
pfimus.Scimus in corpore noftro terna vafa prudentem naturam ad utilitatem
communemarchite&atamefle, uenasnimirum ,neruos,atque arterias, quo-
rum du&u, & vitaj&fenfu.&nutrimento partesimpartiantur, Scimusetiam
atque i d oculis ip(is videm us , & nutriri , & viuere , & fentire cutim illam , qua»
partibus dcperditis ex arte noftra affixa eft. Dicendum itaque eft profeclo
vel nouam uaforum fobolem denuo regenerari:vel conferuatisijs,qua2cum
brachio inhaH-eret,adcrant, cutis du&ibus, & eorum oris, cum ijs,quasincur-
tisfunt,canaliculis commiflis rurfus coalefcere:velfinequehocfiat,vafailla
in curtis exiftentia ,has nouarum partium dudtusexcitare, & agendi vim tri-
buere. Secf nemo unquam aflerueritneruos, atquearterias de nouo gigni,
cum mcmbra fintexfeminegenita,& genitaexfeminemembra,atque femel
deperditaomnismedicorum (chola,unanimi confenfu negetreftitui. Venas
quidem denuo oriri quis afieuerare poiTet,quod hxc fententia videaturali-
a Gal.14.me. quando Galeno arrififle,dum venas * afpe&abiles, atque prioribus non
mcd. cap. 16 fimiles, fed planeeafdemregcneratasfeuidiflearfirmaret, Sedidrarumeffe*
atque infolens idem Galenus alibi afleruit . Vis enim requiritur , quce partes ef-
formet, ualidiffima, & materia? fpermatica? apparatus quamcopiofiffimus,
qua? duo non ita frequenter , in IxRs parnbus folent fuppetere. Sed ipfius
b Gai i.de uerDa afcribamus. Primum b dicendum,raro uifum effe uenam renafci,de-
fem.cap.13. inde nihil omnino ex alijs. Vasenim,quod accrefcendorecensuenaeueteri
adiungitur(hac enim parte fcilicet continuum eft)non in qualibet corporis
natura materiam copiofam adgenerationemhabet. Siigiturnequecaroori-
ficium vena?abfci(fa?circuncrefcendo occupauerit, nequeabundantismateria:
humor defuerit, gigni iterum vena poterit. Oportet etiam fimul vim , quae
eft in venisabfci(fisvalidiflimamreperiri,quippe qua? partis adnafcentis fa-
bricatrix eft , & materiam feminalem tantam etiam fuppetere , vt ab incre-
fcente carne obftruiosnonpermittat,quaevtraquefimuIrari(Iimeconuenire
aflueuerunt. Quare generationem venarum in hisnouisnaribus,firecleGa^
leni verba perpendamus,Ionge difficillimam efle,imo plane impoffibilem
re&e ftatuimus. Cum enim curtarum partium non adeo vegeta facultas fit,
quod cutaneae fint,&abfque intercurfu aliorum offibus partibus frigidis fu~

bieto

LIBERPRIMVS. 9i

biefta? > neque tanta materia* fupellex, quanta opus eflet , in promptu fit , quo-
modo quis uenas,eafquenouas repullulare exiftimauerit ? Rek&a igitur fe-
cundi huius vaforum feminalium ortus in curtispartibusfeiKLntianeceffarid
fateri cogimur,aut vafa priftinavtriufquepartis,&caudicis,&furculicoale-
icere,aut horum vim illoruminfluxureuiuifcere,&adfolitamuneravocari.
Vafa cene in infitacutispropagine continerinemoquisre6tenegauerit,cum
aliquando ,dummyxas,&infimam columnse partem,conformationis gratia
incideremus,profluxiffe fanguinem vidimus, tam large, tam irnpetuole , ut
non fine difhcultate compefci potuerit, Abfonum effet dicere,eundumhu-
moremconferuariintracutisporosj&illisincifis promanare. Non enim ma*
gis in vnaparte,quam in alia,atqueidpraeterimpetum,hocfanguinisefflu.
uium non contingere impoffibile eft. Hoc tamen eadem penitus vehemen-
tia, quse cseteris venis , fi incidantur, vfu venit, fubfequi experti fumus. Qua-
re rei neceffitas , ne venas in traduce adefle non fateamur, nos^omnino adi-
guvcum fanguinemhoc paftoextravafafua,alienuslocuscaperet,quod Ga-
Jeno tefte non nifi de corde dici poteft,& cum pcregrina in regionedelite-
fcat/hac rationeis ipfeputrefceret, Itaquetamea,qua?funtintraduce,vafa,
quam in ftipite narium , conferuata haclenus coire,& ofculis adiun&is inui-
cem coalefcercfi quid ratiovalet(namhicoculicoecuriunt)proculdubioaf-
iirmabtmus. Si enimfanguinem,vtdi<5iumiam, neceffariumfueritinfuisre-
ceptaculis includi,& per eam iugiter, tanquam per riuulos aliodeferri,quid
iiet, fi hunc vaforum coalitum reijciamus . Nam aut apenis venarum oris , vel
refudando fanguis excidere , & vafa quse in cute traducecollocantur , nouo or-
dine intrare debet. Sed cur non difperfus potius dilabitur ?curpercarncam
iubftantiam non diffunditur? qua* quaefo vis hunc fluorem tam rite mode-
retur , ut denuo ad fontem quafi nouum , & fcaturiginem ad principia fcili-
cet uenarum ? quse in traduce funt , accurrat ? quis tantam attrahendi uittutem ,
pra?ter rationem uacui, ut & fefe, &aIiosfimul nutriant,inuenisconcedac?Ita-
que dicemus omnino iam uafa di&a inuicem coniungi, & accretione colligari.
Etenim,& maiufculas uenas conglutinari poffe , haudquaquam impoffibile
eft. Neque hic agitationem quandam,&influxumoccultumconcefferimus,
quem fi incorporeum quis,uelutcodoruminha?cinferioraimpreffiones,fita-
men fas eft credere , effe dixerit, proculdubio errauerit , cum nullo non obftan-
te obiceuirtutesilIa»infundantur, &caufisgeneralibusfoluminfluxushic con-
ueniat . At non eos , fed corporeos influxus habet hoc corpusnoftrum , in ma-
teria quadam,non tanquam domicilio,& fede,quseimmotafit,fed quafi iti
caufa,quae,& ipfa efficiat,reconditos, quorumuiresperinftrumentacorpo-
rea,& afpectabilia alio transferuntur,in quibus fi quid infit obftaculinulla
uis,nullafacultasfuerit,qua?hospoftesefFringere,&aggeremappofitumpof-
fit perrumpere. Nam ficetiamnerui,&arteria?,fi mutuoconfortio fuigene-
ris feiungantur, agitariperuicinas,&moueriqueant, quod tamen falfumeffe
is experietur , qui exe&o unius digiti neruulo, acftirinum comitem , uim proxi-
mi penetrare cred^rit,aut adiacentium opearteriasdifciflasconferuaripu-
tauerit. Vt enim resdiftinclas,diftin(5tisfunibusalligatas,abfciflbuno,idcui
hic deftinatus erat,alterius fune nonattraxerisjitanequeinhoccorporiser-
gaftulo,ubi fingulis partibus fingulaorgana legata funt,fi alterum Jsedatur,
alterius nutu illud non adiuueris . Ergo hasc uafa inuicem coniun gi , & om ni du-
bitatione remota,uere coalefcere,re#e dicemus. Idenim,quod fentimus,
fi neruos fpeclemus, & uenas,non penitus impoffibile eft. Et fi Galeno 3 credi- a GaIp de
mus, tota cutis continua eft ,& neruofaadeo, uteamnonabsreexiftimemusjac.affj.
e(Tealiud,quamneruum quendam expanfum,& ad minima qua?que fuisdi-
fciffis fibris explicatum . Prseterea , fi eundum confulamus , venae omnes in fla-
gella quasdam tenuia definunt, quae rurfus extenuata fenfim intenuiffimaca-
pillamenta abeunt, & vndique difperfa, ad fumma vfque cutis concedunt.
Itaquecumipfa cutis tot,&tam denfasneruorumfibrashabeat,cumquetan-

tafint

92 DE CVRTORVM CHiRVRGIA

tsefmt uenarum illam intercurrentium fummitates , quis negethas inuicerri
non aptari^nonconnedijnon agglutinari?&finonprimas, faltemfecundas,
fi neque has,at tandem tertias:& fi,nequered:as,foiuiiimodoobliquasaut
'u?Ia!e,<teuC tranfuerfasjcum Galenus* ipfeinomnibusvenis,occultaqua?damfp!racula,
&mutuas cum arterijs tiva<rroiue<ms concedat. Et quid?fidicamuscutimnon
eflfe aliud quam fibras nerueas , atque venofas , minutim difciflfas , commixtas ,
b Gai. i. de & in cutis formam explanatas ( eft enimcutisfecundumGalenumbfanguine
femp.ulumo. praeditusneruus) quem haud abfimilem componendi modum,ut pote ex fi-
bris tam nerueis quam ligamentalibus , dum tendines efformaret , folers; natu-
raobferuauit.-itaque,& tunc abfque ulla hc-eiitantia mutuum vaforumcoitum
concefferimus. De arterijs quidem, quod iam dkimus minime certum eft ,
cum eafdem videamus non tamakeadexteriorespartespenetrare,fed intro
abfconditaseuanefcere. Itaque, & ad curtas parteseashaudquaquamacce-
dere, neque vita perfundere quifpiamexifttmauerit,quamuis tamenid Ga-
c Gai: r.de lenusc alibi concedat . Sedneque,uthocfiat, apprimeexpedif,cumtenuisfit
ImpL medic. fubftamia fanguinisvitalis,&ignea,quaefacileqaocunquefubit, & vim fuam
d GaU6.de ^ non diftantibus,faltem propinquis communicet.Quod,&ipfe Galenus £ mul-
itfpojr.i*. toties arfirmat, & in corpore noftro ipfum iecur , quod neque infignes ar-
tenasobtinet, neque in totam eius fubftantiam, quas tamen viuitf, difperfas>
infpicientibus teftatur . Sed idetiam defpiritu animali enunriandum eft , lon-
ge tenuiori,& penetrantiori : an id fleri nequit, quod vitali fpiritu, qui fem-
pervna ferturcumfanguine multo tenuiorfit,&limpidior ,& priufquam ac-
cedat ad partesdeftinatas,difTipetur. Nam vitalis vis, cum denfiori fangui-
nis corpore immoretur, vno i&u tranfpirare nequit: ille vero , quoniam rarif-
fimus eft,& tenuiffimus, nifi tunicarum obice cohibeatur,momento euane-
icit.Anfenfusearationeimpertitur,utterramafoleilIuftraricontingit?Qua?uis
nequefiaer non arfuerit,ut fic ponamus,autfiperfpicaciafuadefticuatur,ter-
rse poteft communicari:ita,& in fenfu fi nerui non adfint , quos aeri Gaie-
a ^h-7 1j nusC re&ecomParat>aut: fioppofitum fuerit inter cerebrum,&partemeam,
peiat.j.P Qux cereor* influxumrecipiac,aliquodobftacuIum,nequetuncvllafietfenfa-
tio aut facultatis animalis impreflio. Sicenim abfciffo neruo , &obftrucl;o uis
fenfitiua inrercidit. Itaque neceffario neruorum copia vc fenfus poteftas
membris adueniat,tanquam aer ad excipiendumfoiisfulgorem expetitur, &
fi fenfu gaudere partes reftitutas concedimus,mutuum neruorumautneruea-
rum fibrarum in curtis refe&is congreffum rierifatebimur.-econtrauero arte-
riarum coalitum , ut pote fuperuacaneum , & a natura? prudentia alienum ex-
pedire minime dicere cogemur . Aut fi quis his ipfis , qua? a nobis di<5ra funt ,
non affentiatur cum eo,atque Hippocrate,in naturae admirationem abrepti
facile exclamare pofTumus , confenfus unus,una confpiratio,confentientia
omnia . Vt enim in hortorum irrigationibus , aut per occultos meatus , humor
ipfe penetrat, aut abdita plancarum vi a longinquo etiam ailicitur: ita, &in cor-
porenoftrotam fentiendi, quamuiuendi,&rerTciendimateries per uias nobis
incognitas demandantur,aut ordine quodam inueftiga(M|i,&inexplicabilia
partibus adminiftrantur . Cuius rei gratia naruram iplam faepiflime beni-
gnam , optimam , fapientem, diuinam , diuinus Hippocrates pronuntiat , & po-
teftacemilIius,bonicatem, &prudentiamilluftribus,& praedariilimis laudum
elogijs praedicat. Atque fic quomodopartesnuperinfita*uiuanc, nutriantur,
fentiant , fatis fuperque diximus: iam accedamus ad ea, quae nobis eorum fym-
ptomatum , qua* naribus refectis accidunt , rationem patefaciant. Sunt autem
ha?c fenfus ignauia,color narium albicans , flaccefcentia, frigiditas, laxitas, Ii-
uor , & rugofitas. Sed omnia hsec ex uirtute operationum , qua? iam diximus ,
nempe vitalis,naturalis,animalis,nonpenitus quidem exhaufta,fed admo-
dum imminuta,pendere re&edicimus. Etenim plurimum tranflationis ve-
hementia,& infolita parciumfedes,agenuinacemperie,qua?pra?cipuumfun-
ftionum nacuras inftrumentum eft, partes ipfas deiecit, qua? tamen,cum vis

ipfa

L I $ E R P R I M V S. 9i

ipfa defa?uerit , & partes mutuam ex confuetudine fbcietatem inierint; tan-
dem aliquando redit , & in priftinum vigorcm reftituitur. Huius autem re-
ftitutionis,.haudquaquam certa tempora definire pofliimus, cum in. calidis
temperamentis,ijfque tam humidis,quamficcis,obcopiam fanguinis,&.be-
nignitatem , ocyus ad ingenium fuum partes redeantrat in ftatu corporum
frigido velhumido vel ficco ex humoris inclementia, tardiusmuItQmembra
reuiuifcant. Non tamen asquo paflli iam dictx virtutesaccedunt,fed carurrt
alia prior, alia pofknor . Nam longo admodum poft interuallo fenfus iu-
peruenit,cum iacukatis huius ratio inexquifita quadam qualitatum ommum
jymmetria conhflat , qua?, & nutricis potentia? fubfidio reparanda , & diuturna
confortij mora confsrmanda eft, quarque indiuiduum comitem nempe vi-
tx noftra? famulum ftcum affert. Non enim in eorum accefluquandamor-
dinis eminentiam obferuari par eft creditu : Si quis tamenuitalemfacuka-
tem,eoqwocifangUiijistenuitatefaciiefefeinfinuet, potenriam naturaleman-
teire aiTereret,id quidem exiguofpatiofieriexiftimamus,& quo vnacumui-
ta,& nutrimentum deferat. Nam muItotiesuitaIemfanguinem,& pra?cipue
Galenus* alere docuit. M^dicum iraqUefuerit,utha?uirtutesinuiccm diliungi
poflint.cum tanta & tam infighis nutritibnisnecefritasfuerit,utpartcmeam
cmortuam efledixeris, quaraJiquando,atqueid perexiguum fakem fpatium
non nutriatur . Nam in cbntinuo motu ipfa natura eft > abfque inrerruptio-
ne,& ordine prior eft ca?teris potentijs ornnibus,qua?huiusadminiculo,ne-
cjue ad oculi ni<5tum,uacare poffunt. In curtis igitur partibus,qua? artis no-
ftra? beneficio reftiuiuntur, primum natura , & uita uiget,& cum ad inte-
gritatem horum influxu,& uigorem deuenerint,tandem animalis virtus ac-
cedit, qua? cum fingularem mediocritatis apparatum expetebat,fua munia
prius explere haudquaquam poterat. Atque exhisiymptomarum,qu6eiam-
iam enarrauimus,ratio iadlepatefcit. Quod enimautparum,autprorfusni-
hil in primisnaresfentiant,fedignauia quadam torpeant,id accidit propter
partium illarum immoderantiam , ex operationis uehementia, caeterisque
iam didls, concitatam. Reliqua omnia autem, tam in naturalis quam ui-
talis potentia? labem referenda funt. Albet enim cutis,ob defeduni fangui-
nis,quem adefle alias,rubor certiflimus index commonftrat. Friget cutis,
quia calore,qui in fanguine fubfiftit,haudquaquam fouerur. Fiaccefck ea-
dem , laxatur, atque rugis contrahitur , quod alimentum non fuppeditet ;
Alias exuto ingenio illo caudicis nouercali felicius enutrita? partes, quam-
primum intumefcunt , nitent , &folidefcunt. Liuent etiam noua? nares , ob
caloris,& fpiritus penuriam,quorum uis intro refugit,cum ob infitum tra-
ducis frigus,tum propter partis illius raritatem,qua? quafque aeris externi
iniurias facillime recipit. Sed fymptoma hoc ijs familiare eft , quibus ante
hyemem paulo nares reftituta? fint , & qui nulla intcgumenti cura adhibita
ambientis iniquitatibus fcle expofuerunt . Atque ex his unicuique licet co-
gnofcere,qua» fitratio nutritionis,uite, &fenfus, quibusnou^narium partes
fruanturrquidque caufa* fit,ut accidant ea? naribus arTectiones , nimirum li-
uor,rugofitas,flacciditas,& reliqua iam enarrata,qua? naribus iam reftitu-
tis,uel omnes,uel potiori ex parte fuperuenire folent . Sed iamdiu in hoc a?quo-
re nobis prius incognito uerfamuntempus efle uidetur,ut aliquando uela
contrahamus,anchoras eijciamus,faluti confulamus , & robori , ut uiribus
refe&is, quod reliquum eft itineris , commodius conficere poflimus , poft-
cmam,& medium fere itineris fuperauimus, & a longe littus ipfum ,& por-
tum iam expetitum afpiciamus. Cum enim finis,& fcopus operis noftri fit
curtarum partium refec1:io,qua* in inftrumentorum,& auxiliorum , qu&* nos
ad exitum perducant,ratione inuentis confiftat,atque horumfacultasnifiex-
partium ftatu tam natiuo quamalieno,pra?tereaminimepateat,itaquedixi-
mus iam , qua? fit partium earum , quas arti huic fubijciantur , & natiua , & mor-
bofa effentia: explicuimus qua? fint media, qui materia? apparatus , unde peten-

dus

a GaL 4.de
ui.par.ca.13.

94 DE CVRT. CHIRVRGIA LIB. I.

dusfit, in qua quantitate eIigendus,quomodo,& quando adminiftrandus*
atque id an fit cumexitio,an cumfaluteconiun&umdemonftrauimus. Noa
omifimus etiam, qu*e artishuius origo fuerit,& quid alij fentiant,quidque
cum ratione , & experientia refpondeat. Quibus omnibus huiufce negocij
contemplatio , tota mihi videtur abfoluta effe , atque id faltem reftare, ut ad ip-
fum opusaccedamus, &rationem,quapartescurtasreficiamus, uere,&fecun-
dum methodum tradamus , de quibus , Deo fauente , uobifcum libro fequenti
agetur fufius.

Finis Libri Trimi.

G ASP ARIS

T ALI ACOTII

DE CVRTORVM CHIRVRGIA

r E R I N S I T I O N E M.

Liber Secundus.

QVI EST <DE HVIVS A%TIS TRAXI.

CAPVT PRIMVM,

-

In quo fcopus huius libri , & ordo aBioms 3 atque cum his vniuer*
files agendorum intentiones traduntur.

Actenvs quae ad artis noftra?partem contemplatiuam
fpeclare uidebantur ea fatis fuperque iudicio meo iam
tranfegimus: fupereft utoperi manum admoueamus,& de
ipfa curtorum a&ione,qui fcopus nofter eft,fermonem ha
beamus . Cum ergo paulifper fubftiterimus,uirefque iam
refecerimus, agite foluemusanchoras, erigamusmalum,
antennam attrahamus , uela explicemus, & quod reli-
quum eft itineris fuperemus. Sed non eamarisefttran-
quillitas , non ea aeris ferenitas, qua? primum hocaequor
ingreflis aflfulfie. Non enim de uenuftate aut utilitate partiumdifputabimus>
neque aliorum fententias enarrabimus : non praecepta exanguia condemus,
aut fubtilitates enodabimus ; fed cultros acuemus , acus , nouaculas , ferrum pa-
rabimus :incidenda cutis eft,partes amputandae , membra Conuellenda , con-
fli&andum cum dolore , cum moleftijs , pugnandum cum grauibus fympto-
matis,& dura quamis,atque acerba nunc nobis perferenda funt . Non tamen
ifthasc didta uolumus , ut rei difficultate propofita,uelobiee quodam interie-
&o ad artem noftram acceflum prohibeamus ( id enim hominis eflet inuidi,
& parum candidi)fed ut ingenia ofcitantia excitemus \ & manus ad aclio-
nemhancpromptioresreddamus:omnin6uer6ipfitenieritati,qua nihil peius,
aditumintercluciamus.Omnisenim5acl:io,fecundum.Gicerpnem>negIigentiaJ& Cxcci.offic.
temeritate uacare debet. Neque ut fupra diximus,adeo uerenda eft ha?c operatio,
& euitanda,cum multis a&ionibus chirurgicis longedementiorfitatquebeni-'
gnior . Id igitur confilium nobis eft uteum,qui operabitur,nequecune}atorem in
rebus non adeo momentaneis,nequepenitus intrepidum,& pra?cipitemin nego-i
tijs haud plane contemnendis efficiamus. Ordinemeumobferuabimus, quera
non natura rei , kd a&ionis confequutio nobis demonftrabit , ne artifices pauld
imperitiores confundantur: quamuis, & peritionibus illud facile poteft impone-
re. Aliudenim eft rem quamque inocio perluftrare,aliud a&ioneipfa experiri:&
fepiflune , quae domi nobifcum diii multumque uerfauimus jfi opus aggredia-

Aa mur

2 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

inu^ingenioexciduhtj&quafinonleiaafuerint^nequicquamconducunt.Itaque
iludebOjUt aclionis rationem fic uobis proponam ut ex ipfo libro, tanquam
adThefei fila , opus aggredi , perfequi, perficere , & quafi diredorio , quod uo-
carit, recla, & nullis ambagibus circunducti eo , quo uelitis, poffitis perue-
nire. Primum enim rerumapices, quos medicorum uulgus intentiones , fco-
pos , actiones appellant , quibus omnis aftio noftra dirigitur , atque eos in ge-
nere ob oculos ponam : deinde uniuerfam corporis pra>cautionem , quod in om-
nibus ubicunque methodicamedendiratiolocumhabet,obferuatur,inftituam :
^oftea ad particulares operationes aceedam ; Etqua? earum primae fuerint , pri-
moloco, quae fecunda?, fecundo, quae tertiae,tertio,quae tandem ultima?,uItimo,ea
uia & methodo,qua ego ufus fum,nullo uel obliterato praefidio^quod negligentis
eftjUelfuppreiTo^quodinuidieft^ntegreingenuecandidequeabfoluamj&rinem
dicendi faeiam. Sed iam ad primum quodpropofuimuspaulofupraaccedo.
Quare priufquam rem ipfam aggrediamur,quod ferio drcunfpiciendum non fe-
tnel Galenus, fed plus millibusin locis,atque una cum eo uniuerfa medicorum re-
fpublica diclitat , ob oculos nobis ponendi funt fines agendorum , & rationes, ad
quos omnis actio noftra tanq uam in fcopum collimare debet . Vt enim nulla pe-
nitus ac-tio nequeconfilium (ineapparatuinftrumentorumpeculiariconfiftit:ita
inftrumentainania,&fuperuacanea,nifiabobieclo,&fineoperistanquamnauis
ab Cynofura dirigantur , & quo ^k operatio noftra conuerti debeat uelut Hera-
clius lapis demonftrent . Alias ut in pelago ignoto fine duceuagi oberrabimus,&
cum tempore , nifi peiora fiant , & oleum , & operam profundemus . VerUnta^
men.ptra»fidia haec, fiue fcopus, fitie intentiones dicas, non aliunde petenda funt,
quam ex artificiofa illa arborum infitione , cuius asmulam hanc noftram chirur-
giam fuperiore libro diximus. Accedittamenhisau&ariolumquaedamartino-
ih'x proprium, & natiuum . Quare fi ordinem, quem ruftica fedulitas, in infitione
fua obferuat, afpiciamus,&fumma operis capita perftringamus,fimul etiam uelut
in diagrammate apices rerum , & fcopos artis noftra? ab oculos pofitus uidebi-
mus. Confiftere igitur uidetur infitiO,ut fupra habuimus,in propaginis uel furculi
eIe£tione,in arboris quarinferi debet pra?paratione,mox in recla furculi cum tra-
diceconiun&ioncatque in fedula ad coalitum ufqueconferuatione,tandem,
quod extremum efthuius rufticani operis,in propaginis a,matre antiqua refeiffio-
ne . Sed utclarius rem intelligamus,agite , exemplum qaoddam huius negotij fu-
bijciamus quod licetfuperiori libro fatisfuperque explicauerimus,tamen neque
piin. i7.hift. hic praeter rationem repetemus. Sed afcifcamus hoc rn loco fuffragium Plinij, ho-
nat.ip. minis in noftra Repub. non poftrema? autoritatis>qui ha?c uerba habet : Eft etiam
nona inferendi ratio Columellae excogitata, qua ueldiuerfa?,infociabiIefque
nauiras arborum eopulentur ut fici atque olea? . luxta hanc feri ficum iubet , non
amplioriinteruallo,quam utcontingilarge poffit^ramooleaequam maximefe-
quaciatqueobedituro,eumqueomniinterim tempore edomari meditationecur-
uandi . Poftea fico adepra uires ( qu.od euenire trima? , aut utique quinquenni fo-
let ) detruncata fuperficie ipfumque deputatum,& ut diclum eft,adrafo cacumine
defigi. in crure ficicuftoditum uinculisjne curuatura fugiat. Ita quardam propagi-
num infitorumque temperamento triennio communi inter duas matres coale-
fcererquartoannoabfeto oleae cum ficuco-

pula h^cprajfertimopera requiriui]dentur,primum rami inferendi feleclio , de-
inderamt infitioj pofthajc partiuminfitarum uel coniun&arum ufque quo coalu-
erint cuftodia , & demumTami iam firmiter adnati refeclio . Qua? omnia fi ad chi-
rurgiam ea methodo , qua tradita funt ,radaptauerimus , tunc eius quoque partes
indicaffe exiftimabimus non equidem omnes, fed primasi& ex agriculturajarca-
nisdepromptas . Nam,&artisingeniohuicoperi,quod infrauidebitur,aliquid
acccdit.Olea itaque,& ficus,qu? inferi debent arbores partibus curtis ac humero,
pr^fertim in narium , & labiorum opera,at in auribus,regioni poft aures fimilitu-
nerefpondent. Vtergoinillisprimacura eft, utramulum,quiimplantarideber,
feligamus , hic prima confilia in arte noftra eo fpeclabunt,ut de traduce cute,quae
> ex

LIBEE. SECVNDVS. s

ex humero,aut k regione aurium educitur,cogitemus,His fuccedit rami oleaginei
in fici truncum inu"tio,cuiinhocchirur^iconegociocutistraducis,uelcuranea;
propaginis in curtas partes fiuecurradrxeris,immerfio,autrec1:iusimplantatio
aequiparanda eft. Tertium autem operis rufticani eft, ut ramulusinfixus iam , &
incuruatusuinculorumoperaarcleconftringatunneuelexiliatjVelquouismodo
declinet,atque vtad firmam unionem ufqueconferuetur. Sictertionobis fpe-
clandum eft,vt fafcijs circundudis,& innodatisiamhumeroinfiraepartesilla-
queentur,ne aliqua uiolentiaautdiuellantur membra,autobIique,& diftorte
uniantur,quod eoufque fedulo curandum eft,donecpartibusderruncatiscuta-
neus tradux,forti:& indiffolubili nexu adha?ferit. Poftrema tandem cura agricolis
m refciffione iam infi ti rami uertitur , in qua totius operis fumma confiftit , & ad
umbilicum res dedu&a eft, (i noua?matriiafurculusinfueuerit,&in alteriusarbo-
risingenium abierit, Non tamen ha?c meta eft laboris noftri, fcilicet,vbi propa-
ginem refciderimus , fed aliud quid ars noftra machinatur maius, & in quo natu-
ram fuperari ab illa re&e quis contendat . Hoc enim loco ingenium natura? deficit,
& admirandailla conformationis folertia , & prudentiaelanguefcit: cui obteftri-
cari artem noftram , ut pote famulam illius integerrimam , & gratas fiippetias af-
ferre decet. Rudis enim iila, & indigefta cutis moles,poftquam ab humero auulfa
fuerit , in formam partis refecla? dueenda eft, & genuinum illud narium uel labio-
rum exemplar exprimendum ut decor fuus, & grauitas partibus detruncatis refti-
tuatur . Quo loci naturam accedere neutiquam poflfe, nullus certe dubitauerit,cui
materiae ratio faltem perfpecta eft , quam non nifipuram , & fedulo elaboratam,
nec non peculiari imperio partibus fingulis nequelargiusnequeparciusdica-
tam eflfe, natura» leges decernunt . Hinc monftra fa?piflime contingunt , & abomi-
nandae animalium confpiciuntur facics , q uod operi fubie&a materies uel abun-
det vel deficiat : uel quocl manum natura? artificiofam haud fequi velit, aut quod
aliena humoris fubftantia,& difTentanca,natiuam rerum perfe&ionem impediar.
Conformationi autem narium artificiofa; illudpoftremumaccedit,utdiligenti
cura , & magna induftria, iam confirmatas partes conferuemus,robur addamus,
& ad conftantiam perducamus . Vt enim natura non folum ortui rerum , fed con-
feruationi, earum ftudet: ita neque profuerit hic rem abfoluifTe,fi opus,uix dum in
lucem produclum, quamprimum intereat. Operis enim imbecillitas rudem fum-
inopere, & imbecillis ingenij opificem oftendit: & id in anibus tam Iaboriofis, &
negotiofis , quam liberalibus laudamus, fi opera eximia f uerint atque conftantia ►
Quis eum commendabit Architeclum, qui domumemciatadeoinfirmisfunda-
mentis innixam , ut teclo uix impofito , quamprimum corruat ? Quis mercatorem,
praedicabit, qui corrafis tanta cura,& difficultate opibus,easuel malitia,uel negli-
gentia profundat ? Quis leges , & arma laudibus extollet, fi pacem,cuius miniftra?
funt, concilienrquidem, nonitidemconferuent?Nonenim remquandamtuerj,
quam acquirere , minor virtus eft. Itaque,&in hac noftra operatione ftudebimus
tandem ut partes nouellas, &reneras, & proptcr labores exantlatos maxime im-
becillas,ab omni ingruentium noxarum incommodo tueamur,augeamus,&
confirmemus. A*fine enim ferenoftrorumoperumpendetcommendatio, £t
cjuamuis non cun&a rite, & fecundum modulum gefta fuerint, plurimum tamen fi
ultima recle procedant, primorum defedus,& error obuelatur.Sed quasha&enus
didta funt, iam colligamus iterum breuibus , & in vnum fafciculum congeramus ,
Prima artis cura eftutcutaneampropaginemapparemus. Secundouteandem
cum partibus curtis inferamus. Deindeutinfitainuicem colligataufquead coali-
tus tempus conferuemus . Poftea ut ab fede antiqua furculum refecemus . Tunc ut
partes nouas eflformernus . Tandem ut iniurias ab ijs arceamus,& opus iam perfe-
dhim ad conftantiam perducamus. Atque haec omnia fenario comprehenduntur ,
De quibus in ceterisuobifcum eoordinequodiximus integre,& perfe&e,abfqup
dolo malo tandem fermonemhabebimus»

Aa % CAPVT

DE CVRTORVM CHIRVRGIA
CAPVTSECVNDVM.

*De Vniuerja corporum expiratione per (ingula medicimin*

firumenta .

V nc inftitutiratiopoftuIaret,utcutistraducisapparaturfl,quod
primum eft eorum,quae fefe agendaoflferunt,proponeremus,&
omnia,qu^ hucfpedtarcuifaeffen^declararemus.Sed abreclo tra
mite nos paruin abducit corporisjinquoexcrcendaefthaecchi-
rurgia expiatio,eiufqueadcommoderantiamquandam tradu&io.
Nemo enim adeoexquifitc&fecundum Geomemam uitam in~
ftituit ut ibi , & potus rerum ab natura noftra longe diftantium impreffiones non
fentiat , & aeris circunflui ca?terarumque , quas res non naturales medici uocant,
iniurias eludat. Exquauitserationeadeolubrica, &inuitabiiiiiiud firmiflimurn
pene axioma promanauit, in uniuerfa medicina rationeree1:a,experientia certa,
& diuturno a?ui iudfrio confirmatum , quod negle<5ta totius corporis rationein
partis cuiufdam> qua?cunque tandem illa fit,curationem haudquaquam liceat de*
icendere. Secus qui egeritmorbum conduplicat,non toilit, exafperat, non delinic
Maximas enim offenf as, partes fubeunt, uel humorum colluuieirritata , uel beni-
gna quadam redundante plethora * quae natura fualicet mitis fit, & blanda,perfa?-
pe tamen inter initia faeuireconfueuit. Nontamenidpromifcuetemandum,ut
quocunque paclo corpus exinaniamus.Varia enimcaufae aeftimatio,&uariam eu-
ram emcit.ProtinusergoubifecorporaexhibuerintquaenamillafintjprimocQn
fiderandum,cuiusnamtemperamenti,quishabitus:moxquam nam artatis par-
tem ingrefli fuerint : adhaec qua? anni tempora , quas rxmpefttttis genera intercur-
rant.Cunclaenimhafceorefpiciuntutcorporequantumtnduftrianoftrapatkur
perbelleexpiaio,oppOYtunftatem tuti ac citi operis aifequamur.Nequehocpro re
leuiacfuperuacaneaducendumeft.Namfinegligentiusha?cagantur,inoperisde-
curfu turbas ingennes mouent, plurimumque faceiTunt negocium, quarnplura
fym ptomata,eaque pergrauia: & bene mehercle nobifcum ac^u fucrirfi faltem ob
ha?c errata curtorum curatnextrahamus,necartemipfamobinfelicesfucceffus,
turpi ignominia defoedemus.ipatium enim,& curandi mora, ab operis fruftratjo-
nelonge diflidet, habetque fiias utrumque moleftiasrhuius tameniniuriazillius
taedium muito proeponderant. Nulli igitur temeritati aut confidentiae uaeandum,
neoperi perniciem mala haec aliquando accerfant , & artificisautoritatemuna
cum artis dignitate non modoimminuant, fed penitus conterant. Quarefum-
mopere monendi mihi fuerint chirurgi , ob artis praecipue nouitatem , in qua, uc
in ca?teris operibus medicis,calumnia? promercedeutplurimumfuntparatiffi-
mae. Vna enim inter aliashaecmedicorumeftinfelicitas,utnonmodoa?grotr>
quamuisdelinquentes}femetipfosnonincufent,fedomnemerroriscuSpaminme
dicosconijciant. Quodcum eueniat, ubi probeartifexfuo munere perfunclus efl,
quid tandem fiet cum non nihil in eo autftudij aut prudentiaedefiderabitur?Acer
rima igitur diiigentia conandum eft chirurgis ha»c opus molientibus ut finceritati
corporum, & prasfenti, &futurse confulant.atqueomni ftudioinid incumbantjuc
fin minus integra faltem ut probe expiata corpora in operatione hac traclanda
fufcipiant.Caeterum uthuius prouidentia fummam comple&atur(nequeenim ea,
qua» ad unumquemque fpeclant fingillarim pertraclari poterunt) inter ea qua; iu-
periusd nobisenumerantur temperamenti varietas , & corporis habitus perpen-
denda funt.Ca?terisuero1utaetate,annitempore,cceIi ftatu atque adeoipfaregio-
neutendum, ut uic-tusatqueauxiliorumrationes uelimminuant,veladaugeant:
non autem utquidpropri6,&primoagendumfitperindicationes;utdicunti fi-
gnificeht . Quicquid enim penes argrum medici molimur,& uiclum,& auxilia in-
cludit. Sunt porro auxilia quaecunque morbis aut inftantibus autprsefentibus

opem

LIBER SECVNDVS. $

opem ferendi gratia adhibentur , qua? in manuum opcra, quarn chirurgiam vo-
cant,&uiedicaminumapparatu,quampharmatiamappelIant,confiftunt. Victus
autem ratio iilud totum moderatur , quod aegris perxq ue ac uaientibus ex ufu eft .
Vnde tres illa? medicina? a&iuse partes nempediaeterica , pharmaceuntica,&chi*
rurgica promanarunt,quaelegenon ita ftabiliatquecerta cuiquemorbopeculia-
res funt, quin in quamplurimis etiam nullatenus coniunguntur.Sed temperierum
ratio fuperius quintuplex a nobis conftituta fuit , quibus omnibus,& ui&u,& auxi-
lijs, inftrumentisiamenarratisprouidebimus. Cum autem,&habitumcorporis
fpecrare necefleik , itaque ftudebimus, ut quos humorum malities occupauerit,&
adingeriiumfuumtraniduxerit,quoshabituscacochymosuulgoappellant,eara-
tione , ut in caeteris, & quantum fieri poterjt expurgemus. Non enim qua> iam in
prauam naturam penitus abierint,unoielu"adbonitatem transferripofTunt.Nam
confuetudo, qua? firmiores radices egerit, difhculter euellitur . Videndum itaque
utnon quid debear^fed quidficriliceatagamus.Habituiprauo annediturconfi-
fie malum ( narn id ftatum corporis peniitus transformare folet) nempeilla peftis
amatoria, lues gallica , quam nonuuigaribus illismachinis, fed arietibus dedita
opera ad id confe&is expugnabimus, quae tamen ad eadem capita quae antea re-
uifimus, afcribi poiTunt . Cum autem fub hunc cenfum temperamentum illud Iv-
xf ecrov haudquaquam ueniat quod eum iam obtineat , quem defideramus humo-
rum commcnfum , agite a calido illo, & humido exordiamur,in quo duplexillud
plcthorig genus facillime fuboritur,nempe cum fucci ex e/quo in uenis redundant:
uel cum intcger ac purus fanguis reliquos in permixtione fuccos uincit magnope-
re , ut uense benigna humoris affluentia turgefcentes quoquo uerfum diftendan-
tur. Neautem in propaginisapparatuhumor hicmoleftias excitet,autaffluxuni-
inio, aut profufione immoderata atqueadeoinflammatione,idcauebimuscerte
unico illo ac peculiari remedio, larga fcilicet, & liberali fanguinis miflione^ fecta
uena iecoraria, qua?, &re<ftotramite, & affatim,& ipfiscordis,& hepatis fontibus
ianguinem effundit. Nam praeter fublataeplethoriasemolumentumaliudetiam
confequimurbonum,ut nimirum attemperatis uenis , &uifceribus,atqueadeo
retufo fanguinisferuore, omnes in corporefun&iones fcelicius proueniant. Por-
ro feclionem uena? fubfequitur ui&us ratio accommodata,& opportuna . Ha?c te-
nuis effet debet , fi quantitatem refpiciamus , aut parcitati quam proxima . At fi
qualitatemco(ideremusabhumidicateadficcumdeclinetmodice,eotamenmo-
deramine , ne ampliori , quam par eft exiccatione prouentum bilis adaugeamus.
Cun&a ergo, qua? ad res, quas vocant non naturales fpedat,ea sequitate admini-
ftrare oportet , ut fanguinis luxuriem remorentur , humiditatem uero, quadante-
nus abfumant modo id parce , & iufte fiat . Quibus uero rationibus iam dicta ex-
pleamus,id dixiffe non necetTariumduximus,cumvnicuiquemediocriterqui-
dem in artis oificijs inftru&o pateant:fatifque elTe putauimus iam fummas rerum*
& apices tradiditfePharmaciaehicnulIuslocuseft. Non enim modo fuperuaca-
nea eft , & inanis , fed corporibiis hifce prorfus inimica , cum non purgentur,fed
colliquentur id generis corpora,fi quod infra deijciat,medicamentuui afTumpfe-
rint . Namq ue cum occulta naturae fympathia aut pituitam, aut aquofa fuperflua ,
aut bilem utramque attrahant , quare fi illi fiicci defecerint , nec habeat , in quod
uires fuas pharmacu exerceat , caliditatis fuaeimpetuunacumcarnibusfundunf,
& colliquant fanguinem,& protinus uertigines,& tormina ingentia excitant . Hu-
iusreitefteslocupIetiiTimosHippocratem,GalenumqueMedicin£eprincipesha-
bemus . Cui corporis ftatui proxima eft temperies calida, & ficca quam vulgo bi-
liofam vocant,iecore,& corde,& mox casteris vifceribus calore,& ficcitate aeftuan
tibus.Hoc perimefcamus plurimum nifi efferam eius uim, &indomitam quafi ra
biem mitigemus . Primo itaque confultum eft, ut uentrem ac prirnas venas elua-
mus , idque tentandum leni pharmaco , ne magis magisque ex commotione bi-
lem accendamus.Opportuna eft caffia? pulpa ad unc.j.s.uel ele&uarlenitiuum.Po-
tionesubi placuerint funt. fyr.rof. folut.fyr.uioIat.folut.alterutroadvncv.vel
deco&o cordiali,vel aquis refrigerantibus diluto . Commodiores fuerint , nifi ex

A a 3 herbis

« DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tierbis ipfis pafentur deco<5ta> oxalidisaqua, fonchi, endimborag.&idgenefls
aiia» Quibus l\ tamarindorum pulpam uei prunorum infundamus fuauiufculas
fien t potiones atque adeo ieniores,& qua? in hifce temperamentis, etiam leui de
caufa efeuentibus, multo tutius adminiftrantur» Aluo fubdu<5ta biliofam col-
luuiem,fimulque eiufdem ierofitatem,qua? maiores venas occupant, auxilijs pe*
■culiaribus, & qu# eorum uim refpiciant,attemperareoportet,quo pharmaco fe-
fe edu&uro magisobtemperent. Praeftabunt ha?c ferapia ex fucco endiu :ex fucco
•oxalid: eichor: oxy facc: (implex & alia pe-rmulta ■: qua? diluantur vel deco<5tis her-
barum ac feminuuel aquisad eadeftinatis; ut funtoxalidis,endiu:capiIl.Veneris
r os» cicher.cicer.fonchi cum reiiq uis.Interea prseparationis iecorariam vena ape«
riamuSjfanguinemeducamus^circunfpedotamenuiriumroborej&aetatejacreli-
i]uis auxilia medica moderantibus» Quartaverovelfextadieabuensefe&ione,
uniuerfum corpuspharmacoexpurgandum eft,atqueid,quampriusvaIidiori.
Taliafimtelecl.cathol.diaprunisfolut.admixtoveleleCl:.exfuccoros:ueiroS:Me-
lues. horum qua? pofterius adieda funt, rhabaf .-maturi pollen vires fuftinet . Sin
•diluta magis arrideant manna cum rhabar:opportunafuerit:uel deco&um ex pul
pa tamarindmyrobai.citf inor.cuin rbarbaro per nodtem infufum.Interim tamen
uiclus ratio accommoda fit,qu£ incfemcdtum bilis arceat,& omnemiecoris
^ftum demulceat. Res igituromnesnonfiaturalesadfrigiditatem,&humidita-
rem inclinabunt . Vinum aibum probatur,& tenue . Probatur ptifanaecremor, &
feminum peponum fercu!aexoryza,ex cucurbita . Haecfuccum generant uifcidu-
lum, nec ita prompte fluxilem,cui rei maximopere ftudere oportet . Carnes fint
uitulina? > hcedina*, pullorum elixa?,non afta?. Humor enim illis pemiftus calorem
-squodammodo reprimltiac ficcitatis impetum fuftinet.Pifces fint faxatiles . Aceta-
ria ex borag.endiu. eiehof. oxal.Et pro temporis ratione ficus', uua? penfiles pru^
fia damakena,pepories. Non refpuimus pyra,fed co£ta,neque poma . Caueant
tiero fibi&gn ab uigiiijs»euris,& animi moleftijs,ueneri praefertim,qu3e licet exic
cet, & refrigef et, eftbetum tamen corpus,& uires imbecillas exhibet,quarum con-
feruatiostanquam thefauri predofi, non negligendaeft.Interim aluus,fi fubfiftat,
paifuiis proritabitiif.ieuchiyimis lenientibus.Aiioquin pigra,&ignaua,uenarum
ac ieeoris incendium fufckabit,cum quod uaporeretorridieleuentur,cum etiam,
<quo*i excrementum illud bihofum in uenas regurgitet , quo uelut calcari ad exci-
sanuam fliculiatem propukricem, atque addetergenda afordibusuentris fpacia ,
foiersnaturaabutitur. Histertium inordinetemperamentum fuccedit,frigidum
•a?quc ac humidum , quod omni ingenio, ob impuriflimam humorum colluuiem *
& per quam diligenter eluendum efh Initium curationisabuentriculoefttan-
cjuam agurgire,& fentma huius recrementi, fenfimtamen, acquamneri poterit,
olande. ImerfoHdahieraeftcum fpeciebus , eledt. hierse cumpollinetrochifco
rumexngafico.Potic>nescommodaDuntmelros.folut,&cathol.exdecodocyma
rum abfrmhij - Caffie. pulpam , quod alij nefcio quoconfilio faciunt, non appro-
60. Nonetiitriminus,acanifis,& coriandrisafperfis,inhocftomachiftatuflatus
cxcitatjacingentiafaepiustormina, pra?fertim ficorporahisobnoxiafuerint. Si
cjui tafnl paulo iirmiores fint,iilud caffia? extraclum adunc.j.cum.ij.autiij.^.eledt.
ex hiera picra aot cum polline eiufdemhier^ad.^.j.^.multotutiusdeuorabunte
Hoc abfoluto phlegma pra?parandumeft,&uifcerum infarclus.quosmateri^ien
ler ,& craffities generauit,expediundi. Ita enimvelvnoueialtero pharmaco,
pituito& fordes eluentur . Conueniunt igitur oxymel, fyr.de beton. mel rof. zuc-
car. fyr.by?;anr.exquinqueradicibus,&omninoquailentoremincidere,craffi-
tretti extenuare,& uifceribusincruftatum humorem noruntabradere. Quorum
itieri fufa iit&d tn'acochlearia.Ha?c ueldecoCto betonica? fi placebit, uel abfinthi/,
mente,ou'gani5 ftoechados, iure pafful.uelaquiseorundemdiluipoterunt.poft
haec pb^m-iAca, propinentur , &quadantenus valcntiora,utmel rof cum modi-
codiaphoeniGelecl cafhol.cudiacartami femiuncia:uelinfufioagar.trochifcati
tx oxymelite. Ab horum confortio non fummoueo rhabarbarum.Nam pituitam
crudam, & aquofain probi' elicit. Pllulsc odauo feu decimo quoquo die exhiberi

pote-

LIBER SEC VN D VS. 7

poterunt.Nam^utdiximushochumQrisfepecxpurgandumeft.Talesrantcxhie-
racum agar.de tribus cum rhabarb.cocchia%& (i dolorcs artic ljIos afficianr,ex her
moda(5tylis:autfilibuerit,quaehismagisua!eant.Maximeenimiludendumhorum
CorpOrum munditiei . Neque interim cefiandum, quin uentriculum oleis uel ce *
ratis ut robur fibi addatur, & quam liberaliter fbucamus. Ab phlebotomia abfti-
nendumeft, nifivela^tas,velannitempusidnobispcrruadeat.Sitautemparca,ut
potefrigido corpori,& pra?cipue ventriculo inimica. Ab hinc vifcerum frigiditas
attemperanda,&uligoilla c6riciendaefteIccluarijs,&trochifcus.Taliafuntdiaga
langa, rotulaeexaromatisGaleni,theriacafeuMithridatusadd.j.aIternisdiebus
exhibita:ut, & elect.ex beton.maior.cichor.additis fimplicibus fpeciebus,& refor-
matis uel fyr.decorticibuscitri,uelfyr.ftoechados. Videndumprsetereaneali-
<juisinui<5luerror obrepat. Quareccelumhumidum uitandum efh & frigidum.
Carnibusutendum cuchymis,ijfqueaffis potiusquam elixis,quasaromatibusc6-
diri non fueritabfonumPifcesablegantur qualefcunque,praeterfaxatiles . Ec m
breuitati confulamus, deijcianturomnia,qu3ecunquecraflumautlentumhumo-
rem progenerant.Cuiuscenfus funtcaro bubula,fuilla,agnina,ueruecina,pedes,
& ca*tera extrema aiiimalium:cafeus,lac,frudus horarij,& huius generisalia . Vi-
num concedimusgcnerpfuirnNam uentricultuires oAvyocp&fcc uina deijeiunt . Eo-
parcius vtendum: imb licet fitiat , ab hoc tamen a?ger quaadoque abftineat . Siti
cnim per calorem interiusfaccenfa , velut terra? humor afole, ita omnis fuperflua,
uligo confumitur . Neecibum ad fatietatem ufque affumere oportet , & fi fieri po-
terit>quadoque a caenaabftinere.Venus,fi quid aliud perniciofa eft.Motus,& eor-
poris exercitatio iuuabit,fi non a cibo ftatim,quod maximenoxium efkfed mane,
ad fudoris ufque eruptionem fiat . Atque ha?c de temperamento frigido,& humi-
doundeadultimumnofmetconferimus. Eadern ergo pra?cautionisratio,quam
fupradecaeterishabuimus,ineunda eft. Quarealuum quamprimum fubducamus
ele<5t. diafena? ad^.vj.fyr.depolypodio, feroexinfufbfbl.fena?, &paffulari de-
cocto . Poftridie ferapiapropinanda funt , qualia funt de fucco borag.de lupulis,
fumaria cum aquis eo deftinatis , aut deco&is . Aqua? illse funt,exborag.melifTo-
phyllojcallitrichojglycyrrhiza^pafrulisjafpleno^cajterifqueeiusgencrispmultis.
Pharmacum autem fuerit exconfhamech ex decoclo myrobal. lndorum,ex infu-
iione fol. fena? , ex fyr. de epithymo, aut polypodio . Prseftabit etiam quan doque
pilulasexhiberedelapidecyaneo, defumaria* Venaf fe&ioex ufuerit,nifia?tas,
& annitempusobftiterit, cumfanguiniseffluuiononlargo. Eafitiecoraria aut
quam vulgb vocant , faluatella finiftra . Harum uicem hirudines fupplebunt ani
venisapplicata?,&pra?cipueubi vel annitempusfedionem venae diffuaferit, uel
natura expellendis fuperfluis per caspartesinfueuerit. Veruntamcnficorpora
aegrotantium horum ut arfolenttenuiafuerint,&exanguia,toIIendaeritmacies
aut ex parte corrigenda potuladtisveIcaprini,uel bubulivelafininiad multos
dies, quoufque partes alimentum fentiant,& recreatse in molem leuiter attol-
lantur. Sicuifcerumintempmemh3fcelecluariaemendabunt,nempeexborag.
cx bugloff. ex violis admiftis puluifculis , qui idem pra?ftarc ualeant.Interim ftre-
nuo viclucauendum eft, nehumoremelancholicocorporademumreplcantur.
Itaqueomnisdia^ahume&ationemfpectabit . Proderuntergocarnes uitulina?,
ueruecin^pullorum^auiumparuarum^&fiqusealia^carnesfuerinteuchyma?, eli-
xae potiusquamaffata» . Parentur acetariaex borag.ex capparibus ar<5to patfiila-
to. Coquanturpoma, pyra,vafeduplici,zuccaroafperfa. Potusvinumefloal-
bum, fubdulce . Reijciendum eft craffum, nigrum atque dulce . Hoc enim uini gc-
nus flatus mouet, &cum difficultatein nutrimcntum abit , fimulque id uifcus arri-
cit,quod alias in melancholicis perrarb fuo munerc fungitur . Curct a?ger, ut dor-
miat : ( fomnus enim humectat ) curas fimul , & follicitudines exanimo abigat, &
hilaremiucundamque uitamuiuat. Veneremautem,uclutanguemfugiat, qua?
corpus reddit exuccum,& natiue caliditatis,fpiritufque plurimum exhaurit . Hoc
paclo igitur inftruenda funt,& dedolanda corpora,fi qua» a moderata illa,& om-
nium exa&iflima corporum conftutionedefecerint, priufquamadaliasopera-

tiones

1T

s DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tiones nobis propofitas defcendamus. Superfunt tamen adhuc,& alij duocorpo-
rum ftatus,de quibus nunc paucis agendum , quorum alter cacochymus eft , aiter
gallica fcabieinfe&us.Corpora igitur cacochyma,quamuis procul hinc ab opere
noftro exularedebeant,utpoteobhumorum pernitiem ineptiflima, cum tamen
medicina in omnium ufum a Deo opt.maximo creata fit , & boni uiri fit fuam ne-
mini denegare operam , & humana? fortis meminiffe , quapropter non afperna-
bimur talia corpora,fed quouis modo auxilium cum arte noftra afferemus. Adhi
benda autem eft diligenna, vt in cseteris, ita in vna uniuerfi corporis expiatione .
Praui enim ilii humores, & maligni eff era certe inducunt fymptomata,dum pro-
paginem uel fecernimus , uel inferimus , excitatis ulceribus adeo grauibus vt om-
nem partium coalitum interrumpant . Quare propinanda funt pharmaca,eaque
bis terue repetita , praemiffis tamen, ut aiunt prsemittendis , & interpofito aliquot
dierumfpatio>vt fenfim impuritatem hanc & blandeeducamus,malitiamutut
poteric.tollamus, & quod inftar,periculi metum imminuamus. Non enim una de-
iectionehanccamerinam extirpabimus. Quascunque diuturno vfu confirmata
funt,non tam facileatque vnoimpetupoiTuntcorrigi . Praefcribentur verophar*
maca ex peccantis natura humoris petita qui, & phlegmaticus,& melancholicus,
& biliofus effe folet, aliquando quidem per fe,quandoque.vjero inuicem permi-
ftus. Itaque paranda erunt medicamina uel fimplicisvel iiiftse facultatisjprout hu-
morumrationosedocebit^Quae cum ex fuperioribus abunde pateant:, ab eo-
rum enarratione fuperfedemus . Interim tamen xgercommodo cibandus eft,fe-
leclis ad hoc negotium cibis quam maxime euchymis , &qui non f acile eorrum-
pantur . Nam fi quitalisexhibeatur quamprimum praujeilli colluuiei permiftus,
contagione quadam in alienam , corporique inimicam fubftantiam conuertitur .
Sed id noftra fedulitas uix aut nullatenus praeftabit . Ia&is enim fundamentis ijf-
cjue perualidis ha?c humorum noxa funditus tolli nequit : & femper quod putrido
coniungitur idem etiam putrefcere neceffum eft . Enitendum tamen,ut quo adli-
cuerit,fedulo,& omni cura illa corpora expiemus,nec noftro defimus muneri.Co
clionesadiuuanda?funt,&promouendae. Vtenimjomnium uitiorum conco&io
correclrix eft , ita cruditas uniuerfae falutis noftra? deftruclrix . Id autem prarftabi-
mus tam intro quamforisadhibitisauxilijs , ele&uarijsnempepilulis,trochifcis,
perfufionibusjnunclionibus, fomends, ceratis,ca?terisqueeiusgenerisj quorum
fyluarn ne nimis prolixi fimus,aliunde oportct petere. Id tamen ferio confulimus
iit praxipue ad iecur animumadhibeatis,quoniladobftru<5tionesaptius eft,&
<]uod incacochymisferefemperafficitur. Si qua igiturinfarclumfithumoribus
lends atque crafe, itaqueobftru£ionesamouebimusbolis,& trochifcis ex eupa-
torio,ex rhabarbaro^ex abfinthio,dialacca,diatriumfantal.alij fque quamplurimis
qua? , & obitru<5ta rcferant , & non mediocre iecori robur conciliant . Atque hasc
ratio fit in primis obferuandafi tale quoddam corpus>cuius iam meminimus, ad
manus noftras deuenerit. Alterum autem eft,quod ex lue gallica quandam labem
contraxit.Hoc mali genus q uanto eft faeuiffimum, tanto caeteris eft peflimum cum
ex maligna , & uenenata qualitate originem duxerit. Protinus ergo ubi corpora
bac contagione inquinata fefe obtulerint,seftimareante omnia oportet morbi ui-
res , & a?tatem,vt rabie eius, & immanitate vel edomita,uel quadantenus delinita
ha»c corpora tutius contredare poffimus- Eft enim cum nuper uitium contraclum
fit mali labes in fpiritibus , & humoribus leuiter faltem atque in fuperficie affectis
carnibus, ideoquemuko benignior, & maculis puftulifque hinc inde erumpenti-
bushauddifficulterinnotefcit.Quod malum,tanquamrecens natum, iugularelicet
protinus in ipfis incunabulis,nifi corporis aflfedi habitus aut vifcerum,& pracipue
iecorisftatusatqueteperiesrepugnet.Symptomataitaquediligenterinueftigan-
da funt, & pernofcenda tam ab aegris, quam ab alijs.-quam diua?grum afflixerint,
& quifnam illorum cumulusfit,&congeries. Nam exhorum cognitioneomnis
cura inftituenda eft . Quod fi penitius venenum irrepferit, & praeterlapfo princi-
pio malum inueterauerk, quod offuimcaricsaliarumquepartium exefio patefa-
ciet,id folum confijij fupereft , ut furore repreflb morbum mitigemus, ne uirus ex-

candefcens

LIBER SECVNDVS. 9

. candefcens aut in propaginem fefe erfundat,aut ulcera chironia, & malignacirca
aream aiquefurculumexfufcit. Quatuor ergo ante menfes infiituenda huius

malieftcuratioAeatnprimisadhibenda^qu^vniuerflcorporisfaluticoniulant,

eluendoprimas venas, humores digerendo,eos euacuandccum pharrnacis,cum

phIebotomia,obferuatis tamen ijsqucere&aratio, & expetientia omnium Me-

dicorum afTenfuconfirmata nobis perfcribunt. Arripienda pofthaec,& lubranda

ea tela funr,quibus folis hoc malum (i non conficere, at uiresiilius non mediocri-

terlabefa&are datum eft Taleeft Iigni guaiaci decoclum,uel per feuel ctm farfa

parilla:prouocatointerimfudore,&eouiclupropofito»quemmalinarura,&fub-

ftantia nobisinfinuauerit»Qua? omnia exfuis locis petenda funt,Nonenim diutius

hic immorabimur , qua? felicius alibi di&a funt, & commodius huctransferri pof-

funt. Nec faftidio legentibus efle velim,quos ad ipfam remprotinus accedere»&

inartis noftra? facrariaintroducere quamprimum expedit . Uludtamendixenm,

ut uinum ali quod , cu m guaiaco paratum f it , quod tam in prandio , quam in caena

propinemus . Non enim conducetmodofed,&decoc3iiUiusuicemferet, quod

alijs exhiberi inmore pofitumeft,tantoquidemcQnuenientius,quanroidnatu-

ra? gratius eft , & medicamenti uires fubeunt, atqueinmedullasvfque penetrant.

Hancigiturrationeminibimus,hancmethoduminfequemur,quamprimumno-

ftras curae corporaquaedamconcreditafint,inquibusnancartem noftram exer-

cere integrum eft. Etenim profpiciendum primo,& inidiedulo enitendum cft,ut

corpora non impura fed defcecata,& omnis labis expertia recipiamus,quod

quantum utilitatis habeat,is facile cognouerir,cui perfpeftafitearumaffeclio-

num uarietas,& copi a,quae corporibus cacochymis,& prauis quandoqueirritatis,

quotidiecontingereexperimujr.

-

-, .

CAPVT TERTIVE

Ermmeratio , eorum , qmpro cutispropaginis delineatione necefla-
ria firnt ,ac ommsjupelleftiltt apparatus .

Voniam hucufque decorporum expiarionedifleruimus quo fa-
lubrioraututfieri poterit,huicchirurgico negociofubijciatur,iam
operi infiftedum & de apparatu cutis traducis,(iue cutaneae propa
ginis,queoperisnoftrimateries exiftit,cogitandumeft.Hic enim
ftatuitur carcer,a quo in opus , non fecus ae in metam fibi propofi-
tam artifex excurrit. Priufquam tamen deoperis adminiftratione
loquamur, anteomnia,qua? ad opuspraeftandumneceflaria funt,fingillatim enu-
merare conuenit , ut edoceantur chirurgi , quo rerum apparatu, & fupelleclili in-
ftruclos eife deceat,cum primam hanccutistraducisdelineationemaggrediun-
tur. His enimperfpeclis,& ritedigeftis, pro dignitate negoeium adminiftra-
bunt , & fum mota plane omni confufione cuiufuis erroris, qui fubinde poteft in-
tercurrercanfam pra?cident . Eorum autem, quorum deleclus habendus eft,uel
artificem ref piciunt, vel segri vulnus. Et quse ad artificem ipectant miniftri funt,&
coadiutores-Nequit enim vnus folufque artifex huiufcemodi prseftando operi fuf
ficere , cum fane multa peragenda fint , & eodem prorfus tempore, qua» aliorum
operam, & fubfidium defiderant . Neeeflarij itaque funt chirurgo miniftri faltem
duo,qui non fblum corporis ac manuum agilitate prompti,fed & oculis uigilantif
fimisilliiugiterafliftant, &mandataeiusexequantur. Jn his uel fcientia uel pe-
ritia huiufcechirurgiae neceflaria exiftit,aut fummaomnino prudentia,&acerri-
ma diligentia. Etenim opera eorum non modochirurgusindigetinmedica-
mentorum praeparacione , fed etiam indiffe#ionefaciunda,indeligationede-
lineara? propaginis,ac demum ineiufdem cum partibuscurtisinfitione,quod v-
num opus caeteris in hac chirurgia prarftanda neceffarijs difficultate longe admo-

dum

■•v

10 DE CVRTORVMCHIRVRGIA

dum pfaeftat . Seligat itaqueartifex, nifi doftrina pentos,ac vru dociles habuerit,
quos mente, fenfibus >& corporis dexteritate vigere animaduerterit, ac ii rudes
iUicontingat,rubindeanteoperisadmini{trati6nemedoceat,deijsomnibus,qu^
in hac operatione praeftanda veniunt . Ita enim promptioresad famulitium red-
dentur , habebitque eos ad nutus fuos , quofeurrque etiam , maxime fequaces , &
longeobedientiflimos.Intereftpraeterea.&Ioci opportunitatem feligere,in quo
facienda fit operatio, quemadmodum,& le<5tuliin quo asger decumbat,& eorum,
qusehucpertinent, diligenter rationem habere.Non enim minimum refert,quis
lucis modus fit, quis eius pofitus,& qualiapuluinaria obtingant.Horum omnium
neceffitateminfra aperiemus.-nuncdeloco parumpertranfigamus. Cubilepro-
feclo pro temporis ratione ipfius adminiftrationis,primasnancifcitur,nunqui4
tiel ad orientem seftiuum vel brumalem, vel in auftrum, uel in oppofitam fibi bo*
reae regionem conucrfum eflfe debeat pro temporis , inquam ratione, in quo haec
diirurgia peragetur . Quod tamen, quemadmodum, & regionis, & loci fitum.hu-
milis nefit, an celfus,num caliginolus,an ventisperflatus, iam recenfere omitci-
tnus,fed id generis ftudia , quemadmodum quoque alia per multa, non ignaro,&
imperito chirurgo committimus atquead ea tantum definienda accedimus,quaj
pr opius artem attingunt , ac pra? omnibus magis neceflfaria funt . Nam de omni-
bus fingillatim dififerere fuperuacaneum nimis, & operofum eft . Primum itaque
ajbile iplum , in quo le&ulus aegro ftatuetur, fplendens fit, & clariffimo lumine il-
luftratum,cum id genus operis fummum luminis nitorem requirat, quo fingula *
quae fane permulta ac varia funt, fub oculis chirurgi,& miniftrorum facile effe pof
jfint.Exigit autem nitorem lucis praefertim vna cutis propaginis deli neatio,in quo
opere prasftando, omni ingenio cuiufuis erroris anf am oportet praecidere . Nam
vndecunque , quis tandem ille , quantufue fuerit irreuocabilis plane efle confue-
uit,aut faltem eas difficultates fecum aduehit , vt eundem ad jequitatem reuocare
arduumnimis,& operofum exiftat.Vtcunque enim cereisaccenfistra&ari poflfunt
ca?tera,vna tamen prqpaginis delineatio lucis fplendoremexpoftulat.Non enim
miniftn qui proprijs detinentur munijs , in cereorqm vfusreuocandi funt-,nec afij
accerfendi,quorurri adminimumduoeflfedebent, (cumenim binicerei finthuiq
muneri obeundo vnus nequaquam fufFecerit)quiminiftris,& chirurgo quam
proximeaffide^ntj&eoshacdecaufalocianguftiasincludantjagentefqueimpe-
^liant. Quod quaminiquum planequeincommodumfit,vnufquifqueper fevi-
det. Namocurorumaciemcandelafcintillansj&exuftifunginonminimumper-
ftringunt . Prarceptum itaque illud maxime feruetur conftans > & opportunum vt
clariffimo aeris Iumine,femotaperindeomniaffidentiumturba opusipfumad-
miniftremus . Qiia de caufa feneftram late patentem leetulus proxime habeat,vel
non longe diffitam ,ac omnino faciei a?gri decumbentis aduerfam.LecluIus etiam
parte eius fupema atque adeo ad ipfalatera,aparietibus longointeruaflofe-
iungatur, quo circa illum, & chirurgus, & miniftri nullis anguftijs praepediti,hine
inde difcurrere,& circumobire poffint,ea pertra£fcaturi,qua? ex ufu fuerint . Leclu-
lum puluinaria excipiunf , quorum vfus perneceflfarius exiftit cum in cutis propa-
ginisdelineatiane,tumpromanufuftinenda,quodfuolocodocebimus. Interim
tria parentur, quorum ratiqnem confuetudodefiniet,&vnumpufillumadma-
num com ponendam . Ha?c lanea fint, uel ex tomento leniori , Qua? enim plumis
impa&a funt , fubinde incalefcunt , & quod mollia fint,prompte cedunt , quorum
vtrumque maximeincommodumeft. Nilenimpeius eft,quamfi partes vulnera^
lx inualeant , & quod ab initio cauendum eft , humoribus affluentibus diftendanr
tur,aut fi , quod opus eft , dum brachium fiilcimus, id nouis motibus concutiamus .
Interim uero cnirurgum commonefacereoportet quopae^o brachium afgricol-
locari deceatJd breuibus t ranfigemus,tam ratione ipfa quam diutina experientia
& ufu edq<5fy&'ab omni difputatione,qux non angufta nobis aperitur fuperfedi7
bimus.Cenfemusitaquc&longeaptiffimumefTeexiftimamusvtajgerinlecluIo
deeumbat,quod & exfuperioribus collegiflfe haud dirricilefuerk.Vtcumque enim
in kdili a?gro compofito , propter luminis fplendorem , quod vnicum eft emolu-

mentym

LIBER SECVNDVS. m

mentum hoc opus traclaripoffit,ha?ctamenvelobfitumvelobmotumpoftdif-
fe&ionem nece{Tarium,cum cegrum omnino decumbereoporteat ,moleftani-
mis,& importuna fedente 2egro,delineande; propaginis adminiftratio contingit.
Primum enim dum #grotusfedet,miniftro indiget,quicubitum,vlnamquefu-
ftineat > & brachium ftabile plane, & immotum reddat . Nam leuiffima q uaeq ue
mutatio,dum diflecamus,plurimorum malorum autor effet poteft.Sed laboriofum
eftacplaneimpoffibile,eometro,quoconuenit,&regulapartescontinere,quan-
dovelingmenteferriacie,obdolorem,perccllaturaeger,&quomodocunque tan
dem conftrinxeris brachium contrahat. Has igitur dimcultates in lectulo om-
nes effugimus,fi vniuerfo corporeritecompofitoin puluillosreclinemushume-
rum,quam fi in fedili collocato diffeclionem moliamur .Quamuis autem incom-
modis hifce aliquo ingenio poffimus occurrere,vel fcamno quod fubftratis pului
naribus , quam blande brachium excipiat : vel cathedra id generis in hunc ufum
fabrefacl:a,inepta tamen,& metus plena videtur harc fedente a?gro adminiftratio,
quam dicoabipfadiflfeclionemotusexcipit, Nemo enimnonnouitconfeftim
atque brachium incifum fit,a?grum debere decumbere,& tam corpore,quam po*
tiffimum ipfo brachioquiefcere^ neexmotuhumoresconcitatiadoflfenfaspar-
tes prouoluantur , & praecipue tunc cum ab incifione iam perpetrata quafi effer-
uefcant.Sa?pe enim paruis initijs ingentia mala orta funt , & exigua fcintiila maxi-
mum incendium quandoque peperit. Propterea quamlenis etiam deambulatio,
(iue geftatio illa fuerit,dum in leclulu ajgrotus cx fedili feratur,quam maximo iure
etiamnobisfufpedaeft. Pumenimsegerleclumadeatconfcendatquevtcunque
paruointeruallodiremptum,non poteft nonaliquantifperbrachiummouerL &
vulnus intorqueri vnde vel fyncopes vbiftomachiimbeciIlitasadfuerit,uelob
fenfuum mollitiem , panicus quidam terror , & corporis ftupor hominem corri-
piat • Sic neque geftatio , fi deambulationiparcemus, opportuna magis,& vtilior
effepoterit. Nonenim adeoexquifita,&omnibusnumerisabfoluta effequeat,
quinfemperobaliquasoffenfiones,quantumuisleues,periclitemur. Satiusita-
que fuerit cum pofitus , cum ipfius motus ratione argrum in leclulo decumbentem
incidere, quam eoin fedilicompofito illas fubire dimcultates,quas iam diximus,
praecipue vero cum plaeidiifima etiam motio , ftatim ab incifione facla , humores
commoueat, & fluxioni aptiores reddat, quod vnum maxima prasfertim cura,in-
defeffoque ftudio , ac perplurium horarum fpatio fedulo cauendum eft . Sed ha-
ctenus fere omnia , quae ad chirurgum f peclant meo iudicio perftrinximus , nunc
vero de illis , qua?aegro, feupropaginidelineandse conueniunt, agendum relin-
quitur . Horum alia fi rei naturamintrofpiciamus , antequam a ggrediaris opus,
peragenda funt,alia in opercalia autem eo iam confefto.Inter ea qua? opus prae-
cedunt, illud caput eft, atque principium, vt quanta poterit,folertia,& conatu vi-
de amus , quo pacto nobis fanguinis fluor reprimendus,eiufque impetus inhiben-
dus fit , fimul atque primo cutim inciderimus. Quamuis enim folam cutim caeteris
partibus illaefis , fecando vulneremus, ne tamen eam inflammatione diftcndi aut
eryfipelatetentaricontingat,hoc vulnus nobis fufpectum effe debet, atque pluri-
bus de caufis , ij fque non leuibus . Nemini enim non perfpeclum eft , tam ex ipfa
Anatome, quam ex ijs, qux fupra adduximus, hanc corporis noftri partem, quaj
incidedaeftjquampluribusvafisijfqueinfignioribusftiparijVenisnimiru^neruis,
atque arterijs, eaque, cum a ventre, per loca ad axillas, decliuia , fuo fingula cau-
dice, perdu&a fint, adhumeriarticuluminminoresramo$difcindi,eofquerurfus
in multam fobolemdiduci,&tenuiffimasflagelIisvniuerfabrachij fpatiainter-
currere . Hic ergo ,. qua parte feclio fit, ingentia vafa fub cute delitefcunt , & vul-
neri affiftunt , quae haud difficulter , nifi caueamus, poffe laedi vnufquifque videt .
Accedit,&vulnerisampIitudo,proratione,&modoipfiustraducis,quemnon
exiguum,fed prolixum fatis atque Iatum effe, perfeclio operis requirit . Etenim li-
cet vna fe<5tione tantum vulnus infligatur gemina tamen illius facies eft , fimulat-
que forcipem relaxaueris,duafque habet lineas aequali quidem fpatio',atnon
modice diftantes,quas idcirco parallelas dicimus,quorumque ambitu parallelo-

grammon

- I

12 DE CVRTORVMCHIRVRGIA

gramrnon exa&e circumfcribitur . Quse plaga? aroplitudo feu magnitudo.quan-
tam vim,quale periculum infecontineatnemoeft,quinonnouerit,praecipue
cum non raro, & venulam quandam incidi,& partes fubiedtas denudari necefla-
rio contingat.Illud enim euitare,quocunque tandem velis modo,nequaquam li-
cet,cum quandoque membranam,quam obfibrascarneas,carnofamvocant*
editiores quaedam venulae perreptent , quas eandem cum cute, violentia experiri,
& ferro difcindi necefle eft . Sic vbi cutis, quas propaginem conftituit, iam incifa
fefe contraxerit,quod neceffitate quadam confequitur,tumea,qua?reliquum
ambit humerum in infignefpatium,latumquepanditurexquotandemomnes,
qua? fubftrata? funt , particulae in eonfpe&um prodeunt , & nullo tecta? velamine
penitus denudantur. Ex quo vulneris hiatiijquantasj&quammultasfuboriri
noxas accidat nemo certe iuerit inficias,& propter eiusinfolentiam,necnon
quod hinc aerpauloimmoderatioirrumpat. Etenimvtcunqueparteshaeprobe
muniantur, nunquam tamen eius generis tegumenta, natiuo, & congeneo tecto-
rio a?quipollent . Cum igitur ex vulneris amplitudine quo loco ingentia vafa na-
tura pofuit,caeterifque his annexis humorum confluxum ad afleclam partemcon-
citari pofle videamus , quare vt velut ab aka fpecula prouidentes, his calamitati-
bus occurramus,hoc periculum auertereconfiIiumeft,&adrnotispra?fidijshu-
morumimpetum quoadlicetcoercerc&omninointercIudere.Athorumnoea-
de atque fimplex riatura eftVna enim terrena eft,& ficca,aquea,& frigida altera :
alia quide validiflima,alia vero imbecilla.Ex fuperioribus fere funt la&uca, trifo-
lium, polygonum,auricula muris,lenticula paluftris,pfylliu, vmbilicus veneris,se
peruiuu,portulaca,oui liquor,& id generis permulta alia. Alterius ordinis eft om-
phaciu, folanu, rubus,capreoli vitiu^plantagcforbijCornijmefpilijCiconij^myrti
folia, eoruq; fru$us,rofaru capita,balauftia, fumach,acacia,bolus armena, nucesV
cuprefIi,gallaimmatura&muItaalia.Hisadiungiturgraecorumpofca,acetumni-
mirum,&aquameaproportionecontinensvtguftuiminimeinfuauisfit,quopa-
cto huius mixturas fymmetriam Galenus dcfiniuit. Ex hisigituromnibus,qu3epo-
tiora funt , & magis conueniant, in vfum fuum chirurgus feliget , quorum tamen
nos, & formulas perfcribemus, atque ea tradituri fumus,qua* familiaria nobis ef-
feconfueuerunt. Sed quandohifceauxilijs,quaueinparte,utiIiceat,priusdecer-
nere oportet . Atque vt a loco incipiamus, certe natura rei docet,ac velut digitis
commonftrat> in propinquo partis,qua fanguinis impetumexpe&amus.id gene-
ris praefidia circunponenda efle, &quamma'ximead fnpernam regionem . Ita
enim,quafi manuum compreflu,aut vinculo his quibufdam inie<5tis,preltabimus,
quo minus ab elatioribus parribus, ad fubiecta loca,& plagse vicina fanguis poflit
confluere,fed conftipatisquaefubiacent, vaforummeatibusrepellatur. £ft au-
tem locus hic vniuerfaarticulihumeriregiotam fupernacjuam infernainterior
atque exterior,quae & a capite,& a fubie&o illi thoraccquicquid fanguinistrans-
fertur , omne excipit , & ad caeteras brach/j partes demandat . Plurimum autem
nosfufpenfosteneat,illaqua?fubaxillisefthUmeri,regio,quitdudusquidamam-
pliflimi venarum atque arteriarum per thoracem fublati prorumpunt , quae hau-
ftum exipfis fontibus fanguiriem,pleno alueo fufcipiunt . Quare parti huic vnde
longe vehementior inundatfo ingruat maiori fedulitatecon-fulendum eft, quod
quamaptifIimefiet,fipilispriusprafcifis,iamdi(5tamregionemmedicamentisdi-
ligenter, & abfque intermiffione foueamus, Ca?terum negotio huic perficiundo
ea hora accommodata fuerit, qua? fub ipfam operis adminiftrationem cadit,dum
csetera, quae vfui futura funt,intereaadornantur:fiatqueid femihora? fpatioante.
Hoc munus alteri miniftrorum deferri poterit,vbivna cum artificedumreli-
quumapparatuminftruit,alter detinetur. Illa tamen adfitcautio,vtpoftbreue
temporis interuallum abiquemoraea renouemus,nepropter partis calorem vbi
ipfa quoque incaluerint,rninus praeftare valeant,quod ab ipfis expedamus. Sed
repellentium iftorum varia,& diuerfa genera funt alia quidem folida alia mollia,
alia tandem humida.Ex primo ordine tale quoddam fuerit . Recip. olei rofat.om-
phac. vnc. j. s. myrtini. vnc. 5. fangu. dracon. terra? figillata? an.vncj.boli armen

vnc.j.

LIBER SECVNDVS. u

vnc. j.camphora?. d.j.ceras albae.j.vj.Cotundantur qua?contundenda (unt fubtilif
lime , & cera cum oleo eliquetur ad lentum ignem,addantur pulueres,vbi parum
refrixerit&reficiantur fecundum artem .His maius,& refrigerandi,& aftringendi
robur addemus , (i ea aceto rofato abluerimus . Illiniatur ergo linteolum quod-
dam , & vniuerfa humeri regio circumquaque muniatur . Eadem ratione atque
hoc fub linimenti forma aptum fuerit . Recip. olei rofat. vnc.j.s.myrt.vnc.j.aceti
riigri acerrimi vnc 5. puluer. boli armen. vnc. j. agitentur omnia in mortario
plumbeo,quoufqueconfiftant,&obliniatur vndiquaque humeri articulus. Sed
fi magis arriferit, hoc vtique repellente vtemus. Recip. fucci plantag.femperuiui
folan.an. vnc. ij. aceti nigriaccrrimi, aq. ros. vel pedunculorum ros. plantag.an.
Vncj.s. Infundantur lintea in liquorem hunc, atque illis ac3ufrigentibus vniuerfus
articulus circumlatefoueatur.Si tamen ^ecocliopotiusconuenerir, eamtalipa-
c"to parare decet. Recip. fummach.fummir. rubi,myrtilI.gaIl.immatur.baIauftior.
ros.an.m.j.fiatdeco&ioinuinonigro auftero,quoufquetertia pars fuperfuerit,in-
fundantur lintea , & diclo iam modoapplicentur. His omnibus fic expofitis,quo-
rum opera vtilis efle videbatur ante operis aggreflum , nunc ad ea accedendum,
quorum animaduerfio in opere neceflaria eft. Sunt autem haec forceps atque cul-
tri,quorum cura ,dum mini(trialijsoccupationibusdetinentur,chirurgumtangit,
animaduertat igitur nunquid iHis defit,anacievaleant,ficcine,anfecusconue-
niant, eaque in la ncem pecuiiarem componat,ut cum vfus poftulauerit, ad ma-
nuseflequeam. £t oculisa?gri fubducat.Ideoque vel linteo, vel alia re quauis ea
obuelauerit.Plurimum vero intereft haec chirurgum ipfum curare,cum non poflit
non fieri vt negligentius ijs vel paratis vel collocatis nonleuesnoxasexmora
Vel agendi ineptia incurramus,cuius errati occafio vt & reliquorum , omnis poft-
modum in artificem, non in miniftros referri folet.Quapropter non tantum haec,
fed & reliqua omnia , quae ad hunc apparatum neceflaria funt, acriori diligentia
chirurgus , & fcrupulodus rimetur, num re&e adminiftrata (int,& fuis quaeque lo-
cisdifpofita, neinci(a iam propagine infigni cruciatu aegri, & malo vulneris,fua-
que ipfius medici ignominia, & dedecore , moram quandam interponi , & opus
prorogare necelTe fit.Vt enim non fatis eft agricolas furculu fecernerei, & ad alte-
rius arboris truncum deligare,fed id quomodo,& quibus fiat priufquam opus ag-
grediantur,diligenter rationem habere:fic boni artificis fuerit non folum videre,
Vt re&e cutim delineet , verum etiam qua ratione iam delineatum deliget,eique
medelam adhibeat, omni ftudio, & attentione circumfpicere. Atque haec abfolu-
toopere peragenda funt,quorum tamen rationem pia?meditatam,& apparatum
inftru&umhaberedeeet. Hicomnisinhisfequentibusvertitur . Primum vtlin-
teum adfit,quod in vulnus immittitur.Secundo,vt ftuppas in promptu habeamus,
quibus ipfam plagarn , & partes circumiacentes muniamus . Deinde vt medica-
mcnti , quo ftuppae imbuantur adfit copia . Poftea vt latum linteolum fuppeditet,
quod fuper ftuppis impofitum vulnus ipfum contegat. Tandem vero faicia opus
cft,vt ftuppas eas obuoluamus , & vulnus deligemus . Sed qua? (it omnium horum
neceflitas , iam paucis demonftrabimus . Atque primum linteum quoddamintra
cutim,& fubiacentes ei partes immittere necelTarium eft,ut illius interpofitu a mu-
fculis fubredis iam incifacutis dirimatur,nec femel dirempta cumillisdenuo
coalefcat.Etenim confilium eft cutim a brachio educere,atqueeatenus efforma-
re,vtcurtispartibus, quas infitione reparandae funt,fufhciat,quadecaufaliberam
ca,& nullatenus cum caeterisconiun&am efle decet. Accedit tamen ex hoc linteo,at
que exabundanti, alia qua?dam , & non contemnenda vtilitas, quod eidem me-
dicamenta illiniantur , quibus, & fiftendi, & repellendi fanguinis non ignaua fa-
culras ineft.Obferuandum vero eft, vt linteum illud eam,quam par eft,& latitudi-
nem,&16gitudinem obtineat. Etenim fi vel amplitudine defecerit, velexceflerit,
& extrema complicari necefle fit,alterum quidem inutileerit,cumparteseas,
quas difparatas efle preftiterit, rurfus coniungi contingat,moleftum vero alterum
quodnonleuesexdiftentionedolores patianturaegri. Quareexvulneris ampli-
tucjinedefunaenda menfuralintei eft ,atque idpraeftandum , ne quadantenus vel

Bb anguftius

i4 I>E CVRTORVM CHIRVRGIA

anguftius vellatius(]C,fedvtinrcrextremospIagSangulosimpofiturn3equequ^

dret. Quo in cafu quamplurima iintea admanushabere,nonabsrefuerit,ut:

quod>magis conuenerit , id operi noftro adhibearnus, & pra?cipue cum incertuffi

fit,quanta fieri debeatcunsipfiusdelineatio.Non fecusetiameonduxeritj&lon-

gum fatis,& prolixum eiTeIinteum,adeo vt ferehumeri cfafiitiem exe^quet. Minus

enim perieuli eft > ne forfan elabatur. Sic eiufdem opera licet vti ,dum alia linteaL

atque periimiliamu!totieshuctraijcereoportet5quodfuolocodocebimus.Opus

pranerea eft linamentis ftuppeis,quibus Vulnus ipfummuniamusralijsquideffi

amplis., & proiixis, alijs vero breuibus, & exlguis, omnibus tamen forma orbicu-

lari , & lateribus hinc inde paulo compreilis, Qua? igitur maiufcula fucrint, qua-

tuor numero ad minimum adfint* latirudine trium digitoru, & fex vel feptcm lon-

gitudine.Crafiitie vero non excedant,Grauat enim inepta mole, dum, & liquore

medicaminis, & fanguiiie :, qui affluxerat* abforpto tui gefcunt, & quod peius eft,

vbi femel incaluerint '$ dcnuo partes incendurtt. Minora lata fint binos digitos,&

ternos prolixa.HaVc omnia importere,& plagam probe munire conuenit. Verun-

tamen non erit incommodum, fi plura,ac diximus,linamenta conficiamus .-

Etenim ea pra?ftat fupereffe potius, quam deficere. Operae etiampreciumeft

aliudabiilofupenorehaberelinteum,qnodimpofitumlinamentaconflringat,&

vulneri fubfidium afifef at. Sit vero liberalius educTum, iatum,atque fatis longum,

ordine dupiici * vt humerum inuoluat, & vniuerfum vulneris ambitum, fic,quo fu-

prainfraqueemineat,&plagamamplitudineexcedau Ha?c omnia irnbuentur

ouorum albis,qua?uafequodam pecuiiari obnixiusconcutiantur,additisfuperin-

deaquarofarumuquoadfurTecerit,& portionequadamfanguinisdraconiscum

terra figillata> omnibus inuicempermifti$,&probeagitatis* Tandem uero fa-

fciam paraf e decet,fubftantia tenuem,& fibi ipfi a capite vfque ad eandem maxi-

me sequalem, latam ternos digitos, & quatuor potiflimum cubitos longam . Non

enim ualidius compfimereplagamnecefleeft, neclaxamdcligationemfacere,

cum vtrumque incommodum fit. Quare rem ita moderabimur , ut id q <f ab arcTio

redeligatione recedit , uoluminibus orbiumrefarciatur,&necdefitquicquaroi

quirt fafcia toties implexa fat bene cornprehendatur . Sic neque anguftus fit,ne-

quelatioriquam preTcripfimus; Horum alterum ineptum eft,cumparteseas

nequeamus conf tringere , alterum vero cum moleftia contuncTum eft , quod quae

ftri dior fueritjin feipfum refidens, conglobetunfuaque tenuitate,& corporis in-

a^qualitate partes fubiccTas , ac fi laqueis cogantur ,. angat fummopcre , & dolori-

bus excruciet . EIigendaitaquefueriteafafcia^quantitas,qUa:admediocritateni

iam dicTarn accedat , nec quicquam , quod uel uobis uel a?gro detrimento fit , fe-

cum afferat . Hanc minime aridam fed madidafn pofca eirciimponi brachio

neceiTe eft. Sic emollitacircumducetuf lenius,&medicamenti,quodfanguineni

inhibere poteft, vicem fupplebit . Omnia autem fingillatim, & peculiariloco de-

cet ftatuere, vtilicoatquefedio/actafit, ad martus efTe polTint, necvlla iitin ar-

tifice remorandi occafioi Etenim odiofum eft, fiquid agatur negligentius,&

incufandum i fi quiserror irrepferit3quem declinare poteras.-omniaautemlo-

co fuo atquefnbdoinecnoncumordine prodignitateadminiftraffeidtandem

laudandum eft

CAPVT

LIBER SECVNDVS. I5

C A P V T Q_V A R T V M.

Quo patto cutaneapropago delineandafit .

Actenvs di&um eft de ijs omnibus , qua? pro delineanda cutis
propagine,atque vniuerfo id generis negotio fecundum ratio-
neperficiendo,exvrueflevidebantur,prascipuedechirurgicoiL
lo apparatu,quemoperisnaturacxpofcebat. Nuncvltrapedem
promouereconuenit,& recledeclararein quibus nam propaginis
delineanda? ratio confiftat,& quo pacl:oilIamtuto,iucunde,&
cum celeritate perficiamus. Qua in re illud nobis experientia , & longo vfu edo-
&os!certepra?fariIicet, fpem nobisforefirmiffimam, vcartisipfiusfinem confe-
quamuromninoindubiam atqueidclariffimo laudis pra?conio,eximioquelabo-
ris noftri praemio . In hac enim cutis propaginis delineatione fumma artis noftra:
cofiftit,& illi ipfi quafi f undamentis rite iaclis totius operis fabrica innititur. Quam
obrem maximacurainuigilareoportet,& fumma animicontenrioneenitijUtcun
C^aquaeperagenda funtiufte,&velutad Polycleti regulam perficiantur.Neque
enim turpius quicquam , & contemptibilius poffit contingere , quam in ipfo artis
veftibulo impingere , & circa limen, quacunque occafione id fieret, indecore la-
bi . Cogitetitaque fecum chirurgus uelim hoc fibi etfe propofitum , hunc fcopum
praefigi quod nunccutaneam propaginemfeucutaneumtraducem, principium,
& bafim totius operis delinearevelir,cuiusquantitatemdefinireomninoincer-
tum eft atque anceps,& quam conieclurafoIumeaquevtpIurimumfallaci,&
multiplici inueftigemus. Quamobrem ne hac in parte diligentia eius quoquo pa-
Cto defideretur, prudenter circumfpiciet omnes illas conditiones, quas fupra
enarrauimus, & curiofe contemplabitur cutis brachica? Iaxitatem,craffitiem,eius
fbliditatem,tenuitate m atque alia quaein examen reuocandafunt. Ab hacconfi-
deratione, quam exadius inftituerir,intrepide opus, ac hilari prorfus animo uirili-
ter aggrediatur- Principio a?grum lecluIocomponat,omnefqueproculoffenfas
femoueatjCum a?groiniquas, tum chirurgo ineptas. Moxillos,quifibiminiftratu-
ri funt , & quorum fubfidio , dum opus adminiftret, indigeat fuo qua?queloco, &
ordine difponat. Aeger itaque fupinus inmarginele&uliexterioridecumbat.
Hunclocum commutare licebit, uel pro cubilis,uel pro brachij diflecandi inftitu-
to,dummodolucis,qua?commodaeifedebet,ratioufquequaqueconftet.Siccol-
locabitur ad manusipfi chirurgo, & miniftris,dum opus adminiftraturi funt. Bra-
chium,quodpropaginemcommodet,denudeturuniuerfum,uelmanicaindufio
prius detrada , uel ipfa difcifla, ut fe<5tioni,& qua? ulterius inftituenda eft curatio-
nipromptepateat.Miniftri locisaequis ftatuantur. Ha?c minifterij ratiodecernet.
Atque prior ad a?gri uerticem , ex partefupernaleduli,fecundumartificisdex-
trum latus refideat . Hic ulnam a?groti dextra fuftentet ( quoniam cum firmior fit,
idopuscommodius pra?ftiterit, ) lasua uero,ubi luminis occafio fiat,id opportuno
adminiftret,autfiminus,Iiberam eam,adalia,qua?peragenda fefeofferent, prom
ptam habeat. Alterius officium eft cutim attollere, fufpedendo, forcipem adigcre,
chirurgoauxiliari,mox&forcipemfufpedere,dumfecl:ionemartifexadminiftratf
& patrato iam opere,laxatam remouere. Atque is,iuxta finiftru chirurgi latus affi-
debitjaut e contra,fi quodex oppofito eft,brachium incidendum fuerit- Ita enim
uterque illorum, ex lociopportunitatcmunia fua promptius implerepoterunt,&
nutus chirurgi , quofcunque etiam obferuare , quod fane illis acerrima diligentia
faciendumeft, cum multadumopusperagitur, occurrant, qua? nutufaltem non
uoceindicanda funt. Etenim oba?grum confulto uerbis oportet parcere. Interim
chirurgus reiecto importuno manicarumdefluxu,quoexpeditiorfitadopus,&
ulnis parumper denudatis , ad a?grum proxime accedat , ac omnino ftans ; ut qua-
cunoue occafione, quocumquelibucrit, fefe poffitconijcere,operifcirietaccin~
gat. Primum autem cutira adanticamhumeriregionem,&aquapropaginem

B b 2 mutuari

i<5 DE CV.RTQRVM CHIRVRGIA

tnutuari decet, Ienitermanucontrecl:et,illamatCQlIat, rurfus diraittat,itidemquc
cleuet, denuo remittat vt hac leni contreclatione a fubieclis partibus , quanto po,
terit, fuauiusdiuel!atur,&afIiduaidgenerisrufpendendi,bIandaquemeditatio-
ne emollita, facilius poftmodum obediat,cum illam diiTecaturijComprehefam for
cipe omnino fufpendimus. Efto tamen ea cautio,vt moderatione quadam fingu-
laperagantur,neinfe(liori motuduriorique, quam par fit , contre&atione partes
esecalorem concipiant,& noxas incurratcumfecnonefa&ainvulnushumores
impetuofius delabantur. Nam in propinquofuntvafavenarum,&arteriarum
ampliffima . Libranda itaque fuerit cutis contre$atio,ne pars illius acerbitate ca-
Jamitatem quandam pofthac fubeat.Cum autem omnia eius rci gratia fiant,vt tra,
ducisfymmetriam^quamagnitudinenempefuturusfit^rec^epercipiamusjllam
propterea chirurgum , vbifingulaattentecircumfpexerit, fi vfuacexperientia fi>
erit edoelus atramento defignaffe fuperuacaneum forfam exiftit ( nifi talis fit , qut
nouiter ad opus , & prius intentatum acceiferit) fed probe animo comprehen fam,
vbicutemjquantumresipfaindicabit/ufpenderitjhancfuftinendamtradetadle-
uam miniftro,ftatimque utraque manu forcipem apprehendet, & intra miniftri
manus in traducem demittet . Si tameninterimapra?fcriptaquantitatealiquid
decefTerit,id attraclum attollet , & animaduerfaex partevtraque, num recle fefe
habeant omnia, iam forcipem conftringet, ferreoque annulo ftrmabitj. Hanc rur-
fusminiftro,qui exfiniftris eft,fuftinendatB pr?beat,atquefic fedionisconfilium
lneat. Protinus itaque dextra manu culteliumarripienseundempun&imintra
lineam forcipis adigat, atque moderata quadam violentia , & fa&o fe&ionis ini-
tio,vbi fere centrum eft eiufdem linea?,inde cultrum in affidentia latera propellat,
non tamen praecipitanter, fed fenfim vfquein forcipis angulos, modo illud com?
modu videbitur . Seclione fic p@racla,quod primum artis veftigium,ac velut vni*
uerfi operis rudimentum eft , cultroque depofito , vel miniftrorum alter ius mani-
bus excepto per iamhiantiscutisfpaciafiueftylofpecillifiuebafiorbicularilin*
teolumimmittereconetur.Hocutfumminiftretur,quiadfiniftrasefl,miniftroin4.
cumbit. llle ex tantalinteolorum uarietate, id quodcommodiuseft, fecernat,&
fubducta eius quantitate ad forcipis lineam iuxtaponat. VbihoctranfmifTum
fuerit fi qua in parte corrugari comingat exade complanandum eft,ac per vniuer
fam fpatij amplitudinem diftendendum ea cautione, vt a?quis partibus vtrimque
ex forcipe dependeat . Namq uc laxata forcipe, quod mox futurum eft intra vlne-
risfpacia conrinebitur,nec,quod ob ina?quaJitatemhaud difficulter euenit, lubri-
cum elabetur.Iorcipem poftha?c artifex laxet,fublato annulo,quo manubria con-
iungebatur, & laxatum miniftro,ad laeuam fufpendendam fuauiter committat,ili-
coque dextram manum fubijciat humero fupino ex parteinterna,&brachium
parumpereleuet, utcurationi, quaeftaum adhibendaeftlocus noninique pateat.
Eodem pa&o,& intra t orcipis latera quod laxata? illius,& hiantis interuallum eft,
finiftram plaga? imponet , digitifque expanfis linteolum utrinque com prehendet,
quod adhuc linearibus forcipis diuifionibusinieclumeft, Sicenimnoninepte
cauet , ut dum fubducat forcipem minifter , quod ftatim pra?ftare debet , fimul ac
vulneri manum applicui0"echirurgumfenferit,linteolumvnaeuellatur. Quod
quam ignom jniofum fit in ipfo artis limine, & quam diinculter,quantaq ue mol e-
ftia reponilinteumpoflTit, nemini credo non apertum eft . Hisperadisiampar-
tes medici fuerint, propaginemcomponere,atquea?quali fituslibramento fta-
bilire. Vocamus autem propaginem eam,qu£e iam a fubftratis mufculis eft auulfa
cutis,& quae interna fuperficieatqueexterna,necnonvtrinquefeclionislateri-
buscircumfcribitur . Haec quandoque,ijs de caufis,quae infra a nobis dicentur,re-
deunte infefecute,atque conuerfis intro extremisplagaHabijsimportunacon-
globatione turgere confueuit. Expediet igitur fpecillo leniter fubiecto vel inter in
manu anguftias illas explanare, & re<5tecomponere,ut fecundum omnes eius par
tes aequaliter propago extendatur , atque quamprimum , quod curae fupereft , illi
incumbere.Omnis quippe mora infignes noxas accerfere uidetur. Quare ftuppas
paratas iam cafquebreuioresinteriori vlneri fubijcietmcdicus , & extra alias ap-

ponet,

LIBER SECVN D VS. 17

ponet,hiique fuperne maiores infternet,qui fubfidio fint breuiufculis eafque non
incommode tutentur. Cum autem linamenta maiora, quaruor numcro efle
ad minimumdeberediximus>utearitedifponantur,uulneribinaini;ciatutrim-
que fingula, itidemque alia duoutriquefini. Vbidemumuulnusintegrumhoc
pa&o cornmunierit , tunc linteolum illud latum,conduplicatumque infternat , in
communem omnium cuftodiam, & utaptius plaga deligari poflit.Sed hoc fafcia-
rum circumiedu fedulus artifex prarftiterit. Fafciam itaque manu dextra arri^
piens,& initium eiusexplicans, eandem fuperiorirraducis parti, qua Iata eft,ex
2equoredamadmoueat,principiumfiniftreepolliceinterimcomprehendat, mox
reliquam promoueat,& per inferna ad latus internum circumducat,ut circumdu-
cl:aadinitiumfuumdenuoreccurrat.Hocpra»tergreiTobrachiumleniterconftrin
gatnouafquecircumdudionesmoliatur,quastotiesrepeterenece[rumeft,&fen-
iimuerfusinfernauinciendodcfcenderequoufqueuniuerfapropago,&linteum
jllud latum , quod fuper iniedum eft , a»quali , & a principio ufque ad finem con-
fentiente orbium implexu penirus contegatur. Dabit uero operam medicus, ne ad
akerumextremorum,qu3B uel in arcliore conftrielione, uelinfolutiorelaxitate
collocanturjimprudenterinclinet^fedquodmoderatumeft.tcneaL&fafciaseas
conftringendo laxetjaxandouerdconftringat. AIterumenimiifecerit,necar-
dioriuinculopartesmunierit,& promptiusfanguinemaffluere, & medicamen-
ta dilabi fentiet . Si uero alterum eligat non abeft quin partes eas, quas uehemen-
riuscoegit,imbecillasreddatinfitumquecuticaloremftranguiet. Hincfitutfen-
fim traduxdcficiat,& cum omnis fuppeditandialimentiuiainterclufa fir,quampri«
mumemoriatur.Prarterea cum aliquosdoloresdeiigatioftrictiorinferar.non po-
teft non affluxum humorum ciere,& quae una propaginis pernicies eft,inflam ma-
tionibus, eryfipelatibus,alijfque tumoribusanfamdare. Quarcnequidnimis
agat,uidebitartifex,cantufque euitabit,quod arti fue^&expe&ationi non refpon-
deat , fi exceilus eius , quos paulo fupr a addiximus in deligando fugerit , fed me-
diocritatem , qua nimlcommodiusnihilaptiusjnoperandoample&atur. Mox
fafciam quam definit,ad digitiamplitudinem ad interiora conuertat,lini funiculQ
terquateruetraiiciat,&moderateconftricl:umnodisirretiat.Itaenimfafciamex-
plicatum iri longe metusaberit. Atqueadminiftrationisquideminpropagine
delineanda,quod prima hac feelione molimur,talis maxime ratio eft. Sed alia ad
huc artificem cura manet,qua? eftuttambrachiumquamsegrumipfumadquie-
tem fecuram,& ab moleftijs uacuam componat. Huic fitus qui commodior fit,nul-
lus eflfe poteft, quam qui eft figura? mediaj:uti,& brachio eundem in modum recli-
nato . Haec tamen animaduertat uelim,ut humero parumper fubfidente,ulna cle-
menter aflurgat,& asquali moderantiaextrema manus ipfi ulna? emineat . Primus
cnimilledecubitusatqueaequalismoleftuseft. Quadecaufa,&puluilIorumra-
tionem habendam efle decreuimus,atque eos in caeterorum penu retulimus . Ita-
quedumpuluinariachirurguscomponit,miniftriambopatientismanumfirmi-
ter fuftineant. Horum ille qui fuperior eft,&ad dextras chirurgo aflidet,finiftram
fuam ad cauum , quod fub axillis eft , dextram uero ad ulna? articulum inijciat : ille
uero dextra manu cubitum firmet,&la?uacorpus comprehendat. Hoc paclo ,
utrimqueualentiuscontinebuntbrachium,miniftriatqueidimmotumplane,&
ftabile quieti dabunt,quoda principijs maximoperedeiideramus obfanguinis
praecipue ad affe&a loca , proruentis impetum.Quibus fic difpofitis ipfe brachium
chirurgus reclinet,miniftris opitulatibus,&in fecuram,opportunamquefiguram,
qualis nempe media eft,blande componar,ac protemporisannicoeliueftatu
vel linteis uel parmis obuelet. Sic,& minime fe mouere,ipfum a?grum intereft ne
vel ieuiflimo quidem momento brachij quies interpelletur , & humores qui tunc
commotiajftuant,uehementiusipfemotusconcitet.Neceflariaitaquefueritnon
tambrachij,quam totiuscorporisquies,atqueea quam curiofiffima,& abfolutif-
fima . Non tamen ha?c aeque fuffecerint nifi , & folliciti fimus, quemadmodum,&
humores inhibere, & eorum impetum fuftinere oporteat. Etenim neque leuis illa
atquemitisconrreclatio,nonlaxiordeligatio,nonbrachij fuftentacula,non iilius

Bb 3 quam-

Hipp. de ulc.
tcx. 2. & de
uulner. cap.
tex. 23.

is DE CVRTORVM CHIRVRGIA

quamfuauiffimareclinatio, non quiesipfa>totiuscorporistantum pofTunt,utnos
omni metu folutos,&periculo vacuos penitus relinquant.Itaque vulnerati hume-
ri regionem vniuerfam , ac prgfertim eam, qua? ad alas conuertitur , refrigeranti-
bus ac repellentibus praefidijs vnius hora? velaIteriusfpatio,frequentiusfac-ta
perfufione, uel per miniftros vel aflidentium aliquo defendere,& communire ten
tabimus. Ex quorum cenfu pofca fuerit, quantitate liberaliore parata,& ad ma-
nus pofita, quo praefidij genere,uelut promptiflimoomnium atque valentiflimo,
quafcunque etiamfanguinisfluxiones,atquefaneimpetuofifrimas,quamfelici
fuccefltuam longo ufu edocli,iugiter fifti,& compefci dicimus .

C A P V T Q_V I N T V M.

Curatio cutis propagms iam delineata .

Am uerofequitur,ut cutisdelineata^cumprimumalbuminafu-
blara fuerinc, curationem inftituamus, &,qua? ab a?grotointerim
uiclus ratio curiofe obferuanda fit, ufque dum inflammationis
metusrefrixerit,paucisproponamus. Vermuriraquevulnerata?
partis curatio, primo in fuppurationeinterimufunon negleclo
repellentium . Cum enim perpetuo humoresaffluant,atqueadeo
languente membro iugiter congerantur, chirurgi potiora debent efle confi-
lia, ut quicquid affiduo colligatur , fuppurantibus difcutiatur: quod uero aliunde
conuenire poreft,repelIentibus abigatur . Ita enim prompte fanitati pars reftitue-
tur, atquecinffimejnterimnonotiantcnatura, fedmuniafuafedulocomplente.
Quodinnuebat Hippocrates,dum ulcus quamciffime fuppuratum tutiflimum
reddi ait ab inflammatione,cito detergi,& carne repleri.Cum autem ea,qua?pus
ducunt, medicamenta non uniufmodi led uaria, & multiplicia fint, ac pro tempo-
ris ratione diuerfimode ufurpanda, itaque ea fubijciemus, qua? & frigidioribus,&
calidioribus an ni partibus , quandocunque eorum interuenerit occafio, aptiffima
fuerint,&citraincommodumautnox#metumredeu{urpariqueant. Exufiiigi-
tur erit inter omnia , atque f ub ueris exitum , quin per uniuerfi aeftatis decurfum ,
quodoleumdulcecommune,&exoliuisexaclematuratisconficifolet,adh2ecce-
ram puri{Iima,ac terebinthina; fincerae liquorem continet,a?quis omnino portio-
nibus. Hsc enim pus uehementer promouet, ac nobis famiiiare eft . Huic proxi-
mumeft, quod in gratiamopulentorumpararipoteritcuiushoceftexemplum.
Recip. terebinthinae lotae ex rofacea. unc. 5. olei rof. compof.unc.j. Addatur cerae
albiffimas,quod par fuerit his omnibus excipiendis, &exarteconficianturun-
guentum . Tempore uero frigidiori cum ad interna calor fefe receperit, ualentio-
ribus multo prafidijs agendum eft . His utemur fub autumni exitum , ac per hye-
mis totius progreffum , ufque ad ueris initia , quae quid cum bruma commune ha-
bent, necomnesfrigoris iniurias exuerunt. Eftautem talequoddam. Recip.
olei communis uncviiij.cera? purae vncij.colophonia?, picis naualis, fagapeni an.
vnc j.maftiches,thuris galbani,terebinthina5 an.vnc.5.ubioleumcumceraad
ignem probeliquata fuerint , inijciatur colophonia primum , deinde pix naualis,
fagapenum, terebinthina,mox,& reliqua,& refrigerata recondantur . Profuerit
uero,& ifthuc Recip.ceras alb#,refina?,pini,fceui uaccini,picis naualis,terebinthi-
nae, thuris, myrrhae an. vnc.5 .Mifce , & in puluerem, quse conuenit, reda6hs,cum
oleo q. 5 .vnguentum ex arte refice.Sub hsec medicamentis repellentibus ufus eft,
quascum exterioribus duntaxat plaga%ijs, quae pus mouent , intro reconditis, ad-
hibeantur,atque adeo fupernae humeriregionirldeomedicamentorum fuppu-
rantium,priufquam ad ea defcendamus , rationem tradere, & quomodo admini-
ftranda finr, dicere fatius effe exiftimauimus . Sequenti igitur die uel poftridie, aut
ubiomnishaemorrhagi2emetusdeferbuerit,acmatutinotempore>qd' naturafua
opus leuiflimum eft albumina fummoueantur , & quam blande,ne , fi qui venulae

cuiufpiam

LIBER SECVNDVS. i9

cuiufpiamramulusiam anteIa?fusfuerit,eo refricato demum fanguis erumpac . In
quam rem opportunu fuerit parauifle goffipium, uftulatum prius,& ufu expofcen-
te,applicui(reuulneri.Confuletautemmedicus,utIeni(Iima{itha?coperatiofili-
namenta^aridaiamj&quaepraeficcitateadhaerentcontumaciu^perfundendojin-
terim emolliantur.Promptius enim euellentur,fi perfufa madeat,& nulla fubinde
aut motus afperitate,aut doloris moleftia,uulnusfuauiterdetegetur. Vtiliseft
po(caquam(upradefcripfimus,&moxoIeumrof exomphacijs. Ha?cnonnun-
quam commi(ceri poterunt atqueappIicariuelfrigida,uelienicaIoretepentia,
dummodo auttemporisautaliorum,qua?in quauisa&ionemedicaconfideran-
da (unt rationem penitus non negligamus. Etenim ubi modicum incaluerint , fa-

ciiiusfefemedicaminain(inuat,&feiicius,&benignaqualitatismoderantiaidq4'
cupimuspr^ftari poOfe efficiunt.Caueatuero chirurgus fumma caioris vim,nefan
guis uehernetia illius exftimulatus,denuo erupat.Pi udenter itaque hec animaduer
ti(feopusfuerit,nedummole(tiasquaidamatqueexiguas,quisIeuarecupiat}illas
potiusadaugeat,quinfceuioribusaccerfitis,peffimoadmodumexemplocondu»
plicet. Minirtriitaqueutnnqueanldeant, quorumakerpeluimcontineat,uteo,
quaeauulnere femouenda funt excipiantur, alter ueroiiquorem habeat, qui
ftuppis emolliendisconueniat. Interimfafdaamouendaeft,&quantafIeri po-
teritlenitate,ut fi minus, brachiumatque asgrum non angamus. In quam rem ma-
gisex ufufuerit,ada&a forcipeuniueriim difcindere, non quidem fimul omnibus
eiusgyrisinci(is,(namque,&hocinconuenienseft.)(edmebratim(ingulis,atque
potiusad partemexternambrachij quam internamSicenim nequemotupartes
easconcutiemus,nequepropeaccedemusaduafaiIJabrachijquaminfignia,quae
nullatenus comraclari non incommodum eft. Vbi autem fafciarum orbes ficcitate
rigeant,aut fanguine imbibitoinduruerint,miniftri partesfucrint,illosliquore
perfondere,&abakodeftiliandoirrigare. Etenimhocpaclo,&feIiciushumo-
remabforbent, &opificismanui attrahentisfacilius obfequuntur.Tumueroil-
ios fpecillo attoiiere,uel diginsleniterconnexosdiftrahere,&inpeIuimdecet
conijcercatque mox ubi rite denudatum fuerit vulnus,id candido linteo,& tepen
ticontegere,dumfe(eoperireliquoipfechirurgusaccingit.Huiusinitiumfuerit,
ti teuulnere , quod impofitum eft,Iinteum illud educat,& aliud,cuimedicamenta>
fuppuran tia , il iita fint , fubfticuat, & uulneri inijciat . Hic nobis monendi funt chi-
rurgi,quonam pa«5to moleftijs parcant«egrorum,& quomodo labore quam tcedij
pleniffimo fefe exoluant . Cenlemus enim abhumanitatis officio abeflefi eaqusB
artem condecorent,& tam patientes quam medicos iuuent,non honefto confilio
occultauerimus.Nouerint itaque artifices illud linteum,quod adhuc uulneri inhas-
ret,haudquaquam eximendum e(fe,nifi ea obferuata lege,ut nouum iilud atque re
cens, dum haec educimus, una eademque opera introducatur . Atque hoc praece-
ptum perpetuum efto . Quo alioquin neglecto,peflime a*grotus torquebitur, dum
edu(5toprimo,adfubftantiammufculorum,quapropagodelineataeft,ha5Ctela(e-
feapplicuerit, & quo minus unoimpetu imponatur, atque quam facillime, in in-
troducendo,moram fecerit. Quare ut non modo ea, qua? iam dicta funt,euitemus,
fed &alia incommoda , quam grauiflima , fcilicet nouas inflammationes , & fan-
guinis eruptiones ideo linteoli talem impofitionem moliriconuenit . Partem lin-
teoli,quod adhuc iniect-um eft,& extra uulnus pendentem,e regione brachij exte-
riori chirurgus attoliat,ad nouum iinteum oras illius a»qualiter applicet,& lini fu-
nicuIoutraqueconfuat.Suturamfimplicem,&lineareme(TepraErtiteritpofterio-
ribus haudquaquam replicatis, neconiutimolesiiquidemduplex fit, ipium uul-
nusexafperet.Moxuero ubi dextra linteumuetusarripuerit,intrinfecam eius par-
tem(ubleuet,&fublatamaduulnerisaItitudinempromoueat,(^fimqueindede-
trahet: nec detrahendo ce(Tabit,quam illo eieclo hoc nouum intra uulneris hiatus
diducat.Sub eo miniftrorum alter uetus praecidet, & in patinam ad alia proijciet .
Sedfiquandoqueintrouertanturmargines,tumcutispropaginemexplicctmedi
cus,&fpecillo,quamfieripoterit,blandiflimecomponat,modicequeterebinthi-
nam inftillet, uel fimplicem uel cum rofaceo permixtam,linamenta undi quaque
addatfuppurantibusoblita>&IatalinteoIa,quaerepelIentibusmadeant, tepida

imponat.

so DE CVRTORVM CHIRVRGIA

imponat.Tandem ueroea moderantia,quapra?fcriptum fuitfafcsjscun&aum**
ciat, ac media brachium figura , non inepte collocabit. Nihil autem aut perquam
exiguum ab ijs,qua» fupra dictauimus hcecmedicamenta repellentia different.Sed
liceat nobis in gratiam eorum , qui nouiter ad a&ionem accedunt , nec fingula in
numerato habent, qua?dam prsefidia fubijcere,nobis certe familiaria . Tum vero
idobferuabimus,utleniorapropagini,uehementiorauerofuperiorihumeriarti-
culo, quo vniuerfa omoplatarum regio circumfcribitur,nec nonadaxillcecaua
applicemus .Suntenimduoloca,undefanguinem arcere, & retropeliereconue-
nit.Ad propagine ha?c opportuna fuerint. Recip.olei rof omphacolei ros.comp.
an.vncj.Mifce.VelRecip.oIeirofcomp.myrt.an.vnc.j.mifce. Hislicebit, &per
£de fingulis uti , parumper calentibus , & imbuto iinteolo propaginem undiqua-
quam irrigare.Pro humero conducet oleum omphacinum cum myrteo ^quis por
tionibus , & linimentum hoc pacto confeclum . Recip. fandal.rub.gran. myrt.ro£
rub.an.3. ^.vnguenti rof. mef. vncj.s. rediganturintenuiffirnumpollinem fan-
dalumyrtij&rofaejpareturqueexartflinimentum.Hisomnibusnonnihilroboris
addemus,fi uafe plumbeo, infufa oleirof.comp.parteplumbeaque pila ea agita-
uerimus. Hoc demum perungenda eft,qua?circa humerum eft,uniuerfaregio,&
fanguiniscompreffioniftudendum . Scdinrereftetiamsegris, quiconUcniat, ui-
cluminftituere, ubi, &.ad affe&um,adannitcmpus,ad regionem, ad anatem, ad
fexum , ad habitum corporis, praecipue veroad uires, & qua? al tera natura eftad
confuetudinem confilia dirigere oportet . In primis autem parfimonia? incumbe-
re,quantum pre uiribuslicuerit,ne fuccorum mole adaucla,in affeclam regionem
fanguis procumbat. Atque id praeceptum in quartum diem autultra obferuare
decet,quoufque nimirum omnis a^ftus humoris conciderit.Interim qualitas cibo-
rum ea feligenda eft , qua? cum fupra enarratis a nobis pugnet , nempe panis elo-
tuscumunciavna, ueluna, &dimidialaclisamygdalarum.lna?ftatelac fem.me-
lonumautper.feautcumpanelotoexhibeatur.-uelfuccusoryzaehordeiuelcucur-
bita?fercula.Vinoualedicendum eftomnino .Eiusuicem fupplebit aquahordei
cumfaccharo,additoaiiquatulouirigranat.uelfubdulcis,uelaufteri.Pra?ftabitJ&
propinare aqua oxalidis, a*ftibus medijs uel endiuie,atque ijs diplomate edu&is.
Ha?c uel abfque aliorum permiftione erunt utilia, uel poterunt affundi. Zulapium
uiolat.aut fyr.ex citrifucco,autoxifaccar.autgranator.uinum . Semina melonum
faccharo inducta poterunt dari ad cochlearia noftratia duo,ftatim a prandio.Haec
ipfa ccena paulo largius fit.Hoc dieta? inftitutum ad quartam ufque ftudiose eger
colet . Ea tranfacla fi pauld langueant uires capi iunioris aut pulli iufculo alimen-
taincoquantur,fitamen uentres eorum autoxaiide auteiusfemineatquefimul
plantaginis prius infarciantur . Idem iufculum , fi percolatum fit, pro potu fubfti-
tuatur. Licet & quandoque pulli momentum cibis addere, atque id uel malorum
citriorum fucco uel granatorum confpergere.Septimoiam tranfacto ubinulla de
fanguinisaffluxuprsetereafufpicio afruerit,tum liberalius cibum offerre decet.
Non tamen omne uinum ex ufu effe uidetur,fed tenue, candidum quod oAvyo qofov
Gra?ci uocant ad primos dies,& prsecipue seftiuo tempore.Omnibus enim incom-
modis omnis anfa praecidenda eft , quod uel leuiffimo quouis irriramento humo-
res concitari non fit impoffibile.His igitur primam poft perfe&am paulo ante dc
lineationem propaginis curationem defcripfiffe fufriciat.

CAPVT

LIBER SECVNDVS, Zl

C A P V T SEXTVM.

Medela quorundam jymptomatum , qm cuti iam delineata ad-

uenire Jolent .

| E d mox fubiungere expedit,quamam fymptomata ubi iam pro-
pago delineata fit,accedere confueuerint(nonenimadeoim-
munis ab incommodis penitus ha?c operatio eft, ) & quanam ra-
tione illis occurrere conueniat . Sunt autem tria fere nimirum,
internecio , feu corruptio,ac ut aiunt mortificatio alicuius orae
cutancitraducis, eiufdem inflammaticac circumfitarum par-
tium,atquetandemfanguinisimpetuofaproiufio.Horumquidemfingulapraua
funt,non tamen a?que exitjalia.Etenim uehemens malum eft,fi traducis labia cor-
ruptio qua?dam inuaferit,atque perniciofam,cum intraimtiafuafubfifterene*
queat,fed ferpendo lacius,uicinaspartes inuadat,& fi quidem negligentior fuerit
medicus,totum traducem depafcendo tamen abfumat. Quare circumfpeclus hac
jn parte medicus effe deber, & omnes ingenij neruos intendere, ut huic perniciei,
(i quidem poflibilefuerit, nuIlamoccafionempra?beat,autfiquidemeuitarene~
quiuerit,eam protinus eradicet . Sed ut ea qua? nobis comperta,& iam ufu longo
confirmata funt,pro malo hoc edomando in medium afferamus,non lufuros ope
ram nos efTe confidimus , fi prius naturam huiufce labis/atque eflentiam mox ue-
ro illiuscaufas propofuerirnus , quibustandem medicamenta fubijciemus , non
Iniucunda, & nobis familiaria,quorum efficaci ui,hanc immanem belluam,euen-
«u fane feliciflimo perfaepe confecimus . Primum igitur huiufcemodi cutis corru-
ptio, feu mortificatio, ut aiunt, caloris innati,quo fingulae corporis partes uigent,
aluntur,& fentiunt,eiufque effluxi uitium eft. Abit vero calor infitus ex parte qua-
dam noftri corporis cum intemperantia? cuiufdam ac virulentiae in parte interim
cxortae,copia?queinfluentis humoris,qua? calore genuinum obruat aut fi qua exte
rioris cauf£,qua? calorem opprimat,uioletia accedat.Porro autem hoc cutanei tra
ducis fymptoma non ex intenoricaufa originem ducit, utcumque interim corpo-
risconditioplunmum adiuuat,fedquicquideft, principioin externam referen-
dum eft, acinforcipis ipfius uiolentam nimis conftri&ionem, ad cuiusimpreflio-
nes , & corporum ftatus nonnihil concurrat . Interdum enim tam ar&e cutis con-
itringitur,ut ftrangulato partis caIore,intra forcipem adhuc emori illam cotingat.
Huic malo promptiflime fubij ciuntur , quibus laxa admodum, & tenuis cutis exti-
terit , fubftantiacerteminimoatque quam imbecillocalore perfufa, & praecipuc
cumtantoimpetutantaconquarfationeabannexispartibusdiuellatur. Adauget
perfaepe hunc partis interitum, atque iamincipientempromouet,fiuiolentiori
paulo, & ar&iori conftricT:ione,exigui illud caloris,quod in propagine jneft fuffo-
candoreftinguamus.Necdefuntpra?terillacutisuitia,&aliaincommoda,qua?ab
ipfis corporis penetralibus accita calorem partium interimant.Nam,& plurimum
poteftcorporis habitus,quem praua quaedam colluuies, & fceda humomm fenti-
na obfederit, & in quo ulcera ad integritatem diniculter reducuntur: aut (I gallica
qua?dam lues efFeratam fuam rabiem imprefferit, & iam diutina mora firmas at-
que immotas radices egerit . Itaque corpora ha?c ut , & de quibus paulo ante dixi-
musnontraclanda eruntuiolentius,nec forceps tantoconatuadigedus, fed adiun
gendu temperamentuquoddam,utnequenimisIaxes,necutisexiliat,^inanem
operationem reddat, neque ut uehementer comprimas, unde parteseas,& calo-
re , & uita fpoliari con tingat . Quo in loco non leue atferet fubfidium, fi liberalius
paulo qua? traducem conftituet, cutim excideris, ut quicquid internecione dema-
tur,id cutis affluentia compenfet. Quin id neceflarium atque conftans pra?ceptum
efto.Eodem pa&o,eademque aequitate deligationem moderabimur,ut quod con
weniensfuerit atqueutile, acri conic&ura,& follicita cura,aflcquamur,nec ad ex-

trema

32 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tremaillanequeminimum quidemfifieri liceat,a medioritatedeclinemus,quocl
quam perniciorum fit, quam erroneum cu caeteris, qua? antea hac de re propofui-
mus faaec una corruptionis noxa fatis fuperque commonftrat. Pronnus igitur ubi
mali huius fufpitio aderit(quod in corporibus iam iam dictk promptirTimum eft)
uulnus detegi oportet , nec dirferre in tertiam uel quartam diem, & oras eius dili-
genter circumfpicere , quo matura curatio hanc peftem penitus auferat . Et iam
initia dixiife malum hoc inditio fuerit, & fenfus inrerceptus, fi quidem fpecilli cu-
fpide admoto uix aut nullatenus fentianr, & fi pars ca pallore aut liuore fuifunda-
tur.Occurrendumigiturijseft.qu^ualidiusexiccantj&putredinemquaraquecir-
cumcidunt.Tale quid eft unguentum Aegyptiacum,cuius defcripriones circumfe-
runturquamplurima?. Atnobiseafempervtilioruifaj&confirmataeftNqusalu-
miniSjUiridisa^ris^melliSjacetiqueaceiTimia^quasporrionescontinet.Opportu-
numetiamfuerit, quoduuIgarespraJcipitatumappeliant.Prafparaturautemiiin
uitreo uafe,lenti ignis fubfidio ex rofacea chymica arte conficiatur . Huius polli-
nem leuirlimum infpergere pofTumus, uel eundem unguento rofaceo excipere, &
linamentisapplicare.SicaIoespuIuis,euriqueinfperfusc|uandoquemaIumfuftu-
lit,&deleuitpenitus. Commodiffimum etiamfuerit,cum abftergendi occafio fefe
obtulerit,decodum lupinorum ufurpaifein quo aloes decoxerir.Hoc omnem par
tisforditiemeluimus,interimcorruptioniconfulentes,cum ipfumpurredinisfo-
mitem,humorem nempe exiccemus.Tutiffimum -prseterea extititunguentum tale.
Recip. terebinthina? lotx ex fucco abfinth. vnc. j. farina? hord.creta?. 3. j. pollinis
aloes puriiTi. d. ij.meII.albifineeriiT.quoadfurficit,& agketurmel,excipianturque
iingula , & ex arte paretur extergens medicamentum . Hoc etemur linamcn tis fu-
perilIito,& partibus,qua* corruptionem experiuntur,iniedo.Atque fere rit,ut pvx
fidia hax,fi admouearnus,commodefarrscedatcuratio,maIumqueuniuerfum pe-
nitus collatur. Ha?c igrtur illiuspeculiaria funtremedia,ca?terauerocommunia ,
(quaenihilominus magna curapraftanda funr,)& cibo, potu,alijfquehuc relatis,
huiusfymptomatisuiolentiamdemulcent.Quarecaueantchirurgi,neoberrata,
quaehicplurimum committi fo!ent,pericu!oquicquamadijciatur,acpraTerrim in
i js corporibus, qua? obcacochymia?,feu tabis uenerea?malignitatem, hoc malum
fbuentftrenue . Omniaigitur exiccentualidius, & omnem excrementitia? humidi-
tatis illuuiem remoueant. Sedhaecaliundeaccerfiripotfunt,nefaftidiofimusie-
gentibus , & iermonis moles nimium nobis excrefcat . Nunc ad aliud fymptoma
tfanfeundum eft, /seuitia alteri non abr;mile,& quod tandem eo definit . Taie eft:
inflammatio,qua?uelcutispropaginem,ueIcircumfitaspartesobfider.Cumenim
largiore affluxu,magnoque impetu fanguis co procubuerir,turgentpartes,ru-
bent,&acerrimodoloreconrlsciantur, quaeprafidijsjfiminusexpugneturjinter-
necionem partibus ijs , &pra?cipue propagini interminantur . Ha?c enim ut pluri-
mum Ianguet , cum ob interceptionis exforcipe uehementiam, tum quod a cane-
rorum confortio longe abducatur . Igitur in lubrico propaginis falus fuerit , nire-
medijs opportunis,ac maturo tato maio obuia eamus . Contingit id generis fym-
ptoma fere circa tempus uernu,cum in corpore fanguis liberalius fuccreicir,& pre-
iertim ijs hominibus,quibus uifcera calidajatque humida obtigerint ; ac eo magis,
quo fefe antea&is diebusliberalioriciboexpleuerint,&fidiIigcntius,utconue-
niebat,priusexpientur. Quamobrem cognofcantmedicinulliuel fcrupulofiori di
iigentia? parcendum eiTe, in corporeemundando, aceiusuitijs,fi qua? adfunt, uel
tollendis otnttinojuel ubi id non iicuerit quadantenus deliniendis.Eft etiam inter
dum^ubipartesobfanguinisferuorem^&cbullitionemjnrlammaricontinga^eo
exagitato nimium del brachio noxam quandam perpeffo . TutifSmum igitur fue-
rit,ubiaufpicabimurcurationem,uenamincidere}arqueinoppofirobrachio,&
uenam regiam. Hinc uelut ex ipfofonteexhaurimusfanguinem,&largius,&
promptiflime. Quodauxilij gcnusnoninutileerit, dum parresinflammantur,ex
ianguiniscopia,impetuofeeo delabentis • Etenim crcdi par euVdetra&o fangui-
ne,&inoppofitamplagamreuulfo,impetumeiuscefl"arequamprimum. Quanti-
tatem uires decernent,ad quas omniamedidconfilia,&conatusdirigunt,cw

fuffraga-

LIBER SECVNDVS. 2J

fuflrragabitur^grotantisa?tas,corporishabkus,atqueadeoannitempus. Nam
fubinde nihil perpetuum eft,poffuntque in arftate adeffe frigora. Quod ubi conti-
gerit,nemocertenon nouit, nos parciores effe debere, in fanguinemittendo,&
tantum a iiberalitate dedinandum,quantummagisfpiritusdifiipetdeindeexu-
rens aer, & caloris feruor . Caeterum accerfenda etiam eft ui&us ratio . Haec mul-
tum femper in omnibus corporis malis profecit. Abftinendum itaque ab omni-
bus calidis , & qua? penetrantiorem fubftantiam obtineant . Commodiora funt,
qua? rcfrigerant,&aftringunt . Nam & iecinoris feruorem minuunt, & fanguinis
Impetumcoercent.Quarecucurbitefercula,lacoryze,amygdaIarum,hordeiquo
que maxime ex ufu fuerint, & eo magis fifuccummalorum punicorum inftiiie-
mus. Atque ha?c affumantur parcius. Potus omnis circumcidendus eft,forbitioni-
busque utendum . Interim linteis paulo afperis confricentur inferna? partes, cu-
curbitula? appiicentur,cute non incifa,autfiparciusfanguisdetra&usfitetiam
fcarificata. Profunt extremorum lotiones,uel calida tantum,uel fi illi ipfi frigidse
berb^ ihce&£ fuerint.Eafde partes,& uinculis arcliflimis conftrinxiffe,& citra ini-
tia multoties profuit . Sic hirudines in uf um cedunt , hsemorrhoidibus applicita?,
prasfertim ubi mittendi fanguinis occafio tollatur , uel fi emiffus parum, uel nihil
profccerit.Tandemueroincerfymptomatacutaneitraducis,fanguinisprofufio
efhubinimirumfeu uena?feuarteria?ramulusquifpiamueluioletur,uelpenitus
dillecetur. Hoc malumrepentinum eft,atquenimisreformidandum, prasfertim,
(i uas iliud, quod incidatur, paulo amplius fuerit. Adijcit periculo,& a?groti ceta s,
anni tempus , temperies , fanguinis natura, qua? omnia fingillatim uim ha?morra-
giae, &animos addunt,ueleoampIius,ubifimuIconfpirauerint. Quapropter,
& ualentius pugnandum,&malo huic acriter obnitenduraeft. Adolefcente
enim corpore,omnes uen^ humore turgent,fanguinifquecopiam iecur liberalius
fubminiftrat>quicumabundecaIeat,quoquouerfumfefeinfinuat,&quemcun-
qus perrumpit obicem . Quamobrem tum nouerini;medici , haud ita facile eum
conftrictum iri, & proinde omni fedulitatecaueant^ne infidelicurationismora ,
quafi refumptis uiribus,maximoimpetu,&extreniaa?grotinoxafefeeffundat.
Huic proxime fuccedit,& non exiguocum difcrimineuirilis 3etas.Quse autem re-
liquuntur uita? progreftioncs , & fatifcente natura ad exitium properant,non tan-
tas,utre!!qu3e,turbasexcitant,ideoqueaudader,&tuto,contre(5taripoffunt.Non
fecus difcrimen arigent, & anni tempora, ob caloris, & frigoris uices,quibus cor-
pora noftra ualde concutiuntur. Etenim fubgrauesautumniincertitudines,&
byemisafperrimosrigorcsuensetorpefcuntj&fanguis/adexterioranonitaprom
pte fubit , quare tunc, fi uena quardam diffecetur , effluentis impetum tutius ac ci-
tius licetcomgere» At asftatibus medijs exurentefyrio, acpertotum quafi ueris
decurfnm circumfitus aer fanguinem acrius promouet,& laxato corporis ambitu
ex ipiis penetralibus euocat : Atque tumeadem operisdifficultas eft, qua? adole-
fcentibus,& uiriii aetate conftitutis contmgit.Etenim,& adolefcentise uer,& «efta-
tiiuuentusparibusuotis, & eodem penecaiculorefpondent. Imminuuntetiam,
uel adaugent fymptomatis huius fceuitiem , & ftatuscorporum. Etenim quae cali-
da,& humida ,uel caIida,&ficcafuerint,difticuiterhocmaIumtoIerant. Non
cnim leues ftimulos addunt ipforum temperies uel calida,& ficcauel calida,& hu-
mida,hsec quidem dum benignofanguineuena?diftendantur,quifimulatque
frenalaxatafuerintaffatim,&inftar torrentis fefe effundinilla ueroob bilem hu-
morum tenuiflimam , qua? & acrimonia, & calore, & fubftantise tenuitate ubicun-
quefefeinfinuat,&partesadpropulfionemexftimuIat.Hisdecaufis,atqueinhis
corporibus^hocfymptomadimciliimeomniumlicetcompefcere. Quapropter
omnesinduftrisej&uigilantia? neruosdecetintendere,quomature, ac exlegibus
prudenter curatione inftituta,affluentis fanguinis uehementiam frenarequea-
mus,& motum eius fiftere. Quicq uid praeterea eft temperiei frigida? fiue humidse,
fiueficca?,licetuenaetiamcrafIiufculaadapertafit,noniequepericlitatur. Cum
enim fanguishisinfit frigidus,atquehacdecaufainers,ideoqueinhabitumcor-

poris cunSantiu s excurrit,aut i\ quidem,fefe effuderit,paulo poft ipfe fubfiftit aut

exigua

14 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

exiguacumdifficultateccercetur.Eodem pacto nullus autperparuus periculime
tus eft,fi fanguis fibrofus,&compa£tis partibus fblidus,& bene unirus fuerit.-econ-
tra ingentismali expedatioaderir, quando, qui fibriscareatfanguis,fua fponte
diffluat^&fubftantia^tenuitatc&acuminejetiampcrangufliflimaspartesjnec
minori violentia erumpat. Experiemurautem,nunquidtalisfitfanguis,utuel
segreuel prompte dilabat ur , fi uena incifa,eoquematula excepto, poftquam coi-
uerit,autuitrilabro, autferri,!igniveacic,eundemdiuellamus. Si quidem enim
tenaciuscohaereat,& non,nifi cum nifu feparari queat procuidubio fibrofbm efTe
& compacxum exiftimabimus: at fi ferrouel ligno vix admoto non fecus,ac qu«e
uetuftate corruptafunt, protinusdiffiIiat,eundcmtenuemeffe,&nulliuscrafti-
tiei participem recle affirmabimus. Cum igitur fingulahaec, qua? iamdiximus,
quam plurimum uel detrahant,uei adijciant, quod ex fanguinis effluuio pendet,
periculo, seftimanda fane fuerint diligentiusipfis medicis, atquefingillatimhis
incommodisoccurrendum^acriufquej&obnixiusconandumjquoplurimaco-
rum fimulconuenerinr.Omnisautem horum fiuecuratiofiuecorredioin duas par
tes diducitur . Nam perinde,acin ca?teris fluxionibus,& auerfioni fludendum eft,
qua , & reuulfionem comprehendimus, & partium,qua?$uentem fanguinem ex-
cipiunt,roboriconfulendum.Auertimusfanguinem,{ioppofitibrachjj balilicam
aperiamus. Parcendumeft nimiae quantitati, dum fanguinem educimus,acintra
modum confiftendum.Nam cceteris,qucr paulo poft dicenrur,pra?(idijs,fi quid ad
huc redundet abfumicommodopoterit. Prodeftetiam,ubiprofiuentis eiusuis
adhuc feruiat,utrique hypochondrio amplamcucurbitulam,&magnarlamma
apponere.Hoc praefidij genusfelicieuentu perfepeexperti fumus.Silongiusauo-
calfe confilium fuerit , tali uena incidere expediet . St6 contingit quandoque ue-
nx fe&ioneminterdidUiel ob animiquandapatientis mollitiem,uel quod medi-
cumabeiTecontingat,quainrenuHomodocun&andum, fedadcanerapraeftdia
animus conuerteaduseft. Quare fi cute fcarificata, & furis,& femoris partibus do-
mefticis cucurbkulas applicemus,nonexiguocum emolumentoipfius phleboto-
mieE uicem ruppiebimus.Na rn exhaufto aliquantifper fanguine , & dolore ob fe-
clionem excitato , omnis illiusuiseoconuertitur. Hocremedijgenusrepetijffe
quandoque profuerit,quod experientia, fidelis teftis, idlongoufu nobiscom-
monftrauerit.Sin languidius» qua? fam habuimus, aut nullatenusauxilia profece-
rint accurrendum eft ad uincula dolorifica, qua* perfaepe nobis uifa fuere non in-
Commoda. Deuinciantur ergotibia? infernaproptermalieolos,&femorisima
fuxta genua, quatoar&ius poterit, & ualidius.Partes enim dol oribus exftimulatje
omnem fanguinem ad fefe peiliciunt . Sic fric"tione partes atterere non erit inuti-
le,quod fufcitatocalore , eoque quam biandiffimo, uia? aperiantur, & pori cutis,
qua? fanguinempofthaecin femetipfasattrahant, &quafi abforbeant. Prudens
itaqtsechinsrgus, ubi periculum acriter aftimauerit, fubindefiifce auxilijs utetur:
ateon tmico temporis momento, netemereillorum copia ufus,uelef?ecluseo-
rumimpediat,ueifemetipfum exhauriat,dum,qua?profutura nouiLimo iclu con-
fenim eflfundit. Sic enim, & artis decori,atque adeo fuiipfius dignitati prudenter
eonfuiet.SingtaIaigkur fuistcmporibusdigerat,& fuoloco deftinct,interim pro-
mifaioremediorutn ufu renuntiato,ExadeJautem,& quantum fieri poterit,curio
fepenfitet,qno pado iuftitiam in quibufcunqueaftimatisrede, & aetate,&an-
ni parte,& corportshabitu.alijfque fimiiibus>& aequalitatem obferuet.Interim ue
rd^&pamumconriraiauoniincumbet. Quoincalufafciasconduplicare prode-
rit,necforeuipoft, fed stardius pauloremooere. Gyrosigiturfaiciaruro numero
plores effe ©porteto &ualidiu$ conftriclos , nec arentes kd pofca liberalius ante
lrrigatos;Ha*c faneremedium praefentaneum effe quandoque perfpeximus. Nec
pnmOjUelaiterodiedenudare vulnusconueniet,fed in quartum ufqueexrrahere.
Dmn enim citatiorc corfu fanguk ruit,nihil quicquam mouere fatius eft • Na m fii-
rorem eiuscompefctequies* & comtnotum inhibet, qui leuirer alias exagitatus
^cerbiusfceuire f bJetlnterim otiari naturamhaudqtta-quam,quis perfpexerit,fed
mkifica benigmtate * obkclo gru-mo > quafi obijce<juodam ruenti fanguini uias

inter-

LIBER SECV NDVS. 25

intercipere.Hosnondimomfieiuuat, nonfiuiffeperniciofumeft . Proximeue-

ro omnis humeri regio, & ufque ad fcapulas,pofca fundenda eftj & linteola,qua^
eadem imbuantur, breui interftitio deponenda, fubindeque renouandame calo-
rem concipiant . His praefidijs, fiquidem re&e adhibeantur hoc malum defidere
non infrcquentius confueuit, uel faltem eius acerbitatem mitefcere, qua? tandem
leuietiamaliunde,impulfu,penitusconcidit.Ca?terumcumvulneredeteclo,quod
aliquandofaciendumeft,vtmalumrecrudefcat,nonimmeritouerebimur,paran-
da funt,& adhibenda,qua? aftringant'medicamina,quibusprofufionifangui-
nis fi quidem incidat , occurrere ualeamus. Tum uenulae hianti goftypium vftum
obuertamus,autfa!tem vicinae parti. Vtilis eft,&caftanea? cortexexiccatus,
&in pollinem fubtiliffimum redaclus,ut& Galeni gluten, quodaloes, thuris,
maftiches aeqtias portiones continet,& oui albumineexcipiuntur. Exeodem
cenfu eft prefidium illud quod bolum armenum , fangu. draconis puluerem, at-
<que adeo pilorum leporis pollinem recipit. Sed ut auxilia ha?c plurimum per fe
habent ponderis , ita fi vi&us ratio exquifita, & commoda non addita fuerit, nihil
aut parum iuuerint . Prodeft igitur , & fitim perpeti , & a cibo,quo ad vires fuffe-
cerint, penitusabftinere,aut, li quidemneceffitasexpofcerit, ciboscraffiufculos
paulo,& lentoris nonnihil participes apponere.Talia funt lac oryza?*ptifana hor
dei codione confumpta,qua? decodo ex feminibus aftringentibus dilui poterunt.
Prius autem oxalidis femina,& plantaginis,aqua decoquere conuenit,& mox per
colatociborum fuccoaffundere.Maneexvfiieftfaccharurof antiquum,&quod
exoxalideconficitur,adie&o maftichis puluere, aut alijs perfimilibus. Exem-
plumtaIeeft>Recip.faccar.ant.rof^vnc.j.s.exoxalide.vnc.5.pulumadich.mumia?,
fem.plantag.an fcr.ij.mifce,&cumfyrupo myrteo , ex arte reformetur eledua-
rium folidum a?que, &aureisphilyris obducarur. Huius.vnc.j.deglutijfiefurfece-
rit.Sicorbieulipararipoterunt,huncinmodum.Recip. pulu. fandal.rub.maftich.
an.dr.j.mumiae^cornu cerui ufti an. d5faccar.albiff.in aqua 'plantag. diffoluti dr.
vj. efformentur rotula?.s.ar.pondere.dr.ij.quarumunavel alteram eademante
cibum hara prasbere poterimus-Nec alienum fueritex trochifcis terra? figillata?,&
itudiofe tritis vel ferculis,uel forbitionibusquid infpergerceatamen lege vtfac-
chari dupl um adijciatur . His igitur rationjbus , iam a nobis dl&is, & fanguinera
fluentem fiftere, & caetera, quae non raro oboriri foIent,iymptcrnata,& propagi-
nemoredelineatam,autuicinaseipartesexagitantcorrigerefeduIusmedicus,&
circumfpettus red:e,& cum aegri emolumento poterit.Sed hoc loeo fcrupulus no-
bis, qui ex ia relatis emerfit eximendus eft,atque quam breuibus,& pcrfpicue.Di-
ximusenim,dumfanguinisefFufionem pertimefcimus, neftarim vulnuscommo-
neamus , fed ad tres,quatuorue dies pacatum relinquamus. Illud etiam quampri-
mumdetegereiuffimus>& fedulocircumfpicercan earumpartium putredoqu?-
dam , & interitus ingruat . Nunquid igitur.re ancipiti , & vbi ambo conuenerint
fymptomata defiftendum ob haemorrhagia? metum , & de propagine periclitan-
dum?An fanguinem Iargiuseffluere fatius eft,& partium internecioni occurrere?
In primisquidem,poftpofitatraducis falute,& ftillante adhuc ianguincnihil ten
tandum effe videtur, nec plagam contreclare. Metus enim eft,ne vel a?grum lar-
giflima profufio exhauriat,vel eoufaueprogrediatur,vta?grequamualentiili-
misetiampraefidijsj&longo interualiopoftfubfiftat. Sednihilominus,vtpla-
gam detegat,peritus medicus accedet,& partis interitum fi licet prohibebit . Qua
in re duo ha?c obferuet uelim, nefcilicetuniuerfumvulnusfimuldenudet,&vt
quodblandefieri queat,& fuauiffime illud attre&et.Nihil interni vulnerisagitan-
dumeft,exteriorafaltem,&fufpenfamanuleniterdimouenda,aciIlapr£efidia,
qua? fupra allata funt, ab aduerfa traducis facie deijcienda • $€d , & illud ad-
ditur,fi vulnere iam aperto,repente,& vltra rnodum fanguiseffundatur,nec
exiguum iam fit,quod in parte ad interitum tendat,quidnamtuncmedicofa-
ciendum fit ? cuinam illorum prius incumbat ? quo paclo vtrique, fi liceat,fuppe-
tias ferre queat? Hanc litem a<5tionis,quam perireneceffceft,ufusvedigniras
dirimet . Exiguum enim eft quod extraduce intermortuo perpetimur ( obeft

Cc etenan

26 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

etenim quo minus faciem ad priftimim decorem reuocemus) at cum fangui-

ne,fiuiolentius crumpat,& ipfam uitam profundimus. Frigidis itaque ac ri-

gentibuspIanemedicamentish^morrhagiam^vtcoerceamuSjneceiTeeftjquan-

tumuisexalterapartepropagointereat.Sitamenmalumhoc nontantoperefce-

uiat, itaquidem curationis confiiia explicanda fuerint , vt raoderationc quadam

faluberrimavtrifquefymptomatis exaequooccurramus. Etenim,quaecornmo-

diffima fuerint, & vtriufque mali vim compefcant, praefidia reperiantur,qua? ca-

lorefimul, &ficcitateid,quod voiumus, rc&epraeftarepoffunt. Namqueficca

funt,profluentetnfanguinemcoercentJquecaIidanontamenvfqueadeovehe-

mentia,fedbenigna,internecionempartistotamelidunt.Horumfarraginem fu-

pra oftendimus.Gjeterum enarralfevicT:usrationem,qua? fymptomatishisaccorrt

modata fit plane fuperuaCaneum eft. Id enim fagax medicus, & peritus ex fupra a

nobis allatis venari poterit,vbi eius,& quantitatem,& qualifnam eife debeat>fa-

tisclarediximus.Ha?ctamenadmouereiamfufficiat,vtab(linentiequantumfieri

poterit , & virium ratio permittit,ad quartam vfque faltem ftudeamus . Negocia

omnia,&cure^quaequefomnumabigan£mofeftia?,prQffigandafuntpenitus.Quie

ticoncedendum , aceius cum vniuerficorporis,tumprascipue bracbij, quam pro

lymptomatum ratione oportet decernere . Extrahuntur enim mala haec in quar-

tum vfque diem vel in feprimum:raro,aut nunquam in undecimum. Sunt perplu-

rimi qui nihil horum eKperiantur,fed eam benignitatem humorurn atquecorpo-

ris , tantamque operis fecuritatem fecum afferant , vt vel furgentes a tertio die ad

confuetamuniareuertantur.Hoctamenijsfaclitarelicebit,eaIegevt nuliamalo-

rum adfit fufpicio, neque vt his , quse fopita facile excitantur qualeracunquean-

fam praebeant . Qiiare tutiffimum fuerit , etiam optime conftitutas ad quartum vC-

que intra domeflicos parietes fefe continuiffe, vi&u parciori indulfiffe j ad horas

vfque.antemeridianas , lectulo decubuiffe, ut hac vitae mo*deranria,vi&ufque fru-

galitate ab impetutantae noxaefecuri, & immunes, effepoffint. E ledu!o,vbi fur-

rexerint, curiofe brachij pofitum cuftodiant,&latimme; quadam tsenia ex cerui-

ce fufpefum gerant, fic colIocatum,vt mediam fjguram,qua? opportuna eft,&do-

loris expers geft ando obtineat . Tranfacla feptima liberariori vi<5tu indulgeanr ,

vinum affumant, non tamen vfque generofum, quo iecur, & vena?incaleant:o'Ai-

^o^o^quodvocantgrafeinos leue, faneprofuerit,velquod minimumilfmsna-

turamexcefferit. Nigrum longeaccommodatiuseft. HoeVitaegeneread deci-

mumquartumufquea:grivtantur,quivnusfereftatuiturterminuseducenda;pro

pagini, quod inferius declaf aretentabinius. Medicus interimVquod eftcuratio-

nis, aeerrirna dili gentia moliatur, & iuxta pra?cepra,quae fupra defcripiimus;cum

pharmacOrumtum ipfius temporis,& adminiftradi modi fuppurationi feduloin-

cumbat . Ita enim feeiiciter artis opera tractauerit , & non infimam laudem, nullts

interpellatuscaIamitatibus,g]onofusconfCquetur. Quasenimrecenfuimusno-

xas, non vtperpetu6hancadionemcomitentur,retulimus,fed vtnihiiincaute,ni-

hil vt temere agamus, hee quicquamin hominern medicum eruditum ; &exper-

tum cadat inopinatum • -Non enim cul-pa vacat,qui,fi quid taleacciderifVvt rerho-

ueat,quod noxium eft,non habeat, ied velut mus in piceh'a?reat,quOfeuerrat,

quid confilij capiat,ignoret. Neclicebitadidconfdgere^quod&iraprouifbeile-

Clcer. ;. de nerit,tenon putaffe.Quamenim ineptiim hoc?Omnis erfor,vtcunquefnopinatd

oratore. accidat,illaudabilis eft . Eft enim ars tefteCiceronecerta qua:.dam:3&minimeTal-

Iax,quae ad eundem finem fpe&ant,prafeeptorum collectiomecartificem;dixeris,

qui,qua? artis funt,non perfpecla, & explicata habuerit . Nam nequein feiehtijs,

quibus "eft immota veritas aIiquemredeverfatumcfTequ!spronunciauerit,qui

non rem ipfam,& quod diuerfum perfuadere poterit,una opefa cognouerir. Ete-

nim contrarijs inuicem collatis,& iuxta pofitis multis partibus plus elucefcit ueri-

tas . Quis imperatorem collaudarit, qui folum palam cum hofte nouitcontendcre,

& nonfimuleoruminfidijsoccurrere?Quisnautamcommendarit5quitranquillo

mari clauum guberner, mox oborta tempeftate ob imperitiam nauim demergat?

Paratum igitur in omnem euentumeffedecet,&cafum aba&ionibusnoftrisfe-

clude-

LJBER SEC VND V S. i &f

durlere . Hlcenim vbi affuent mlcertum, m\ coxjftans, eftommaincma, omnk
mutabiiia: illa?,& cunfilio reguntur,& loiertia perf?ciuntur. Sic pn£ft&tneque ie-
curura effe ,xiequepr»cipitern nknis: hoc temeritatis eit-iiiud negligemia?, qua?ti
bonoviro longe abefledebent. Quareinftructoseilejcbirurgosnoftrosvolui-
mus, vt in vcramque fbrtunarn firat pa-rariores, fiue omnia parata (int, nequid ipfi
erroris coounitra nt, {iue dimcultasquazdam in opere, & mcommodum emergat >
yr quamprimum fuppetias ferre, & mederimalo re£tenouennt,qua?omnia facil-
UmeaflTequenturjfi q uidem noftra paulo anentius,praefenti animo euoluerint .

CAPVT SEPTIMV
Cur traducis cutmet depromendt attio dJducatur 3ncqueidronica
fiSwnefiat ~? quodquefit tempus opportunum huic educlwni
&dvnini$rand&/S quisfitfuturus omnisillius appamtus .

Ropaginem cufim,feu cutaneurn traducem delineatum confor
marcpemtus»in eumque ftatum adducere,vtfaciendaunfidoni
non ineptus fit,nuncioftituti noftri eft . Quare necetTarium eft, vt
qua? conferantproopereperagendo, m primisedoceamus . Co-
gimur autem prkifquam omoem penum huius negotij inftrua-
mus,paucapra&fari,non indi,gna,&qua? ad propagineminaxime
pertinet , vt minimum fi t , aut perexiguum , quo ad mihi coofti terit , quod in hoe
©pere noftro ab mortalibus dcfiderari queat,& propcereaca?rerisa«oec"tlde-
beat. Conamur enim pymihanc artem, edocereaJios,a nuIlis>quod nobisper-
^e&umfitfa&itatum liaclenus. Qukquid enimiunioresnoftra tempeftate,& qui
paulo fupra ab hominum memoria repetuntur pro artis huius declaranone tenta
runt,illud ineptius certe conati funt,quam vtreferriiquoquam debeat .Nam in
artis infantia, pro rudimentis primisatque velcrafliodbus, &mirmsingeniofis
meras ougasattulerunt,orationis vanitatem commentitia omnia,atqueadeo vni
«er tis artisnotiorsibus repugnantia , vt incertum fit declaraife,turpius ne q uid , an
indo&ius aggrcfli fuerint.Sed parcendum eft,ne quisliberalmm hominum,in il-
lorum maledicentiam , ftylum nofmet acuifleexiftimet,quod nihil minusagi-
mus,cum ilkid etiam ingenuefateamur, quicquid iUivelfcripfennt veidixennt
non5Cerbiusasftimandum,fedbenigne>&humaniusinterpretandumeiTe. Vtrun
que enim aberrarunt,& commentitia progenuinis fcripferunt,(noii enim omnia
©mnespoflumus ) nihilominus benefaciedi ftudio noftras voluntates promerue-
runt, & focordcs ad aggredaendum quiddignum nobis,&laudabile,inftigarunt.
Hoc praeterea illisfuflfragatur,vtdociiflimos,!&:piosmanes tueamur,&prom-
ptiflimam eorum erga nos voluntatem fideli argumento teftificemur, fuffragatur
inquam , illos non ita rem enarratfe, vt vana interim experimenti autodtatead-
du&a,quafi fuco quodam artem ipfam exornare,& ftabilire voluerint, led hoc ip-
fos ex alijs audiuiiTc , non item faclo comprobaiXe, ingenue teftati lint, licuiffet
enim cuipiam illorum qui vulgarem quandam gloriojl.am aucupatuseflet^d fere-
ipfa comprobafle dicere. Qua» illorum,vt eft, non improbanda modeft:ia,praeter
illum benefaciendi promptiflimum animum,non iniquiscontumelijs profcindi,
led cumuladflimelaudibusextollidebet. Sedut ed unde digrefli lumus, reuerta-
mur, deprecari nobis confilium t uerat .ooftram negligentiam, ficubi in hac noua
artis , & minus antetentata commentatione , quod erudita ingenia defiderarent ,
pmermiflum f uerit . iVeque enim fieri poteft, quin pr5e ingenij noftri tenuitate,
arque adeo in primis artis incunabuUs,imperfeclionem noftrarn^Se mentisimbe-
cillitatem atteftemur. Nihil enima?qneprimordioperfeclumeft. Nonuna die
Romanum creuit imperium. Quicquid eftmortaliumoperumgradatimconfe-
quendum eft .Lenteac per vices ab imperfcclis ad perfeciicnis apicem deuenire
oportet.Sicartes creuere,fic fcieatia.Nam quaealij iecere feminav& fatisindeco-

Cc 2 re,ea

28 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

re, ea excepta a pofterioribus, & fceliciusexculta incrementum fumpferunt,' &
aliquando maturuerunt . Sic Ariftoteles fic Galenus, fic alij quampIunmi,quod
ab prifcisillis fapientia? profefforibus, rude fatis, & impolitum acceperunt, id ad
limam reuocaruntjConformaruntjexpoliuerunt. N6 emm eidem quid jnucnire,&
perfieere datum eft. Vnusbonorum omnium nobisfons , & autor Deus quadra-
ta,& omnibus numerisabfQluta,exemplonunquamnonfatisadmirando.,n?-
dum imitandojprofert opera. Mortales rerum perplexitate occoecati,titubantesfc
imbeciJli , mente capti , licetclarifliraum ingenij iubar explicare conentur quan-
doque,mancistamendiftortis,&nonnunquampIaneridiculisimaginibusinfci-,
tiam fuam , &imbecillitatem produnt . Quare meo iuditio re#e Columella iudi-
cat in viilatico fuo opere ad finem , dum caniscunclarum rerum prudentiam mi-
nime dediffe naturam affirmat. Etenim quicunque mortaiium habiti funt fapien-
tillimi rnulta fciflfe dicuntur,non omnia.lmo aulus eft eomm quidam ingenue fa-
tis fateri, fe, quomagis difceret, eo minus cognofcere. Sedinfiftamus veftigijs, &
greffum promoueamus . Difcutiendum primo videtur , priufquam ad earum re-
rumapparatum,quempropaginisrequiriteduclio,orationemconuertamus,qua-
nam decaufafa&umfit,vtdepromendi traducisopera^interieclio dierum fpacioR
eoque non exi|uo,prorogetur,nec vnicauice fedfeparatim pcrficiatur. Videbi-
tur enim quibuidam , forianprajftare longius, fi omnem moram explicanda? prok
paginis intercidamus. Nil enim obeft,quin cutim,qua?in tradueem ceffura eft.pa-
rata hunc in vfum forcipe noftra Architectonica, uel ad infernam partem veladifu
pernamvtcunqueidnobisratioperfuaferit,vnaeaderoqueoperaexcidamus.SiQ
enim,& temporis iaclurafjCruciatuum magnitudinijOperationis fecuritati conful-
tum effet . Nam propaginem fi vno impetu excipiamus , & pro infitione paremus
conformem , feftinaret promptius noftra operatio,& citius ad exitum, abfque
tanto temporis difpendio,ad tresmenfes,& ultrafcilicet/deduceretur . Quid
prseterea non tormenti fubeundum eft^Etenim nec bis patiendum effet,nec acer^
bius . Namque vix, aut non tantodolore operationis Vehementiam 2?gncxpe-*
riuntur,quodadadaforcipepartium fehfus quadanrenusobtorpefcat. Hocmul-
ti non obfcure profeffi funtieoperationemhancprius, peTfe&amuidifrequani
animaduertiffe. Atqui ftimuliquaevellicationes, quastofmenta*dum propagi-
nem depromimus perferenda funt ? Videbimusid infra,dum aclionem hahc cum
fuperioriconferemus. Quid nonineommodi fuperefhdum patti ei medemur, at-
que vel forditiem extergimus , vei linteum imponimus ? Certe cutaneus tradtix,fi
vna opera totus,quantus fiiturus eft , e brachio eximatur , faciliorem multo,l>Ian-
dioremquecurationem nobis promittit. Quid non pra?terea fru&us ia operatio^
ne percipiemus ? quam tuto retri adminiftrabimus?Etenim;fiuasquocidamrvel
arteriae vel vena?,idque non leuiufculum, violafiquandoquecohtingat, litebir
Vtiqueiniurijseiusfaciliuso

cadat,fiue id deligandum efletobnixius,fiue vel vftione,vbi contumaciusfefe effii."
derit,fanguis cogehdus,vel fauceseiobturantibuspraedudehda: finr. Atqtfe hoc
apud nonhullos plurimum ponderis habiturum effe,facile adducor, ur ;exifti-
mem.Ha?c tameh omnia, quanta fintj Vhiusexitus lubrici, atque adeo quod f ruftra
fiat>quod moliarour,ofj|30fi^

tomuisenirn cita, &cfWlatuum exors,tametfi lenis>& fecura illaexiftattiperatio,
nihilominus tameh,&arris ftnem excludit , & omnimodam pernitiem propagini
mterminatur.Hsec ehim prima calamitas eft,(i quidem fimul totam propaginem,
vtdecet,excideris,quod fimulatqueVna ex pafte auellaturcutis,quamprimumre-
filiat, & vno fere oculinidu totam fefecontrahat, quam fiue manu, complanare,
fiue vinculis explieareadnitaris,omhen1;tamen operamluferis. Praeterenim ,
quodid ob partisilliusflaccefcentiam fieri nequit, & fubieclarum partium, iam-
queconuulnerataruracuratio hocopusminimepatitur. Videturfimile'>quid fidi-
bus in teftudine accidere,que fimul ac validiusdiftenf^refcindantur.Nam,& ipfe
uno impetu refiliunt , & explicata? haudquaquam eo, qua eas ihcideris , redehht .
Sic quandoque vulnerum labia hiare uidimus, ut ea adducererurfus quantunlyis

infuda-

LIBER SECVNDVS. ,»

infudaremus,planeimpoflibilefuerit. Diffuadetergd^&penitusprohibet.hsec
infefecurrentiscutis noxa, quo minus vnaeadcmqueopera, & propaginem de-
lineemus,&vniuerfamdepromamus,&rantoplus,quantomaiuspericuium fue-
rir, nepraster illa incommoda penitusemoriatur . Etenim conglobata minusdif-
flabitur , minus curam ex remedijs admittet , & fi qua iliius parte intereat id lanus
ferpendo,&reliquumcontacl;uinficier,&totumconfeftimabfumet.Negatidope
randi genus pofle concedi , & partium, qua? fubftrata? funt, non contem nenda di-
gnitas, (iuemufculi fuerintfiue uena^&arteria5, qua* fi infolentius denudctur,mi-
rum quantum exaerecircumfluooffendantur.Nonenim nonomniferropene-
trantior eft, licet partes eas fatis ftrenue fafcijs muniueris , & prarcipue tunc impe-
tit,cum fuam propago curationemexpedat. Hisergoincommodistolliturilia
adminiftrandae propaginis pra?ceps,& accelerata cura,& inmedium venit, ea
qua» Lnterpolate fit, & diftra&im, quse fane utcunque tardior paulo fuerit , utcun-
que quaedam cruciatus momenta includit^Jonge tamen tutior eft, & ad inftitutum
noftrum accommodatior,quam illa,quano folum de lucro fed de lorte etiam pe-
riclitamur. Sed iam exordine fequitur,uttempus,quo propaginem depromi ne-
ceffe fit , recle definiamus . Hoc vt in caeteris artis operibus fit , non certis diebus
aut horis defcribi poteft , fed ex rei natura ,& fubftantia petitur . Quod enim illa
nobis commonftrauerit,id fequendum eft,quod uero alienum ab ea erit,recufan-
clum nec annexa eft eius uirtus certis regulis.Quando igitur propaginem iam de-
notatam educereconueniat,illius nobis,qua? neceflaria eft,corpulentiaoftendet,
& fymptomatum omnium intermiflio. Affluente enim fanguine,eoq ue caloris vi
in nbras carneas compa&o folidefcitcutis, & denfior fir, quo quafi freno,iam in-
cifa, reueilitur, quo minus corrugata euanefcat, fed expanfa priftinum quantitatis
decus retineat- Hoc erat illud, quod fe&ionem hanc,unacum fuper?ori,qua pri-
ma lineamenta traducis duximus, fimul fieri vetabat . Expe&andum itaque eft,ut
craffiorcutis quoquopa&o, & compaclior euatiat, quod, fi in incertis rebus certi
aliquid licet ftatuere,intra quatuordecim dies fere folet contingere . Quo tempo-
risbeneficio,&quaecorpora fubiecta funt,non fine vtilitatefruuntur,dum exicca-
tanouacutefefeinueftiunt,cuiusopeconfirmantur,&egregiefetuenturabaeris
cxterius aduenientis sniurijs. Itaque ex hac excerpcnda? propaginisoccafione
quafi audarium quoddam nec ingratum fubfidium partibushisaccedit, quas ex-
ternis noxis exponere,&immunitasrelinquereneccommodumnectutum fatis
foret. Praecipueautem hocce operationis genus adigit,vtdifferamus,ipfa fympto
matum , qua? contingere folent violcntia , atq ue quoufque peni tus conciderunt ,
quod intra illud dierum, quod diximus, fpatium non poteft non fieri . Si enim e£-
frenatius fanguis proripuerit,fiinflammationepartesdiftendantur, fi eryfipela-
te incaleant,quis quaefo non uidet nihil tentaripoffe,tantumque abefleutde
traduceeducendocogitemus.quodnouisdoloribus, nouo periculo fit,ut po-
tius,quomala,quibuspartesill£econfliclantur^leliniamtis,eoomnesconatusno-
ftros,omne confilium,omnem operam,& ftudkimeonuertereoporteai. Nee
contemnendum illud eft,quodexinteritupropaginisimpendetpericulum. Iam
enim ubi traducem haec mali labes concutere occepiiTet,nullatenuseiusfceui-
tiam uel compefcere , uel extirpare nobis integrum eflet,fi quidem primis incom-
raodis noua denuo aggregalfemus > quin ferocius longe, & immitius in propagi-
nem gratTaretur , & eum fua uirulentia penitus confumeret. Nonenim tum,pluri-
bus malis fimul incumbere poflemus, & eorum uim euertere. At cum ex mora in-
terpofita, curationi locus detur , ut fi quid obripuerit , acerbius idftatim emedio
tollatur,& non parum interearecreatisuiribuspropagoconfirmetur,utpote,qi!3e
cx duplici loco tanquam geminis uberibus,& fanguine,& fpiritu perfundatur
itaqueminus periclitabitur»& omnes operationis impetus,fi qui funt,& futuri funt
promptius, & minoricum noxa fuftinebit. Si enim altero nutritioexempta priua*
bitur, infelicius multo uitam deget, nec uires iam labantes recuperabit, fed ijs coi-
lapfis protinus eui<5ta , & emortua concidet. Operse igitur precium fuerit,hanc fe~
cundamactiojnem paulifperproragare , & tum eam aggredi, tum omnis fymptor

Cc 3 matum

30 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

matum fragor conciderit,& ubi redintegratis uiribus ipfa propagoa malis refpi-
rauerit.Sic operis fecuritati confuiemus,fic aegroto moieftias imminuemus.iic ma
turo rem abfoluemus ( fat enim cito fit quod fat bene, ) ftc etiam aiijs panibus,&
praecipue, quaefubftrataefunt,nonleueemolumentumcomparabimuscumom-
nem aeris iniquitatem arceamus, atq ue ut paulium [q{g reficiat3poteftatem facia^
mus, tandemqueid agemus, quodreclaratio ,omnium fcientiarum magiftra, &
a&ionum reguia, nobis commonftret, cui nec experientia, grauis, & ipla teftis1&
illius quaMcome-s,iinon focia>repugnct . Namconatusnoftros,hucufquefcelices
rei fucceffus femper confirmarunt. Sediamapparatumhuiusadminiftrationis
expedit,ut edoceamus,ut paratiorcs effe poffint medici,dum opus aggs?efTurifunt,
& ad agendum alacriores . Non enim leue folatium eftmec minima pars operis,
inftrumentis,qua? ex ufu fint, fatis inftructum efTe, & ea accommodata , aa-
teque difpoiita habere. Illudenimagenticalcaraddit:hocartem ,&artificem
commendat . Veruntamen fupellectilem hanc ad fuperiorum normam , qua? in.
prima operatione adduximus , facile unufquique ex fe poffet inftruere , n e tamen
quis ha?iitare potfit,nee fibj ipft fatisfacere , agite breuibus , & compendiofe ;rem
omnemenodemus.Cum itaquedifTecandafitcutisexaltera parte, cumque ue*
nula? quandoqueintercurrant,ideoilla prorfusinftruenda funt omnia,quaein pri
ma traducis delineatione fupra defcripftmus . Oui ergo albumen , rofacea dil.u-
tum,liberaliusadfit. Huicbolum armenum,&fanguinem Draconisinijcerecon-
uenit . Adfint linamenta ftuppea , bina > l.ata, & in ouatam figuram confor mataa
Quantitas ex amplitudinafectionis petenda eft . Sint autem ampla fatis,ut uniuer-
fam fc&ionem nuperfa&am,obuelent cum propaginis,tum ipfius brachij,ex quo:
is ipfe iam iam deprorrrptusfuit. Medicamentaadhuc, &linamentainprompm
fintin curam fubie&i uuineris,cuiustotam circumfcriptionem eoquod propagir
nisfundamentum fir,perbeUeaream uocamus. Vtigitureimedeamur,linamenta
parare decet fuppurahtibus oblita, & linteolum,quodinijc!amus,ipfi area? ampli-
tudinerefpondensjfub ha?c alia quoque linamenta exufufuerint,qu£einternc*
traducis uulneri profpiciant>fintque unicauicehaCjpraefidijsfupra habitis>quibus
pus mouere datumeft,adhucobduc~ta. Cseterauidebimusalias. Requiruntur
etiam fafcia? dua? eadem quam fupra notauimus magnitudine. Illarum altera
aream,&qua?medicamentainiectafuntcontinebit:altera in fubfidium eft,cu-
taneo traduci. Hanc uniuerfo brachio extra circumducereoportet,ideoque
longiorem illa efleconuenit. Adfit etiam culter politiffimus a;quc,& acutif-
fimusunnsatque alter quibus fe&io adminiftranda fuerit. Sicacumadeffede-
cet traiecto funiculo, qua fafciarum fines confuemus,& praecipueinternasquae
nullatenus in nodum uult conftringi. Famulorum pra?cipuacurafueritba?cad-
miniftrafTe,vel inijfdem apparandis chirurgo praefto fuiffecuiillicoincumbefc
nunquid re&e fe habeant omnia,ocu!is ipfis perluftraffe . ( Nihil enim magis
actum erit, quam quod ipfe agas)tandemque fingula fuislocis probe collocaffe ,
Atque haec de apparatu . Caetera in fequentibus profequamur .

CApyy

LIBER SECVNDVS.
C A P V T O C T A V V M.

*De cutanei traducisiameducendiadminiftratione.

| D o c t v r i iam.quo pa&o cutaneum traducem feu cutis propa-
ginem educere conueniat, ita orationem inftituamus neceflfe eft ,
ut pro curtarum partium ratione, in quarum ufumipfeceflfurus
fit,eiufdem educendi modum primo demonftremus:moxrem ip-
fam aggrediamur. Non enim parum refert quidagas,& cur agas,
prius cognouifle.Illud igitur primo fcitu dignum eft,cum in alter-
utram partem cutaneum traducem educere po(fimus,idtamenindifcriminatim
facere nOn licere , locus enim pro fe&ione hac non promifcue omniseft, fed
quemcurta?partes,oftenderint.Cumitaquenarescurta?,&labiavtraqueexipfo
reftituantur, videndum eft, num fingula iftorum eundem fectionis locum requi-
rant,anpIanediuerfum:&nunquidaliquaeorumconfeniiant,aliquauerQdiiren^
tiant. Hanc remderinietrecleoperisrinis, &artisfcopus,quieftutpartescurtas
addefieientisquantitatisnormam, reftituamus/nequeidfimpliciter,fedappofi-
te,&quam decentervutquantumfieripoteritnaturaetypumaflequamurj&hoc
grato fpeclaculo mortalium oculos perffringamus . Id autem prarftabimus, fi tra-
ducem fubftantia,quam fimilem adiungamus curtis,atque uteumin membri >
quod perierat, figuram apte,& concinne ducamus . Sed hoc infra re&ius docebi-
turiam illudeuoluendumeft.Cum igiturintraduceduplexadfitfuperficies, ex^
ternae fcilicet, & propriafcilicet domeftica^&minus propria,quinimoafcititia:&
cum utraque earum educi, & curtis applicari queat,quanam parte atque uel infra
neuel fupra id faciendum eft?Si in applicationehacdecentem ornatum,fi naturas
aequitatem obferuare licet, fi diuerfarum partium concentum , ut hominum ocu*
losafficiant, exprimere conuenit , utique profeclo nihil aptius erit^ nihil confor-
mius, ipfa cute brachij ad externam faciem,curtis partibus,extra etiam applicata,
niiver6ineptius,niienormiusipfaparteauerfatraducis,ficumaduerfiscurtorum
partibus coniungatur. Haec enim rubra incequalis eft, & af pera ilia leuis, seq ualis ,
& grato candore confpicua . Conueniet igitur partes hafce,& curta,& traducem,
aduerfas aggregare , & unire . Sic enim & partium fubftantia,& fimilitudine con-
cinne fibi inuicem refpondent . Quod cum ita,ut ftatuit re&a ratio,faciendum fit,
fane, & pofitum traducis vel fitum in vnione quadrare opportunius eft . Quare fi
exinferna parte propaginem incidamus, ac naribus applicemus,nemo certe non
videteam inuerti debere,& domefticam eiuspartem,externis,&aduerfisna-
rium partibusconglutinari. Athsecab illius fymmetria, &fubftantia longedifti-
det,eftque hoc,agere abfine,&bonitateartis alienumpenitus,qua»mirificum
quendam partium inuicem confenfumrequirit,&idvnumcuratfeduIovtrecle
agentis natura? > fi modo licitum eft, veftigia femper infequatur . At quamuis in-
genio quodam inuertere propaginem poffimus,& intorquere,nouerit tamen
vnus quifque uelim , hanc contorfionem fiue inuerfionem magna certe mercede
Vel inflammationis in traduce, vel cruciatus in aegro fieri.Nec prudentis eft,res du
bias,&ancipites certis atqueaccommodatisanteponere. Quodfaceretis,qui
propagineminfraexcideret,excifumcontorqueret,contortuminfcreret. At fi ex
fuperiori parterefciffam eduxeris,mirum eft, quam re<5ta,quam fine incommodo
&ad nares, & ad fuperius labrum feratur, quam leuore,a?qualitate,fi ficcurtis ad-
uerfaapplicetur,quamcandoris fpeciecaeteris membris refpondeat. Merito igi-
tur ftatuendum eft, fi nares , atqueadeo fuperna labra inftauranda fint, non infra
propaginem, fed fupra,& qua parte ad alas inclinat,incidi,& a brachiG educi de-
bere. Secusaccidit,cum infernum labium refici oportet . Tunc enim,fi loco alto
excideristraducem,&affe&o loco conne&as,partemeam quailiigenuinaeft,

&na-

32 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

& natiua, intro conuerc* contmgit: quam uero ex incifione nacluseft fuperficietn
callofam afperam, & fiifcam quafi, oculorum aciei aduerfam exponi . Qiiod cum
maxime abfuirdum fit, & fini noftro penitus aduerfarium , cnitendum eft , vt de-
preftbloco,& qua ad vlnam conuertitur traducem excindamus . Ita fiet, vtinfero
labiore&ecohaereat, & ex artis prsefcripto, ad exemplum ipfiusnatura*, partibus
curtisfummaasquitateconfentiat. Sed nuncoperisadminiftrationemineamus,
qua in re admonendi nobis funt chirurgi,nos fe&ionem hanc duplici modo prae-
ftarepofle . Aut enim re&a fieri poterit propaginis incifio,aut obliqoa:quarum il-
laab interiori propaginis angulo, ad alterum exteriorem re<Sa,neque huc neque
illu inclinata ducitur: haec veroabinterno cutisangulo ad fuperiora , &decufla-
tini quafi afcendit , & qua? propaginis regioni ad humerum contermina eft cutis
illius partem quandam eripit,aliquandoquidem adeoinfignem ut fefquidigitum
exsequet.Hanc vero diuerfitatem,nos magna Dea,neceflitas edocuit,& ufus opti
mus artifex,comprobauit. Cum enim aliquando propaginisdelineationem non
cxacleconftitiffe, anobisanimaduerfum eftet, nec parum efiet., quod imminuta
eius longitudine a praefcripta mole difcederet , quare ut hunc errorem corrigere-
mus,propaginem quadantenusexporrigere, & amplitudinem eiusadaugerein-
Hituemus , quod non alia ratione , quam feclione hac, quce obliqua fertur, nec in-
commQdo licet aflequi.Solet enim ad caeteras decrementi traducis noxas,& illud
accedere, quod iuxta angulos tam fuperiores quam inferiores, perenni uegetaa-
»di agitatione natura ipfa coitionem moIiatur,& inde propaginis molem fere plus
qua par eft pro infitione,imminui . Nec minus opportuna eft feclio ha»c,cumlax;a
cute,&tenui,infignetraducisdecrementumfore,quodexlatitudineiamimmi-
nutacert6conftat,nonimmeritoverebimur.Admonemusitaquemedicos,fiquj|
dem non abfque illorum cuipa paulo breuior , quam fatis eft,propago fuerit: aut
ubilcutimexcifuri,non leue quid de quantitateeius deceflurum fore fuipicentur, vc
crrata illa corrigant,& fiituris malis hac prudenti fec"rione profpiciant . Vbi vero
nullus dubitandi locus reliclus eft , tum recla , & abfque aliqua ad latera deelina-
tione feclionem molientur. Prseftat tamen femper in omnem euentum attentum
efle,& utredundet potius quid, quam deficiat,prouidifle. Aeger igitur lectulo de-
cumbat ,eo penitus loco , & fitu , ac fuit', cum prima traducis lineamenta duceba-
inus-.iumini opportunus , a parietibus interuallo diremptus , proxime ad exteriore
marginem,ut fob artificismanu ha?reat,circaque ledtfm hincindcexcurrereli-
ceat,&utabfquecereorumufuoperariopofiitperagi. Miniftriinterim iua loca
obleruentaker ad artificis dextram,qui penes aegrotum erit:alter ad finiftram:hic
aegribrachium , puluillis innixum , cubito tenus, manuque extremarede fublata
continebit: ille vero, ut medicus pra?ceperit>& uel recle uel oblique propago ex-
cidendafit,iic fuperam humeri regionem contre&abit.At quoniam utrumque ho-
stttti modorum, nempe aut re$am aut obliquam fectionem , in ufum transferri
conftar,noniudemusoperam ,fiunumquemqueillorum non femel, & una prae-
ceptione,comprehendamus,fed diftin&ius,& accuratius defcribamus. Quare Si
re&ara fe&ionem chirurgus faclurus fitminiftrum qui a dextris obijcitur , fuper-
nam brachijcutim, &qua?traduci proxima eftcomprimereiubeat. Ceditenim
cutisob raollitiem,& fe<5tionem,quse re&a futura eft,nonrarointerpellat .Com-
ptehendetuero cutim minifter, & ad normam continebit,fi alteram manum axil
Ix inijciat : alteram uero adcutaneumtraducem quamproximeimponat.Inte-
rea dairurgus propaginem fpecillo attoIlat,indicem finiftrum imponatpolli-
cemextraeregioneadijciatj&traducem blandefublatumcontineat. Moxdex-
tra ferrum imponat,aciem impingat,& ad reclamlineamadangulosfuperio-
res,sequaii , &non erranti duelu perducat . Propaginem iam educlam ad ulnam
incikaet,& parteea,qua? uulnerata eft, ftuppas imponat, probeque muniat . Fic
eniraut nonleuemianguinemhaecparseftundatfiquandoqueuenulaquseinci-
datur eaodem perreptauerit. Itaque, & hic habet , quod non negligat artificis fe-
dulitas. Intereaminifter cseterk partibus, nempe areeincumbat,ftuppas inijciat,
& iangyinem profluentem arceat. Atque hsec prorfus fuerit reclse feclionis ratio.

In obli-

LIBER SECVNDVS. ?j;

ln obliqua,quam quric edqcebimus,primum eo fuperfedendum eft utheque
quQ4^prauQiuimus,'brachiumminiftercomprehendat, nequemanusgemmas,
imq nullam inijciat . Hoc tamen medico perfpe&um fit,ut inter traducem,& iu-
bie&a corpora ferrum adigat,& fuper iora uerfus feftionem paret. His enim duo-
bus operatio hasc a fuperiqri defcendit.Protmusitaque ubi perfpexerjt, quantam
portionem cutaneo traduciadijcereoporteat,huncpojiiceacindicedextrae ma-
JIUS fufpendat , & miniftro, cjui fupraeft fcilicet ad dextram,comprehendendurn
tradat. Ipie propagini fpecillumintro fubijciat,eandemattolIat,&indicemflni-
flraemanus iemus imponat: huic pollicem exaduerfq obijciat,&quemadmodum
diximus, cucim ipfam fubleuet,pauloque altius ut cultello non impedito aditus pa-
teat. Eundem dexura inijciat.aciem adigat,&ualidetranfuerfoquei<5tu quantum
fibi oppQrtunum effe uifum fuerit,obnixe educat . Propaginem iam depromptam
ad ulnam reclinet^&qua parterefe&aeftftuppacontegat^&re&emuniat. Sed
fioc negocij ftatim miniftrorum alrericoncedentlumeft:. Ipfemedicusadaliarn
partem recurrat,ljnameuta inijciat,probeque,&feduiqcuret,utomnem iart-
guinis impetum,quouis modo refrenet,& inhibeat . Exinde confilium eft uniuer-
fam aream cqutegere,atque ciiuerfislinamentis,&linteolumiIludIatumimpQ-
nere . Prqpaginem uerq miniftro finiftrorfum credat, qui dextra eam compre-
hendatco?nmodiiIime, &Iinieolistepefaclis,aduerfusaerisiniuriasindefeirofq-
Meat . Incerim chirurgus altera fafciarum totam arcarn circun dare , & opportunq
contegere , hoc prqrlus modo , meditabitur . Initium illius ad fuperiora » & in-
teriora area? expiicet , id poliice manusfirmet, dextram fub poftica parte demit-
tat, ad interiorafurfum fafciameduca.t,mox quapartecepit,reuertacur,rurfusfa-*
fciam circumducet, quod eoufque peraget, quo tandem yniuerfum area? fpacium
circumiec1:a fafcia contedum fuerit. Ea tamen lexefto,ut in externam brachij
partem fafcia definat,iibi reliquis fpiris eam affigere '., & funiculo affuere elabora-
bitartifex. HoECubiperegerittum propaginemdepromat ,& quaparterefidere
debet,fuper eundenl planelocum,undeexemptuseft, linamentaqua^dam, prp
irtterna ulceris curatione , fupra eam fafciae latitudinem ? infjternat, &eo impofi-
tum traducem reclinet. Hic obferuatione dignum eft,ut locumtraduciconue-
nientem fatis aflignemus, atque ut eo tam ihlatitudinemquamlqngitudmem
explicatq , ne quid erroris cqmmittamus, moderantiam quandam a&ionis obfer-
uemus . Plurimum enim ad operis perfe&ionem proderk eundem re&ecompo-
nere:nec minimumamole eius decedet,fi quae nonriteperagantur,quonihil
erit uel adoperis finem inutilius,uel ad artiscommendatiqnemineptius. Nec
protinusid animaduerti jicet, fed furtim labeshasc ac permomenta fefeinfinuat,
quoufque tandem aliquo tempore poft eius incrementumconcipias. Nullum
igitur oportet non mrjuere lapidem , feduloque, & obnixe contendere , ne erra-
tum quid , negligentia , & culpa noftra committamus , fed,quo ad licet,offici j no-
ftn munia expleamus. Traduce igicur reclinato, explanatq, &rit£.cornpoiito,
iubeat uolo chirurgus , fupremam eius a miniftro fupra comprehendi , Impofitq
indice,medioque digito,& ne quid remittat,follicitoadmoneatlEtenmT,'ut pro-
pago contrahatur cauendum eft . Ipfe fafciam arripiat , ad infernam partem , &
qua matri propago adhuc inhse rec > i n i j cjat , mox deligationem promoueat,quo
ufque tandem integram propaginem comprehenderit,& cum ^rafhi^kuin^
cierit. Nouerit autem chirurgus in hocfafcia? circumpofitu,totam bperis jam
dicli dignitatem confiftere. Nam contabefcit, quam primumtraducefi^rclius
conftringatur , & calore fufjfocato emoritur : fin uero laxius deligetur neque fic
fiet, quo minusa quantirate fua recedat- Aequitatem igitur,& regulajn adhibeat,
ne quid uel conneclendo obnixius , uel deuinciendo fQlutius , non fine^U^Hmo-
nia peccet medicus. Sed cum arduum fit primo idu metamattingere, &f.non
nifi experientia conftet,num ad no.rmam aclionem tuam direxeris,itaqueut
certior euadat,& peritior,quotiefcunque fafciam deprompferitchirurgus,uni-
uerfamcutisfubftantiamanimaduertet , & curiofe circumfpiciet ,nunquid reAe
fefe habeant omnia :an uero propago emoriatur,aut quodammodofefecon-

trahat,

34 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

■ .

trahat. Hoc aiitem acuIidemoaftrabutit:ilIuduerQpallor,&infep,n'endoto?»
por oftendet. Itaque fi quid prastermilfum fuerit,, id rite, & fine ditflcukate cor-
riget. Sit autem diligensualde chirurgus expeto. Quare quodreliquumeft,
vbi bmnia peFegerit,tura brachium in locum iuum atque in mediamfiguram
collocabit. Atque ha?c fere,.ni failor > vniuerfa operauonis huius adminiiira-
tio eft. Sed hoc in Ioca,quafcuiique traducis partes annotaife,& proprijsap-
pellationibus defignalle^commodum eit, ut iliarum x (i quartdo mentio mci*
dat,abfque ullauerborurociixumfcriptionememinerimus. Emngendisnomi-
nibus agricultura faees pra?teret. Eius enim figna libenterfequiturars noftra
fubcuius aufpicio in campum profilijtj.cuius du$.uutunicuiquepatet,.hucuique
militauit . Fartem igitur uniucrfam , quas operatioois noftrae materies, & iedes
eft, & cutaneum traducem , &cutem propaginem, & cudm brachicam nouo el-
fic^onominehucufquejUt&indefietjnuncupauimus. Hi£clongituuine,&:lautu-
dine inrignis cftraltitudinis minimum obtinet. Longuudi.ae uero, & latnudine.
adeo differr, ut illa tertia parte hanc fere femper fupcret. Eongitudinera,au^
tem quia infigniar eft in fuperiorem mcdiam, ckiniimam , partem iecanlieet,.
& fingulis, fua nomina indere. Superiorera eam intclligiraus, quse proxime a;
brachio abfciifa fuit,quam traducis apicem iamaliquotiesdiximus. Eundero,
proprio magis nomine infititio , feu apiee infititio pofthac fignificari uoiumus ,.
quod hoc loco praefertim is ipfe in curtas partesinferamr. Iniernamportio-
riem,q;U3*abrachio dependet radiceratraducisappellamus. Hinccnira,uelut
ab radice in arbores fic in reliquam traducis fubftantiam alimentum defertur :
Sic partem qua* radici brachij contermina eft, nutritij nomine defignamus ^
quocl eius benefieio nurriatur tradux,& adolefcat. Qua? uero mediaeftinter
radicem,& apicem,eam propaginis corpus non immerito uocabimus . Quod
autem ad eiusfuperfTciem utramque fpec3at,nosequidem communi nomine , &
imerna,& externa^aliquando etiam auerfa,& aduerfa ufi fumus. Quas enim
interna eft a facie noftra auerfa eft»quam quia in callum decoquiturnonnun-
quameallofam nuncupabimusrquae uerd exterior eft,hsecoculis noftrisexad,-
uerfo ponitur, quam ufitato cutis nomine cutaneam deinceps dicemus , Cx-
terum traducis oras uel interiores,uel exteriores, aut lineas uocabimus aut li-
tiearia Con-finia , uel interna uel externa . Nec ea incommodo , & labia dicere
poffumus, quod rotunditate, & craffitie labia oris fere reprsefentent. Atque
hzc pauca de his fulficiant. Quantumuis enim rei aeftimationem his nomini-
bus non affequamur,non minimumtamenlucisconferunt>&omneserr.orurn

tenebras,qui fubinde his nominibus occuluntur^difcutiunt .

■ ■ ,,, ■ . ■ i! ..'■'- ■>■"■■ ■ .. .

C A P VT N O N V M,

.. .'.■....' ■ ;. V . :■

*Dt ^ct&atfone recentis ,£j* antiaui uulneris ,cwn in traduce ctfc
tanea , tum tn are<* ipfa y nec non ae cutanet traducis
1 educatione,

{ \ L'orn ■ q i ■" '.':.' 3 .......

K5p s t ojr a m igitiir cutaneum traducem eduximus , & ne quid no-
bis fanguiniseffufio,negocijfaceffat,primacurationecauimus,
mox fequenti die uulnus detegereprjeftabit^feduloquecircum-
fpicere,quid nobis in haccuratione fugiendum fit,quidue pofth^c
peragendum relinquatur . Qua in re ut diftinctius, quam heri po-
terit, progrediamur , partienda nobis oratio fuerit, cum id resip-
h poftulet* Duo funt omnino uulnera in utrifque partibus inareafcilicct,&
in rraduce, diuerfa penitus, quorum unumquoclque fiiam curationem,&pro-
priam expofcit . Primum illixd tam in brachio quam in propagine iam antiquum
cft>quod m prima delineatione obuenit : alterum recens eft ad educl.ipnis locum ,

cum

LIBER SECVNDVS. 35

eum ad apicem traducis,tum ad area? regionem fupremam. Hisfingulisuaria
deberi auxiiia , nemo plane eft qui ignoret . Qux enim pars nuper attrita eft , &
ferro Iaceftita fuppurationem requirit . Illud uero iam inueteratum vulnus con-
fumpta i mmaniiila cum affluentis , tum congefti humoriscopia, ob partis imbe-
cillitatem , ex conuulnerationis impetu illatam , reiecvtis iam inde fuppurantibus
excitatione indiget,eaque non uulgari,quo demu quidquid molleeft,ficcando co
pre(fum in callumfeucutem,obdurefcat. Quare fedulo annitaturmedicus, ut
fub exitum huius operis,atque ubi incallum concreuerit cutis nullo impedimento
ad artis finem redta peruenire queat . Qua? cura illi ctiam incubuerit,fimulac tam
propagin is apex , & fummum area? confinium a d exa&am fuppurationem deue-
nerit , quod negotium fere intra noue dies, uel ad fummum intra undecim,quan-
doque , & feptimaluce perficitur . Non enim id pus mouendi intcruallum quod
amea, admittimus, cum nonidem iam nobis propofitum fit,multaque fuerint,&
non mdigna,qua? uulneris tunc fuppurationem extraxerint. Primum enim id nos
feciffe adegit fymptomatum grauitas quorum vel metumconcidere,uelfceui-
tiam penitus placari prius neccffanum fuit. Sic expeclandum eratut interim com-
pa&a carnefolidefceretcutis, &in maioremmolem excrefceret,quominimum
certe , aut non tanto impetu , & priufquam auxilium afferas,ipfe tradux decrefcat.
Non ehrm exiguum eft, quod illiexcarneisfibrisalibifubnatisroburaccedit,
qua? quafi frenisquibufdamimpendentem,&iamerumpentemcutisdecretio-
nem infiibent . Celerius itaque fuppurantibus renuntiaffe licet , atque exiccantia
ad manus fumpfifTe,ut partes illse callum,feu cutem dixeris quamprimum contra-
hant. Inditio autem fuerint,iam fatis fuperquefuppurataeffeuulnera,cumin
ipfis medicus confpexerit , quae Celfus dodiffimerefert, a*qualem ubicunqueru- Ceif.iib. j.ca^
borem, ficcitatis,&humoris moderantiam,nulIumque,uelexiguumdolorisue- z6-
ftigium . Tuncenimffuppurantibus fuperfedereoportet,&utcicatricempIagae
inducasomnes conatus exercere, quodijfdemferetaminarea, quampropagi-
ne, auxilijs perficitur . Paulo tamen ualentiora,ut ufus nos edocuit,ipfa area prse-
fidia requirit , quod uliginofum magis(nifallimur)idbrachij vulnus, & fordidius
exiftat ,cum mufculisinha?reat,quibus,qua?uafacircumfiftuntliberalemuapo-
rum,humorumque copiam iugiter affundant,& ulceris curam quod ficco gaudet,
maxime iiifpendant. Aftubi exiguacolluuiesfuerit, ut eft , qua» traducem cuta-
neum obfedit , itaque promptius occallefcit, & mitioribus multo, quam areas uul-
nusjtraclari cupit. Prseftiteritergo,quando delectus adeftutcunqueidemarti-
ficrfcopir fit,hane curationem nihilominus diducere,quodetiameadecaufa
noh .negligehdum effe uidetur , cum diuerfis fere, atque propriis fymptomatibus
parsutraque fubinde excrucietur . Sed tranferamus propaginis curam atque
eahv,'qua? areas eft,iam profequamur. Medicamentaprocicatricequampluri-
ma funt,at nobis ufu comprobatum eftunguehtumexpompholyge,cuiusha?c
defcriptio eft.Recip.cera? aiba^olei rof anlib.5.fuccifru&us folani fat.vnc.iiij.pIQ-
bi vfti, &loti> pompholygis,an.vnc.j.thurispuri.vnc.5.Coquaturoieum,cumfo-
lani fucco, ad Uliusconfumptionem , tuncadijciatUrcera,qualiquataaddantur
c&terarum rerum pulueres,ijque tenuilfimi,fubiganturinmortarioomnia, &
a&ungtfehti formam reducantur . Hoc unguento linamenta oblinimus,& brachij
plagaHnip onimus . Eft & aIiud,quod non minori fru&u multoties experti fumus.
Re< :ip. lapid; calamin. terrselemni^an.vnc.iiij.lytharg.aur.ceruff.an. dr.iij. fucci -
leHjpeniiui.dr.ij.cera!Vnc.v.oleirof.omphac.Iib.j.mifce,&s.ar.reformeturungue
iMi . Non fecus uriguehtum ex minio prbfuefit, ex litnargyro , ex ceruffa,ex Cal-
cc lota , &alia id generis permulta qua? cum humiditatem , abforbeant ualidifli-
n: e1 exkcant , carnemque exinde in eallum excoquunt . Veruntamen cum quan-
dpquehumidam carnem,mollem atque mucofam oriricontingat,taminare£e
nveditu]lio,quam in uniuerfa illius peripheria:quod pierunquecorpOrehumi-
diore, & frigidiore accidit;, & impuro fanguine rprudentis medicifueritad alia
prarfidia igterim mentem conuertere,quibus putrilaginem illam , carnemque
fkccidam penitusconficiat. Aliturautem iduitij genusalimentis humidioribus,

ac

16 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

acomninQen^atis^quseinuiducommittuntur.Quapropterpraecidendafunt^gro,
fofbitiones ,iura, & id genus cibi humidiora,imperandaque ficcioraan fanguine
aquofiori , & minus confiftenti edomita , ad frugem corpora redeant, & exiccata
citiusconualcfcant.Interim autem ha?cmedicamenta ufurpaifeprofuerit.Recip.
terebinth.cera? alb. refin.ammon. an.dr.xiiii.florisa?ris>opopcn.an.dr.ij. arifto-
loch.long2e,thurismafculi,bdellii,an.cir.vj.myrrh. galban. andr.iiij.litharg.
dr. ix. olei fi a»ftas fuerit lib. ij.fi hyems. lib. iij. Bdellium ammon. & opoponacem
in aceto,quod fatis efLper unam no&em macerato^calefa&is terebinthinam per-
mtfceto , in oleo adiecta cera, carterifque in puluerem reda&is coquito, & ex arte
unguentum efformato. Hoclinamentoinungiro,&uulneriimpcnito. Mirifice
enim humorem abforbet, & mucidam carnem coniumit . In eundem ufum aliud
paramus,a?queualidum, acdiuturnoufucomprobaturD.Recip.refin.pinilib.j.ce-
xx. lib. 5.oieicomm.vnc.iiija?ruginis.vnc.j.s.refinamacceraminoleoliquato,
seruginem ftudiofe terito, oleo addito,& unguentum conficito. Vtiliflimum
etiamfuerit, quodexunguentro£& praecipitato paramusquandoque,cuiusegre-
giam operam innumero experti fumus, dum nobis putredo hac debellanda efiet.
Compolitionis ratio ha?ceft,utquartam praecipitatipartemunguentoroiat.im-
jnittamusuelutexempligratia. Recip.ung rofmefvnc.j. pra?cipit.opr. pulu.dr.j.
s.mifce . Hoc prasfidium fenfim abradit,& carnem putridam,& uniuerfum ulcus
abfque ullo dolore deterget. Caetcrum eontingit quandoque iam exporrigen-
tefefecute,&areaminuoiuenre>puftulasquafdamintoraarea, atquemomento
fere excitari , qua? , quod reliquum eft, curationis jnhibent, & otricium rc&e ope-
rantis naturaHnterpellant. Odiofum profe&obocfymptomaeft,&cuiusocca-
fionelongiflimeinfitionemtraducisjditferrenecelTanumeft.Fitplcrunqueaefti-
uisardoribus^corporepicrocholo.&calentioribuscibis enutrito. Tum enim bi-
liofa colluuies excrefcit , qua? cum turgeat,& ha?cillucagitetur,tandemin bra-
chium , & quoniam tenerior eft, in aream ipfam procumbit. Hinc circa tenuifti-
mam cutem,qua?que nondumconfirmataeft, inareampuftula?excurrunr,quae
praner operis moram , & acerrime pruriunt adco, ut circumfita? partes aliquando
Jaucinatae, dum ab aegrotis mollioribus fcabuntur,non exiguum fanguinis flumen
effundant. Non folum autem,quod parsha?cimbeciiliorfit,phly&enaeerum-
punt , fed quod non raro ad partes has fuam natura fentinam , tamquamlongius
diftantesa uira?principio,exoneret, qua decaufa infignia uafa,quafiampliflimos
.quofdam riuos ad materia? deriuationem hoc loco conftituit. Hocmalum , &
phlegmatica exercet corpora cum falfus quidam ichor,ifquetenuiorexudaue-
rit,& partemeam occupauerit. Augeturidmaligenuseximbecillitatecapitis,
quod in proximo fitum eft, & hinc ab alto, quaii in uallem fuaexcrementa praeci-
pitat. Huic autem fymptomaticum uiffcu commodo,tum medicamentis opor-
tet occurrere,quorum illud non enarrabimus,(iam enim fa?pe ha?c praeccpta euo-
luimus , & quia non imperitos ad hanc operationem acceflurosefle confido ) fed
exurcdantem copiam la?uitfimo pharmaco primum medici uelim detrabant, quas
{\ leuiorfuerit,unica ui&usrationeedomabitur. Itaquemedicamentaduntaxat
perfcribamus, & ea pra?fertim , qua? Iongoufucognouimus, atque fuper omnia,
hocquod fubfequitur. Recip. olei rof.compoflib5.oIeirof.omphac.vnc.iij.fuc-
corum fol. plantag. fbl. folani hortenfis,centau.minor.lapat.an.vncj.s. Olea bul-
liant cum fuccis adeorumconfumptionemaddeceramaIbam,quoadfuffecerit
ad efformationem unguentimollif afperge dcmum.lytharg.pul. vnc.j.s.pom-
pholig. pra?parat. dr. ij. recrem. plumbf pulu.dr. iij. pul. hordei cremati._3.js.
boli armen. ueri pulu. camphor. an. 3. s. unguent. infngid. Galeni,populeon.an.
vnc.i.mifce,&reformeturunguentums.ar.£ftadhucaliudnequeidcontemnen^
dum.Recip.lytharg.vnci.cerulT.vnc.v.cera5alb.vnc.iiii.oIei rof lib.i. alboru ouo-
rum recen. n. iiii. liquefiat cera cum oleo in olla uitreata,addatur Jythargyrum,&
cerufla, continuoque mifceantur; ubi autem refrixerin^ouorum aibumina,eaque
probeagitatainijciantur,&unguentum conficiatur. Hocpra>fidium humorum
feruorem apprime reftinguk, & benigna ficcitate ad cicatricem ulcera*perducit .

Super

LIBER SECVNDVS. 37

Super eft tamen adhuc , & aliud area» malum, quod impuris eo confluentibushu-

moribus enafcitur,qui cum paulo craffiores fint,ibi hasrent ob corporis molem,&

partem eam in profundioraulceraexcauant. Haeclabesequidemutdicampef-

fima eft, appofitotamenuictu,fiquid inilloerratum fuerit,&corporepharmacis

«xpurgato, quod reliquum eft,extrinfecis applicatis non infceliciter expugnatur.

Sed ab illis lubenter fuperfedeo , cum chirurgus pericus , obferuatis interim anni

tempore,setatis,ac temperamenti ratione ea facile pertiare poterit,hgc tamen nos

operasprecium eft addere, qua? Iicet multa fint,eaque ufua nobis non improbata,

binatamentanqueomnium accommodatiffima, & faluberrima fubiicere uolui .

Horumprimumeft. Recip re(ina?pini,terebinth.cera?citrina^oleicomm.an.vnc.

j.s. Diffolueceram^&refinaminoleojtandemqueterebinthinam^omniacolen-

tur,& in caccabo ad lentum ignem buliiant,aerique expofita demum refrige-

fcant. Alterum uero tale fuerit : Recip. terebinth. mell.rof. col.an. vnc.j.thuris,

aloes,farcocolI.farin3ehordei cribat. fub.an.dr. 5. Diffolutaterebinthinacum

melle, addantur pulueres, & agitenturindefeffo^uiquequoexaclecommifcean-

tur. Atque hgec lere fymptomata funt,quibusareaminterdumuexariconfue-

uiffe non infrequenter experti fumus, proanni tempore,aca?tatis, fed praseipue

ob unius temperiei, ac corporis habitus conditionem . Horum fingula ex humo-

rum impuritatcquas fubindein languida membra defoeuiat, originem ducunt.

Itaque corporis expiationi incubuiife, prima utique cura fuerit,ea tamen lege fer-

uata,ut fninimumvalentiffimis pharmacisa?grumconcutiamus. Nam&uic~tus

ratione,fi riteeonltituatur ( (i quidem minor eolluuiei copiaafFuerit) uniuerfum

negocium re&e peragemus. Laedunt quoque pharmaca,&uentricuIocorpo-

lis noftri ceconomo non exiguam noxam inferunt , ut Mcdici fatentur : quare fu-

gienda funt, & parcius.aut nequaquam in ufum traducenda, fiquidem artis digni-

Jtatem faiuam effe uelimus , cuius eximium decus non Ieuiter perftringemus, fi re-

;petito pharmacorum tormento ulterius fe conflictari debere , cognouerint homi-

nes. Multi enim funt, qui praeter hunc folum curandi modum,caeteralaudant om-

nia. Hifceigiturrenuntiandum efLdummodoidintegrum nobisfuerit,&oppu-

gnandum id maIigenus,appofitauictusratione,eaquediligentiusobferuata.H£c

€nimmedicina?pars,&fjauifIimaeft,&tutiffima.Sedadtraduciscurationem,quae

potiffima medici cura efLatque adeo'adeiufdem educationem aliquando defcen-

damus . Illius callum moliri , caput eft, & medicamentis appofitis quamprimum

«undem arcelTere. Tum eniminductacicatrice,infitionilocuseft. Educationis

jatio in eo confiftit, ut quod ex ubertatej& alimenti benignitate contingit,propa^

ginembene nutriamus. Hinciblidiorfit, atqueuegetior,&obroboris uigorem»

ac decoris fpeciem infitioni aptior. Velimnamquechirurgiexiftiment,&cum

xraduceartem noftram periclitari,&operisornatum in eius dignitate collocatum

<fTe . Scrupulofius igitur educare illum neceffe eft,nec minimum uel negligentie;

•uel fecurkari concedere , quod exinde non leuem propago noxam fubeat , quam

neque inprogreffu reuocari,nequeullopoftmodumingenio corrigere poffumus.

Quamobrem mihifa?piuschirurgiadmonendifuerint,&obnixius.Bonaenim,&

qua? falutaria funt,inculcaffefrequentius non oberit. Nouerintitaqueiamde

fua dignitate agi , & quicquidcutaneotraduci exinduftria accefferit, id omne in

operisdecuseximiodiligentiasteftimonio.mox transfufum iri. Sed remipfam

ineamus. Vt ergo propagini medeamur, id nobis confilium eft, quodinareae

curatione fuit,nimirum , ut in nouo uulnere pus concitemus , & cicatriccm plagas

inducamus . Sunt autem plane eadem prsefidia qua? fupra habuimus, ideoque, &

unguento ex pompholyge , & alijs ibidem defcriptis , uti licuerit . Sic iinamenta

arida,eaque* medicata,fi adhibeantur profuerint,uel filamenta ex eo linamenti ge

nere , praeparata , hoc plane modo . Eligantur lintea tenuia puriffima, imbuantur

liquore,quem moxdefcribemus,exicceturinumbra, rurfus perfundantur, bisuel

ter,&toties exiccentur. Liquortalis eft. Recip.gallar.immat.fummach.myrtill.

balauft. cort. grauat. an. m.j.acat.hypofyft.an.vnc.j.aluminis.vncij.bulliantom-

nia in uino nigro,eoque auftero,quoufque tertia falte pars fuperfit,macerentur in

Dd eolin-

38 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

eo Iinteamina»& in umbra exiccentur, Cum uero omnia ha?c non modico tem-

poris decurfu peragendafint, quae fcihcetadtraduciscurauonemfpecl:ant,nQn

ineptum eile mihi uidetur» uc hoc quicquideft umuerfi temporis, quas aecates cu-

tanei traducis merico appeilare po(Tumus,certis quafi notisdiftmguamus. Vc

enim m animantibus , cerns quibufdam interualiis.quibus non obfcuro corpora

noftraimmutari contingit.uiuendi rempuscirumfcribiraus.-eodem pacto,& in tra

duce, quamuis aeftimationeimparifuasmutauonisuicesdefciip(ifle,& proprijs

nominibusdeiignaiTelicitumefto. Suntaucemhaec pueritia,eius adoleicentias

artasconfi(terrs,&feneclusipfa,qu£e(inguIalire(5tequisanimaduercat,&intra-

duceipectantun&fpeclata profuntnon inediocriter. Pueritiamergoidumuer-

ium temporis fpacium eiTe dicimus,quodtraduciseduCtioncmproximeconfe-

quitur,& eoufque quoad uulnus euidentius exiccatur . fcftenim cum exuberante

humorenullumadhucinfibriscarneis ficcitatisueftigiumapparet.Indiciofunt,

mucoresplurimijfibrarumflacciditas^&totiuscraduciSjqua^damueJutimollities.

Nec id mirum eft,cum ab fuperiori nutritio quali ab ubere materno,quibus binis

antea largius alebarur , iam excmpta rapiacur cutis , atque ita non minimum lan-

gueat,&pra?fertim,quodimerimmultis(it expofita dimcultatibus,&plurimis

fympcomatum, & quamgrauium telis impetatur. Illius igitur medici fubftan-

tiamcuriofiuscuminfpicianr, feduloqueaJuigilenc,nequaiurcimnoxa fubrepat,

qua? rem adanguftiasdpuoIuat,&fummumdeoperispcrfe&ionemetumatque

fufpicionem nobisincutiat. Eiusgenerismalafere u!ccrafunt,inflarnmatio,&

partis cuiufdam corruptio,quae omnia ijfdem pra*fidijs,quorumnTuam lupra

propofuimus curanda funt, uc ea hoc in loco non repeccre ab rationehaud alie-

numfit. Reliqua tamencftipfiustradudstabes.quodmalumcumvniuerfiseius

temporibuscommunefit,ideoqueubialiorum,qua?communiafunt fymptoma-

tummenrioinciderir, nequehocobliuioneconteremus. Iamueroadoleicentia

traducisfubfequiiurjquaetumplaneincipit^cummanifeftaficcitatisargumenta

fefe proferunt. Tuncenimrecreata cutisneque fufcipitexcrementaaliarum par-

tium,neque eaobcalorislanguorempenesfecongeric.Hicqualifcunquefuerit,

maius muito robur oftendit, Porro lineariaconfinia in primis occalefcunt, &

mox canera. Curuero kf contingar,neque callus ipfe,feu cicatricem dicas, ab

Gal d art *ni"erna parte,atquearadice fcih promoueat, ni failirnur, haeccaufa eft . Callum

Medicinaii i. enim non aliud,uGalenocredimus,quamuehementemcarnisexiccationemef-

9*° fefcimus,quaproptercredendumeft,ubiminimumhumiditatisuigeat,ibicitius

callumgeneraripoiTe. Interuerotraducispartes,nui!amagiscene,acipfaradix

uliginotior eft, quascuci mufculis proxime adha?ret,a quibus omnis fiue humoris

fiueuaporis copia in hanc partemefTunditur. Arbitramuritaqueutcunqueua-

lentior fit haec pars , & calidior , n ihiiominus tamen eam quam traducis apicem ,

minus pofle callum contrahere . Hic enim plurimum,& a brachij cute,& mufcu-

lis ipfis diftat,& minus exhaiantisprofluentifquehumiditatisrecipit,citiufque

exiccatur. Sed utcunque id cueniat,tunc adolefcere traducemccrtumeft,cum

partes illae exiccari occipiunt,& iam clariflima cicatricisindicia apparent. Porro

astasuirilisilla eft, cum radicetenus cicatrix fefepromouerit,ac uniuerfa eius fu-

perficiesjinternafcilicetincallumabierit. Tumveroconfenuit, cumcalloradt-

citus conftituto,totus propaginisambitus ifque interior cicatricem iam contraxe-

rit. Iam enim reficcacis ulcra modum , fibris carneis , & alimeato ob calli duri-

tiem, qui radicis anguftias obfidet intercepto, ad infignem frigidicatem haec pars

delabitur : hinc flaccida, hinc mollis eft, hinc exucca,& q uia gemino calore defti-

tuitur hinc arida,& rugofa,undeomnis eiusamplicudodecrefcit,<& fatifcente

aetate , & uigore iam iam ianguefcens confumitur . Supercft autemT, ut mala ea ,

qua? traducicommunia efle diximus , tabem nimirum , ac radicis ina? quale libra-

mentum , aliquando explicemus. Reiecla uero dignitatis cen fura,ab eo incipie-

mus,quod temporeprimumeft,&artificisculpapiurimumobrepit. Non enim

quam natura» uitio maxime contabefcit cutis, nec protinus a principio, fed vt vfus

nos edocuit, longe poft,& cum tradux in callum quafi totus iam abierit . Si igimr

inasqua-

LIBER SECVNDVS. &

inaequalius libretur tradux, quodfacilefitutique noncontemnendum hoc plane
iuitiumeft.cuiusnaturaexiplbnoiTMnefereadducitur. Eftenimcumadradiceoi
in alteram partem uel finiftrorfum uel dextrorfum,apofitusre6titudinetradux
defle<5fcat,quem protinus fimulatque hincindedeclinauerit, nouaqua?dam,&
jion exigua calamitas excipit. Dum enim inalterampartemcontorquetur,&
maleexpJicata cutis in fefe confidit , ftatim eo loci , ulcufcula qua?dam contrahir,
& demum ex humoribus eo confluentibus ijfqueacribusdifcinduntur. Huius
reieuidens teftimonium eft,fi qua ueftis fulcum quendam,& plicam contraxerit.
Hac enim parte potiflimum arroditur. Idemfitmcutetraduce,&pra?fertim,fi
negle<5ta uel delata illius cura hoc malum altius federit , & iam ulcera grandia ex-
citantur,eaque rebellia. Hinc ftrigofior fit propago,p!anequearidior,quod
ingreflus alimento , quafi faucibus pra?clufis, interceptus fit . Caueant itaque.ne
malo huic anfam pra?beant medici,au: fi iampeccauerint, uideantuelimvt
quamprimum corrigant- Cum enim ab externis caufis hoc malum pendeat
& externis adimendum eft: & quod artificis peperit negligentia , eiufdem ,
etiam extirpabitinduftria. Curandumigitureftfummoftudiojummaquefedu-
litace,utintraducispofitu,eiurquejdumfafcijsobuoluitur,deligatione,libramen-
ti a?qualitatem curiofenimisferuemus. Cuiprarceptofi fatisfacimus,neeulcera
remoucre,necmaciem abigeretandem oportebit. Si tamen fupina? huicimpru-
dentia? Iocum conceflerimus,& iam ha?reat domi noftra? ha»c malijlabesjquae ani
mum,& uires fumpfit cum tempore>nec ita cedit facile,iam infle&enda propago,
& pofitus eius puluillis.qua? propiusadmoueantur, ij fque lineis emolliendus eft .
His enim uelut obie&is obicibus , ne eo amplius , quo prius, declinet, tradux non
ingrata folertia profpicimus. Atqueutexemploremdeclaremus,agefleclatur
finiftrorfumpropago,e6quodipfihocfuperiorideligationceffecimus.Submo-
uenda itaque ha»c inflexio fuerit , & ad a»qualitatem tradux reducendus , linteolo
latiufculo,quodmanusamplitudinem exa?quet,duplicato,adpoIlicisquantita-
tem efformato , mox ad internum angulum cute traduci inie&o , explicata tamen
radice, & in reclitudinem conftituta,& fafcijs probe conftricla:& vbi vincula folu
ta fuerint, denuo propagine librata , & fubie&o puluillo, tcenij fque ij fdem colli-
gata . Fiet enim,vt paulatim in priftinum fitum tranfducatur,& iam re&itudinem
obtineat,quodvbicontigerit,puluillosadijceredenuofuperfluumfuerit,fedeam.
diligentiusuinciflfe. Vlceraautemfiiam cceperint, iifdem prorfusremediis,quse
fupra diximus,& Inareasincommodisadhibuimus, expugnanda funt. Efttan-
dem,fecundo loco non exiguatraducisIabes,cumftrigofioreuadit,&occult6
languefcens per momenta fubinde contabefcit. Vitiumhocquandoqueexini-
qua deligatione oritur, aliifque decaufis internis,quemadmodum fi prope radi-
cem,qua alimentum effertur, partes fupernas callus quidam circumnectat . Quo
pac~fc> quandoque fit , vt fi ar&ius cutem deiigauerimus , imbecillam alias iugule-
mus : neque folum fi radix ipfa, fed vbi,&in(itius vltramodum conftringendo
compreffus fit. Nequit enimalimentumattrahereexiguaadeocalorisparticu-
lamec demandatum conficere . Hinc rugofior fit,hinc fenfim definit,& emoritur.
Si igitur deligationem duriorem paulo efle circa radicemcontigerit, nullidu-
bium eft, quin fanguine , & alimento ob itinerisanguftiam interclufo, vniuerfa
traducis amplitudo/quod nequaquam nutriatur,iuftam ob caufam decrefcat.Ita-
que fublata hac , & efle&um illius adeo noxium , & infeftum , protinus chirurgus
amouebit. Necfolum inprimatraducisa»tatediligentiamadhibeatoportet,fed
maximealias,cumnulIumtempusabhismalisvacuumfitfedquodeoetiamiam
confirmato, & ualentiori facilisadinteritumprolapfusfit. Veruntamenvbi er-
ror hic vel traducis vitio , quod intemperie quadam confli&etur , uel ca?terarurh
partium malo obtigerit, iam caufis reclea?ftimatis,in earum ablationcmomnem
operam collocare, oportet . Quod ad alterum horum fpeclat, eluenda eft impu-
ritas , rite propinatis pharmacis, de quibus mentio fupra a nobis habita fuit: alte-
rum vero,cfuod non nifi ab frigida fluitintemperie itidem remouendum . Prom-
ptiflimum enim eft , particulam adeo tenuem , tam pauco calore perfufam frigi-

D d 2 ditate

V

&■

40 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ditate corripi ; refrigeratam marcefcere. Auxilio prefentaneo fuerit illamfn-
&ionibus,iifquelenforibusinterdumcontre&affe. Etenim&maternumalimen-
tum addifcit trahere,& id uberius allicere,cu calor quodammodo excitetur, & re-
feratis viis,molequetraducislaxata promptiflimefinguis prorumpat. Definant
autem a radiceipfafri&ionesininfithim,fiantqueblandiores,quoufque partes
rubefcant, &in molem attollantur . Ba?c enim argumenta funt, iam emolumen-
toattritionemiilamfuifTe.Quodlimiteshosfupergrediturjnonauget.feddifcuf-
focalore,&fanguineimminuit. Profuerit,&inun6tionibuscaloremlanguefcen-
tem fufcitaffcquales funt cx oleo camomel.aneth.lilior.alborum,coftino,tepefa-
ctis,& liberalius cutaneo traduci affufis. Irrigandaueroeftfaltemparseiusex-
terior , domeftica , & interna haudquaquam obla?fa, quod calli atque adeo ipfius
cutis proCreatio, uda omnia, & prsecipue olea refpuat . Res autem hoc pa&o ad-
miniftrabitur.-goffypium chirurgus eiufmodi oleis imbuat,feu lanehapfum,& uni-
uerfumtraducemextrainungat, mediisuerodigitis,abradiceadfummumufque
perfricet,?fri6iionem repetar, particulam deindeabftergat, & fafciistandem ob-
uoluat . His enim pra?lidiis iam defincns calor recreatur , ftupens excitatur,lan-
guefcens confirmatur. Fotum prseterea ex generofo vino,nunquamnonutilem
effe perfpeximus,& pra?cipue per hycmis rigores,corporibus phlegmaticis.Idem
& caloremexfufcitat, &infigneioburpropaginiconfiliat. Sitandemcalliduri-
tiem nos corrigere oporteatJidceratis,quoniamaliorumufusnonconceditur,&
pr^cipuo cerato diachylon,diapyritide,diapaimacum mucilag.rad.althea?,& rad.
cucum. agr.nec non diadycl:amno pr£ftabimus,& fanitati traducem,& integrita-
tireftituemus.

CAPV T DECIMV M.

*De inferendttemfore3cmufnamfcilicet4tatiscm ad

infitionem effciendam feligendus fit .

\i" olliij • ■ . ' • '■

E d quieunque ad hasufque metasfoeliciter progreffi funtutin
delineando traduce jeoque educendo,qua? non minima artis
pars eft, dtligentiam fuam,& ingenii folertiam,non afpernando
teftimonto comprobauerint, iam alterum fibi fcopum prsefixum
efle cognbfcajouquj^&ipfentan exiguumingenii robur,non uul-
garem mervtiseonftantiam, non tenuem in agendooperame*-
pofcit. (^amuisenimdefcribendi,depromendi,acpoftremoeducandieu!:anei
traducis cura non exiguasdiffiQukatesQhtineat:maior.atameniniis,qua?rielin-
quuntur , uel caleulis omnibus conquifi msy momenta poiitaefre>,nemo certcinfi-
ciabitur, quireperacla acrius.rem introfpieiacnimirum curn naribuscurtisajapo-
fite traducem cutaneum inierere oporteat . Hoc enimaliud eft, quod pro^agine
iam educata non minori mentisacuminei quam manuurn prom;p.tftudine, pera-
gendum fupereft. Veruntaraen quodnam adeo praeruptum eft, tam afperum,ita
impeditum, quod non pertinaeiftudio fubirl,aWua ciiligentia expediri,indefef-
fo conatu fuperari quear? Qui enim id operis haclenus peregerunt , ut tot angu-
ftiis rerum, deuictis, tot nodis in e xplicabililb.us uere euolutis; ioelices eUaferint,(i
quodcommuni prouerbioiaditatur. r
Dimidtumfa&iquibeneccepitbahet:

Hoc uno pra?c!aro initio, optime certe, huius artisnoftra? fundamenta
ieciffe,&iam multa, &pravdara non iqdecore fuperftruxiffe uideri poffunt.
Ideoque animos erigant > induftriam excitent,& alacrker , & prasfentes ad
hanc infitionis operam accedant . Sed cum ha?c inferendi ratio, quantum
ad anni partes fpeclat , quod' fuperiori libro docuimus, nuliis limitibus cir-
cumfcribatur, cum eam non minus aeftuante , quam rigente ccslo adminiftrare
liceat, nee illa ut in arboribus, (ic ineorporibus noftris, alternanas caloris,

&fri-

. ..■/■ J-T

ttBER SECVNDVS. 4t

'& fngorisuiciffitudofit,quarenune,eum pera?tatesfuaspropagoiugiterdecre-

fcatrperfcrutandumrelinquitur,nunquidnoncertumaliquidinferenditempus
conftitutum fit, & quodnam omnium fo aptiffimum . Hisenim quafi regulis,cum
flngula medicus dimetiatur , opportunum eerte infitionem molietur,& quod ars
uoliierit,non incommode praftabit. Qua in re definienda commutationem bo
norum quandam non ingrato exemplo mirari fuccurrit. Cum enimmortalium
naturam illa infitionismomenta,quae in arborum propagatione examinanda
iunwefpuere penitus dixerimus^quod partes noftra? quouis tempore,abfqueom
ni exceptione promifcue coalefcant , hoc tamen arbitrium noftrum non obfcurO
circumfcribiuidemus,& eo definiri,quod certam denique,& minime dubiam in-
ferendi rationem hic nofter tradux fuo iure poftulet . Neque mirum eft,uti ha?c
apud nos,ita in arboribus minime contingere . Non enim uel artificis manus, qui
in alienam arborem furculus inferitur.uel quafuis iniurias expertus eft . Sed totus
quantus proprias,& natiuasuiresobtinet. Quarenecmutationiobnoxiuseft,
nec eascorporisJuiuiciffitudines patitur nifieas quas temporisprogreflunatu-
ra* neceffitas fecumaffert. Atquiin humanocorporetraduxeft, humanaindu-
£iria,quae hac in parte quafi naturam fub iugum mittit,fummaque cum difficultate
eiaboratur . Cum uero operatiohaec uiolenta fit: neque id quod uim patitur diu-
ternum eflfe queat, ftatim cenfum illum incurrit,quem omnes uno orepredl-
cant i omnia ha*c fatifcere quamprimum, & definere , nec extra natura? leges ali-
qui d pofle perfiftere . Simul enim ac tradux eflformatus eft > quafi egreflus naturae
limkes quamprimumdefinit,atque per temporismomentailla, quasartatesu>
pradiximus,tandem fenfim emarcefcit. Vtergocertumquendamdierumter-
minum,quo traducem inferi commodumfitneceiTariopr5efigeremus,ha?cuna
mutationis ratio nos adegit. Sednequehancinferendimetamcommonftrafle
admodum difficile fueriti Veruntamen nolim obhocartemnoftram,utapud
quofda fit, male audircquod ignobilior fit,& abiedior artificiofa? arboru infitio-
ni,ut quod ha?ccertior fit atque promptior:illa uero incertatarda,& periculisple
na . Non enim eo , quando, & fcilicet quamdiu, & quomodo agas, fed quidnam
rerumagas,a&ionisdignitatem,atqueadeoartispraeftantiam metiri licet. Quo
cnim unumquodque nobilius eft,quo utilius,eopriusuelpofteriusponendum
eft . Huic rationi,& fcientiae innituntur,ut quae earum de re digniori traclet,lon-
ge dignior fit : qua? abiectiora , abie&ior . Sic in rebus publicis quibus excelfiora
munia legata funt, celfiore loco habentur. Sic rudis arborum infitioeft: quae ve-
roin homine fitacutioratquefolertior. Vbiueromaioroperiscura,ibidigni-
tas prope illuftrior eft. Qijodfanepatetinhumanainfitioncubinaturam ipfam
noftra induftria vincimus,atqueeam infuperabilem,quafi compedibus alligatam
noftro ipfi genio feruire cogimus . Nec laudatur qui parua , eaque fine difficulta-
te fiiperauerit . Eum qui magna tentaturus eft, pericula fubire oportet . Trita, &
uulgariaunufquifqueex fe poteftfacile. Nec minustam in artibusdigniorafunt,
quaminnatur«operibus, quasmaiusinoperandotemporisfpacjumdefiderant.
Qux enim fuo genereinfimafunt,breuiabfoluuntur:qua?generofiora, diutius
perficiuntur. Quamobrem in utero muliercitiusconformatur,editacitiusado-
lefcit,adultacitiusconfenefcit. Cuius enim decrementum citum eft,eiufdem nec
incrementum tardumeft:quodquelentiusfuccrefcit,idemnequeprotinusIabi-
tur . Quamuis vero mul ta arborum genera,& inter animalia quamplura,fi tarnen
Plinio ,& fimilibus fidesadhibenda eft, admodum uiuacia ilnt,& tardius multo
increfcantjhactamen non dignitatis ergo,fed uel ob molem,uelobmateriei
ineptitudinem, uel propter efficientis imbecillitatem contingit. Veruntamen
ha?c perfcrutarialteriusnegocij fuerit. Hoc tantum indicafle fufficiat, non eflfe:,
utpropter temporis moram,ob plurimas difficultates,minus dignam artem hanc
exiftimemus,atque eam ob has noxas,itemquealias,uelnegligendamuelcuL
pandameite,& praecipue quod traducem noftrum,quiin agricolatione paratirli-
mus eft,nec ulla operamdiget,nobisappararedeceat,eumqueadinfitionem
conformare . Quod ftudium fane licet multis perplexum fit incommodis, artem

D d 3 tamen

4? DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tamen eiufque dignitatem extollit*& una rugenium artificisj.eiufquedittgen^
tjapmanifeftQ exprimit ♦. Et qu* nam demum eft in hac fpacij prQlixitate,noxa-
rum mterpellario^numtormentanum cruciatusiubeundifun.t ? Meditatio hifce
Qmnibusdifficultatihus exempta eft , Gmnia fecuro^ nte a /cienti medico tran-
(iguntur , Cum enim quartum ±4$ decimum diem ajger fuperauerii, intra quem
omnia fymptomata def'eruen^fi9uidemre^afuitcuratio,quicquid reiiquumeft
temporis,ufque dum i.nferendi traducis poteftas fiat,hberum cene eft ah omnihus,
moleftijs • Interea nullis pra?ceptis a?gri detinentur , non coercentur ciia?ta , non
•oppugnantur pharmacis , libere uagantur, proprijsmunerib.us incumhunt, dum-
modo inconfulta uiuendi rationefmpuritatem quandam necoaceruent,cutim
ipiam contorqueant^ &imbecillam incpraconiun#ioneiugulent, Tuaeenim
ad difciplinam reuQcandi funt,& pedicis coercendi , Itaquenequehic,quod
plurimi inculpant^merito quis poffitredarguere» Seddcfiniamusahquando,
quamam inferendi traducisoccaiiofuent.Primum igimr faneconftat,cutaneum
traducem certisquihufdammutationibusobnoxiymeiTe,e^riimqueuicesfenii-
buspatere,atqueideotranfumptQnomine ab alijsa?tatesdi®asfuiife .Cumenim
portio ha?c cutis^abrachio iam educl:a"vit,atqueipfaadradiccmoccalleicens>.
angufto tu.bulo alimentum fuum » nouo more fufcipiatjtiam quafi extranatu-
raecancellos pofita,infolentia? huiusnoxam ftatim perfentitmouitatifque perta?-
fa fenfim definit,.cumque has difficultates penitus euinccre nequeat,tandem emo
rienseuanefcit , Omaia autem haec vfi quisre&eattendat,,nullaeum difncultate
ipfis. fenfibus comprehendere poterit. Atqueratioeftjinquamtotainferendae
prQpaginiscommoditasreferenda eft . Quidenimcurta?naresintra fanitatisfue
ieptacQnftituta?, nccvUamuim perpefta? huicncgocioconfulant? Iilaummota?
funt» nec his mutationisiniurijs fubie#a?»fed quouis tempore,utinfitio fiat fuimec
copiam faciunt, Cum vero affidua mutatione in praeceps tradux feratur ., nec
quicquam etiam uel cohibere uel refleclere ualeamus,lihenatem hanc, quam
naresQfferunt ,anguftiffimis finibusincludit, «5cutinfitionisregulam a feipfodc-
promamusiQmninQadigit, Eiusigitur ftatum coutemp]arioportet,&ficinfitio-
nem aggredi , Non enim praner ha?c*datur tertium • Hepetamus itaque eutanei
traducisnaturam,in qua uniuerfa in ferendi ratio pofita efleuidetur . jEx his enim
ilium tempQrisarticulumjquiinfitioni opportunus fitJiquidocognofcemus.Qua-
druplex* ut anteauidimus, propaginis, ftatus eft^quos peculiari nota , perita fimi-
litudine ab alijs rebus, a^tates eius appellauimus . Pueritia cft, tum adhuc mollis,,
udus , imbecillis tradux eft prioribys ab exemptiQne diebus.nec vllum exiccatio-
nis,qua parte adhseferat cpeteris membris,intra,indicium profert. Adolefcentiam
demonftraccumabmollitie ea,ck vligine rccedcnsquadantenusexiccatur,^
iam manifefto confolidari incipit. Virilemuer6a?tatemingreditur,cumladus
itk exporrigente callo,totus obdurefcit, totusiamexiccatus,autfahem praster
exiguam adradiceseiuspartem^ & carnecompa6ta,euiclifqueca?teris malis infi-
gne robur acquirit. Senefcit tandem , cum omnis interna eius fuperficies in cal-
lum penitus excocla eft* nec uilumhuroiditatis ueftigium apparet: iamque ftran-
gulante callo , & quafi uinculis duritie fua fanguinis aditus intcrcipientc iam col-
labi* & contabcfcereincipit, Praeftatitaque nunc,cum intra hofcelimites cuta-
nei traducis tota inferendi ratiolcontincatur finpillatimconfiderare, nunquid
fecundum omnes hafce anates infitionem molid liccatianpotiusaliquaearum
aptior,aliainepta,c^planereijciendafit, Scdquauisa?tate,quouispropaginis
temporehancoperationem praeftari pofte,nuUum effecrcdo,quiex.iftimet. Ear-
dem enim de caufa,qua eius deiineationem,& educlionem difcerpfimu^ §c iam U
lius infitionem diftulimus . Non enim id robur, eas uires obtinuit , ut operationis ,
uehementiam,infitionisfcilicet,fuperarc,c^immunisabomniIabe^pra?cipueve*
xo ab repcntina illa , & impetuofa contabcfcentia perfiftere potucrit • Nam non
ea carnis moles fuccreueratsquae frenare huius mali uim poftctatquecompefcere,
Sicoccurrendumeratalijsfyniptomatibusinflammationifcilicet/anguiniscffUr
uoni,quorum impetus operationem hanc QmniuQ diftrahebat , Quare ad mini*

mum

XIBER SECVNDVS, ^

mum effe non pptqip , ut ftatinratque excifus fujt, atque in pueritia ipfacurtis na-
ribus implantaretur r Nec id in adolefeentja cpmmo^um eft , cum pmnismalo-
j-um ferupr nondum defterit.» nec adeo firma^ fir , prppago ut infitionis; impeturrt
fuftineat, aut fiquidem inferatur haud probe foJidefcat . Eaenim ppndum fatis
exiccata , fed uda , & proruentjbus cerebri excrernentis continuo irrigata, mirurij
non eflfet,quin computrefceret,aut tardius,& npnfine difficultatefaneiceret. At
ife.neclutem expetoe neque id operae pretium eft , Conftantem enim traducenj
atque robuftum expetimus : non fl^ccidum atque expjutisuiribusdeficientern.
Quid enim eo cum ageremus? Adornandus nafus eft,&in jntegrum reftjtuendus,
quod quidem particula ea molli, rugofa,albicanti,pallida, exucca, quaeque uelut
morbpfa eft,(feneclus enim cuique rei mprbus^minime cogirare Jicet,nedum aC.
fequi. Igimr iq uirili setate conftitutum,atqueti|m,ubiiampenitusofc)duruit?
& iam flecti incipit , ualidum fatis , atque ad fuftinendam operationis uim appri-
me munitum , trad.ucem oportet arripere, & cum~curtis partibus nouoinfitionis»
confortio copulare ? Non enim id commodius, tutiusve licet peragere . Sic no-
flris, & patientis uotis abunde fatisfiet f Atque his inferendi tempus tatidem de-
iinitum effe uolumuso

q A p v T V n p e g i M y M?

*De apparatueorum,qusanteinJiUonemneceJptriaJunt ',

V-n € fufcepta» methodputinfiftamus,earumrerum,qua?pperi§
adminiftratipnem comitantur , rationem omnium declarare
oportep. Haec enim cognita prius,& proratione,& modo difqui-
fita , plurimum conferunt , pt clecore, fcite, & abfque mora perfi-
ciatur a&io. Cum uerpomniaha;c,noneandemnaturamobti-
neant, nobis diftinguenrfa funt, ut re#ius , cV omni eonfufione ,
qu£errorummatereft,fummGta rem ipfamedoceamus. Sunt igitur quae-
dam neceffaria ad operationem > nonnulla uero quandam commoditatem aflfe-
runt : atque ea quae neceuaria funt, uel in ipfa operatione ex ufu fiint, uej ubi eam
perfecerimus : quema^modum , &'ha?c ipfa uej operis > quod iam admmiftraturn
eftjConferuationemy&tutejam, uelilliusmedelam refpiciunt. His igitur fumma-
tim colledis i js opus eife dicamus, quaz operam adiuuant, qua? eam praeftant,quae
cuftodiant, & qua? curationem a^hibeant. Incipiamusautem abhis, quae com-
modioris operationis gratia requiruntur, Haec enimcumleuiora(int,ncctam
ardo uincuioutca^terainter feficilliscohaereant,iuremerito pramittipoflunt .
Ex primis igitur eft > ut cafaries capitis aut capillus uniuerfus ,pt barba? pili,atque
adeo myftaces,fi affuerint,penitus deradantur . Singulos enim his riifi \d fiat,plu-
ra infuntincommoda:atperada,&medico,&ipfi a^gronon modice utilia. Ifthse c
porropmnia,utcenius cognofcatur,atque ut^ grotos,fi quirepugnauerint,ea me
dici poffint edocere fingiljatim adijciemus . Atqueut ab casfarie exordiamur,
eius incommodum eft ni^ decidatur quominimecucullus,queminfradefcribe-
mus ipfi capiti tenacius adhaerefcat . Jna^qualis enim capiljorum moIes,hanc ar-
dlam appjicationem penitus tpllit . Sic lcntor illis quidem adh3eret>& humiditas
lubrica, ut firma caput ueftigia nequeat figere, fed facillime hinc inde euertatur .
Hocautem maxime cauendum eft,fiquidem partesinfitasiam re^ecuftodire, §c
coalitum eum decentem erlicereconamiir » qua? caput plane immotum,& ftabile
defiderant. Reijcienda igitur capijlorum moles , & ad cutim ufque penitus no-
uacula demenda eft . His adijciuntur,& capitis fordifies,& ex fuligine excremen-
titia, porrigo, nonnunquam <& infeftum animal, pediculi, qua; aegros excrucianr,
fomnium adimunt,pruritum excitant:hinc caput fcalpere necelTe eft,& brachium
inouere,quorum unumquodquequaminfitioniinimicum fit>quamcoalituni uel
impediat uel contorqueat unufquifque ex fe uidet . Exacta enim, & plane prodi»

eiofa

4+ DE CVRTORVM CHIRVRGIA

giofa- qorete opus e&Solei verocolluuies ha?c excrefcere,cum ob diuturnum con
nexus fpaciumiad decimam quart a m diem ufq ue, quo nec caput licet extergere >
nec aqua ef uere , tum quia ex cueuMo, & manu obiecla minus calor ille expirat,
nec uilaagitatiofit,qua? iUamexcFementorum copiam difcutiat. Sic iniqua eft ca-
pillorum moies , quod fubfifknte calore , uehementiusincalefcant, & proximum
etiam caput calefaciant . Vnde humores Iiquefiunt,fi qui afFuerint,& diffoluti ad
nares,ad faucespraecipitantuF: in uenis fanguis ebullit, uapores attotluncur^effer-
uefcunt bumores , euocantur excrementa > quae propellente natura , & quod no-
xiura eft, abigente , in ea infitionis fpacia confertim, & uao impetu decumbunu
Quam uero hoc perniciofumfit)quamfummefugiendum,unicuique perfeno-
tum eft. Nullaautem moraeft, nullum incommodum,nullumpericulum>ficasfa«*
riem, quae omnis mali anfa eft, exa&e, & adufquecutimabradamus . Nec mini-
inum emolumentum confequknur, quodarclecuculius caput ampledatur,firme»
.queeontineat,ne uel in unam uel in altcram partem delabatur . Sic myftaces,at-
queipfabarbapeculiaresnoxasinferunt. llli enira impediunt, quo minus libe-
rc circaareamuerfeturraedicus,utmedicamentaapponat>ut re&e fafcijs uin-
ciat ut narium cauitates , fi quid illis contigerit , animaduertat. Hoc enim per-
ia?pe iili peragendum eft . Barba uero, & qua? adgenas hseret importuna eft ob
fordium prouentum , &pijuritumquam acerrimum,, qua? uero mentum inueftit*
areajcurationem inter turbat> & nequid re&eibi fi,at,maximopere im pedit . N.e-
quit enimuulnus explicarudetergi,medicamentis muniri,& fafcijs obuolui • His
omnibusavdditur, quod fic difficilljme fanealimeta admiriiftrare pOffimHs neque
quod id non admodum, ingratum fit, cum pilis oflfeadhsereant , & abftergi ne-
<juean.t.ConfuitifrimujtaqueiaeEit,atque maxime exufii tumaegroti tu ob uniuetv
$a curatioae,ut fub proxiaiocrepufculo^quodinfitionis dkm pr£cedk,uniuerfum
caputgenas, mentumjabia radicitusnouacula tondamus . Quas uero proinfitio-
ne neee(faao,requiruatur,h^

cephalica ,fedile, linteum>&gofrypium,quorum omniumufum paucis edocere
, conabimur . Cultrorum ufus ei& dum curtas naresatque adeo curaneum tradu-
cem excoriare uoJumus. Oportet enim extreraashorumorasdeEegi,&aequaJi
uulnere inciderejfint ergoin promptucultri acutiffimi,perplures nec uniformes.
Qui enimtenuiffimam aciem obtinent , qua ftatim fele infinuant,& cutim euentu
felici abripiunt ,uehemenierquidem expetendi funt. Atcum ferriillud acumen
ob fangui nis lentorem retundatur , nec feraper eodem modo fit libranda fedio ,
ideo perplures eos adeffe praeftat, acie rec\os,gibbofbs,acutos,atque quales
rtobis operandi ratio uidebitur defcribere. iUiquandoenimre&a acie,quando-
<iue incurua, nonnunquam extremo ferri apice, & incidere,& excidere cutim ne-
ceffe eft y fic eos , fi uidebitur , permutare , & quamlibet actionem proprijs inftru-
memisperficerepoterimujs.Expeditetiamadmanuselfeforcipem,eamqueacu-
tiffimam . Huius ufus eft,tum quse ferro minusapteexpedki queant,tandem for-
cipe exeipiantur . Si enim quid uel exeuteuelcarne reliquum fit, quod ferro,
• non uale.amus refcindere,quin paulo aitius in carnem defcendamus,id labijs for-
cipis tandemdecerpere oportet^ £afcia prajterealongitudinis fefquiulna?requi-
-ritur,&Iata oclonos digitos. Hanc condupiicare oportet, fronti circumpledere,
& ad pofteriorem eius partemrelegare- Ytimurea,utpertufisiam traduce, &
xurtis naribus,eo ioci acus affigamus . Piures enim acus nobis traijcienda? funt,&
prolixiori fatis f unicuio , quse nifi aliquo affiganmr , faciie confufionem parien £ ,
cum funiculos illos connedamus,&futura» decentiaperuertent.Hinccas,fiquore
fonamusj&prascipuein hanc fafcia cephalica,inde easordine depromere& futu-
ram.ut par eftinnodare poterimus.Hec enim caufa eft,qu? fafcia hanc nosparare
cdocuit. Acus etiam cum cufpide tenuiffimaj tu acie acutiflima?(fint enim trigonse,
& quales pellionibusinufufunt)parentur, ea?queneruofiores,&qua par erit plu-
res numero . Quq enim acutiores fuerint , eo facilius traijcientur, & cum neruo-
fa?,fintfiquando cartilagines penetrare oportet,minus confringentur. Numero
uew fi aoa ionge pluresfints fakemtribusprajfcnptara quantitatem fuperent.

Ftt

UBER SECVNDVS. 45

Fit enimquandoque, utuelimbecilIioresfint,uelineptoimpulfu, uel traijciendi
difticultate,contorqueantur aut franganturrquaretuncpermutandae, &earurn
calamitas alterius opportunitate penlanda eft. Acus igitur feleclurus medicus,cu-
riofius explorabit , cum earum apicem , tum dorium, & vniuerfum corpus, atque
adeo foramen ipfum , ineptiores reijciat; aptioresparatas habeat:ca?teris tres fu-
peraddet, quaefiquidfecusacciderit^inomnemeuentum^admanuseffepoifint.
Sed acuum numerum alias futurarum multitudo definiet. Adfit, & linum ignis in
expertum, mediocre, & (ibimet a?quale . Quantitas eius ad fingulas acus fatis am-
pla fit , & prolixa . Illud conduplicare oportet , partes longe diffuas traijcere , ae
extraillas plurimum excurrere, ne partibus,quas traiecit,excidat. Primum enim
traducem , qui a facielonge diftat, mox nares ipfas , quo loco fingula? futurarum
nota?funt,traijcimus, demum longo adhuctra&tfacusanaribusadfrontisfum-
mumabducimus . Amplaigiturfilumimplerefpacianeceffeeft,&adhuctamfu-
pra ad frontem,quam infraiuxta brachiumprominere,nequaattracl;umuali-
dius e loco fuoexiliat. Sedutlaxamadeofuturamadminiftremus(appellamus
enim laxum hoc futurae genus , quod , quae iam partes pertufa? funt , non conftrin-
gantur protinus)quod una conftricla , & colligata, reliquas itidem non perficere
liceat , non i.nmerito nos prohibuit . Cum enim, ut lina conneclamus, ipfi capiti
brachium anneftereoporteat, profe&o nullusamplius ,ueltraduci perforando,
uel naribus pertundendis ob aiiguftiaslocusdabicur. Diuififfeigituroperatio-
nem hanc non inconfultum fuerit, & femel una aclione acus tranfieciffe, & poft-
haecfuturasunam poft alteramconftrinxiffe . Simul enim ,aclina tranfmiffafue-
rint,applicare brachium facilelicebit,fila hincindearripere, ordinecolligere,&
tandem attractis curtis partibus, riteque connexis,in nodos conftringere.Funicu-
lum iiaqueliberalius oporteteducere, cum quodduplex effedebeati tum utfpa-
cium, q uod inter curtas nares, & brachium atque ultraeft, penitus expleat. Qua
de caufa , Ci quid nobis definire datum eft, ad ulnas quinque eum produxiffe, non
uehementer.oberit.Sella uulgaris fit abfqueijs,quae ad brachia funt,fuftentaculis:
parte tamen pofteriore reclinium fulcimentum dorfi exurgat:recta quidem ad in-
fimas ceruicis ufque uertebras: retropofthaecfenfiminclinet,&fuprauerticem
emineat.Huc a?gri caput reclinare oportet,& immotum continere,ut fi fieri pote-
rit,plane nullas, aut exiguasintereatemporis,infedendomoleftiaspercipiat.
Prasftatuero infedilepoauscollocatoaegro, quam in Ie&ulo, operationem hanc
exercere . Nam & claro lumine opus eft , & ita a»grum conftitutum effe decet , ut
quoquouerfus medicus excurrerc&finiftrorfumueldextrorfumjUtcunque Ii-
buent, & res poftujauerit, abfque difficultate Cek poffit conijcercquam occafio-
nem,in lectum a?gro compofito,non licet arripere . Non fecus,& linteum requi-
ritur^quod.antequam opus aggrediamunad pe&us a?gri explicare oportet,& ad
ceruicem religare. Excipithocfanguinem,&quominusinquineturaegerpro-
hibet. Adfini,& imteolorum frufta,eaque quam plura,adfit goffypium . Horum
ufus euv ab excoriatis partibus fanguinem detergere . Solet enim quandoque fi
Jargior prorum pat,aciem oculi perftringere,& excoriandi rationem fallereCon
tingic nauique uc uei a?gro (cCc intorquente, uel ferro minus penetrante,ina?qua-
licer decerpaturcutrs, & exiguum de eaquandoque remaneat, quodfi fubfiftat,
nulla fpes eft eas partes polfe coalefcere.Scepius igitur uulnus exiccet medicus>&
plaga? a?qaalicatem,ne quid de cute refiduum fit,feduloprofpiciat, in quem ufum
jinteoi um frufta , eaque non pauca adeffe neceffe eft, quae femel inquinata abi)-
cere conuenit, & noua afeifcere . Et haec fere funt , qua? in opere praeftando ne-
ceifana funtiam.ad ca?tera > quorumufus opere perfedo, requiritur,nofmetcon-
feramus . Sunt autem genereduplicia ,& uel ad partium tutelam,iifqueiamcon-
futis conferuatioaem,ueladearundemcuramaccommodantur: Haecmedica-
rnentis:iilafafciarumcenfuaeftimantur, Efttamen,utde ea,quia breuiorefopri-
mo fermonem faciamus,duplex rurfus curatio . Nam & gemina? partes funt,qui-
bus confulere conuenit: brachium fcilicet,in quo area eft,& infitarum partium fu-
|uxa . Ia curanda area nil prorfusi.nnouandum eft, fed ijs utendum , quibus ante

hac.

46 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

hae . Itaque linamenta, & ijfdem medieaminibusimbuta parare oporter,uulneri
applicare >& fafcijs conneclere • Quod uero recenti plagae, & futuris conuenit,id
etiam infitis partibuscurandigenusexpedit. Itaqueuthumorum effluxum conv
primamus,elaborandum eft,& nepartesinflammentnr. Pra?ftiterithicliqua-
men oui, fi rofacea diluatur, ea portione quam fupra aflignauimus. Adfint ftuppaei
orbiculi,nurnero bini alter latus pollicemjongus uero,quam nares latse funt,ut fu
turamuniuerfamprobecontegatialtereandem quidemlongitudinemobtineat,
fit tamen paulo latior,ut circumfitas partes,& quas inflammari periculum eft,pul-
chre muniat . Cum autem , & ad interna ufque narium futura penetret itaque , &
penicillos inijcerenoneritinconfultum. Duosergoparare deceteftuppa,na-
rium fpacijs a?quales, eaque iongitudine qua? & curationem iuuent,nec fternuta-
mentis,quaeexcitare folent,infefti fint. Vniuerfameniminfitionisftruemhoc
unum malum demoliretur. Tum & orbiculi, aquato ouiimbuendi funt , & peni-
cilii,atque ubi res expoftu!auerit,ufurpandi . His itaque quse futura? conuenit,cu-
rationem definiuimus. Nunc fafciarum rationem inireconuenit,&earumre-
rum, qua? adoperistutelam iam adminiftrati,eiufqueconferuationemreferun-
tur. Sed priufquam de fafcijs fermonemnoftruminftituamus, noniniquenos
fa&uros exiftimo, fi brachij pofitum qualis nam fiiturus fit , in infitione hac , ante
omnia declaremus, ut fafciarum ratio, & qua? ad easredueuntur,longe notior fit,
& illuftrior . Cum enim in eum finemut brachij pofitum tueantur, a nobis fafcia»
excogitatae fint, nemini dubium efiVfiquidem ufum earundem reclepercipere ue-
limus,quinprius,id,aquoomnisillorumratiodefit)xit,nonleuitercognofcamus.
Fofitusigiturbrachijtaliseft. Oportethumerum,quantumlicetattoilere,&ea
regionebrachij,quaferemufcuIusilIetriqueter,definit,faciehautnaribusinpro-r
pinquoadmouere. Mox cubitum,qui iiuro parum reflec~titur,ad fuperiora eflfer-
re decet,& qua carpocommittitur adconfinia frontis fupraapponere.Manus ca-
pitiuniuerfainfternitur,qua fagittaHsdectirrit,earatione,utbrachialecorona-
riae futurxfereaflideat, metacarpiumucro/upremumuerticemcontingat. Hoe
padofit,utmediusdigitusadlambdoidisanguIumdecurrat. Inhocpofitu,idfa-
ciei , & brachi j 1 ibramentum cft,ut hoc ad i nteriora paulo declinet : ilia uero obli-
queparumuerfusbrachium fpedtet. Proximushumeronarium eftapex,quiin-
teriorem cubiti cum humero coitum tranfuerfa linearefpicit. Qui ad fcapulas
eft articulus longe a figura media difcedit. Atque ideo quanto magis recedir,tan-
£o uehementius excruciat . Sola doloris expers , figura media eft . Cubiti articu*
lus,& cxtera membrorum coniugianonufqueadeoamediocritatedeclinant •
Hinc leniores cruciatus experiuntur , neque tam diuturnos , fed qui confeftim ce-
dant. Hicergo brachij fituseft, hxccollocatio,quam partibusiam applicaris,&
futura connexis obferuat . Cum enim ipfa? nares, quarum refedionem molimurj
fiiperiorem humeriregionem, quapropago eftproximerefpiciant,itaquefubla-
ta ea , & oblique quadantenus attrada,opportuno admodum,curtis naribus con^
iungi , & futuris conne&i poteft . Quoniam uero huiusfutura? finis,coitio fitea-
rumpartium,atqueunio,qua?quenon breuetemporisinteruallumdcfideret,fta-
biliri certe partesneceffeeft,eafqueplaneimmotasreddere,utpartium earurtl
eonnexionem, nec minimum quidem interpellata natura rite queat perfice-
re. CcEterum poftquam pofitum hunc,nondierumduntaxat,fednehorarum
aliquot fpacio,inconcuffumferuarepoflibilefit, neceffario aliquid excogitan-
dum erat , cuius beneficio firmum continere brachium , eiufque fitum immotum
conferuare adufque infitionis tempora nobis concederetur. Hocautem,quic-
quid tandemfit,abeodemprorfusbrachio indicari uidebatur. Cum enim id
multis partibus moueri poflet, quotquot iilae fint, ijs fingulis confulendum
erat,ne vel appetitufuadente, uelvoluntateiubentequantumuis anniteretur pa-
tiens,aliquo pa&o commoueri poffent. Itaenim firmatobrachiofucceffurum
erat,utpartes infitae abfquedifHcultate,&noxacoalefcerent. Licetuerounius
brachij quies illiusprasftanti3efit,utinilla,uelutin cardine,infitarum partiumunio-
uertatur , nihilominus tamen & alterius partis, nimirum eapitis, uicariam operam

expofciu

L'1'B.ER SECVNDVS. 47

expofcic . Cum enim hoc , vel anrrorfum vel recrorfum infle<5catur , vel dextror-

fum vel finiftrorfum, fupra, infra, kaque fi liberum effet , proculdubio hac inepta

motione non leue partibus infitis incommodum pareret. Quamobrem hifce

malis vt occurreremus , calem quandammachinaminuenirecoa&ifumus,quae

morus huiufce libertatem , fi quidem penkus non auferret , ex parte tamen atque

non minimummoderaretur. Sedpriusrationembrachijineamus. Huiusquie-

ti prouidendum eft, vt partium copulationi confultum fit . Partes igitur eius ftabi-

lienda*funt,atquepropemodumomnes,quasloco fuodimouerepoiTer.Interhas

humeri eftarticulusadomopIatas,coniun6tioadvlnam,vIn3epra^tereaacradij

connexus ad carpi offa. Tot enim nodifunttotbrachijconfmia,quorumagi-

tationem hisfafcijsnoftris, non pra?terrationem excogitatis, iamracilecompe-

fcimus . Non fecus & capitis motum , tam fupra, quam infra ad ceruicem, fi non

compefcere penkus,moderariramcn quadantenusconatifumus. Requiruntur

vero , & alia, qua? neeeflitate quidem caetera illa confequuntur, vt pote quod fine

hisnilperfeclummoliripo(Tumus,atquedignkatelongeminorafunt.Nonenim

fafcias illas, quo brachium &capuc deuincient>rectefirmare poflimus,nifi thorax

& foeminalia accederent,quibus castera innixa, uelut lora ad palum religarentur.

Sed quicquid fit,quod iam leuiter quafi adumbrauimus,vniuerfum eo fpec"rat,vc

commode, & fine noxa partes iam infitas connectere, & quoufque coaluerincim-

motas penitus, & conftantes conferuemus. Veruntamen rem ipfarn aggredia-

mur . Nomen ilii machina? fuerit . Veftitus infititius hac de caufa, quod fa£tus pe-

cuIiariIege,in(itioniperficienda?,noninfimamcertequinimomax!mampra?ftet

operam. Nihil enim aequein primis,acpartiumfirmkasinhocoperedefidera-

tur . Huiu s partes pracipuae fun t qua? brachij poiitum , & capitis cuftodiunt : quse

uero in horum gratiam excogitataefuntjillifqueinferuiunt, minusadpriorum di-

gniratem accedunt . Sunt quidem, & ipfa? non fecus atque ilbe neceiTaria?, quod

omnis opera abfque harum beneficio,luderetur,nontameneampraeftanciam

obtinent, quod aliorum famulatui addi&ae fint, nec eo vtilitatis loco ponuntur .

111« pra?cerea , quas primoloco nuncupauimus , tum in magis, tum in minus prse-

cipuas adhuc difpertiuntut . Quce enim illi regioni afcriptas funt,in cuius conftan-

tia totiusrei fumma vertkur , in celfiorefaftigiocollocantur.-quarvero capici fub-

feruiunt, quod partem eamcuftodiant,non adeodignam,tanta?queneceflitatis,

fecunda ab illis fede conftkuuntur. Atque vceaqua?ha<5tenusciiximus,paucis

dum colligamus veftkusinfitkij partes aliae prascipuae funt:alke non prsecipuse ,

quas & alio nomine vel proprias vel communes liceret dicere:qua? vero propriae

func , in magis , & minus proprias adhuc feparantur . Illce funt qu«e brachij pofi-

tumcuftodiunt,quasfafciarumnominedignamur, quodIongitudine,latkudine,

tenuitate fafciarum naturam re&e reprsefentent : ha? vero capiti dicantur, & cum

vittam quandam ,auc cucullum referant, hac eadem appellatione infigniuntur.

Reliquae partes communes funt,qua?&figuraveftkumreferunt,&quodmagis

eft,nec a veftium vfu recedunt . Quare arrepta ex media plebe,& mutuato a com-

muni confuetudine vocabulo , thoracem partes eas , & feminalia appellauimus .

Dum vero fingulorum vtilitatem edocere nos oportet non immerko ab ijs, quse

in fafciarum gratiam extrudae funt, ab communibus nimirum exordiemur . Hsec

tamen uitta ipfa, fiue cucullus praecedat, quod continuatodu<5cupofterior eius

pars cum thorace conneclatur . Eiusfigura talis eft . Parte infima exoritur , non

procul a ceruice, qua caluaria definit, fenfimque explicarur, & in latkudinem eo-

ufque expanditur, vt paulo fub aurium radicibus in genas excurrat, nec fane lon-

gius , quam digiti vnius aut fefquidigki fpacio : Hinc furfum a finibus illis afcen-

dit , capitis tamen feruata ad amuflim, amplkudine, & per verticem elatus, in an-

teriorem partem decurrit,quoufquefupernafrontisconfinia,addigki quafilati-

tudinem compleclatur . Senfim exinde fefe demittit per faciei latera, aures per-

reptans, ad digiti abhinc latitudinem,& cum ad exteriorem aurium regionem ap-

plicuerit recta adhuc defcendic, acque candem in fupremam choracis ante partem

inferitur vc vniuerfum colli fpacium ar<5le comprehendac . Acque haec fere cotius

cuculli

48 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

cuculli amplitudo efl;. Sed ne auribus,quapa.neilIisinftcrnitur,noxamquan-
dam>&cruciarusafFerat,redemilIamnotare,ferroqueinfcindereopuseft}cum
vt moleftias hafceefFugiamustumetiamquodalianeccontemnenda vtilitasin-
cifa vitta, &aurihinc exporreclafefe nobisofferat. Hicenimcucullusfigitur,&
quafi ad bafin quandamftabilitur,necaput, qu<mtumlibeta?geradnitatur,vllo
paftoinclinare vei concutere valeat . Huius vtiiitas tft excipere fafcias,qua?cum
brachij vt infra declarabitur, tum cubiti amcuium cuftodiant . Id etiam confert,
Vt caput vna cum ceruiceimmotum contineat, ne quandoannuere,abnuere,hinc
inde, partes eas adclinare valeat : vel , ii penitus nequeat , ea tamen moderantia
hofce moms erriciat, vt ne vel minimum quidem illas cocutiat, neccoalitum earu
interrumpat- Intercepta enim ceruice>& cucullobreuiifimodu&uadthoracem
connexo,eodemque latius in frontem,& in genas exporredo,nec non ad aurium
radices firmato, nil minus fit , quam vt immoderatius, & incommodius partes eas
seger commoueat , adeo ftrenue , & exa&e caput vitta hac eomprehenfum, atq ue
deuin&umeft. Thoraxvero,pra?teriamreceptumabomnibusindumentivfum,
nil peculiarehabet. Itaquenoneft,vthacdereuofmet admoneamus. llludfal-
tem indicaffe fufficiat , ab illo omnes pe&oris, dorfi, laterumque partes compre-
hendi debere arclirTime,&quaparteantrorfumdifcifTuseftfibulismuniri,quas
inuicem addi&as conftringere validius necelTarium eft. Sic enim fiet , ne, (i qua
fibula?Iaxentur,fafdarum connexiones,qua? ad peclus percurrunt, folutioresred-

dantur. Hicvittamprocapiteiuftentant,&fafciasquafdam,quodinfravidebi-
tur, ad partem anteriorem excipit, qui tamen abfque feminalibus nullam penir i\s.
penituspra?ftaretoperam. Nuilaenimmoraeft,nifihifceanne&atur,&quam
vaiidiifime , quin fallaci , & lubrica comprehenfione, ad fuperiora e veffigio refi-
liat,Hocigiturthoracis ftabilimentum eft,hic palus,ad quem velutfunibusalliga-
tur, nevllomodoqueatelabi,&elufaoperaadfuperna recurrere. Sed fibuias
ieminalibus oportet indere, & vtriufquetam feminalium quam thoracis oras
inneciere. Nunc autem fafciarum hiftoriam declarare opus eft , qua* qui-
dem numero plures funt, quod plures brachij partes contineant. Inter cse-
teras tamen ea pra?cipua eft, qua? vniuerfam brachij retro regionem comple-
clitur>& aqua reliquaeotnnes tanquam a ftipitefere exoriuntur. Hanc dignita-
tis ergo fafciam regiam nuncupabimusJHius ortus eft ab ea thoracis regione,qug
ad articulihumeri fupernam partem retro definit, & continuato du&u infra pau-
lifper adaxillas defcendit. Lataeftaprincipiofereadfexdigitos. Hincrurfus
producla uerfus cubitum inflectitur,& humero incumbens reda,tandem cubitum
extraadaneoriemampleCtitur. Exindegracilefcit paulo, &perulna?amplirudi-
nem fertur eadem penitus^qua cepit,magnitudine:hinccarpidorium fuperat,
re&oque tramite in extremos dtgitos definit. Huius oflicium eft, vtbrachium
vniuerfum fafciarum opera, quae ad latera eius funt,annexum capiti vaientiilime
contineat, ijfqueomnibus,quasiam dicemus,fafcijsortum fuum fuppeditet.Por-
ro fafcia? hx licetfingulisarticulispraeficiantur, nec numerum humericubid , at,
que carpiexcederedebeant,neceffariumtameneft,vtvnusii!orumduplicivin-
culo conneclatur,atque fic quatuor in vniuerfum,pr^ter regiam lilam fakijs opus
fit . Harum prima eft , qua? fupra ab humeri articulo, qua partefcapula? funt, ad
pofteriora exoritur, lato principio,indeque fub axiila? cauitatem deducitur,unde
pe&ora verfus antrorfum progrediens, ad oppofita^ m alterius Iateris axillae regio-
nem defertur. Huic humeri articulum munire, & comprimeredatum eft : cum-
que & ab axillis oriatur,& in axillas iterum deiinat,ideo axillarem eam vocare li~
buit. Tanta autem latitudinefit,utadfummumtresdigitosexa?quet. Secunda
fafcia illa eft , quas ad cubiti articulum poiita eft , & quam hac de caufa cubitalem
dicimus. Haeclatitudine fuperioriproxime a?qualis,alateribusregia?fafeia:,qua
parte hunc articulum munit , pari principio erumpit, indeque tam ad dextram,
quam ad laeuam oblique ad caputfertur,ac temporibuscuculli fuperftrata,fecun-
dum capitis latera,in pofticam eiuspartem,ad.lambdoidis vfquelineas prolixius
excurrit . Hanc capiti admouere, brachiumque ardius conneclere conuenit , ne

quo

LIBER SECVMDVS. m

quo dilabatur, vel in alterutram partem hinc inde non fine detrimento defleCfot .

Hoc enim maximecauendumeft . Nam quantocubitus vicinior eft propagini,*

tanto illius commotio perniciofior exiftit, & pracipue traduci , quem immotum

plane fuo loco fubfiftere, nec quouis, & quam minime corttorquere, non incom-

modum eft . Haec igicur fedulo , & non fine curiofitate medicus circumfpiciat, ut

aptaconnexione,fummaquecuftodia,hunceundemarticuIumrec1:etueatur. Hic

enirn locus, haec fafcia fupremum in aclione hac gradum obtinet. Indicio autem

eft,quanti regionem hancmunitam efle referat, quodaliamadhucfafciamei-

dem fubfidio coilocauimus , quae ab interna regione cubiti,qua olecranon eft,ex-

plantata , ac ex fuperiori loco,proxime ab hae cubitali fafcia , antrorfum , & obli-

que delata, ad hypochondrij fpacium ex oppofito, feu ad extremasfere pectoris

infra oras definat. Reftat enim id quod & akera,multo tamen valentius,nec

quandoque articulum ilhim commoueri patitur. Quodautemexcubitodedu-

cla in eampeclorisfedemtransferatur^exlocioccafionepecloralisnonabfurdc

dici poteft . Poftrema tandem fafcia eft, qua? manum capiti, feuverticisoffibus

fuperpofitam , ad carpi fimul atque vlnasacradij articulumcircumdat. Haecad

regiae fafcia? exitum , quam paulo fupra carpum aboleri diximus, iuxta interiora

illius confpicitur: inde porro exorta, ad fafcia? regiae Iatera, prope fquammeas il-

las utrinque futuras fere euanefcit, ac fingulis partibus, per funiculum fatis arcle

coniungitur. Munusilliuseft, fuperftratamcapitimanuspartemcomprehende-

re , comprehenfam conftringere , conftriclam continere, quominus ad oppofita

latera feratur. Hanc ergo brachialem uocamus,quamgeminislorisnonfecus

atquealias, ijfquediftin&is, ex utroquelaterecuculJoadiunxifleneceflarium pe-

nitus fuerit. Hsecitaque funt,que, ad apparatum infitionis noftrae non pranermit-

tipofleduximus.

CAPVT DVODECIM.VM.
^De infitionis adminiftratione .

Ggredimvr iam operis noftri partem pra?claram fane , & fiue
infolentiam eius fpectemus, fiue rei magnitudinem4 certe pra?ftan-
tiflimam, atque caeteris omnibus,qua? nobis peragenda funt,meri-
to praferedam. Nunc enim abrepta cute nouas nares,& nouo pror
fus conatureficere conamur,& faciem fuo decore fpoiiata, & quafi
fcediflimeconfpurcatamdenuoeluere,&hoc nouomangonij ge-
nere illuftrare tentamus . Cuius dignitatem ut aflequamur non leuis opera nobis
propofita eft, quas in eo penitus confiftit vt ob tenuitatemfuam cicatrix, qua par-
tes inuicemcoaluerint, uelobliterata,veiminusconfpicua, admirandis artisno*
ftrae prasftigijs intuentium oculos deludat.Quamobrem non facile quis dixerir,cui
nam artis noftra? parti primas afcribere oporteat,an partium unioni, an earunde
^ronformationi . Hxc enim praecipua funt, quibusars noftra ditata eft, &reliquis
operationibusplane anteponenda : alterum quidem naturae opus: artis uero altr -
rum . Nares enim rudes adhuc & impolitas eflbrmare artifici datum eft:at prop. -
ginem cu curtis partibus agglutinare , naturae conceflum . Videtur quidem ars hac
in parte naturam excellere,ut quae id efficiat,quod uires illius fuperat,nec quod ip
fa per fefe fpontemoliri queat(partem enim,eamquedi{fimilemillanunquam re
flituit)id tamen non poftremo loco ponendum eft, quod ex coalitu rite & decen-
ter fa<5ro , quantum uix ex conformatione poteft , tantum & naribus decoris & fa-
ciei fplendoris accedat.Non nego magnum efle apte,& concinne cutim illam ex-
cindere,fed neque contemnendum efle puto, & adeo egregie & decenter unione
cfficere,ut difficulter oculis pateat,& nunquid ea pars unquam difcreta fuerit,uix
inanimuminducas. imoidcredocaeteriseflemaximum. Quamuisenim natura?
opusfitpartesdiflitascopulare,nontameneampenitusmereturlaudem,utnon
iumraain artem iplara interim redundet. Fateor naturam cum naribus traducem

E e coniun-

jo DE CVRTORVM CHIRVRGIA

coniungere : atcoitio illa , ur concinna fit, ut honefta , foli artifici tribuendum eft,
Hic enim naturse conatus moderatur, & quod infra mediocriratem fit, adiungit;
quodextra,refcirtdit.Sienim naruraerantum negocium commuramus,quam inho
neftasjquammaleconftantescicatricesducatjperfa^pecomperrumelt. Atque
bac ratione j ut congrue & decore partes unianrur , id ad operationis dignitatem
mihifacereuidetur,quodeadifficjHsadmodum{it&ardua,necquicquamquod
intueatur,quominusaba?quitatedeflec}at,habeat , Arqui (ires difhxilesfupe-
fatTe>magisquam leuesjaudi datur & honori, proculdubio id nobis eoncedendu
eft Ionge plures dirficultates,duminfitionem facimus,propo(itas efle, pluribuiq;
incommodisconfliclandum fore,acfi naresiam unitasefformaremus. Principio
cnim hic nihil eft , quod uifum impediac , quo minus recle , q uid uelis, agas, q uod
manum euertat>quodoperationem acceleret.Libereenim & abfqueimpedimen
to iidem nares effingimur,in opere uerfamusmo fanguis effluens oculorum aciem
perftringitrnonia&anturaegri : non conuellunturdoloribus mulla uel planeexi-
guah^morrhagiaconrli(aantur,neceasnosanguftiasincurnmus,quinoperatio-
nem in plures dies, extrahere, rudes primo naresdelineare, fen fimaftruere, de-
nuoquein anguftiorem formam , quod noftro & aegri fimul abfque fiatincom-
modoeducereliceat, Secus uero dum infitionem moiimur,nobifcum agitur . Hic
cnim plurimum emanans fanguis obtutum perceilit ut faspius & moram in operav
tione trahere, & nifi aduertas,fallere cogaris . Hic multoties euiclus doloribus ae-

ger,manum euertitjUtneque nares redeapparare,riteconiungere, congruecum
propagmeconmcre potueris.Hicnullam moram nectee oportet,obdoloris ma-
gnitudinem,fed properare, quandoque uero pra?cipitanter agere, & quod mini-
me uelis, uel non quomodo uelis,perficere. Tanti intereft, an partes iiise folum-
modo coniungantur,an uero rite & concinne,id perfecifle. Adde quod fi contin-
gat,erroremut corrigas,tumminime fibi integrum eft. Aftibi longe lateque
expatiaripoteft,quoddefitreficere,quod male egeris rurfus emendare, quod re
dundetdenuoauferre.Sic quod intuearishocinloco ipfius natura? exemplum ha
bes, quodquarationelineamentanarium &quoufqueducenda fint, tibioftcn-
det.At nares confungere in unica artificis folertia erafcjuedexteritate pofitum eft,
qui quantum opus eft;& quo pa<3o,proprio inftin&u acrique iudicio intelligit,&
promptam & folertem manum adhibet, nec quodafpiciat quod imitando refe-
rat, praeter ideam mente fua conceptam & quam occafio fuppeditat , plane nihii
obtineat,Nbn minori folertia ftudioque opus eft,dum iam infitione fa&a,& con-
futis partibus naturacicatricemducit, quam perite moderari decet, ne quid uel
nimisdepreiTafit,ueiIuxuriantecarneintumefcat,fedutobferuatamediocritate,
aequalis&plana cum caneris partibus fuperficie enafcatur.Sed quamarduum eft,
hoc , ne quod nimis , cognouilTe : tanto diflicilius perfeciffe . His itaque de caufis
unioni plurimumceditconformatio. Haecenim promptior eft:illa minusexpedi-
«*. &fi difficultasrei, fi artificisinduftriadignitatem affert, adillam facilis uia eft
plana : ad hanc uero difficilis & impedita . Admonemus itaque chirurgos,fi qua?
bonos uiros decef * honoris & gloria* palmam confequi cupiunt , fi arcis dignita-
temcommendareuoIunt,utin infitionefaciendaquodecus fuum, atquenitorem
confequatur, omnem operam, omnem induftriam,omne fuum ftudium collocet.
Voluimusautem antedixilTeha?c,utquasfit reifummaintelligant; quid illorum
interfit,cognofcant.Adminiftraturusergoinfitionemchirurgus,nifitemporisdif
ficultate,uel aegri cupiditate tra fuerfus agatur in primis diei opportunitate captet ,
qua? & puriffimi cceli nitorcamico vultu arridens, animum a?groti quafi excitet,
& operi non minimum emolumenti afferat . Non enim oculorum aciem ob-
fcurusaer,atquenubilusofTufcarepoteft.Hacequideminfitionemcuriose tracla-
rioportet,inquatotiusoperisdignirasuertimr.Sicdieiopportuna?funthora?ma-
tutina?,quod id temporis alacritare quadam mentes noftras perfundar, & redeun
tefole^uigoranimisredeat^aluoque fecibusrepurgato, nullave impuri fpiritus
exhalatione,membris perculfis, corpora leuiora multo reddantur .Tum enim ci-
bo iam per fomnum concodo & rite digefto, membrifque reci eatis omnis excre

mento-

tlfiER SECVNDVl ||

fientorsam eluuies fponte prodit;c|uam tamen leuiori clyfmo IaceiTef e tonuen ie£,
niii natura fua munia priusexpjeuerit. Vbi uero coctioni incommodum aliquti
acceiTerit,tuncinfitionem molirihaudquaquam expeditjQuicquid enim fere ma
Jorumcontingitjilludquafi manu faftainperniciem tanclem infirafumparfium
ef umpit.Quamobrem profuerit hifce malis occurrifle abftinenria, vel pfoxima aft
te ccena minimum cibi aiTumpfifle, Nam quod paucum eft , imbecillo uentrefaci-
lius immutatur,auc non tantum decruditate metum inijeir,qua fubfiftenre, infirlo-
nem aggreflum efle,penitus alienum eft . Hisigiturrite pefp'e#is,infititioueftitu
oporret xgrum induere.Pertinebit uero ad rem,futorem adeiTe,q!ui,fi quid immn
tandum fiupfe adijcjaf uel auferat. Nunquam enim uel in fanta ajgrorum multi-
tudine comperimtjs, ut fcientiffimus huiufcerei & experriflimus tutor ita diligen-
tiam fuam probauerit,quin aliquid femper in ea partedefideracum fic. Volumus
iraqUe ne hac de re,qualifcunq; tandem fint, imparaci ad opus aecedant,fed m £-
groco ue ftien do futoris opera,ftudiQque utantur.Non' enim illos huiufce dilige n-
tia* pce lituefit.Fceminalia ergoprimum £gerinduat,mo'x thoracem & cucullurfv
haec fceminaiibus apphcet , & firmis funiculis ardtius cOnftringat : fub ha?c thora-
cemanre conneclat. Cucnllhni deiridein caluam ducat.auresforaminibus fuisexi
tnar,& randefn ufniuerfo capiti rite adaptet, Hinc brachium chirurgus attolI;af,nuf
la tamen re pcacs tradutem in'nouata,&ita componat,uteundem pOfitum,quenf
proxime diximus collocatum obferuet. Hunccuftodire ad miniftros fpeclat, dum*
jafcijs expediendrs , inne&endisque chirurgus intentus eft. Inter quas explicatal
pf iusfafcia regia,& brachio retro impofita, qua? cubico ftabiliedo pra5eft,\& ex v-
troqucilliusfenurIatere?illaminquaminfaciem oblique deferaf, & adfempo-
ra,proxime adlabdoidis (uture^ latera cucullo loris connectat.Opus eft hic dupliei*
loro , atqueeaconnexione,utinterutrumquefunicuIum tresueladfummum qua'
tuor mtercedant' digiti . Ha?c loca futor attente obferuet, ut oras foraminis inter-
ru> fiio circumne$at,& re<5te obfirmet,ne qua funiculi cedentelinO,refiliant . Ide
& tik alrera parte faciendum eft. Secundatn exinde fafciam,quam brachiaiem di-
ximns, & articuio illo muniendo addita eft medicusexpedret, & latera eius utf in-
qqecucuilo alligabit. Klox tertiam , axillarem fciiicet ad anteriora ducat , & ad
nlammxregionem , qua? exoppofifoeft , fuis uinculis conftringat . Pcclrof alem
tancfem, qua*a cubito d^ferturjad hypochondfium aduerfum exporrigac, & funi-
culis ihorici coniungat. Tum fingula,qua? ad deligatiohem fpedan t3 i pie chirur-
gus circufpiciat,percurrat,obferuet,examinef,ne quid uel hict, uel laxu fir,ut futo
&firmiterconneftantur?.omniaqueadinfitionemperapta&accommocfatafim.
Hoc ubi conftiterit,& feminalia,thorax,cucullus probe refpondeant,& fafc%ea-
rumq; nexusfirmi fatis& opporcunifuerinr, iam easlaxare opuseftjCucuiium de
trahere,acque in humerosreijcere, nequid capitiadha?rens, dum ffares e^coria-
mus uel confuimus offendat . Mox & miniftros admoneat,ut feliam pafeht & lin'-
teum . Ipfe chirUrgus , quicquid uel impedimento fibi effe poffit, reijciat, Ctiam
ipfismanicisdetra&is,&utagiliorfit&expeditior,extrema'sulnasadtres,&ata-
plius digitos denudet. Aeger ex aduerfofeneftra? fedeat, ut lumini expofitus (\t,
Huic linteuhi minifter anteinijciat, ac per humefum fubduclum ad cerukemreli
get . Prohibet id, ne qui dimanauerit fanguis,inquihet thoracem . Ipfe chif ufgus
ad segrum ex aduerfo ftet, et miniftris fua loca defignet . Hofum alrer a'tergo col-
locatus atgroti caput reclinabit, manibus continebit, & ne qua nutare poflitcaue-
bit : alter uero quiedexcra ftatuatur, cultros fubinde chirurgo1 fubminiftrabit.
Hosenim multoties permutare oportet, cum profundente kk fanguine, acies ii-
laifubtiliflima & tenuiflimauel ob humorem adha?rentem,uel ex caloreemoliien
tepromptiflimeretundatur.Eiufdem miniftri induftria? fuefit^culffosa-grorum
oculis fubtf axiflfejcum ex eorum incuicu qui paulo abieCtiores funt, faciie expaue
fcant:& linteolorum frufta uel goflypium quandoque tfadidifte, uc vulnus exxcr-
gat. Vfque adeo enim fanguis fefe effundicsut nonnunquamartificem impediaf,
& ib excoriatione defiftere iubeat . Tirm demum ab nariumrexcoi*iatione chirUr-
ga^negociUmaufpicetur. Suntautemhmcoperationis ducendainitia quOd ad

E e 2 eam

,4 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

cam normam, quoufque uidelicet & qua ratione naresrcfici debeant, infititium

apicem efformari conueniat . Seclionis enim moderantia ab excoriatis naribus

petenda eft. Vbi ergo curtarum narium naturam curiofe contemplatus fuerit , &

quoufq; feclionem diducat, fecum ipfechirurgus decreuerit, age,iam cultrum ad

moueat,& ab altero Iatere,utcunque Iibuerit,vulnus promoueat. Hic autem & la-

titudinemeius&profunditatemfpe&et,&qua:utraque dimetitur,^equalitatem

uel inaequalitatem . Illud enim inhtioni facienda» fauet : hoc uero coalitus decori.

Atque hac de caufa feclionem hanc diligenter tra&are oportet . In hoc enim om-

nisartishuiusfplendor,totaque eius commendatiorepofitaeft. Latitudinem

definire anceps eft . Nam pro corporum uarietate, uarie quoque & diuerfimode

a nobis ha»c eadem conftituitur . Illud tamen aeternum uobis & fanclum prasce-

ceptumfitjUtinlatitudinis tenuitate,cumfufpicioadfitdepeccato in liberalitate

nunquam deficiamus . Amplitudo enim & largitas vulneris , quod de infitione

ibem certam faciat,eiufdem anguftia Ionge tutior eft & accommodatior .Profiin

oitas uero ex rei fubftantia depromitur. Cum enim coniuncla? partes communio-

fie fanguinis, quafi glutine quodam inter k(e uniantur , ideo alte adeo vulnus in-

Aigendum eft, ut fanguis undequaque, &hilariusfefeefTundat. Qiiam vulneris

altitudinem & partis qua? inciditureflentia defcripferit. Sicubi enim tenuisfuerit

illa pars,non ufque adeo profunde refcindi debet,utin ampliorem & fpaciofam

iuperficiem abeat.Tantum namque abefhut infitionis fecuritatis confuIamus,uc

potius hacuiolentiaobeflemus. Non enim adeo impune haspartestra&are licet,

quinmaximea?grumexcruciemus,ne operationem toleret, &ut uafequodam

incifb,non quam largefanguis crumpat. Terminus igitur altitudinis huiufce vul-

neris fuerit,ufque dum fanguinis profufio, per totum vulneris ambitum cofequa-

tur.Eft tamen cum Iatitudinis tum profunditatis obferuanda uel sequalitas,uel in-

a?quaIitas:inquaomnis decentirfima* fymphyfis ratio atque ipfius artis digni-

tascolIocataeft.Sedutha?c,quicquideft,faciliusinteIIigantchirurgi,nofcere;l-

ios oportet,in vulnere duo confideranda elTe nempe fpacium eius, & oram fupe-

riorem,in quibus utrifque sequalitas uel inaequalitas con fpicirur . Oram vulneris

aequalemefledecet, utnullibi uelpunclis.uelangulisinterlciiTafit, fedafummo

ufqueadima feclione ad lineam fadauniformiter fibi refpondeat-Spacium uero

Vulneris obliquum efto . Hac enim intelligimus altitudinis ina»qualitatem, quocj

Cato de re m uitibus rite inferendis Cato docuitneceffarium efTe , & Pliniusipfe retulit.

phnV Mtu.Sedrepetamuspaucisipfa uerba,utexemplo propofito uniuerfam remfacilius

KBt.'i7», quifquecognofcat. Catouitemtribusmodis'inferit. Praefe&am findi iubet per

medullam, in eam furculos exacutosadigi, & medullasiungi . Altero modo fefe

ujtes inuicem contingunt. Vtriufque in obliq uum latus contrarium adradit,& iuh

c^ismedull is colligat . Ha?c igitur infitio ad rem noftram fpeclat, in qua licet ani-

maduertercfeclionem eam obliquam dici Plinio,quae cum iuxta altitudinem in-

aequalisfit,a fuprema fuperficie incipiens, fenfimque& quafi decuflfatim defcen-

dens,in humiles infra partes ad angulum acutum definit . Imaginari enim opor-

tet triangulum aequilaterum , cuius primum latus a fummis naribus qua parte in-

cifa* funt.infra ad bafin earum protenditur : fecundum uero ibidem fupra incipit

&deorfum adacutum angulum ducitur,quibustandem abnarium bafi, ufquead

cxtremum alterius lateris , tertium Iatus fubtenditur , quod fpatium deiride nouse

nares complebunt . Sienimsequalifeclione&ad perpendiculum cumiraduce

curtae nares coniungerentur , ijs exporreclis & antrorsu protuberantibus, ingrata

maleparsilladefoedaretur. Adde quodea parte,quacoaluerint,hincinde*affur

gentecarne5ueluttumulisquibufdamfulcumquendamefficerent. Obliqueigi-

tur fe&ionem deducereoportetquandoqueueroadfiguram triangulia?quilate-

ram nonnunquam ad eam, quse uel duo latera aequalia habeat, uelutnullum eo-

rum cum altero conueniat.(non enim eodem modo femper nares detruncari ac-

cidit,ut cumnaribus nouistriangulum xquilaterum conftituant) omninoau-

tem figuram eam , qua? reclum ad nares obtineat angulum uitare conuenit . Nec

atramento fe&ionis terminum defignafle opusfuerit,cumfanguineprofluente

nota

LIBER 'SECVNDVS. 55

nota hsec aboleatur, aut oculi aciem inaequalitate dijudicanda perftringat .Id ve-

ro apprime neceflarium eft,ut,ubiopusfit,indicisapiceminnaresintromittat

medicus,ut quafiobice obie&o, naribufquefirmatis.necretrocedetibusfcelicius

operationem perficiat. Solentenim nares ob mollitiem, cedere, & ferri aciem

eludere . Interim fa?pius cultros permutet ( acies enim eorum retunditur) vulnus

exiccet,& quantum fe£fcioncprofecerit,probeperfpiciat. Qua in re extremam

oram cum primis linea quadam defignet, mox altius cultrum adigat, & quod reli-

quum eft, omni conatu, quam fieri poteft,fedulo peragat:& fi quid extremis nari-

busyquod minus diftingi ferro poterit, intro adhasreat, id forcipe detrahet,& vul-

nusin interna fuperficie ad aequalitatem reducat . Ha?c ubi peregerit ad traducis

feclionem deuenireoportet, quam nequetemereiicetaggredi, fed ex curtis nari-

bus rationem depromere.Protinus ergo deterfo uulnere,infimis naribus chartam

imponat chirurgus,quam pro vulneris amplitudine confirmet, utadtypumilli

penitus refpondeat, necquoredtehancdefcribat,ulli uel operaeuel diligentiae

parcat. Hisenimuniuerfum unionisdecus,atque ipfainfitionisratio innititur.

Oiartamueroiamconfirmatam miniftroprabeat. Interea aeger appofito lin-

teolo fanguinem compefcat,&quo minusaerem plaga fentiat,ipfe caueat . Tum

fafciam deuoluet medicus propaginem explicabit,& brachium a?gri miniftrorum

alteri concredet. Hiccubito dextram fubijciat,altera uero ulnam & carpum ere-

ctum iuftineat. Ip fe chartam apflicet chirurgus traduci.-probeque contempletur,

quid namibidemedumfit>QLianta&quoufqi ha»c fe&io fieri debeat.Quod fuper-

eftrefcindatjintracalluadrmiatj&queadmodufupradenaribusdiximusjficeode

pa&o,ad eande obliquitatis normam propaginem excindat. Hoc utique faclu n5

erit difficile,cum id a?gri vix perfentiant.Curet autem fumma diligentia,vt cuncta

ad amuflim peragantur. Quicquid enim huicftudioadijcitur,velobeamrem

plurimi faciendum eft , quod nullo modo , fi quae errata commifla fint aliquando

reuocare poflumus-, qui vel pra?cipuus ftimuluseft, ifque acerrimus,ne quid ofci-

tanter, ne quid temere agamus . Tum ad nares traducem adducat, applicet, peri-

culum faciat, nunquid recle cum naribuscoha?reat? an extremaillorumconue-

niant? quid fuperet? quid depreflum fit?nunquid intro hient,uel non ritecoeant?

Haec omnia inquamconfideret,&accurato,quorumilludadvnionisdecorem

fpec-tat, hoc uero infitioni conuenit. Perbelle itaque vulneraconueniantcum

traducis tum curtarum narium.Atque hoc aflequetur medicus,fi adrafis partibus>

&aliquo, moderate tamen excifis, earum oras coeant,ne,quid vel extra emineat,

Vel intra ad vtriufque vulneris fuperficiem vacuum intercedat, fed vtvndiqua-

quam asquales ad normam congrediantur . Pofthaec ad futuras,efficiendas ani-

mum conuertere oportet . Quae fane chirurgiae pars aliquanto difficilior eft,ideo-

que latius explicari debet,ne dum breues efle volumus,rem ipfam obfcuremus,&

ad plurimos erroresanfam fuppeditemus . Inter eft vero ha?c noftra non obiter

perlegere fed accurato , &quam faepiflime, nequis,aliasinconfuendisvulneri-

busexercitatus,hacvanaperfuafusopinione,nilintereffeducat,quomodopartes

ha* velint confuhatque ideo , cum imparatus accedat , in enauigando hoc pelago

errorum multitudine quafi uaftisrlu&ibusobruatur. Vtcunqueenimconfuendi

rationem quis hic promoueat , nifi uel peculiari ftudio vel follicita admonitione

id didicerit/nunquam non vehementer labitur.Hasc enim futura? ratio ab ijs quae

paflim, & quotidiano fiunt, plurimum,& quam longe differt . Id unufquifque in-

telliget , fimul atque haec noftra recte perceperit . Plurima? autem caufa? iunt ea?-

que non vulgares,cur ea,quam iam molimur,a caneris reiiquarum partium,con-

fuendi ratio diftet , & difficultate omnes anteeat. Primum enim non minimum

intereft, nunquid,quaepartes confuendse funt,aliquo in loco adhuc connedantur,

an fede penitus , & regione diflideant. Animoconcipite que-fo, faciei vulnus la-

tiflimum a?que ac grauiflimum,adeo vtmaxillaferriuiferetotaabfciflaadhu-

meros ufque propendeat. Hic quis non videt faltemaliquaexparte, partem

hanc cum reliquis adhuc cohaerere, nec laboramus quin ea compofita , & futuris

copulaca integritati reftkuamus. At traducemconiungerecumcurtisnaribus

E e 3 quo-

54 DE CVRTQRVM CHIRVRGIA

quomodo id non laboriofum eft? quomodo no dimcile? quato interuallo diftat?
quato diuortio feparantur?Neq; id fatis eft , nifi & partis moles,eiufque fubftantia
ad reliqua momenta accederet . Ea enim eft in caeteris quantitas i quae nifi vio-
lentius ui gladij aliquid abreptum ut,coropofita prius,totam eam regionem com
pleatj nec vt quid deficiat, quid emineat,fed aequali penitus fuperficie,& corporc
rcfpondeat. Eaetiam eft partis natura uttemperieavicinahaudquaquamdif.
ferat,fed fubftantia , vt pote acuius confortio paulo ante diuulfa fuit,cum ea con-
ueniat, ut,fi liceat dicere,cum illa (it vniuoca , Quantum vero abfit ab his legibus
ipfe tradux, cum curtis partibus, tam notum eft , quam quod notiffimum . Quis
enim nelcit , quas cutis temperata fit , quam nares ob frigidorum corporum com-
pagem , frigeant , Licet id experiri\ quod frigore nares perculfa? nonitem cutis,
quamprimum liueant, Diuerfaitaqueeft temperamentorum ratio,&admodum
diftentanea,&fiquidcommunehabeantid genere potius,& analogia exifterc
credendum efl. Quam etiam mole partes ha; inter fefe differant ex eo patet,
quod illae tenues fint graciles , & explanata?, hic vero craffus tumidus,& rugofus ,
adeoqueinuicem abfunt,ut nec fuperficie, nec profunditate quouis paclo conue-
niant . Sed poterunt ne ea , qua? iam diximus , id efficere , ut hic partium coalitus
ca»teris,quosfieri uidemus, incommodiorfitatquedifficilior?Certefi vtriufque
partis, & traducis, & narium effentiam confideremus, non poffumus dicere,quin
infignis in ijs coniungendis, &non poftremaatifitmoleftia. Nonenimcalore
abtindant nares, utpote ob tenuitatem, & cartilagines fubiectas frigidiffimae * nec
ea traducisconftantia eftcum plurimas noxas|,dura!ibontreclationes,diravlcera
perpeffus fit , vtfibiipfiopem ferrequeat. Quibuscum ergoficagitur,ijsinte-
ritus proximus eft,nec minimumIaborisfupereftuteareftituas,conferues. Sic
q uas exiguo interuallo coniungi partes neceffe eft , ut coniungas plurimum infu-
dare,&multotiespericlitariconuenit.Exiguumenim,&laxumvinc«lumeft,quo
alijs anneclitur , modicumque eft fpacium per quod deducto fanguine , & fpiritu »
uita ipfa conferuetur . Vbi vero ar&ius, & frequentius partem quandam inne&e-
re poffumus , quo patentior alimento acceffus eft , eo minus laboris , minus reftat
pericuIi,&pra?cipuecumpartesnonadeodiftent,nequeeaminapplicandouio-
lentiam experiantur . Quod tantum abeft in aclione hac, vt nihil fieri poffit,maio
ri ui, maiori impetu, maiori incommodo, nullaeque partes adfint, quae ex naturae
praefcripto magis inter fe diremptae fint. Etquisnondicatoperationemlonge
difficiliorem fore , qui uni folum hoc negotij committi videt , haec ut coniungat,
nullatenus uel adiuuante uel uiam confternente natura . Non enim hic fibi natu-
ra monftrat,quid obferues,in quod refpicias,quid imitaris, fed eruenda omnia ar
tificis ingenio, meta definienda efbfoli currendum . At ubi natura ipfa pra?eu\ubi
callem monftrat,vbi ipfa praecedit, facilc eft, quid opus fit,cognofcere,obtempe-
rare , & fubfequi . Nullum autem hic ex natura, dum futuras molimur, fubfidium
accedit,fed vnauniusartificisingenio,& folertia perficiunda eft . Necidparum
refert>q uod dum partes illas excoriamus non eam a?qualitatem,quam par eft,ob-
feruare poffumus. Qua? enim antea coniuncla erant,fimul atquefemeldiuifa
fint compofita non ufque adeo quadrant vtnihildefideres: Atnullatenushic
efficere poteris , ut fic traducem , & curtas nares appares, adrades,ut aliquid non
fuperet,non fubfideat,ne quandoque hient,fed ad regulam inuicem refpon-
deant . Sic & illud non negligendum cft,quod hinc per nares recedat aer & acce-
dat(his enim primo refpiramus,)quod hinc cerebrum fua excrementa,propellat,
quorum utrumque , quantumuis aduigiles , & partes eas laedit, & unionem impe-
dit . Plurima igitur funt, eaque non vulgaria , qua» partium harum vnioni aduer-
fantur,& operi noftro multis partibusplusquamdumaliaspartesconiungere-
mus,officiunt. Veruntamen conandum eft,nelocus vacet negligentia?,fed omnes
uires,omnem induftriam,omnesconatus,omnem diligetiam explices,vtritetuis
munijs fungaris > nec quid uel ars,uel|ipfemet, damni facias. Quicquid enim fe-
mel hic praetermittitur , nec reuocari vllatenus, nec quouis paclo compenfari po-
terit . Tempus autem eft ut quomodo futurae adminiftranda? fint,aliquando edo-

ceamus:

LIBER SECVNDVS. $S

ceamus : cumque tot obftruamur impedimentis quanto poterit perfpicacius rero

cxpediemus. Omnisconfuendi parteseasinilloeonfiftitopera, utfuturasrecte

librare,&quae earum inuicera diftantiafit,adamuifimoDYeruareuaIeamus.

Quamrationem,fi quis aflecutus fit,facillime pofthaecomne negotium tra&abit.

Primum autem futuras fingulas,cum duas partes,traducem nimirum,&curtas na-

res comprehendantyduasetiam perforationestam in naribus , quam in propagi-

ne recipere intelligendum eft, atquehas eafdem inuicem nuccomparari, eafquc

crfequibus tota operisfummainnititur. Accipimusautem,&quaficonceflum

petimus, perforarioneseas , quae in curtisnaribusfaclaefunt,aequalibus omnino,

quotquotfint,ipacijsinuicem diftare,ut&infra declarabimus,necunam ab alte-

ra diftantia decedere . Id uero pronunciamus, non idera eife interuallum quae in

traduce funt, foraminum, quamuis numero cum illis,& ipfa inter fefe aequaiia fint,

cum ijs, quae fupra in naribus conipiciuntur fed latitudine plurimum defcifcere,ut

longe ar&iorafint interuatta in traduceatqueanguftiora , illa vero iaxiorapeni-

tus,& fpaciofa . Atque hoc ob partium naturam accidit . Cum enim,quaglobu-

li apex eft , nares anguftae,&uelutadeentrumcontraclaefint ,<quo verd magis re-

cedunt,& kk expanduntampliores etiam fiant:ideofitraduxcumcurtisparti-

bus coniungi debeat,& apex ipfe periundendusfit,necnon&naresipfaeperfo-

randae ex neceflitate,vtique quae fupra futurarum fpacia iunt, inferioribus , atque

In apice iongemaiora erunt , haec vero illis multo anguftiora . Atque liceat hoc

nobisaliundeaccerfitisfubiidijs,exmathematisficdemonftrare, Sintduocircu-

li concentrici , alter quidem maior , alter minor a quorum communi centroedu-

cantur re&ae linese, qui exteriorem arcum in aequas portiones diflecent, quare, &

interior circulus in aequas partes fcindentur.quae quideminterfefeaequalitate

non diflferent, illius tamen &que fupra funt,longe minores erun t . Sintergo duo

concentrici circuli. a c o p,& m n q r, defcripti circa centrum.b,in quibus ducatur

communis femidiameter. c b, fupra quam erigatur ad centrum commune. b, per-

pendicularis.ab, quaeabfcindetabipfiscirculisduosquadrantes. abc, qui-

demmaioris circuli & m b n, minoris . Nam cum quatuoranguli aequiualen-

tes quatuor rectis confiftant fuper b, centrum excorollario j.elementorum

Euclid. 15. &angulus abc|, fit reclus , quare quarta pars eritquatuorre&o-

rum , qui quidem confiftet fuper circumferentiam m n, minoris & a c, ma-

ioriscirculi,quarum unaquaequeex ultima fexti,quarta parseft circumferentia

fuicirculi, Quae enim proportio eft anguli m b n, minoriscirculiadquatuor

recT;os]eademetiameftcircumferentiae m n, ad integram circuli iui circumfe-

rentiara . Eodem paclo & kk habet circumferentia a c, maioris circuli ad

fuumtotum,utangulus a b c, adeofdemquatuorreclos. Diuidaturpoftmo-

dum in partes aequales circumferentia haec a c, nempe in quinque quae fint

ad, de, ef, fg, gc, &adpun&adiuifionisre&aeducanturacentro b, quae

funt bd, be, b£, bg, Ipfaeigiturlineae&arcum minoris circuli m n, diui-

dent,in totidem portiones aequales, fedattamenminoresipiisportionibus circu

li. Quoduerointerfefeaequalesfint,ficpatet. Nam anguli abd, dbe, ebf,

f b g, g b c, inter fefe aequales fint , ex 27. tertij Eiementorum , quia aequalibus

circumferentijs ad dc, ef, fg, gc, utabinitiopetiuimus,infiftunt. Quare&

circumferentiaefeuarcus mh, hi, iK, Kl, ln, ex2tf.eiufdem,interfefeaequa

leserunt,quodaequahbusangulisfubtendantur. Quodueromaioresfuntarcus

cxterioris circuli, quam interioris, ficprobatur . Nam eadem eft proportio an-

guli abd, adquatuorrec"tos,quaearcus, ad, adintegramcirculicircumferen-

tiam exterioris circuli ex ultima fexti elementorum : atque etiam eadem eft pro-

portioanguli mbh, ad eofdem quatuorre&os, quaearcusin h, ad integrum

arcum interioris circuli . Eritigitur ex undecima quinti eadem proportio arcus,

ad, adfuumintegrumcirculum,quaearcus mh, adfuum&permutando,itaeft

arcus ad, adarcum mh, utcirculusexterioradinteriorem.Sedillemaioreft

interiore,igitur,&arcusad, maioreritarcu mh. Eadem&ceteroruarcuuratio

cft,li conierantur inter fe . Quare cxteriores arcus maiores erunt, interiores.uero

mino-

-^

56 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

minores,& dic quod probandum erat interioris circuli portiones exterioribus,mi
nores eruntjillse vero his maiores . Aggreflurus igitur chirurgus futuras , & qua*
prima huius operis pars eft , nares & propaginem perforaturus , in fedile a?grum
collocabit f iib fplendidiflimo aere , uittam capiti inijciet,mox tamiam, cuius fupra
mentionem fecimus , fronti applicabit,&retro,adceruicemconne6let. Ha»cor-
<Jineacusexcipit,nequis error,autconfufioaccidat,dum partibusiam perforatis;,
funiculis eas conftringereconuenit'. FaciIisenimhielapfuseft,nelinumquod~
dam proalteroarripias,&quasfecusc6nueniant,inuicemconiungas:aut,*fiqui"
dem ea explicareuolueris,quod nOn finetempbrisia&urafiet,ingentitoedio
#grum,& dolore afficies . Sic igitur & tuto rem expedies,&celeritati commoda-
bis . Quod ubi peraclum fit, agite, iam partes acu traijciet,& primum,quod com-
jnodiusfiet, traducem, mox&curtasnares. Ante tamen quam acum immiferis,
futuris loca fua defignafle conuenerit, & unam recle in medio, in fummo traducis
apice conftituifle hincindefuccedentibusaequalitercaeteris. Eam uero pruden-
tiam adhibeatuelim,utquantum poteft,futuraeenicienda?interualla diligenter
obferuet, ne quid ab diftantiae xquitate, quasquidem aliaeftin naribusaliain
traduce,defle&at,fedomniaadtrutinam exactereuocet. Hacenim partequic-
quid ad coalitus certitudinem, & celeritatemfpe&at,quicquidadeicatricisde
cus pertinet , omne uelut in pugno comprehenditur . Quare non eft,ut quis ha»c
negligenterautobiteradminiftret. Aufpicabitur ueroutcunqueJlibuerit,uelin
dextro uel in finiftro latere medicus, & perforata prius propagine , mOx & curtis
naribus,acum fupra,& recta uerfus frontem ex oppofito educer, atque tamijs affi-
get . Si tamen decorum , & hoc in loco obferuare uelit ab media illa atque inter
ca?teras fumma exordium fumpfiffe non obfuerit, & mox akernatim reiiquas ad-
miniftrafle.H?Ctotiesfaciet,quoties3?quuuidebitur,&ipfepriusaflignauerit.His
ritefic peradis, iam alfera parsinftathuiusoperis,quamconftriclionem dicimus.
Ante tameninle<5tumeollocareaegrumoportebit, utoperationemhanc fumma
quies quamprimumexcipiat,ne uel conuellantur ueldifrumpatur futura?,uel qui-
duis aliud acCidat,quod exinde nobisfaceflatnegotium. Quamenimidfacile
iitjunufquifqueuider, fi funiculisiamconftriclisadle<5lumdeducerea?grum,ibi-
cjue eum uelimus re&e componere. Is autemordoinconftriclioneferuandus
eft, uteam futuram;quarca?terismediam fedem obtinet,atquead extremumapi-
cem propaginiseft, primumconftringamus. Ha?cenim,cumfupremamregio-
nem occupet,id praftabitjUt ex ea,uelut ex perpendiculo totus tradux aequa lance
dependeat,atque utlatera tandem exacteconiungamus-Haud fecus apud futores,
jifuuenire videmus,qui tunica? partes in medioprimumconneclunt,&hincad
aJterumextremorumprogredientes, noninconcinneeasconfarcinant. Atfiex
altero latere , & praecipue infra opus promoueas , inaequalem pendere traducem,
& deorfum prolabi uidebis, quod quantumabeftareliquaoperisperfe&ione
unu/qui/que per fe uidet . Non enim pofthac , & nifi fumma cum difticultate,aut
non leui pa tientis cum cruciatu,partem eam attrahes . Adde quod funiculum il-
lum prompte laxari contingit , dum in oppofitum conuellitur, & quadante-
nus ad inferiora propelJi . Illam igitur futuram , quae media eft , & qua conftricta
non insequali examine propago libratur, primam conftringere opus eft, ualide-
que conneclere, ab hinc uero alias ex ordine, hinc uel inde, uta?quum unicuique
uidebitur, quoufque on^nesfuniculoscollegeris ,&circumplexis arclepropagi-
nem cum naribus innodaueris: Modus uero conftriclionis hic efto. Chirurgus in
eum fitum conuertatbrachium , quem fupra defcripfimus, cum traducem ad na-
rium sequalitatem refecari uelimus, iubeatque exminiftris alterum , eum fcilicet
qui caput aegri feruat, manum illius fupra uerticem im pofitam arripere & ad car-
pum comprimere , quo minus uel deorfum, uel ad alterutrum Iatus inclinet . A4-
teruerocubitummanibusftatuet, quaparteradio conterminus eft,tollente in-
terim traducem, & curtis naribus applicante alio,quem tertium,miniftris illis fuc-
cedaneum fecernere Conuenit . Ipfe finiftra manu , filum quod e traduce promi-
net, & dextra, acumillius arripiat: funiculum hinc inde leuiter ducat, nunquid is

ipfe

LIBEB. SECVNDVS. 5r

iprefit,quemconnediuelit,uidcat,noxduplicatumimplicer,ar<a/usconftringatB
atquene refiliat, alio effe&o nodo,fed eo (implici,denuo conne&at,Iinumque fe-
readnodumufquerefcindat. Idem etiamcumalijsfaciendum eft » atque exor-
dine,utpaulo ante diximus.Sicenim omnia rec"fce,& ad iuftitiam adminiftraueris,
necaberit,quin neceffaria quadamfequelaetiamfubmanutuaadnutumtuurn
quequeobediant.Sedut rationem futureunufquifqueperfpeclam habeat tam cau
fam quam operandi modum his duabus tabcllisoboculosfubijcereuoluimus*

Caeterora

5s DE CVRTORVM CHIRVRGIA

Ca?eeri
im

circumcirca

htfrentjnequamoueri poflit, conitrin.gere, Inter caneraseam , qu.e ueruci fu«
perfternitur,&carpi articulumuincit,primum utrinque locis (uisconftringerc
opus eft .1 Abhaccubitalem , moxaxillarem,tandemuerQpe$;oralem , Iplc au-
tem pr£&topushocchirurgusuelim,ne.^ hoc

muneris coramittat, Quicquidehim tanta dierum mora tot pcrpeflis incommo-
dis,tot fupeMtis diflicultatibus haftenus a.cqui(iuimus,id omnein bac una actione
tanquam laeinio quodam continetur . N&lli igkur uel labori uel induftria? uel lo-
Jertije parcail medicus , fed uel maxirhe nu*nc uideat , n e quid , quod artem ipfam ,
aut dignitatem fuam dedecear, commixta6( hase enim rex operis fuccclfu pendent)
& oleum firhulcumoperaprofundjrt". Si^enixrtinieuibusmaximaplerunquere-
rum momenta continentur,& f#pe vifujrofjt exignis priricipijsingentia mala ran-
dem fuborta^fle,quid fufpicatidum>quidnon pertime{cendum,ubi tanti intereft»
leuius ne quld facias an ex ariimo»& cuinegoriototiusopcris fummainnititur ,
Non igitur negligenda eft deligarioj alij fquecommitterida,fed fi quicSre&ecura-
tum velis,id ijpfe eificias , Vt errfm feruusrn domo ipfe herus efific neque in alijs
uitae muneribus quid faluum effepoteft, niii quorumaufpicib., & nutu idregitur
ipfi uideant,ipfi pra?ftofint,rpfi manumadmoueant. Veruritamencumnontan-
tum femetipfum re#a facerc&que; oprpontma funt,preftare deceat5fed & ^grurrt
& qui illi auldentjtaquesgrotumcnirurgus motfeatiubCo, utquantum poteft,
quiefcat, brachium non diftfendat, norruelkccr, tion quouis modo coricutiat , & ui
abuehementi refpirationedefrdeat, Non enim difBcileeftjUtpanesiUa^tantam
ferramentorWm^ & conftringendcT perpeiTa?mturiaminflamrnat2einiiumefcantt
quin id ultroaccidit,necopus eft fibimetij£$ damnum arceflere.Qua dexaufa nort
iniquum fueYit * unius uel fefquihora?fpaciolinteolainfternere>&avdinfitioni5
locum circuriijcere , Porrahajc oui aquatOj&rofacea^quae portionibus a»quism|-
fceanturrigafeconuenit, & nc CfMmczlcfcamSubinde renouare- Nil enim £-
que prasftiterit* quod uel citius ueffelicius , quemuis humor um affluxum, & non
leuem quidem compefcat,atq[ifcih:hfbeat., Haecigicurininfitione ficperagen*
dafunt,

C A P V f btCIMVMTERTIVM,

*De cufatione wftionis * & qu& uiffus ratio interim ob-*

feruandaft.

A m vero tempeftiiwm eft >ut infitarum partium curationem , ad
coalitus ufquetempora,profequamur,qu3etammedicamento-
rumnaturam,quam vic"tusrationemcompleditur. Omnesenim
medicina? partes ita ^onnexse funt, quemadmodum referebac
Celfus,6t ex^toto feparari,non poffint. Nam & illa,quae praecipue
medicamentis pijgnat, & uidus rationem adhiberi iubet, cV inanis
eft omnis medendilabor,praYcipuein morbis paulo uehemenuoribus,quamuis,(i
clementius a^atur,fola dia?ta quandcTque iuinciat, nificum ui£tuspra?u"dijs,,&
pharmacorurri copias coniungas, Proxime autem iymptomata enarrabimus,quae
in hoc infitiohis decurfu non infrequenter fuboriuntur , ufqueadeo uicina bonis
mala funt , nec licet aliquid nifi cum periculo aggredi . Atque ut ab medicamen*
tisexordiamUr^eaex uulnerepetuntur,cruento folum,necillis fy mptomatibusla-
ceffito, ideoque nil pra?ter fimplicem unionem expetente , Siccitate itaque pol-
Jeant,fecundo gradui uicina,media inter farcotica, & epulotica,qua? ncque deter-
gent ualidius, neque conftririgtirit obnixius,fed neinter uulneris iabia aliquid hu-i

mnrJc

mons

■
■

LIBER SECVNDVS. $9

moris intercurrat, moderata aftriclionecauent, qua? tandem carneis fibrisinter-
textis,quafi uineulis quibufdam unitnatura,& agglucinat. Quam natura?co-
pulam non a?que fatis admirari cogimur, & extoIIere,atque pracipucquod qui-
dam non impenti rerum medicarum, nec uulgares homines > adeo laxo inter fe
nexu partes hafcecolligatas efledixerint,urfi,pauIoduriufculecontre£tentur,ilu
cet decidant.Nfec tanti quidem facercmus hanc opinionem,quam alias,nec enar-
ratione dignam cenfemus, ni(i & ad ca?tera,qua? ad infitionis operam referuntur,
hocfalubredocumentuniaggregaflent. Aiuntenim:qua?cumfcripferituirinre-
liquis medicina* operibus faneperitifIimus,excufabiIioremreddituiricIariffimi
cuiufdam opinionem , tale nefcio quid fufpicantis . Fuit enim cum nobili adole-
fcenti cuidam nares reftauraturus utis ad unum expurpuratisRom. Ecclefia?pro-
ceribus negotij caufa accederer, qui afpiciens eius nares te&as dixitrnunquid funt
nares reftitutae,& ex carne fa&itata^Afleuerat nobilis adoIefcensTunc rogauit (I
liceret eas detegere:libentiflime fore ut detegeret.Nunquam enim antea confpe-
xerat. Ilico fecedens a confpe&uadolefcens,quodetegeret,& a fordibus nares
expurgaret ; ei clamauit purpuratus:caue nefequantur. Sed haec non fugillando a
ilobis recenfentur, nifi ut ab iniuria artem noftram uindicemus,& quas notas haec
hominuminfcitiainufcabftergamus. Manantenimfacillimeinmenteshomi-
num fabula?,& fa?pefalfum prouerouulgusarripit. Namficcomparatumeft»
apud hotninem imperitum ut,nifiquodipfefacit,nilre<5mmputet,necfingulis
quifquam arridet, nifiquod ipfi prarftenc, uel abaiijsmultotiesprasftariuide-
rint.Solet enim imperitia non quiduis,& operis nouitas nobis perfuadere.Et mul-
toties abhorremus quid ob id faltem ejuod nouum fit , & inauditum nihilque pla-
cet,ni(i quodTroianam originem referat . Sed uana fane hominiscogitatio eft.
Qui fieri contingat,ut,quasnatura?beneficioinuicem coalefcunt infringi pof-
fint?an hoc in cicatricibus , qua? iufte coiuerint, unquam ufu uenit^nunquid ratio
jdfoadet?Quinimo fiattentiusremconfideremus,tantumabeft,ut,quaecongIuti-
natafemel tuerint,denuodiue!lantur, ut percinaciusinuieemcoharreant»autfi
qnadifrumpi eascontingat,non qua antiquaueftigia funt, fcd proxime,ubimoI-
lioresfunt»&minuspertinaces,diuulfa?cedant. Quodetiaminplantiscomper-
tum eft,quibus femel implantatis,quantumuistenellis,& quamgrauiffimo uehe-
mentiflimi flatus nnpetu perculfisjnilfeciusaccidereuidemus: Sedobfequun-
tur»cum flexibiles funt,& velut canna?,violentiam ventorum eludunt. Con-
cedo quidem : (ed qusefopericulum faciant* num ada&a manu, & violentius
attradta»non dicam*amucua connexione,furculum lilumdiuellant, fed utfal-
tem hiet leuiufcule, ufqueque dimoueant, Videbunt certe alio eum difcindi
prius,quam in iniitionis articulo concuti,adeo calius,quem induerunt, uelut gluti
ne quodam contumaciffimo partes eas coniunxit , ut nulla uis,nullus impetus hoc
confortiutn refcindere ualeat. Nequeid fiin arboribus contingit, minus propte
reaincorponbusnoftrisaccident,quorum operationes ca?teris longeanteccl-
lunr,& maceria multo, quam in illis, aptior eft,& benigrtior . Atque ne uacet lo-
cus ha»fitationi, certiffimum efl nouas nares longecontumacius adha?rere, ac cx-
tera? partes corporis noftn faciunt,ubi per cicatricem coaluerint - Cum enim ro-
bur omne & firmitas urtionis ipfi callo, qui cutem longe fuperat duricie imitatur ,
& partes nouae eo geminato,muniantur> tamintraquam extra, proculdubio&
pertirtaciffimeeasconiungicontingit,&quafigeminomodoarclifrimeinuicem
conne&i * Id cum fupineimperiti homines confiderauerint , in re clariffima,nu-
gantur pueriliter. Veruntamen cum aeque ftultum fit, ftultas & inanes refutare
opinionesmeC plus laboris uel uerborum quam opus eft,in unaquaque re,deceat
impendere, ideo hasc miflafacimus , & ad fufceptam curanda» infitionis prouin-
ciam,nofmet conuertimus* Diximus ea medicamenta effe operi huic dicata,quse
interea,qua?adcicatricemducunt,uelcarnem regenerant,mediam quandam na
turam fortiuntunquod ficcentnimirum & moderate aftringant. Ita enim fit, ne
humore aliquo labia plagae intumeant , & natura,ut folet, ftrenue operetur . Di-
cumur autem medicis glutinantia, quorumfarragouaria eft & immenfa . Huius

generis

■ - 6o DE CVRTORVM CHIRVRGIA

generis funeebulus/arnbucus^fyderitis^alm^pinUedaecordces :draconi-j folia
recentia^quasfragagignkberba^ana^allis^falix.androf^murnjaftragaluSjphylo
munculus^elephiumjlympbytumperreumjaranese tela, fed ea pr£cipuc,cui e pi^
ftrinopolleninfederit>(ha?cenimualentiusesiccat)equifetum,chamxpytis, ar^
nogloftum uero unum mirecelebratur, ut quadam temperaturseiymmetria, iun^
gendis ueteribus ulceribus,nec non vulneribus nuper factis/nulli remediorum ce
dat. Ifatidifatiua?eafdem laudestribuunt . Centaureum minus fioribus&fo-
lijs vulneraetiam magnaconiungit. Sicpentaphyllifolia,mumia,foliahedera*
recentia , quibusuinococtisprius, praegrandia vulnera conglutinari fcripiituir
quidaminterneotericos nonincelebris. Sed &u!mo peculiares natura dotes
Plm.aj.hift. attribuit. TeftaturPlinius,qui folia,corticem,folliculam non ignobiliin vulne-
aacur.8. ribusagglutinandispolierefacukaiefcribit. Quinimoufqueadeo felici fucceffu
fit,utadmirandum fit,quamexigua&honeftapofthac fuperftnt vulneris uefti-
gia. Itaqueplurimumualetfi papularum ftigmata delere contendamus. Hinc
ad lkhenum curam in mento prajcipucex Crifpo,Vlmiaquam optimam etfe Cri
wmpo/mcd. tore^ertJut fcribit Galenus.Huius verba funt : ulmi lacrymam aqua diffolutam im
fcc.loca7. * ponito . Eft autem lacrymaillagummi quoddamceulentusacglutinofushumor
folliculis inclufus,exquoculices,proprie enipedesdidigenerantur : quam a uer-
miculis hifce repurgatamcertiflimo emolumentoexperirilicet. Ex hifceigitur
omnibus^qu^iamdiximuSjquampIurimapFcefidiapararipoteruntjquibusunio-
nem illarumpartium,nec inhonefte quidem arceffere poffumus . Nobis uero
vulgaria funt, &in myropolijs quotidiepra?ftantceratum excerufa,&emplaftru
barbarum . Idem enim, quod uolumus & pro dignitatc praeftant. Huius uerO
ufuseftrigenteccelo,atqueadeocorporibuspaulohumidioribus:iliiusautemper
aeftiuatempora,&fiquicorporisftatusiuftocalidiorfit. Atquemadmodumvul-
neri,quodadexternamfuperficiemeft,hircepra?fidijsmedeamurlicet,itaquod
intraopponituraliamcurandinormam expofcit. Hicenimtribus adminimum
diebus,resagiturfuppurantibus,atqueijfdem plane,qua? fupra fuis iocis expofui-
mus . Sed cur tandem unum idemque vulnus, locis oppofitis, oppofito modo cu-
ramus? Id equidem minime fit praster rationem. Piurimum enim exrernum
vulnusabinternodifFert, quamuis prima fronteid haudquaquamappareat, &
praecipue unionis nota , pofitu, atque partis natura . Cum enim vulneris labia
vfque adeo ad numerum extra coha?reant,ut nequaquam hient , nec inter ea di-
uerfum quicquam intercedat, fecus certe accidit in intima fuperficicqua femper
aliquid, quod derafum eft, eminet, non equidem in naribus,fed in propagine, uc
hinceorumorae minus a?que ut extra fit, &adamuffimcOeant. Nequeidarti-
ficisnegligentiaetribuendum eft, fed operisdifficultati. Quis enim eftitaacrisin-
genij, ita manu promptus, ut utrinque tantopere partes eas adradat, ne uel mini-
mum ab asquitate inuicem recedant, fed ad regulam tam intra quam extra conue
niant. IdquamuiscirciniopeliceretafTequi, quo primum area vulneris inna-
ribus dimetienda effet, & hinc traduci amplitudo eius appiicanda,ufqueadeo ta-
men pars ifthaec abhorret , ut nullum hinc confequamur commodum . Eft enim ,
refe&o callo,fubftantia interior traducis,laxa, mollis, admodumque inconftans*
utfimulatque quantitatem , ad normam , quse eft in naribus, defignaueris, proti-
nusdiffluat,neclimitesaffignatosobtineat. Quodfi intramodumeam excideris,
neque fic uoto potieris ; Raro enim autfere nunquam licet, quoufque iam de-
tractocallo cutis ipfa cefTura fit,& periculum eft,ne intra modum adhuc fubfiftat,
neceam,quamrequirimusamplitudinemexcoriatio nancifcatur. Adde quod
fi uelis , ad numerum negocium euoces, curiofior paulofueris, temporisque
ia&uram facies,nec leuiter a?grum torquebis . Itaque ne quid imprudenter Jaba-
mur, & plufquam par eft, & nobis & alijs tcedio fimus,liberalius paulo traducem
excindi uifum eft, atque eo diducere, ut eam,qug in naribus eft excoriationis lati-
tudine excedat. Hoc enim tutius multo,&commodiusfuerit,neccum tata mole-
ftia coniunclum . Acceditetiam,quod diuerfam curandi rationem ab ca,qua? ex-
tra adhibetur, aggredi hoc loco oporteat,quod omnis humiditas,que ab uniuer-

i'o uulne-

■4 -j

LIBER SECVND VS. 6t

fo uulneris fp&ciofunditur, ob locumdecliuemhuccorriuetur, & eomagiscum
accipiendo aeri, & reddendo ha?c pars dicata fit,& hinc cerebri excrementa iugi-
ter defluant, quibus utrifque unionem prapediriearum partium,nulluseft qui n5
uidet. Qu#enimficcefcuntuulnera, fanitatiproximafunt. Hisadditur(nam,&
hxc naturam partis attingit)quod intrinfecaefuperficieinariumfubftantiam,&
mollicie & laxitateabexteriorisdenfitate,&duritieplurimum diftet,nonqui-
demex fefe , cum membranarum cflentia , in ficcitate , & foliditate pofita fit, fed
quod ea ipfa fit,qua? palatu inungit,& hinc inde affluentibus humoribus,muItifque
uaporibus , qua? aliunde cfteruntur, Iargius irrigetur. Hifce igirur , qui re&e ani-
maduerterit non obfcure inter fefedifcre,&internam,&externaminfitionis
partem unufquifque perfpicet, atque hinc opus effe, ut ha?c fuam, fuam itidem &
illacurandi rationemadmittat, inuicemqueplanediuerfam: illamquidem,quae
exiccet: hanc vero qua? pus moueat . Suppuratio autem defiderat,uel largior illa
traducis adrafio, (icciora tame alijs,quod & natiua humiditate,&accerfitaaliun-
de uulnus illud plusiuftofcateat. Taleeftunguentumexpompholyge. Quade

caufa> & tardius multo, cjuam extra & a^rius cicatrix obducitur, & praecipue cum

partem eam, ut externa fuam, hax proeMl

pedit etiam,qu£B alia curationis pars cft,pra?termedicamentaiam enarrata,ut fu-

fia non ufque ar&o complectantur. Ex-

turarum rationem habeamus,atque anrectefefehabeantforamina, autfintne

tandem relaxanda? futura? illa?, non negligenter uideamus.SoIent enim fere fem-

per madere,& humorem quendam foramina illa euomere,quo quandoque non

folum extima fed & int.erior pars atque in profundo , arroditur,adeoque excaua-

tur,ut laxatis funiculis,pars iila dehjfcat;& findatur . Accidir hoc mali genuscor-

poribus cacochymis,& Caiklaficcaque temperiedotatis,autfiquapituita»felfa»

illuuiesa capitein fubie&as partes,& pra?CfpUead nares,iam imbeciIlas,procum-

bat. Nulli igitur parcendum diligentia?, feduloque enitendum,utdetergamus ex-

crementa illa,gnauiterque exiccemus. Pr&ftabunt id myrrha,thus in tenuiflimum

pollinem reda<5la j & locis illis afperfa : vt & fanguis draconis , ut aiunt , in lacry-

mis,& manna thuris.GhirUrgusitaqUein primisdiebus,vniuerfoque adcoalitum

ufque decurfu , hifce medicamentis infitionem curauerit, cuius negotij rationem,

& tempora ex partediffufiusperfequi,nonopera?preciumeflearbitror. Nouit

enim unufquifqueamouendasefle ftuppasquamblandiflime, nectamcitopoft

earumimpofitionem,cumpr£efertimcircainitia,inflammationeparseatorquea-

tur,atque ut illud commodiUs fiat,liquore quodam emolliri debere,paulo tamen

citra modum , ne, quod plurimum obeft intra infitionis latera humor ille Me in-

finuet . Ab hinc linamenta , cum medicamentis exterius addenda efle: intra vero

pennicillos imponendos, illito apice, ad quartum diem ufque: & moxexiccanti-

bus,quse fupra diximus,quod fupereft,perficiendum fore . Hoc tamen obferuari

uelim,ut, dum rem adminiftraturi fiint, cubitalem fa fciam relaxent caute quidem,

&pra?fertiminterinitia,nequafedefua&lococoniLin<5tioilladimoueatur.Quar

propteropportunumfuerit,iamlaxatafafciaminiftrorumalterum>quibrachium

segri omni uigilantia in fitu priftino contineat,cuftodem adiunxifle,atque, fi quid

ultra prasftandum eft,alterius fubfidio vfum efle . Quod vero ad futuras relaxan-

das fpeclat,in primis, tempusmumerum eorum,& quo ordinerelaxandasfint^con

fiderare oportet . Tempus id a nobis intelligitur , qua nam potiflimum die id fa.

ciendum (it. Per numerum, nunquid omnes,fimulan fingulas feparatim iaxa-

reliceat , comprehendimus : Quod Ci non omncs,fed aliquot,quas nam primum,

quas fecundo,fub ordinefignificamus. VtcJiemquodprimumeft,definiamus

patebit is, cum manifefta coalitionis ueftigiafefeprodant. Hoccircaquartum

diem noninfrequenter contingit,a?ftu praefertim medio,ac (iccis temponbus,at-

quefihabituscorporisoptimusautnoadmoduprxuifafuerit. Quandoq;ueio,&

ad tertjae diei principium ia inchoatam efle unionem probe pei f peximusBrunali

uerocdlo,atqueinincertisautumnidiebus,&fiquacorporapauIoht]midiora

autnonadeobenignafuerint,urxintraquintumdiem, iam partesunitaseflelicet

confpici. Omninoautem iam nobis longo ufu edoctis affirmare iicet,multis par-

""• ' Ff tibus

6z DECVRTORVM CHIRVRGIA

tibuscitius coalirum cofirmari>per ficca,&calidatempora,cum nil adfit quod ma
teria? fluxum impediat, & inextrcmis potiilimum parnbus genuinus calor uigeat:
tardius vero, & longe remiffius, fi uel qnantitate vel qualitate peccet matena, &
iam abextremofrigore compreffus calor ad internarecefterit.Omnesautemla-
xaffefimul futuras prQCuldubioabfurdumeft^Nonenimfirmae vnionisfpesnon
concideret,quod fimuIatquepartesillaecoalitumatquevixperrentircerentleuL
quauis offenfiuncula difrumperentur , & conuellerentur. Tutiusigitur eft vtcun-
que per fingulas partes vnionisprincipia fefedemGnftrauerint>nonGmnesab-
ftuliffe >fed quafdam inuioiatas atqueaF&econnexasfiuifre»quoufqueualidius
coalefcant. Quasautem primo, laxafreoporteat>naturareiindicat,fciIicetubi
magis unio confirmata fit . Manifeftum erit id,fi qua pars magis ficcefcat.Prom-
ptius vero coaluiffe, & cittus in locis carnofis prascipue contingit, & fere circa al-
tiorem partem . Inferiora enim incoalitu retardantur,quod excarnia paulo finr»
atque quodefupernis delabentem vliginemabforbeant. Sed,utnequeinuni-
uerfa medicina,imo in omni adionum genere,cuncl:a firma funtJ& cEterna ita ne-
quehicquodiam diximus, perpetuumeft . Perfa?pe enimindecliui,& qua par-
tesillsetenuiores funt, ocyus eas coaluifRidimus,fecus vero fupra >& ubi cralfae
fuerint. Certum illudeft>ad quartidieifinemuelad fummumcircaquinti>in-
dicia apparere coalitus»& iam firmius alicubi haefiffe cuti traducem , vbi que-
madmodum diximus > laxandam ede futuram confulimus. Id autem forcipe
peragendum eft( non enimjajijs hpc aggredilicet}acutifnmafimul>&tenuif-
iima, ut facile fuhter praetereat , & promptelinum refcindat, quod quandoque
cruore imbibitum>craifumque eumik>fe$ioni refiftit . Pr e^ (tabit uero ex un a par
tefuniculum prajcidifre&proximeabforamine» nodoqtfe apprehenfo uniuer-
fum,exemiffe. Nammaie,cumnaribus tum cicatrici £utura?,confulcremus,fi
quoufque uniuerfa cicatrix obduruerit,fuolocofunicuIosrelinqueremus.Foe-
daenimerumperentulcufcuIa,eaquefatampla,necconniueyentforamina,impe
dientefcilicetlino>&ingratadenuo,fimulatquepenitusparsilIaobduruerit,coii
nexionisftigmataremanerent.H^cautemmala^uteffugiamus.&dumunionem
partium molimur, una opera & nceui illi & foraminaobliterentur ( tum enim la-
bia illorum mollia funt,nec callo obducta ) fila illa procidere oportet,& futuram
diffoiuere* fedin ea duntaxat parte,inqua unionem fidelius ceptamefleconfpe-
ximus . Vt uero commodius natura fuo fungatur munere ,qua parte futuralaxa-
ta fuit, farcotica & agglutinantia medicamenta inijcere oportet.Et hic prior unia
nis gradus efbincutanei traducis & curtarum narium infitione,qui circa tertij diei,
uel quarti,ueladfummumpropequintifinemfefeoftendit>&inquoaliquosfuni
culos licet eximere . Vltra uero & cum certius,atque ualidius partes \\\x connexas
fint ad feptimi diei principium lubet afpicere, aut ad eius diei finem , calido pras-
fertim ccelo , & corporibus hominum non iniquis:fi fecus, paulo poft diebus cx-
teris. Tunc enim cicatricis leue equidem ueftigium fupereft. Quare tumreli-
quas futuras liceteijcere > nifi eas antea> quod ficuifum fuerit&circa fextam chi-
Celf. lib. 7- rurgusabftulerit. NecabeftabhacpofitionenoftraipfeCeIfus>quifeptimQdie
cap'* in fua>quam ipfe habet,curtarum reftauratione, futuras eximi iubet,& uicus ad fa

nitatem perducere . Ad hunc enim diem , quin etiam ante abfolidefcere uulnus
confueuit. Quam fententiam &nosipfi,ficedocl;i abexperientia ufquequaque
comprobamus. Quotquot enim id generis chirurgias nobis tra&afle obtigit,
fueruntautemplurimae,&corporibusnon ufqueadeoprobis tum equidemad
feptimaunitium ,plerumquead fextam mediam , perraro autem adfeptimidiei
finem prorogatam fuifle unionem uidimus . Atque id uere teftari poffumus, nos
omnesfuturasantefinem feptima?,femper exemilfe. Internumueroulcuslon-
giusdurarefoletjeiufquecicatrixsgrius&adquadragefimumufquediemquan,
doqueobducitur,nonaliasobcaufas,quam quaea nobis, cum fuppurandineceu%
tateminhispartibusprofiteremur,fuptarelata?funt. Suturisfic exemptis, fila-
mentaficca imponito^&ceratum ex pompholyge,in decimamquartam ufque,
diem, quotempore* iam probe folidatispartibusuniuerfam cicatricem, certifli-

mo

LIBER SECVNDVS. 6$

mo ficcitatis teftimonio > confinnatam etfe fatis clare apparet. Atque hic tertius
gradus eft huiufce curationis, cum praster cicatricis foliditatem & futurarum fora
mina iam obduruere . Licebit tujic experiri rem & traducem iam infixum non le
tuterconcutere,quicum ualidiorinexucum naribusconiun&usfit,omnem mo,
tus tunc violentiam egregie fuftinet. Quare tum de perennitate operis haudqua-
quam dubitandum eft, conuenietque quamprimum illum a brachio excindere,&
adoptantibus naribus iam fortiorem concredere, quod tandem fuo loco docebi-
mus • Interim,quod fupereft,perfequamur,nempe quo pacto aegri nutriendi fint,
ufque dum naribus perfe&e tradux inferatur,& ualide coalefcat . Dicta funt quir
dem antea a nobis cum delineandae propaginis curationem traderemus,qua? huc
pertinent fere omnia , fed cum timidi , & pauld imperiti etiam in tuto uacillent,
breuibus faitem atque fummatimnegotiumtranfigemus. Omnisratiouidusin
duasfecaturpartesintenuemnempe,&pleniufcuIam:quemadmodum,&duoin
uniuerfum tempora funt,qua? totum infitionis fpatium circumfcribunt. Alte-
rum primo feptenario definitur, fecundo alterum . Necabfonum eft,quod inte-
rim diuerfimode uiclum inftituamus . Cum enim primis diebus unionem molia-
•mur, qua? ualido calore, & membri quadam ficcitate gaudet, cumque nos fym-
ptomatum metus percellat,tenui utique ui&uquoadiicetpr£uiribus,a?gerfu-
flentandus eft,ne uel ab opere fuo calor auocetur , uel affluenteliberalius fangui^.
neplusiuftopars illamadeat,&periculumfit,nevelinflammari\uelaJiquogra-
uiorimaloconflidtarioccipiat. Necrefraganturuires,quasliberaliorviclus,qut
praeceffit fatis adauxit . Quarevbiiamlabafcereocceperint,omnifquefympto-
matum aeftus refederit, tuncad plenidrem afcenderelicebit,&liberaliussegrum
nutrire, per alterum nimirum feptenarium quoufque iam , ut refcindatur tra-
dux a brachio ^empus fuerit. Iam enim tranfacla feptima nifi grauiffimum
erratum accefferit , nunquam quicquam quod moleftiam afferat fuperuenire fo-
let. Alimenta omnino euchyma fint,&protemporeanniaccommodata,non
folida,fed forbilia. Non enim,quaepauIofoIidiorafunt,^econueniant,cum
in mandendo maxilla? conuellantur, & partes iam infitas diftrahendo, de fede fua
dimoueantur,atque per primosfeptemdies, quibustenellaadhucimplantatio
eft,& leui momento quoquo verfum im peliitur . Eftque hoc in primis unice ob-
feruandum.Fiant illa ex fem.melonum emulfione, ex pane trito,& cretovel feor-
fim!vel vtrifquecommixtis,necnon faccharoafperfis. Quarta veiodieinuirium
gratiam,iufcula etiam ex pullo iam didtisaffunderelicebit,autfiquidtalefit,
quod dilutum eft, nec, ut dentibus mandatur, expofcit . Vinum penitus alienum
eft.Nam & calorem adauget,& irritatis humoribus maximas turbas mouet. Huic
Jicetfubfticueredeco&um hordeicum faccharo, oxifaccharum frmpiex, oxalidis
aqua dilutum^quodaeftatibus medijs mirefirimlenit,calorisintroa?ftuantisim-
petumfrangit,& uifcerum fanguinifque feruorem apprime compefcit. Tranfa-
&averdhebdomada,cum uires jargius reficicnda? fint, qitella puorum exhibean-
rurcum pulli iufculonon admodum diiuto , cui ut gratiam conciliemus, ompha-
cij fuccum uel punicorum malorum aut, fi arriferit,faccharum affundere poteri-
mus . Atque hac in parte palatum a?gri oportet confulere , Non erunt prater ra^-
tionem, quasexcucurbitisfiuntfercula , amygdalarum emulfiocum iufculo, quas

{)rimis diebus fufpecta eft,& tandem fuccus uel cremor ptilana? . Pro potu vel pul-
i iufculum , uel punicorum fuccus , fi cum rumicis aqua uel intybi diluatur ex ufu
erit . Prima feptimana omni motu parcant argrijVelimjatque fi illos pofthac e le-
6to egredicontingat,moderateobambulent. Itaque quietifefetotosdarecon-
uenit,quas vna hanc operationem fouet egregie,adeoque plane nihil moliri,ut &
fermonis ufum vfque ad quartamomninoprcBcidamus. Quam enimexeoin-
calefcat caput, ut pofthsec facile fuam col luuiem praxipitet , quam partes hinc inr
de diftendat ex fe unicuique notum eft . Atque fic neque,fi fieri porerit,ualide re-
fpirent , fed quam blande , ut nequehinc aliquid oboriamr incommodi,quod fa-
cluhaud diflicile eft,dum per naresexiliens,&cum impem illabens aer par-
tesnuper infitas non modice offendit. Plane igitur cppquiefcere oportet , &

P f 2 ^uem-

6+ DE CVRTORVM CHIRVRGIA

quemuis motum quantulufcunque tandem fit > dummodo poterit , euitare , Ba-
hitetiam operam eger,ut alternis ad minimumdiebusaluusrefpondeat, Nec
id acrioribus teatandum eft>fed clementioribus, & quibus aliquas uisadfit »
refrigerandi, pra?cipueuero aeftiuocoelo , Taleeftdecoctuui ex beta, mercuria- <
li,& iuoIis>addito faccharo ac ol.rofln opulentis olei uiolacei lniecifle pra?ftiteric
libram integram , cum fal/s.3; .iij, Sic ptifana ex mulfa profuermuel lac afininum»
atit uaccinum additis ouorum uitellis, nec no facchari, ueimellis fefquiunciacum
niomento fajis, Aeretiam(nam &huius rationemhabereoporteOprotempo-
risoccafione mQderanduseft:fubbrumaquidem,ftcalefiat,non tamen ufque?
adeo, ut caput fua uis concutiat x atque hinc a prsecordijs uapores erferat : seftate
uero,excitaris falientis aqua? riuulis,afperfionererum frigidarum, & fi quid aliud
cft»quod autores medicinae non infrequenter iubentnen, ad quos hac in parte li-
cet appellere , Qua in re non leuismomenti eft,adorientem,per hyemem cubi-
culum pofuiffe : asftate uero ad feptentrionem uel ad occidentem. Cum uera
plurimum referat , quo pa#o fingula ha?c peragantur, itaque miniftrorumalte-
rumadiungere oportet.qui cibum pr2Ebeat,quiquieteminiungat,motumarceat,
&Xingulaqu#di$afunt,fuQloco&tempore fieriiubeat. Sicenim nequepen-
debimus animo , kd quicquid operis erit , ex uotu nobis fuccedet . Sunt & animt
paflionesuitanda?, & quaecunquementero perturbant , Nihil enimeft, quo cor-
pus magis alficiatur ac fi quid , quod noxium fit ab animo proficifcitur , Sic nun-
quam peius corporea? uires collabuntur , q uam fi anima? operam dare oportet &
ingeniumexcolere. Studeatergoargertranquillitati anima». Mens exhilarata
catoremnatiuumfufcitat,5comnescorporfsaclionesfcecundat. In fornno &uU
gilijs adhibeat moderationem . Extremum omne noxium eft , pra?cipue coduo-
nibus , & magnopere illi, qua? in capitis ambitu celebratur , Hinc excrementa ad
nares procumbunt , quae fi non operis furomam in dubium reuocarent, fi non par-
tes infitas conuellerent,id faltem eiriciunt,ut a?gre nimis,& tard£ partes infira? coa.
lefcunt . Hunc igiturA modum,iam infitam cum naribus propaginem,ufque durrt
inuicemfirmecohaeierintjnQn poftremacum fedulitate& uigilantia curare &
conferuareopuselU

CAPVT DECIMVMQJARTVM.

^De Jymptomatk partium iam injltarum tum propri/s tum com^
munibus y £f cjuopatto corrigendajint .

V k uero nunquam quicquam ita comrnode agere licear, quin
femper aliquid, quod obftaculo fit, agentibus kfQ offerat,& mul-
toties uno cum hono,tria mala fortuna affundat:ita neque hic oiq
nia exanimi tui fententia conficias , quo minus de fbrterua con-
querere. Eft enim ut C£tera?res aiTolenr,non immunis ab incom-
modis fuis,h?c operatio,& fi quid aliud, &ipfa non Ieuia fyropton
mata habet coniuncla,quae nunc explicare,& quatum licuerit,corrigere, noftrum
eft . Pertinent autem quajdam ad ipfas partes iam coniunc^as , qua^dam uero ad
reliquas extra haf funtque haec communia:illa propria , Horum duo funt : mollis
caro nerope , & excrefcentia ad interiorem coalitus fedem : atquehiatus futura? :
ca^terorum plura,eaquegrauia>qua? fuolocouidebimus.Neceadem fymptoma-
tumillorum ratioeft. Aiterumenim carneam nimirum protuberantiamcondi-
tio corporis fecum aflfert: alterum uero artificis parit negligentia , Pefcribamus
fingulafeorfim &moxremedia fubneclamus. Fit caroilla molljsatquefungofa
cum qui exundauerit humor,in eam molem a calore noftro excoquitur.Commu-
neefthocuitiumcorporibus prauis,&frigiditate humiditateque intemperatis,
atque fi ad ha?c incommoda & cerebri labes ab eandem in temperiem , aggrega-
ta fit , Abfumenda eft caro illa , qua falua non licec incutricem ducere , Tollitur

autem,

LIBER. SECVNDVS. 6$

autenUi penicillis uei Ifidis unguentum, uel ApoftoIorum,uel Damafcenum illu
namus,& naribusindamus. HiantveropartesilJa^quotiefcunqueeolocLubi
futura? inuicem di(fident,rite,& perfe&e non coaluerint . Certe non leue eft hoc
fymptoma , quod mirum (it quantum de operis dignitate , eiufque pulchritudine
detrahat , qua? at tis huius pars iane maxima^&praeeiariftirna eft:& quam artifice
ipfo mdignum (iuHuic enim imputes fi quid erratum (it,quod uel imperitior fue-
rit,uel negligentius re geiferit. Adde quod denuo partes excoriari,ferro pertundi,
&propriamcurandi rationem adhsberideceat,nouaquefiat,&moleftiarum,&
tormenti acceffio. Dabunt igituroperamchirurgi, quantum poterunt,fedulo,ut
futuras recle interftinguant,priufquam infitionem mOliantur,& qua? fcaturigo eft
huius mali, ar<5te,&3equaliterconnedant.Siquidtamen peccatum fi^reiteranda
fuerit ea operatio , quam fupra pro infitione faciunda defcnpfimus. Non eiiim
refert vtrum integram traducem , an cius partem vclisiniererc : unus eftmodus:
vna adminiftrandi rario . Quod vero adcjetera fpe&acfymptomata,qu3e reiiquis
pirtibusextra naresconuenirediximus, proximum eftatque primum doloripfe
ad omoplatas,quem pofitus brachij a mediocritate eiufque violenta dcligatio ex-
citauic . Itaque uel medicamentis agere, uel partes uin&as remittere, haud-
cjuaquam locuseft. Non enimidpraeueftitusanguftia,&in(itionisjequitate licet
fieri . Quare toleranda eft omnis iniquitas, & ferencUun , quod mutare non po-
xes. Quisqu3efoanimiitapu(iIlieft,&abie(5ti,quicommunemrecuretfortunam,
& (ibi omnis incommodi exorti quicquid agat,benc,& uolupeeffe velit.-aut (i no-
lit , ingruente malo , nequicquam fuiferre poflit . Cogitet unufqui fque quid pe-
tat,quid exoptet,quid expedet . Non hoc leui coemitur . Difficilia lunt quse pul-
chra funt . Magnis Deus bona magna uendit iaboribus . An hoc exile eft,& par-
uum,quod tantamiabem,tam inhoneftam.,tam turpem amoueri contingat:
cjuod priftinum faciei decus, & (uus nicor redeat: quod,qui inftar monftri,& fpe-
claculi fueris,Iiberahormox, &venuftior appareas? Perpendat quam fpes in
propinquo fit, quam ftatim uoto pomus,quambreuisfichicdolor, &euanidus

-quemcMncjuedolorem Virg.

-Fwil lonaadies .
Quid?nectriduumaberit,&liberaberismoleftia. Molliturenimuehementia
ha»c acceftu temporis,& fenfumdolorisconfuetudoeblanditur. Atquefiuelis
necidmutare potes. Reuocaanimum,&ob(ifte. Volenci nihil difficile. Non
eft moleftum,quod lubenter & cum confiiio fit . Duplexlaboreft.duplextce-
dium,(iob!ud:eris,ficoadusfacias. Adeonementem tuamignauiaoccupauit, ut
plus tribuas fenfibus quam animae , his titilles, hancfinas marceicere. Perfer,&
obdura . Impetrer ratio,quod nece(Iitas,magna Dea.uei dies ipfa mox impetra-
uerit . Prajfta te uirum,qui & fortuna?, & tempori obfecundare , fcit,quid dicam ,
qui illis , & cibi ipfi imperare poftis. Ecenim quatridui fpacio leuiftimam falcem
offenfiuncuIamnonperferrcpoiTe, hocferuileeft,&indignum. Legimusadifli- a Lmuis.24.
mili in caufa mulco maiora perpe(fume(feThcodorumquendam Grascumui- Vai.Mix.hb.
rum grauillimum , canta animi conftantia, ut, qui (e torquebat , Tyrannus fruftra *-c-3-exemP-
tortorummanusfatigauerit.Rupitenimuerbera,fidiculaslaxauit,foIuitequuleu,
Luninas extinxit prius , quam efficere potuit ut tyranicidij con fcios uir ille indica-
ret. Quin etiam(ut quantum inter immaniftimoscruciatusconftiteritanimus
indicemus)fateliitem,penesquem dominiarbitrium erat,falfacriminatione de-
tulit, &fidum laterieius cuftodem eripuic,benericioque pacientia? non foium oiiae
occulca fueranc cexicfed etiam tormenta fua ultus eft. Quid de b Anaxarcho dita- \^\roy^
mus,homine omnium|hominumconftanti(Iimo,&inuidi(rimo(taceonoftros Max.7.'cap 3.*
illa cacholicas Ecclefiae Iumina,teftes fidei chriftiana? ampiiftimos) qui cum ab Ni- exem.*.
cocreonteCyprionumTyrannotorqueretur,necullauiinhiberipoteratuttan-
dem, quem amare profcindebat, ab maledictis decederec, iamque fe Imguam ex-
cifurum e(fe Tyrannusminitaretur,eam protinus mordicus ab(ci(fam,& dentibus
commaniam in os eius totam expuit , cum hxc uerba prius dixiffet non erit eflfce-
tninate adolefcens haec quoque pars corporis mei,tuae dkionis: O infignem con-

Ff 3 ftan-

66 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ftantiam , & inuiclum animi robur . Impar eft equidem apud noftros ratio, & m
diflimih caufa difiimiles cruciatus : fateor, (ed tanto magis id hoc loco conuenit ,
quodilh multo grauiora, & indigniora perpefli (int, quam hic perpeti necefle eft
nec eum , quem nosfperamus fru&um perceperint , non ingratum equidem ma~
lorum conciimentum , fed potius ad extremum malorum omnium ad mortem ni-
mirum correpti fint . Sunt enim multi qui immanitate hic qua? agimus,& fceuitie,
tormentaCcTtera,fuperareplunmumexiiliment,atquehincnonfolumip{ihanc
operationem afpernantur,fed alijs etiam diffuadent . Quafi uero non muito am-
pliora funt , qua? multoties in gangrenis,in hernijs,& aiicubi ut fuperiori libro di-
ximus fuflferre necefle fit,atque minori cum emolumento, & ut pofthac longe mi-
ferabilioremuitam agas,fatiusquefuerit femelobij(fe,quamperpetuocum malis
confli&ari. Tene igitur tam leuia, tam magna mercede commutatura non fupe-
PhyiofApoi. rarepoife?quid obeft^Indos3 accepimustam obftinatos efle,tam fui negligentes,
1 ut fint, qui omne vita? tempushuiufmodi exigant, modo vtcorpora fua glaciali

ms

Cicc.Tufcf „ frigore Caucafi montis durent,modo vt flammis kfc fine gemitu obijciant.Quam
patienticB meditationem quis non admiretur ? quis non fufpiciat ? & tanto plus ,
quod hi in re futili captent nornen conftantia» * Nonidanimi magnitudini tri-
buendumeft,iipatiaris vbinonopuseft,nec tutevelalij exipfa commodum per-
cipiant. Aequo igitur animo feras quod corrigerenequeas > &pr£ecipuecum
breui diesipfa dolorem leniet . Prseftiterit autem intereacum amicis conueriari,
blandeconfabulari,& feftiuisfermonisillecebrisfenfus triftitiam delinire. Car-
pitur enimanimusfolimdine,&magisindamnaaduenitfua . Atcarifiimorum
afpedu iucunda conuerfatione>lepidaconfabulatione pelluntur curse abfunc
mcerores,&abintuitu moieftisealiundediftrahituranimus. Sed qu^ namcaufa
fit tanti doloris,hacin parte,referreopuseft . Tribuendum omneeft,quodinfo-
lito more > & prater naturas leges , qui fupra eft, humeri articul us, & cum fcapulis
ex ceruice conne&itur,attra<5tus duriufculeamedia figura plurimumdiflideat.
Dum enim,qui fecundum naturameftobferuatpofitum,iuxtathoracisfuperfi-
ciem , ad latera sequaiiter dependet brachium . At ha?c loci attoilitur nimiru m ,.
fedefque fcapula? fuperiorelongatur, &bafisinferiorisangulusuerfuscoftasan-
trorfum propellitur. Hinc dolor atque tanta fenfus moieftia, & pra?fertim ad in-
fimumangulum fcapularum,qua cartalagineus eft,& tenuis,& quomufculo-
rum , qui illic infternuntur carnes,& fubtili membrana inueftiuntur tandem
concedunt. Qua decaufa, quod alterum eft doloris anfa, conuulfis partibus, &
uiolentia laceffitis tam a capite quam ab ipfo humero excrementa defluunt,
&'regionem eam diftendendo lacerant. Sed quse ratio eft quod tantopere
adeum locumaffligamur,non item ad humeri articulum? Multis enim parti-
bus plus hic ab sequitate fitus quam ille recedere uidetur. Concedendum id
eft deligationi, atqueipfis fafcijs,qui brachiumlongealimitibus fuis direm-
ptumftabiliunt quafi&cuftodiunt. Ea propterinceteris, fiamedia figuraab-
fint,dolorangit, quod fumma contentione mufculorum carnesdiftendantur,
necilIisaIiquidfubfidiofit,atq;quodhistotiusbrachij moles innittatur. Magis
enim laborant partes ea?, a q uibus agendi eft principium, & quse reliq uis ftabili-
irientofunt:atquequomagisaboriginerecefierine,eominusaniciuntur. Sicqui
funealligatomolemingentemtrahunt, ijpluslaborant,qui proxime manum
admouent, quam qui longe . Aut,fi qui duo onus humoris fuftentant, ille quidem
magis premitur,in quem moles illa procubuerit Addit uero dolori animum quod
segerineam partem brachij quadaborat,decumbat,atquehincprematur,& inca
lefcat . Quandoque tamen in obnoxiam partem decubitus dolorem uidetur im-
minuere, quae fane res uarietati , & eiufdem commutationi afcribitur . Vfu enim
id compertum eft,& uidetur hoc pra» omnibus maxime praefentaneum efifereme-
dium. Ergo nunc ina?gram partem decumbat asger, nunc inoppofitam icfc
transferat,circunfpedetamen, ne quid ex partibusiam applicatisineptiusagita-
tusuiolet. Soletenimmultoties&carpidolorsegrosaffligerchaudmitiusalte-
ro , ea tamen parte leuius, quodut occurramus ei , non defit ingenium . Doloris

huiufce

LIBER SECVNDVS. 67

huiufce non ea fane caufa uidetur, qua? alterius,quod fuo Ioro pars ha»c quiefcar,
necab^quitatefigur2eutilla,aliotranfdu(5lafit. Hancaprincipio dum rerum
incerti inueftigaremus, poftdiutinam,eamqueuariam contemplationem eo de-
mum conieclura defleximus, utcum ab oflis caluariae duriciem, cui articulus
hicce infternitur,tum propter cuculli afperitatem id fieri arbitraremur. Quam po
ftremo ueram efle & legitimam, pr3£fidiorumufus,qua2 hanc in rem a nobis exco
gitatafunt,luculentercomprobauit. Necquinaccidatabfonumeft. Cum enim
carpi partes graciies admodum fint & neruce, utpote uena? , arteria?,mufculorum
tendones , nerui demum ipfi hic collocentur , atque hxc ipfa cutis muko tenuior
quaminceterispartibus,nullaveinfar(5tacarne circumueftiat,non poteft fieri,
quin ijs collifis cum corporibus duris^atque afperis,non uehementer affligantur.
Etenim & acerrime fendunt, & tantomagis,quanto obieclafuerint folidiora re-
nitentioraque,neccircumiec~ta mufculis caro,qua? huius non ignobilis eft utilitas,
in ftar puluilli cuiufda uim illa cedendo elidat.Qccurrit uero brachio cucullus^tela
rigida & in media futura inaequali, ( non enim abeft , quin femper ea pars elatior
fit&insequalior,) atquecraneum fubterdurumfimul&renitens. Haecigiturra-
tio eftScur intense adeo pars ilia, atque fere non fecus ac humeri articulus doleat .
Concurrentibus enim fimul corporibus duris&afperis,nec alterofua mollitie
impetumalteriusrefringente, maiorfitattritusuehementiorconcuffio,atquefi
uis adfit cognofcendi(infuauior fenfatio. Hoc tamen multis partibus plus eue-
nit^fi paulo negligentior fuerit futor, dum ueftem illam eonftruxit, aut dum natu-
ra quadam temperieJongeacriusaegroti fentiant. Quapropter*fiquandoidacci-
dat(non enim femperfiericonfueuit) ftudebitchirurgus,utillamfutura?partem,
quas carpo fubiacet,excindat,circumdu&aforcipeabalterutrotermino,quos be-
ne prius comprehendereopus eft, in obliquum,utillud, quod excinditur ouatum
fit:atq ue ut exinde futuras quae hinc inde funt, ne laxentur deinceps, ualido nodo
irretiat . Interim cuftodiant miniftri brachium uelim,neuelin alteram partem in-
clinet,uel quod pcius eft, deorfum feratur . Proximum eft ut quo loco opus fuerir,
goflypium uel molliffimam lanam tomentumve, carpo fubijciat, & brachium eo
reclinet , hoc enim corp orum iilorum occurfum tam moleftum , tam uiolentum ,
tam iniquum perbelle frangimus. Atquehaec dedolore di&a funt , grauiflimo
certe fy mptomate, & cuius rationem plus, quam caeterorum, unufquifque habet,
illudque ipfum eft, cuius gratia operationem hanc quamplurimi reformidant.
Sed non cft tantus , quominus , ut uiderit tolerari nequeat, quem animusfortis,
atque conftans non fuperet . Superfunt tamen & alia , inter quae prima eft fitis ,
eaque inclementior,quo magis aer x ftuet, & uifcera hominisut pulmo, uentricu
lus,hepar,incaleant . Poiiflimumautemtorquerefolet,quodobturatis naribus
infpirandi & expirandi curfus interclufus fit , & ore adaperto animam haurire o-
porteat, unde fauces arefcunt plurimum . Experiuntur id , qui oppletis catarrho
naribus , aut noclu referato ore infpirant. Poterit autem leniri fitis aquafrigida ,
fi ore contineatur,& pra*cipuehordeacea,vel oxalidis feu lacluc^folijs,in aquam
prius immerfis , fic & tenuia ex cucurbita refegmina proderunt, fi frigidam hor-
deacea prius abforpferint. Colluatur os,fyrupo de fucco citri uel de fucco limonu,
cumaquaoxal. vellac1:ucaediluto,cuiusguttulasdegIutijfle quafdam,quod fecus
in ca*terisfiat,noneritreligio. Profueritetiameclegmaexmucagine pfillij,&
fem. citonior.fi cumzucca. cand. uiol.excipiantur. Eiufdemrationis eftzucca-
rum in oxalidis aqua dilutum . Peruigilium aliud malum eft, duplici nomine cer-
te infeftiffimum , cum & uires carpat , & quas in capite fiunt cocliones uitiet , quo-
rum utrumque fummopere cauendum eft . Cum enim exiguo ui&u tum tempo-
ris,uires fuftententur,atque ha°c exindeperniciesaccedat,quisduplicihocin-
commodo non labefa&ari eas admodum cenfebit ? Sic ubi corrumpetur coclio ,
quas in capite fit(haec enim quiete fit , & in fummo)in proximo funt confuta? par-
tes , atque ob plagae moleftiam , non admodum conftantes , qua» fi quid uitiofum
fuerit in capite omne huc delatum excipiunt, & tardius a?griufque agglutinantur .
Viget uero malum hoc circa initia cum ob tcedium quod m deligando perpetiun-

tur

68 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tur a?gri tnm , quod doloreosnon leuiteraffligat. Remedio fueritprotimis fub
noclem quae fomnumconciliant, alimenta exhibuiffe , qualia funt, lac cx femini-
bus melonum,additaaqua la#uca;,& feminum papaueris emuifione. Sic tempo-
ra inunxiiTe profueritunguento cx gemmis populeis.quod paifim apud Pharma-
co polas proftat. Nec obeftferapmmexpapauercquodhoraunauelalteraab
alfumpta ccena ad vnc. j.s.cum lac-tuca? quartario propinari poterit. Vhi tamen
fomnusdifliciliorfueritjnecquicquampra^fidiah^ccontuienntjnonabfurdum
fuerit)figlobulumexpiluliscynogiolTiadiiij.uclvj.granaarquevnahoraacibo
uefperi offerarnus,quod medicamentum, ubi|fomnusconcilianduseft,nonin-
firenue fuam confert operam . Eft tandem,inter fymptomata illa.quae aegris tum
nToleftaelTeconfueueruntj&renumdolor.ae^atepra^fertim^&corporeajItuante,
atque fi fuper regionem hane a?gridecumbant. Profueritfanemutaredecubi-
tum, & adlatera deuolui,nec non ijs,quae refrigerant,fubfidium afferre . Mitiora
funt lac bubulum feu mul;iebre>quolinteaimbuantur,&renibus appucentur.
Addimus quandoque rofaceam . Non inutilc eft Galeni ungu. refrigcrans uel
limplex uelcum rofaceoajquis portionibus. Prodeft& fandalinum quandoque
admifcuiife. Haec enim omnia,& locaiilarefrigerandoaeftum abundefrangunt,
& humorum fluxum fubinde compefcunt, Etenim frigore conftipanr, & dum do~
lorem imminuunt, nefluxiomagisconciterur, gnaukerobfiftunr. Hocpa&oigi-
tur,quicquid decurtoruminiitione opus fuiuiam fatisdiclum efh.

■

CAPV T D E C I M V M QV I N T V M.

*De rejcindenda penitus a brachio propagine \atque ut illam de-

mum curare deceat^,

I Rotinvs autem , ubi iam partes curtae cum propaginecoalue-
rint , opus eft , vt eandem a brachio auellamus , atque totum noua?
matrimancipemus. Idcommodourfiat, definire priusexpedit,
quonam tempore propaginem refcindi,mox quomodo oportear,
& quo pado curarirtandem vero, qua? ratio fit, ut fi quae fuperue-
nerint fymptomata ea prohibeamus . Ac primum quidem haud
fubtili difcuffione negocium hoc indigere, cenfemus, quod, quemadmodum ufu
uenit,apucl agricolas,facile fit cognofcere idtumdemumeommodofieri,ubi
partesinuicem ar&e connexae fint . Hoc folum narnq ue expetitur , quo confecu-
to moram aliquamhauddecetneclere. Protinuscrgoatquecumcurtispartibus
cutaneus traduxiuxtaplagamamicofcedereperribrascarneasfimuIcoiuerit,&
iam extrinfecuscicatnxfefeoftetauerit,iamdenique,utrefcindatur,opportunum
fore credendum eft . Veruntamen cum feptimo pierunque die,exCeIfi fentcn-
tia , nec ipfa experientia reiu&etur , haec uino conrirmata elfeappareat nonnullis
fortaflfe propter deligationis tcedium,& oboperiscompendiumhaudiniquum
uidebitur , fi tum temporis refe<5Honcm hanc moi iantur. Scd quam praepoitere
quam alienum ab ratione , fiat uel eam de caufa afHrmare licet , quod non unitas
faltem partes eiTe deceat,fed etiamconfirmataspenitus, &cicatricisfoliditate
non mediocriter corroboratas. Atqueuthocfiat, temporeopuseft, quodom-
nia fecum affert,eftqueillo confultor haudquaquam melior. Senfimenim&
per longainterualla conualefcit hxc vnio , & prorogato termino Ionge arnpiius
robur nancifcitur. Cum etiam propago fimul atque refcifla fit, tota narium curce
demandanda eft,ha'ud immerito uidetur,ut aliquot dies fuperioribus adijcia-
mus,quibusinterimaIimentumtranfmitterecondifcantnares,eodemqueuttra-
duxipfe paulatim infuefcat, & uigorem fimul acquirat.Tum enimcopiofior
multo fanguis affluit , tam fuperne delapfus ab naribus, quamjinferne ab antiqua
matre habens,quibus non mediocre alimentum accedere traduci nullus certe

nega-

LIBER SECVNDVS. <59

negauerit . Nec opportunum uidetur,ut ftatim ab adoptionis primordio tam du-
rum tam rigidum in propaginemexereeamus imperjum > cum unicuiquecertum
fit,quam grauiter, fi ftatim a brachio euellatursid ipfum latura fit,uel fedis infolen-
tiauel p^agae molcftia,& pra?fertim,quod imra ad narium receflfus haud ita ualide
lit extra , connexa fit . Tande enim eo loci cicatrix obduci confueuit cum ab par-
tismQllitiem,tumquodmedicamentisdinicu]teradituspateat,caeteriiquedecau-
iis quas fuprarecenfuimus.CaHoauteminhifcepartibusfic defiderato^veri qui-
dem fimile rit,& unionem ad ea loca minus ualidam efle,& conftantem,& fic nor*
ufque fecurum, ut protinus refcindatur propago , Sed cum fere trigefima die, aut
frequenter ad quadragefimam cicatrix accedat,ut fupra diximus,fortafIis in caufa
faret , ut fi quis nimis experientia» addiftus , atque in natura»operibus inconfulto
fufpicax fuerit, quadragenarij illam legem ab deligationem faeuiffimam fuis ae-
grotis imperaret, Periculumenim foreutminustutetradueemrefcinderetatque
utipfe aliquando denaribus decederet. Sed amentiam hanc omninoufusim-
probauit: eftque haec quadragenarij lex, ipfa deligatione extrahenda cum ani in-
digna , tum fa?uitice notis non poftremis coniuncla . Non enim confilijs hic locus
eflfet,& lanienam,non medicinamprofiteremur.Veruntamencondonandura
eft aliquid empiricis , & natura? myfteriorum imperitis , cum non ufque adeo te-
mere id faciant . Huius enim illorum fufpicionis ipfa patientis falus, terminus eft .
Nos autem,qui arti hanc inuftam notam extergere uoluimus,inita,fauente Deo,
accuratiori naturae partiumcontemplatione,'hancregulam planefuftulimus., &
deligationem breuiori multo fpacio concluftmus. Cum enim cutanei traducis
uniuerfum cprpus, & demum,qua ratione tam jntro quam extra coalefceret,
attente,atque fingulis diebus contemplaremur;iamqueaprimifeptenarijfine
tum ubi partes coaluerant folidefcere magiscutem^&adufquealteriushebdo-
madse terminum augeri quotidie perfpiceremus ; cseteris uero djebus , & ad uige-
(imum ufque nil ultro , uel per quam exiguum ad foliditatem, & robur accedere »
tum demu m h aud ultra commorandum efife duximus , fed die uigefima traducem
a brachio falutari euentq refecauimus , Sed cum eiufmodi aegrorum maior copia
nobisfierct, & iamobferuationecomperiffemus,quam exiguum etfetaugmenti
ueftigium fub tertia hebdomada,aufiquoque fumus deligationem anguftiori me-
ta defcripfiffe . Quare terminum eum nunquam fupergredi uoluimus '3 fed potius
jntra limites eius confiftendo poftalterumfeptenariumopustranfegimus,con-
fultaaudacia nec fuccefluimprofpero. Liquetigitur quam neceftariumfit,utap-
parente extrinfecus unione,in dies aliquot propaginis refciffionem adhuc conij-
ciamus.-quamque haud expediat.eum ad primum feptenarij finem excindere,
quod tum neque robur acquifiuerit,nec unio eiufdem cum naribus probe confir-
mata fit. Ha?cuerocorporibtlsintegris,&plerunqueuel anni tempore ficciore
& a?ftiuo uel temperamentobiliofoadminimumadundecimaeexitumprotrahi-
tur . At per hyemis rigores , & autumni uiciflitudines , temporaque incerta, cor-
pore predpue humido,frigidoque commodiffimum fuerit refeclionem ad uigefi-
mum ufque diem produxiffe . Tardius enim obdurefcit callus , nec breui adeo ui-
res fuas traduxrecuperat . Fuerit autem extrema refedionis meta dies uigefimus,
atqe ut plurimum per hyberna tempora, intra cuius fpacium ueldecima feptima
uel decimaquarta ut nos fspiffime experti fumus , non infoelici euentu hoc opus
adminiftrare licet. Tum enim corporibus paulo integris,atqueetiamrigente
ccelo, & unio illarum partium,& robur probe conflrma tum eft. His igitur fic con-
ftitutis iam adionem ipfam definire opportunum eft.in cuius gratiam prepara (fe
prius oportuit aquatum oui rofaceadilutumcumpul.boliarmen.ueldraconis,
fanguine. Sic ftuppeos orbicujos,& fafciascumutbrachium,tumuttraducem
deligemus . Harum illa quae brachio deftinatur, & longimdine,& latitudine cum
fuperioribus conueniet.Nam pr^ter ulcus nouum,quod refciffo traduce excitatur,,
uniuerfam areamcircumpleciifafcijsoportet. Hocenim area?fpacium ad mul-
tos dies cuftodire conuenit , & quod tenuior paulo fit cicatrix propter humorem
redundantem, quodque non raro ulcufcujis, & phly^enibus tentetur, ideo inie-

6t<x plum-

7o DE CVRTORVM CHIRVRGIA

€ka plumbi laroina, ficcifque linamentis ad integritatem ea reduritur . Hxc uero
qua? traduci ad nares dicata eft fafcia tam longa fit ut naribus inie&a retro ad oc->
ciput extremis fuis coeat,lataueroquaternosdigitos,uel paulo minus. Hanc
quamprimum a naribus diuertirur utrinque findi neceffe eft,ut geminato tam
hinc quaro inde fine definat. Horum duofuperatisauribusadlambdoidisapi-
cem religabuntur: duo uero pone aurium radicem tranfeuntes ad ceruicis princi-
pium in ne&entur , eo tamen modo ut lora quae ex ahera parte funt , inuicem im-
pofita ad xixar^v fefeinterfecentquodqueinferiuseft,fupra,fuperiusueroinfra
retro aures tranfducatur. Hoc etiam obferuandum eft,utquapartefafciainte-
gra eft , & traduci infterni debet, paulo minus uno digito ab infiraa ora tranfuer-
iim eam incidamus,&huicaliam pcrpendicularem, quaefub fupernafafciajora
definat inijciamus. 1 it enim ut hac tranfeuntetraducehaudquaquam refupine-
tur,fedhincindecompreffusantrorfumcedat,&nariumformamfenfimfufcipiat^
Decet etiam linteola quadrata eaque quamplura>acignemparataeffeingra-
tiamtraducis,utpaulo infradocebimus. Adfitpoftremo culteracutiffimusuel
nouacula,qua traducem refcindi opus eft . His omnibus rite paratis,& ad manus
collocatis, en, adminiftrationi femet accingere oportet . Curabit primo roedicus
ut fuis locis uterque miniftrorum affideat : alterum quidem ut & femper alias , ad
dextram artificis: iuxta a?gri faciem ac fupernam lecluli partem:ad finiftram uero
alterum^&adle&ulilatusexternum. Hiccubitum:illecorpum obferuabit. An-
te omnia fafciae omnes foiuenda? funt , reijciendufque cucullus acapite in hume-
ros,atquedumfe<5tionem paratmedicus,ipfi miniftrLutdic-tum eft fuas in cufto-
diendo brachiotueanturpartes, Ipfecuitrumdextraaccipiat: finiftram traduci
appiicet , extra quidem pollice, intra uero indiceadradicemcomprehendet,&
adaclo ferro radicetenusre&aadbrachiumrefcindat. Haecubiperegerkjiam
triarelinquuntur:quorum primurn eft3quodmediciofScij eft,atqueomnmopra?--
ftantiflimum,cutaneum traducem curare:duo uero,nimirum ut brachium apte re-
clinemus,& nououuInerifubfidiumafferamus,adminiftrorumfpcdabuntc!iIi-
gentiam . Sed adtioneshas non ternere diuidi opus eft . Singula enim ilico fuam
expofcuntmedelam,nectotoperibusfimulunoimpetuchirurgusuacarepoteft ,
Itaque pluribus uno eodemque temporehaecmuneralicetcoromitrere. Sed uc
unufquifque, officij fui rationem queatcognofcere,in primis ad traducis curam,
quse reliquarum omnium primas tenet, animum,& fermonem conuertamus. Sed
hic duonobis faceffunt negocium,unum eft uu!nusrecens:alterum vero quod rc-
fciffionemfequitunrefrigeratiotraducis. Namutabhocmalofermonemaufpi^
cemur,nonminimumangitinexercitatos,&metutenetfollicitos,quodfimuiat-
que refcindatur , di<5to citjus ac in ipfo articulo refe&ionis propaginem albefcere
confpiciant, aut pro diUerfitate temperamentorum pallore fuffundi, & quafi caT
lor ab ea expirauerit totum frigere, & rigere . Exiftimauerit enim quis, iam ei.o-
JafTecalorem penitus , atque mox traducem intermoriturum.effccum taraenfu--
fceptarite illiuscura nihil minustimendum lit. Accidit autem tum frigeicere,&
decolorari propaginem tam operis infolentia quam ipfa plaga . Cum enirn cu-
tis natura fua frigeat, & iam callus internam eius partem occupauerit,pIurimum-
que eius temperiem proftrauerit, non poteft non fieri ut auulfa ab materno ubere.
propagine,fublatoquefirnul percnnifanguinis affluxu pallidefcatipfa,&frigore,
confternatur . Sic cum fubito adeo , & tanto impetu concutiatur, non quidem f u-
blato caJore penitus, fcd magna fpirituum iaclura imminuto, aut ob aclionis per-
culfionem intro reuocato , quod confternatis, & quibus aliquis metusfubito inij-
citur,ufu uenit,totam immutari,& ad alienum ftatum tranfduci propaginem con-
tingit. Multis autem partibus plus hoc refrigerationis fymptoma,utficdicamus,
tam in frigidis corporibus,quam hyberno ccelo moleftum eft cum quod ambiens
aer non lcuiter nares percellat, tum etiam,quod eo tem pore interna plus caleant,
externa vero caloreorbatarigeant. Sednunquampropagomagiserigitur, &
calorque fuis e latebris euocatur quam amico externL& cognati caloris fotu-Hic
collabentem fuftentat , & obrutum fere rurfus attollit proritato fenfim fanguine,

qui

LIBER SECVNDVS. 7r

quifpirituaffluens^&calorcjndiuiduisnaturjefarnuiis.omnesperindenoxasre-
mouet . Caeterum hoc ipfum in queftionem non immerito uocan poilicnunquid
vires traducis ufque adeo confterni contingat , ut de internecione adfitjfufpicio ,
ifque denuo emoriatur. Sed una eaque perleui diftinctioneomnem remouemus
icrupulum . Quoniam fi refciflionem duntaxat fpeclemus, haud ita duram,& ve-
hementem efle credendum eft,vt partis huius calorem,utcunque tenella fit,& im-
becillaobluereplanej&peilundareualeat. Innatienimcalidifubftatia,exinnato
fpiritu,& humido primigenio confurgens non vfq uequaque inconftans,& lubri-
caeft,utcaufastam momentanea', tam non uehementifuccumberedebeat, &eo
magis,quoadoptantisnutritij influentibusfpiritibusamice fouetur,&i!Iapfo farl
guine parce quidemprimo,moxueroIiheraliustotusirrigatur. Quaecomraunio
nec poteft intercipi , nec abeft quin infitus traduci calor, quamuis perexiguusiit,
ftrenue tamen foueatur. Negandum uero non eft,fi uim externi frigoris ac-
cipimus, quin utenecetur,non prajforibusadfitpericulum. Sienimreliquaecor-
poris partes,quod de ijs patet,qui per niues iter fecerint,nec e natiuo folo in alie-
nam fedemtran fd u&a? fint, uehementia frigorisconcutiuntur,quis duhitet eas al-
gore coniumi , quas genitaiisaura haudquaquam fouet, fed aliena in regione, &
itifueta non hifce frigoris folum fed & quamplurimis alijs incommodis exponun-
tur . Tanta eft externi frigoris violentia, ut aufugiens calor ab extimis,& frigidis
natura fua partibus,ad penitiores corporis regiones,fi quod exiguum in aditu re-
liquum eft, obruatur ftatim atque difijciatur . Digitos enim pedum, pedes ipfos ,
aures refrigeraras intercidilTe muitoties compertum eft . Quare,fi externi frigoris
faeuitiem,fi quod tradux imbecillus,& in ignoea fede collocatus fit,perpendamus,
haud ita dimcile eft, quin quamprimum elangueat , & euanefcente calore inter-
cidat. Veruntamen fi plaga? non ufquequaque uiolentiam,fi quod retrahatur
calor,non expiret, fi uicina? partis,&adoptantiscommertium oboculos nobis
ponamus,ut tradux poft totlabores euidus aliquando emoriatur,haudquaquam
verebimur, & maxime>fi protinus,atque refectus fit linteolis tepidis eundemftre-
nue foueamus. Ha?c expirante caiiditate , permutare conuenit : eaque miniftro-
rum alterfubindefuppeditabit. Ideoufquefaciendumeft,donecaliquantifper
iam recreatam eile propaginern medicus confpexerit . Metam negocio huic non
licetconftituere, ob fingulares corporum, & innumerasdiuerfitates. Cognofce-
mus tamen redijfle uirescumcaloreiam,&prorumpenteabinternisfanguine
rubefcere tradux occipit .. Tunc linteolis tepentibus, atque admotis infra,qui oui
aquatoimbuantur, iinamentisftuppeiseandemfafciamcircumplefti conuenit ,
quam eo modo ut paulo fupra dictum , retro in occipite innedtemus . Hocitaque
primum,& praecipuum magis,& quod folichirurgolegaridebet,omciumeft.
Nunc de ijs quae ad miniftros fpe&ant . Horum cura fuerit ut vulneri quod in brar
chio eft tam nuper facto quam antiquo medeantur, & brachium a capite reclina-
tum , in fuum locurn , & figui aiu reducant . Minifter ergo , qui a finiftris eft ftup-
pam liquato oui infuccatam recenti uulneri imponat , mox , (i quid eft uulneris, in
antiqua area , fuis praefidijs contegat , inftratoque linteolo quodam , vniuerfum
demumarea? fpatium fafcijs inuoluat,& ad finem confuat. Non enim fafcia
nodumlicetconftringere . Ab ip(a curatione detraclum a capitetranfducere bra-
chium ad mediam figuram,conlilium eft . Hoc fenfim ac per momenta agendum
eft. Non enim fine ingentipatientismoleftiarepenteatqueunoimpetureferri
poteft:nec fubitas,&uio!entas natura mutationes fuftinet. Arreptum igitur aca-
pite brachium fenfim,ac ueluti per gradus reclinare,& in fuum ftatum oportetre-
ducere, quod munerisillequipartisilliusuulneracurauitminiftercommodiili-
mepraeftabit. Vtautem opportuno fiat,manadextracubitum apprehendata?gri,
& (iniftra carpum feu carpi ad manus articulum , & dedu&um brachium in fedem
iuam reponat. Alter vero fubijciatpuluinaria,brachiumfuftineat,fenfimque
componat , ut brachium uniuerfum recla mediam figuram obtineat, quam, fi re-
&e meminimus,fuperiori capitcdiximus. Atque ha?c eft tra.ducis refcindcdi ratio.
Reliquum tamen eftjucquzeadrefciflionem ad deligationem,ad uiCtusrationem,

ad

72 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ad accidentia denique , quse non raroaduenirefolentfpeclarepoflunt/paucoh
qusedam in medium afferamus. Praeceptum fuit , utradicetenuspropaginemre-
fcindamus. Huius nulla tum fuit reddita ratiojdeoque eam tradereiam non om-
nino importunum fuerit. Videbitur enim cuidam fecusagendumeffe,& inito
curtarum nariumexamineeoufquefaitem propaginem excindidebere,ntcum
curtis prolixitate refpondeat,minime verd ealongkudineexccdat. Quorfum
enim fi ufus non conceditur haec liberalis refciffio ? Forfitan cam, qux relidua ef-
iet, portsonem coniungi liceret brachio,& uulncris indecentiam imminuere?
Ccrte ft cutem cum naribus , diuerfa plane parte coniungimus , an non licebit, &■
traducis quandam portiunculam rurfus brachioconne&ere?Ha?cenimantea
inuicem coniungebantur,eftque inter eauulla natura? diueriiras . Sed tria nos de-
hortantur potiffimum, ut ad Eequalitatem narium propagirtem refecemus . Quam
enim difricilicer pofthaec quod fupereft ,cumbrachio coalefcat,oftenditcaroea,
qua? ad internam traducispartemjuecircumoraseiusincreuirjquamdetrahere
iterum,fuppurari,& tandem agglutinare eonuenit • Sed quam moleftum eft,hoc:
quam faclu non facilerquam to2diofum,& diuturnum . Diu enim facienda eft fup-
puratio. Sed diutius multo conglutinatio extrahitur . NequeidadeQiniquum
effetnifi,&fingulare dedecus,& partisdefor-mitasaccederet.Non enim ad amuf-
fim adeo, & ad priftinam acquaiitatem coalefcit cutis,quin colle&a ea in ai©bum
quendam, & ob nouum haimoris affluxum inmolem excrefcente ,plurimum bra-
chium deturpet . Quod haud ita euenkfi excifa funditus eufe5a?qualem uulner'iJ'&
conuenientem inducamus fuperficiem . Hos igitur de caufis haud opus eft ea lon-
gitudine quam nares 'definiunt fed prolixiusmulto , & radicitusa brachio refcni-
dere traducem .Taceo quod hinc nonieuisnobisemergat v&lltas.-Curn^wn-
multoties contingat vt ilue parcius antea enutrifa fit,fiue ^K>ithac,fiue ean(ing^n^
iqua?dam aerisiniquitas perculferit, dtcrefcere propagirtem,, &infefecotufahir
iam prolixior fi fiierit, ad xquaiitatem per fdecum naribns^edit i f n autem ex
sequo prius conueniat,irnminuta abpra?fcriptanariummoiedeficit. Sedcum
quandoque accidat ut nimium fit, quodexcedat, quar^ciTcumfpiciatchirurgus-'
uelim , nunquid tum temporis aliquid demendum , & efuoufque id opus fit , prO-
rec~ta narium conformatione. Certe feruareid , quod fuperefhufque ad confor-
mationem ociofum uidetur,& incommodum. Sienim eius nullaeftutilitas,
quid opuseft eam portionem conferuareintegram?Curnonrecindimusproti-
nus?Necpars ea commodedeligari poteft ob prominentiam,impeditque fimuL
&cibationem, & loquutiOnem atque neeeflario, uel hinc ad dextram,uel inde ad
liniftram inelinat aut furfum compulfa naresangk. Acceditquandoquetabes
ora» illius , qua? ob uirulentiamfcrpendo totum mcmbrum inftar fera? immani(!i-
mae abfumit. Non enim calorilleexiguustantaemolisconferuationipotcftfuf-
ficere.Protinus ergo ucl eodem die uel poftridie,quod prominet refcindcre opor
tet. Attentetamen obferuet uelimmedicus, & exa<5tedefignet,quantum fibi de-
mendum fit, utapta narium , & a?qua fiat configuratio. Hicenim & uulgati illius
uim, nequid nimis, &oraCuli ueritatem,qua? pra?termittunturreuocari nequeunt,
non infrequenter experimUr . Nam fi iuftomagisab cutaneotraduce dempferi-
mus,ineptascerte,indeeoras, &mutiIasconformabimusnares,nihiiqueueima-
ximeanxijSj&diiigentibusdabitunquoddamnumhoccerefarciat.Quadecaufa
& praecipue, fi coniedura afTequaris, quod maximeuelitcutisdecrefcere,non fo-
lum, id quod fupcrftuit^ rcfcindere opus edykd in operis adminiftratione propa-
ginem,ut infecundaoperationeedocuimus,obiique excindere,uttandem ali-
quidfit,quaincommodum illud, quod ex decrefcentibusemergitnaribusmon
inepte,fi non tollamus,quoquo pa<Sfo tamen corrigamus. Videatigitur medicus,
& omnes ingenij fui,& folertia? neruos explicet, ut fuo hac in parte fungatur mu-
nere , nec quidquod fe, &artem dedeceat,imprudenscommktat . Ca?terum in
deligatione illud haud afpernandum eft ne praner modum propaginemcon-
ftringamus , & fanguine, repulfo, caloreque uelut expreffo torpefcatipfa,& mox-
intereat. Facile enim exiguam flammam extinxeris. Hisuero omnibus adden^

daeft

LIBER SECVNDVS. 7J

da eft comparui&us rario , paulo cquidem liberalior , quam quae in fuperioribus
fuerat. Ad hanc fenfim afcendendum eft. Non enimconuenkutmediarnfa-
tictas excipiat. Opus quidem eft, ut uires ex tenuiori cibo per infitionis tempora
deieftas recreemus : non tamen vfque commodumeftcibumaffunderelargius.
Fouere non obruere volumus . Vt enim exiguam fiammam non lignorum multi-
tudine,qua? potius opprimit,fed leni flatu,appofitoque mediocri fomento excita-
mus : fic calorem noftrum non ingenseduliorum quantitas, fed pauca.&lenis
agitatioreficit. Sintuerocibiboni^&eucbymijnequidexcrementifuccrefcat,
uelminus,quamfiprauis,& nimis intemperatis uteremur. Vinum exhibeatur
pro temperamentorum ratione. Curent segri neretineant feces, fed aluum lu-
bricam,& bene obedientem habeant. Si quid enim impuri regurgitauerit,id areae
& naribusconformandis apprime noxium eft . Sic aerem cauebunt intemperan-
tiorem , ac praefertim per hyemis rigores, & autumniincertitudines,quorum im-
petu nares perculfa? liuere protinus,& reprefTo ad interiora fanguine deficere
confueuerunt. Hascigiturratio eft , quam in traducerefcindendo,eiufquecura*
tionefequimur.

CAPVT DECIMVMSEXTVM.

De confguratione traducis,ut naresreftr&fentet .

Gjicolationis uniuerfa ratio, qua? in edomandis arbo-
rumrru&ibus, nouaque piole extamdiuerfo,&infolitoplanta-
rum cOnfortio, fufcitanda confiftit,quodperegregiumfane,&
non inelegansrufiicitatisopuseftinexemplarnobis, dumcurta
reftauramus,propofita,& hucufque fcelicitertranfdudainhoc
uno adoptati traducis,& iam confirmati operaacquiefcit. At
hifce limitibus ha?c noftra reficiendorum curtorum ars haudquaquam clauditur ,
fed poftquam ea omnia, qua?in hocinfitionis genere necelTaria uidebantur, cun-
ctis numeris,ut ego exiftimo,expreflit,adeopertinaciftudiopromouendigra-
dtim exarfit animus,ut denuo uires fuas exerere,& ad celfilTimum laudis faftigium
afcendere non uereatur . Qua de caufa fa&um eft ut inconcuflis in hoc ufque aeui
naturae foribus,ad cuius penetralia accedereimpoiTibilefuerat, haecunaaditus
primum perrumpere, eandem in arenam prouocare , & de gloria decerrare cum
illa non erubuerit . Non enim facile dixeris cui nam horum palmam concedas.
Ipfa quidem naturaadoptanditraducis,eiufqueaIendiprouinciam fufcepit,&
normam, quam fequeremur,in erTormandisnaribus,tradidit. Arsuero peculiari
induftriadefcribendae,implantanda?,erTormanda?propaginis,atqueidferramen-
tis, medicamentis, & in opeiis tutelam ad confummatione ufque excogitatis ma-
chinis,non minori aufu,&fucce(Tunegociumfibidefumpfit. Parianimocerte
paribus confilis ^qual i piane ftudio utraque illarum rem adminiftrauit , ui faque
eftnaturaenoningratasuicesarsrependere.&nutricationis proemium rite per-
foluere,cum que/legitimamfiliam decent,maternosmores perbelleaemuletur^at-
que ut quae eandem primo peperit,nunc commutata uice , &inuerfo ordine illam
rurfus producat , aut fcetum edat maioribus fuis quam fimilem . Longe enim ue-
rlus , quam quod Rutilius Aemilianus de Agricultura? laudibus effen > de hac no-
ftra arte pronunciare polTumus .

Ipfe Poli reBor auo Lucisfydera currunt.
Naturamfierifanxitab artenouam .
Quid enim admirabilius , quam partem eam tam uariam , tam infignem, mole
fua inflexione, lineamentis, atque ut priftinis operibus apta fit,excifam femel de-
nuo reparare? Quid aduenuftatemjadgratiamconuenientiusc1 Vt enim parrium
utilitatem natura praemeditata prius aptapofthacorganaextruitrficarsnoftra
cadem deperdita reftituit,ut idem,quod antea,operanti anima? commodum

G g emer-

74 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

emergat,& quemadmodum jJJa depromptamexthefaurisfuispulchritudinem

membris a^dit qujbusJibet , (ic qequeha»c , quam reficit panem, ut pote/l iepore

fuo , & uen uftate in dotatam relinquit . Verum q uidem eft, neque hic ad maiefta-

tem natura? ipfam artem accedere, fuiSrit camen, atquenon Jeui pendatur, quod

ha?c eadem , exhaufta tandem natura? poteftate fi non idem, qua m firoile tamen ,

& quocj :uade:m ufum,cu3usgrauao.mniafiant,.opuseffieiai. Non igiturafper-

nanda fuerit, (eo. obuijsulnis amplectenda , nec uerendum,(i quid mali fuftinea-

tur,fi dolores,/? crucktus fi diflicilia quseque fuperanda fcnt jfthuc enim moleftia»

magnoinercedc,&fanitatiscompenfantur,&decorisincorpore, Sedacceda-

mus tandem eo,quQ nos ipia operis ratio reuocat,& uideamus,quopa&o tandem

quo4 ultimum eft huius artificiofe nariumpropagationisomciumexpleamus.

Quo peraclo iam fuperaffeomnia^&admetamfeftosnbfmetdeuenifleuidebi-

mur^ Vniuerfa traducis coniigurandj ratio.tribus pracipuc panibus contineri

uidetur ; myxis nernpe,&columna efFormandis,infitione eiufdem,& tandem

aequali torius traducis atquc confemienti ad natura? typum conformatione. Ni-

hil tamen lentaadum eftanredecimumquartumabrefecrione diem, quoelapfo

adaptatus tradux fatroborisiamacquifiuit,&obliteratahofpitij npuitatein fa-

miliameandemcumcurtisnaribuscpaluit, Tumenimexdiutinaconfuetudine],

panibufque; inrro paulo Jaxior.SQ:5s!Jberaliusaffunditurfartguis/&adaucl:Qiam

in propagiqe caiorcfoeliaus muko conficitur , His accedit Jarga ui&us ratiaqua

continuo nouus fangukidemquecppiofusfiippeditatur. Accedit,&illudnon

poftremurn quod recens m traduce uulnus abunde iam fuppuratum eft . Non igk

tur ante decimumqaaraun diem , feduelin eodem uel paulo poft operationem

hanc aggredi necetfeeft. Inrereatemporisomnidiligentiacuftodiretraducem

oportec,&medicatione,&deiigationibus, H£CenimutuiriunjrObur,eitiflime

acquirat,atqueut maturQfuppureturnon mediocrkerconferunt, Medicatiotri-

buscontinetur, &primum ad interiorisuulnerisiam inueteraticuramturundas,

Veluti diximus unguento ex fuccisuel ex pompholyge, uel feparatim,uel inuicem

commixtis,illinire,&innaresinderecoouenit. Suppurationem uero extrema

prppaginisora.recens fcilicet ex diiTediione vulnusrequirit. Id curabimuslina-

tnentis alterutro fuppurantium illitis ,& j raduci applicatis, atque per primum fe-

ptenarium. Atfequentibusfeptenidiebusunguentumexfuccis,ueIexpomphQ-

lygenon eritinutile. Sequkurtandem cura,qua? partibus externis debetur,&

cum cicatricis tum uniuerfam cutanea? fuperficiei uenuftatemrefpicit.Dabitenim

medicus operam ut probe folidefcant cicatricis loca, & quam honeftiflime, atque

ut calorem genuinum fouendo uires fuas partes illse recuperent . Hoc fane pluri-

bus prajfidijs licet aflequi, ex quibus nobiliora,& longo ufu nobisconfirmata,ac-

que pro anni partium ratione defcribimus . Suntautem cerata, qua? extra appli-

cantur,&fotushumidi,quibusantequamcerataapplicemusperfundimustradu-

cem , Aeftiuo igitur tempore ceratum diaphoenicinum , & quod ex cerufla para-

tur conueniet . Commodius vero fuerit,tam ad cicarricis decorem quam ad par-

tisrobur,fi olei deBeta,quod iatis eft adiungamus. Sed &hocceratumnon

uulgare eft Recipftyracis liquida? vnciiij.cerae flaua; vnc,ij.thuris,myrrha?,oliba-

ni,Ti|ni aloes,an,vnc,5.Redi^antur fingula in tenuiiFimum polJinem, & oleo

amygd. dul. recenri,& cera cum refina q.sex ar te paretur ceratum. Ante tamen,

quam ceratum applicemus, iingularieuentu generofb uinoautcretico,eoquete-

pentefoueri partem eara multotiesexperti fumusacmuito magis fi in lib.eius di-

midia quinquegranaoptimi mufchimacerentur. Foueturvero ttadux fpongia,

uel linteolis hoc uino infuccatis,&applicitis,quaf fatifcenteexiguoillocalore

permutafleoportet . Sicenimaperiunturpori,&fanguisuberrime proleclatur.

Quofadoceratumadhibeatmedicus, liberaliusquidem5ut uniuerfum cutisambi-

tum, & nares fimul ad digiti vnius latitudinem inuoluat^ Sed hyberno tempore,

ac per autumniuices fouere oportet propaginemlinteolisvinifpiritumadenti-

bus, &inftratis, atqueidquamf^piflime. Vtimuretiam nonrarohocuino me-

dicato Recip.Vini Cretici Jibf ij.olibam

iundan-

LIBER SECVNDVS. 75

fundantur omnia per no£fcem in uinocreticofupradi&OjdeindebisebulIiant»
moxcolentur&colataferuentur. Barbarumueroceratum in tenuiorisforcunifc
foominibus non erit incommodum. Atubi licebit,hoc praefcribere opus eft:Recip.
Galbaniopoponacis,thuris, ariftolochiadonga?,mafticis, rayrrhsean. vnc.j.am-
moniaei vnc j. s.litharg. aurei , olei communis, an.vncxviij.bdellij.dr.ij.lapidis
Calamm.hamiat. an.vncj. oleiabfinth.vnciiij.terebinth. lib^.oleirofetarum.
vncj. Redigantur in tenuiffimum pollinem, qua? redigenda funt, & gummi aceto
diffolutis cum cera,s.artem reficiaturceratum . Sed & hoc mirifke proderit.Re-
cip. ariftol.rotund. been albi, & rubri, an.vnc. 5.rad.liliorum.vncv.cicerum ru-
beor. lupinorum combuftor.an.p.s.nucis mufcat.cinam.an.dr.s.amygd.amar.con
tufar.vnc. ij.oleitartarivncii|.aq.pluuialis.lib.ij.contritadiftiilentur,moxliquo-
ris. Recip.vnc.ij.olei caryophyll.de fpicaan.vnc.j.ftyrac.liquid.vnc.5.ambra?.fcr.
j.mafticisdr.ij.terebinth.vnc.5.bulliantoleacumliquore,deindeadditisreliquis
cumcera. q. s.reficiaturceratum exarte. Alterum uer6,quodadtraduciscufto*
diam requiritur 3 ipia deligatio eft,eaque noninartificiofa. Cumenimadna-
rium formam , quam poterit re&ius, propago debeataccedere, nuncfenfim eam
affuefacereJncuruaremodice,apicemiam,&columnam effingereopuseft . Sic:
enim ad efforroationem multo aptior fuerir. Pra?ftiterititaqueimmiffisturun-
dis, extremam eius partem inflexiffe parum, & mox adiedis puluifculis ut redeat,
fedulo cauilfe. Sed accedamus aliquandoadinftitutumnoftrum^&quo-pacliO
nares eiforrnanda? fint,tandem edoceamus. Quoniam vero operisratio ab na- -
tura dependet , quam asmulari omni fedulitate iemper ars conatur , ideoque nos
opera?preciumfa6lurosexiftimamus,fiante,quamadartisminifteriumacceda-:
mus,de natiuo narium typo nonnulia praefati fimus . Ars enim natura: fedula imi-
tatrix efiV fuifque operibus plus gratia?, & dignitatis affert, quo propius cum natu-
ralibusconuenerint. Sedcuma feipfis plurimum nares diifideant,& quamuis
cas ad certum numerum velis reducere,innumera? tamen earum fpecies hinc
cmergant , atque adeo quoniam non eadem femper fit curtorum ratio, quare, uc;
multitudinemeffugiamus,qua?confufionis,&errorismatereft,eamprimonarium
formam,quae natura? leges non excedat, depingere dect euimus,ut hinc facile co-
gnofcantchyrurgi quo ad naturam imitari , & quam iliamembrispra?fcripfit,n"-
gura? normam leruare deceat . Hinc etiam difcere licebit , qua? eius, quod a me-
diocritate deceditmenfuraJitreguia . Re&umenimfui,& obliquiindexeft.Na-
rium igitur, qua? naturaiis., & fibi confona figura eft pluribus continetur, longitu-
dine nimirum,g]obulo,columna,alis,&qua?Rufusmyxasdixit,foraminibus .
Narium longitudo tertia partefacieia?ftimaturficftatisnatura?legibus,utquic-
cjuid eft ab apice globuli,& ad frontis confinia in mediam intercilij regionem de-
finit, quas narium longitudo eft, aequali prorfus quantitaterefpondeat cum fron-
tis amplitudini tum ipacio illi , quod ab extrema nafi columna infra qua? bafis di-
citur ad fummum ufque mentum exporrigitur . Quapropter uta?quamnarium
longitudinem fubducantchirurgi, &efforment, utramuelintiftarum parriumcir-
cini fideprius e^piorent , & quam hinc deprompferint normam , ad nares appli-
cent . Globulus porro , qua? Rufo nafi extremitas eft * in extremam longitudmis
lineam infra definit. Abhoc nafi feptum, quodinlabia tranfuerfim inferitur, &
columnam efficit,fuperiori labri longitudinem conftituit . Nam quantum eft fu-
perioris labij, ab ore hinc ad nares imas.tantundem erit protuberantium narium
quo columnae longitudinem comple<5timur,a labro ufque ad globuli apicem.
Alarum ratio ea effe debet ut fuperior pars ab globuli apice furfum duda oblique,
& poftquam ad medium quodeftinterglobulum,&maxiIlasdeflexerit fenfim
rurfus , inftar arcus defcendens,in regionemexlaterefinicolumnaeoppoiitam
definat. Foramina ouatum referant figuramacutioriquaeadglobulumeftan-
gulo,infra vero ad labra, obtufiori, quaiia folent effe ijs , q ui medium inter aqui-
linos uel aduncos,atque inter fimos fiue depreffas,giobulofum parum atque qua
lis leonibus eft nafum obtinont. Hienimrotundasa?queiliiver6inacutumni-
mis utrinque atqueinftarliteras s.inflexas myxas fortiuntur . Adhocitaquena-

G g 2 turas

7<s DE CVRTORVM CHIRVRGIA

turaexemplarcutaneum traducem effingereoportetvquotiefcunquealtius adeo
naresrefeda?fuerint,ut&coIumnaradicitus,;&alarumextremafundituseuerfae
fint. Non enim hxc quod callo penitus occulantur, animaduerti poffumus . Ve-
runtamen fi qua columna?, & alarum fuperfintueftigia,pro earum lege effingerc
traducem,atque huius longitudinem ab ijfdem depromere opuseft. Protinus
igitur vbi nares canformaremedicusvoluerit,longitudinisrationeinita prius*
cam regionem,qua? globulum habitura fit conftituere debet,atque uel rubrica vci
atramento eam notare . Mox alarum confinia,a bafi vfquead globuli fummum*
&hinccolumnamabeodemgIobulodefi^net.Ha?cubiperegeritJnumadlibel-
lam ea duxerit , curiofiffime contempletur : ac tum arrepto cuFtro, eoque acutifli-
mo» quoad traducem defignauerit^totum excindat. Eam tamen fec~tionis le-
gem obferuet uelim, ut quicquideftadcolumnamreclalineaextra veroad alas-
in arcum ut di&um eft> profunde fatis,& oblique incidat,cuiusrei caufas,fimulat-
que curationem abfoluerimus,quamprimum edoeebimus. Illam enimiamef-
formato traduce,ac diffe&o, ftatim inftituere conuenit .. Penicillos igitur aquato
oui imbutos ini jciat naribus> fed tenuiores, & mox ad eorum interftitium colum-
nam adducat medicus. Caueat vero,ut eam penicillis intercipiat , ne forfan
comprefTaar&iusftranguietur,&moxintereat. Abhincorbicularemftuppam
infra ad nafum fubijciar . Hoc fit,ne vel columnapromineat,vei penicillielaban-
tur. Supravero ceratum infternere linteolis munire>& tandem aptedeligarc
conuenit . Nec prius albumina,quam fequenti dieremoueat,medicus velim - H-
lud etiam in efformandacolumna prcceptum efto> vt eam,tam latitudine,quani
longitudine paulo educat liberalius. Plura enim>eaque non negligendahinc
cmergunt commoda» Principio quidem,fi paulo prolixior fuerit columnane
nimium contrahatur, probeconfulimus. Cum enim abinitio,fiueobcalorisia-
Cluram, fiue quod parcius fanguis affluat, fiue quod nouis ftimulis exagitetur , fe-
re fcmper cutim decrefcere contingat>fiue quod tenuis fit atque laxa ideoque non
poteftnona fuamediocritatecolumnadefcifcere,&intra menfura? modum con-
(iftere, & eo magis,quanto plus, cumeaminferere oportet,de callo demi necefia--
riumeft. Quarefiprolixiorfit^quantumuisdecrefcatjicetquiddeeaauellatur^
non tamen ufquedeficiet,fed quod antea excedebat ad moderantiam quandam
& temperiem contraclum tranfducetur. Quod&deampIitudinec.olumna?fen«*
tiendum eft> qua? & ipfa exilior redditur,& dum occalIefcit,multd anguftior,quo
faclo tandem,& ipfa ad mediocritatem redit . Nec contemnendum euVquod glo-
bulum fuftentare ipfam oporceat, & hinc robuftiorem effe, & ampliorem, atque
adeo, quod fi latam bafim habuerit,minus nobis in inferendo faceffat negocium,
& inferta iam ualidius cum c#teris partibus conncclatur. Accedit quod, hinc
uberrimefanguisaffluit,quema[iasparciusaccedere,&pra?cipuequipaulQcraf-
jfiorfit,&maiusroburafferat,admiffononnifitenuiori,&aqiiofioriatqueadnu-
tritionem ineptiori,ipfa tranfitus anguftia concederet. Religiofeigiturlegem
banc cuftodiant medici , iubeo , vel ob eam quoque caufam,quod facillimum fit ft
que; fuperfint refcindere , q<f uero deficiat , ut addatur pofthac im poflibile,ne uet
cos tarde tandem,& finefru&u pceniteat faeli,atque una,& artis,& fuam ipforum
dignitateminpericulumconijciant. Qmninoeniminterduoerrataha^ampli-
tudinem potius quam anguftias ample&i tutius eft , Sed quas ratio eft , quod ad
columnam reda linea ad alas vero Qbliquanntrorfumincidendocultrunirir-
cumducamus ? Hoc non aliam obcaufam fieri uelim, quam quodnarium fora-
minibus, tum columna? hoc pa$o non modice confultum fit, Quicquid enim de
alarum craffitie detrahitur,illud omne in rothonum amplitudinem concedit. At-
que id tanto audacius faciundum eft , quam quod noua caro eaque moliis fubin-
de eo loci repullulet. Accedit quod fanefcente ulcereadinternacutisinuerti-
tur> atque hinc alarumambitus,nonca31ofedcutiobduclusfpeciofiormulto,&
honeftior appareat , Quod uero recto duclu per altitudinemsiuxta cplumnam cu«
tim incidimus,id eius rei gratia fit, ne vel oblique excauata ipfa extenuataque mi-
fere dernura contabefcat . Hinc fupra craffiorem paulo effingiearnuoluimus.

Negli-

LIBER SECVND VS. 77

Negligimus autem, qui ex cutis inuerfione emanat,coIumna? ornatum,quod hinc
operis fecuritas, & panis vtiiiras plurimum decorem eum pra?ponderec. Potio-
raenim funt, qua?neceffaria,pofthacquce utilia,tandemverddecora,&fplendi-
da. Verum quoniam iam rothonas femei efformatos noua denuo caro eaque
prasmollis occupat , quse incernam eorum parremadfummasanguftiasacqueut
difliculter munus fuis fungantur, adigit ^curandum eft, utexemptacarnequam-
maxime pateant, & tandem ad amphtudinem efformati iam, callo obdurefcant,
Vber vero eft parte haccarniseiufmodiprouentus,pra?cipueoblociuliginem,
utunicuique patec,&quamcaloriamtotincommoda,totmoleftiasperpelTus,
abfumere nequeat^ Eftergoconfigurandarumnariumnonexiguapars,carnis
huiufcemodi exemptio , ac ne in futurum eluxuriet , cura pr^cipua > quorum illud
ferramentis : hoc uero medicamentis perficitur . Atque huic rei, tota animi con-
tentione diligenter medicus ftudeat. Alioquin odiofam naribus,ac iniquam
plane carnis molem adiunget , quae & fpiritum intercludet , & ob ineptam confi-
gurationem merito damnabitur. Nunquam enimcucaneumcraducem,nifife-
dulo excauatumin egregiam,&decencemnafiformamducimus. Quinimoip-
facarnis mole aggrauata pars illa fcede admodum prolabitur. Quamobrem
eciam, ubi traducis moles paulo amplior,& quodabforptis prae raritate,& molli-
tiehumoribus, intumuerit,craftiutculafit,hancillius turgefcentiam non abfimi-
limododetTahereconuenit. Vtautemueimollemcarnemintra, uelillud,quod
de mole fupereft,abfumamus fub clariflima luce,opus adminiftrare decet . Sedeat
itaque a?ger aduerfo lumine,&capiteinceruicem reclinato^in alterum miniftro-
rum fefereijciatjpfeverochirurgusrefupinatis quadantenusnaribus,internam
traducis partem re&e,& diligenterconfideret,& fi quid fuperuacaneum increuif-
fe iam fibi videatur , id omneferris acutiflimis fimui & tenuiflimis fenfim , atque
quanta poterit moderatione detrahat. Hocfa»piusrepetereoportet. Namuer
lut diximus ad fe&ionis veftigium caro hxc indefinenter fuccrefcit , cuius prouen-
tum vel ifidis unguento vel ex pompholyge illjftis penicillis,atque moxpoft-
quamcafnemdempferimus,naribusutrinqueinditis,nonineptecoercemus.Hec
enimcicatricispartemeamquamprimumoblinjunt. Singulisautemdiebus,tu-
rundas recenter ilIitas,prionbus camen detra<5cis,bisoporcet inijcere . Non enim
remiOfe agere oporcet,q uod afrluente hinc a cerebro,& partibus circumftantibus
omniexcrementorumgenere, uliginenimiahocceuuinusfcateat. Illudtamen:,
priufquampenicillosadcnouearnus,goffypio vel mollilanaextergicupit. Inte-
rim cauitatis amplitudinemanimaduertatmedicus,&fiquiddeeffeadmagnitu-
dinem eiusuiderit,exculpere nuilatenus uereatur,quoufqe ad certam moderacio-
nem , & quam natura inftituit conformando propaginem tranfducat . Caecerum
a&ionis huius,nullus dari poteft certus atque definitus terminus . Quis enim tan-
tam rerum uarietatem.ob habituscorporis ob temperamenti,ob a?tacum,ob anni
partium diuerfitatem.prdBceptis concluderet?Id fcienti,& experto chirurgo com-
mittimus,qui occafione aucupata,quandocunque uel opusefh&iamparsali-
quantum klc recreaueric, fuo modo, & menfura, ld adminiftrabit negocij . Ca-
ueat tamen,nedumintroferrumcircumducic,quouis paclo columnam iasdat .
Exilisenimilliusfubftantiaeft.&laborisimpatiensatqueuttranfuerfimtoca in-
cidatur, admodumin procliui. Quare tutiflimum foret, nunquam eo ferri aciem
conuertere,fed cum primum abapiceglobulife&ionemocceperisperdu&aea
ad arcus dimidium, culcrum eximere, & hinc ab extrema columna ad Iabium rur-
fus impingere,fenfimque adoppolicamparcem cJrcumducere,utinmedioquafi
flexu utraque fe&io inuicemconcurrant. Secusenim fifieret,atqueficontinuo
duclu ferrum a capite ad pedes producis,haud ita prompte cauebis quin uacillan-
teferro,& oblocilubricicacemexilience, magno impecuincolumnam feratur,at-
que hinc nonmediocriterafficiat. Porronon eft, ut interea temporis aflidua
tormentorum iniuria laceflicum traducem uel conc^ cereuei labefa&ariquis
exiftimet. Tantumabeft.ucquidcaleeueniat^-- li<5cofa?piusuulnereeo-

que ualentius ficcato , & cicatrice ind» Q s :at ac rigentior muko

Gg 1 ac

7s DE CVRTORVM CHIRVRGIA

ac folidior fa&a quamcunquefortunamferatmelius. Acciditverohauditafta-
tistcporibuscicatrice partes obuolui,fed velcitius aeftiuo ccel.0 atqueficco,corpo
ribusq, calidioribus, & liccioribus:ueI tardius multo per hyemis rigores,auftrino
ccelo, temperamentisfrigidisatqueficcis,&pra?fertim fi,quiimpuriores,aut rheu
matifmis ob capitis Jabem obnoxij fint . Si quid tamen certo dcfinire nobis
liceat,quadraginta illisdies, autvbicitius, duodetringinta,uelut nobis quando-
que contingit tres feptimana? integras dicari debent . In his vero fi citiffimum fit,
ad quinquagefimum,muItoties tamen ad fexagefimum,& vltra dienuperfec^e ci-
catricisfpacium extrahitur.Ethecuna configuranda?cauitatisratiotantam agen-
di mdram,qualem uixaliud, fi quid redte velis curatnm , neceflario requirit.
Hoc tamen pra? caeteris exoptandum eft, quod nullisfere moleftijs, hoc totum cu-
randi tempus exj)ofitum fit . Iam enim & domo exire licet,& liberius uidtitareinec
tam ar&is menicjha» prseceptis religiofe admodumconftringi* Hoctamenob-
feruandum eft, ut ^eris iniuriaseuitent,&uicl:itandilibertate nonabutantur, nc
uitiatis^cb&ionihus, & fanguine impuriori,excrementifque procrcatis,quafima-
nu facta omn is prauihumorisilluuies , ad traducem erumpat, & nondum confir-
matum penitus obruat . Quapropter hifce incommodis tam a?ger quam medicus
occurrant, ille quidem feruata recl:a,& temperata ui&us ratione.potiufque copia,
quantum licet circumcifa : hic uero, ut pro temporis,atque fubinde pro ccelieua-
riantis ftatuuelfafcijsuellinteolis velquouis modopoterit,traducem muniat,&
incolumen ab iniurijs externis conferuet. Illud tamen nouerint velimrquan-
topere frigoris impetum exhorreat,adeo vt eo perculfus ftatim emarcefcat»atque
fi quid excremis concedendum efbfoueri potius extremo aere,fi calidior fueritat-
que ficcior,quam oblaedkraducem non pra?ter rationem credimus. Quapropter
ab aere illum cuftodireoportet,eoquemagisperhyemisrigores,&autumniin-
gratas uiciifitudines,quamasftuofo ccelo atque ficco.

CAPVT DECIMVMSEPTIMVM, ,

r

De infitione columna .

51 Ae te rvm efTormatis hocpaclocolumna^&nariumcauitatibus,
caIloqueiamiamprodeunte,en,quod fecurtdum era*,ex fupra
propofitis, columnam inferere tempeftiuum eft .- Quod aufeni
hucufque infitionemdirTerreopusfit, necfimulatquecolunrnam
eflinximus, eam itidem implantemus , quamplures caufa? fum,ea?-
quenonignobiles. Impeditenimcolumnaimplantataiam,quo
minus nares refupinare,introfpicere,ferrum akius adigere, &tutocircumduecre
Iiceat:quod perbelie fit,dum ad fupernum labrum propago infita nondum adbe-
ferit . Quid? quod ipfa hoc operationis genus refpuit,nondum perfanatis,que ad
Jatera funt,.vulneribus . Ad ha?c enim incommoda fi nouatormenta,(i nouas iniu-
rias aggregaremus, facilede faluteilliusaclum eflet. Acccdit quod fiinferatur,
priufquam callo hinc inde obdu£toconfirmetur,coIumnavtneceftariodecrei
icat,decrefcens contrahatur, contrada globulum fecum abripiat,& hinc non fine
dedecore mancam ,.& imperfe&am narium faciem ofteri'dat . Itaque uel hac de
caufa,donec quod abefle poflit deferbuerit, & iam uires columna? quodammoco
recreatse fint, illius infitionem differre conuenit atque uel iri trigefimum o&auum
diem seftiuo ccelo : uel in fexagefimum fub hyberno frigore . Licet ta mcn quan-
doquetempeftiuius,utfupradicl:um,in vnoquoquetempore opns aggredi. Sc j
ut aliquando ad ipfam infttionem accedamus,apparatum irt primis earun1 rerun?,
quas ufui futura funt , inftituere opus eft , ab cseterarum operatior um fupd lcdile
paulo diuerfum . Eo fpeclantacusincMa, &forceps, qui a parte qu^ :nrerifir
columnaris nomen fibi inuenit. Atque hsec Operationi huic propria r.iv :-. ■ -xtc\ 1
uerocomaiunia^&priefertimcuminfitionetraducis, nempecnltri r kM Jfimi 1-

num

LIBER SECVNDVS. 79

tium oui aquatum,quod rofacea diluatur,ftuppei orbicuIi,turunda?'etiamoui
aquato imbuta^, quorum omnium ufus , & hoc ioco requiritur. Sed quoniam de
his fatis fuperque iam didtum eft, ideo, peculiaria illa,& huie negocio folum dica-
ta , profequamur , & primum deforcipe , quae acum ipfam ufu prsecedit. Ytimur
autem ea^adcolumnaminferendamjnonquidemfemperjfedcumeiusbafisin
curtisperieritftmditus. Tumenimpartemeam,qua?coluuuTamrecipitexcoria-
re decer,opuscertt perdifficillimum,quinimoimpoilibile nifl eo generisorgano
YteVemur. Pars namqueilla depreffior mulco eft, quam quod ferro admoto uei
diligentiffime denudari queac,atque eomagis, quod huic excoriationinon folum
duricie , fed altitudine etiamfua , & ma?qualitate, qui eam panem obduxir, callus
aduerfetur.Vfque adeo enim plerunque in profundum defcendit,& quafi uinculis
arctiliimis robuftiffirnifque fubie&arn carnem colligat,ut quiduisagaspotius,
quam eum fic expedias. Vbi igitur radicitus columna excifa iit,nec locum illum,
ob calli profunditatem, ina?qualitatemque, ufque dum carnemattingamus^denu-
dari liceat,conati furrrus hifcedifficultacibusconcra ire j &forcipemhancJ qua»
partes eas fufpenderet,nan prjeter rationem excogitauimus • Habetergo forceps
manubria duo oblonga re£U : aiterum ferratum, cum-annulo alterum , qui terrse ,
dum occluferis, iriijcicur." Vbi uero inuicem vniuntur colliganturqueftatimab
connexu anriulus affurgit rotundus,ea magnitudineut omnes oris partes circum-
plectatur: Ab hoc fupra sequaliter diuifo,utrimqueIamina:fatistenues,qu^ex
sequo, aCiequeobtufa occurrant, rectilinexexurgunt: extra plana?,intra quama-
xillannijciuntur , connexa? : fupra acuminata?,ut naribus indantur: infra parum ab
ci>culoreflexa?,utpaq'ociiftentabore,&magisnrprofundumpoftintadigi.Hanc
igitur adigerc cutim apprehendereutfupraemineat,&tandempn2cidcrecon-
iienit. Sed cur incuruispotius^quamrecliisadubusinhac futurautimur? Fqui-
derh cmn loci condjtio, turaoperisfecuritasid nObiiuideturperfuadere. Cum
enim dusefirit futurarum fpeciesaltera quidemperfacieilongiiudinemitranfuer-
fa altera.Ec omnirio vnam illaru hic adhiberi neceffum efhno poteftno effe,quin
illam irieptamefreadbpushocrfaneveroperdiiHciIemadmodum^&lubricam
fateamur oporteat. Quis eriiin eft , qui non uidet quam impoffibilefttre&aacu
cum ea parte,qua? hanc receptura eft,columnam traijtere? Quomodo hinc, quas-
foeumeijcies^Non enimidlicetobnafiprotuberantiarh. Sed neque abinter-
nis partibusextrorfumacumtranfmiferis. 'Quomodoenimidfiatpermeuidere
nequeo, & maximecum nulla prioris columnaeadfint ueftigia . Sed qUemadmo-
dum hoc futura? genus,quod in longitudinem nullo m pado admihiftrari Iicer,ita
neque illud pcr latitudincm, quamuis fuperiori poflibilicace pra?ftet,fedquo-
niam,& difncillimum eft, & ancipitieuentuconiunclum. Maximasenimdum
bafim columnas traijcimus, experimur difficultaces,ob alas circumftantesjquibus
nififummacum uiolentiaretropuIfis,ha?c locaperforarenonpoffumus. Sedto-
leranda effet meoiudicio,negocijhuius.iniquitas,dummodouotispotiamurli-
ceret,quod tantum abeft utfiat, ut nihil minus . Dum enim inferna loca,qua? co-
lumnam exceptura funt , ob futura? robur, ad latera excoriationis fada* pertundi-
mus,none6,fedadalasextremasufqueimpulfaferturacusJaiantquemediajquae
uel ardtius conftringi partes prohibent,uel conglobatisexconftricnonelabris
immenfum,& uix tolefandum dolorem incutiunt. Taceo quod infldaadmo-
dum,& inanis futura fiat , cum latera columna? traijci oporteat,tenuiori callo ob-
duc"ta.,quaelacerata facillime linum tranfmiffumiamrcmitterent. Vndeliquet
quamfierinequeat,utre£tis acubus, quomodocunquetandem uelis,hcccperis
genus perficias,fed incuruis opus efTe cum ob operandicommoditatem,tum
quiainlongitudinem columnam aifuere conueniat,obeius, quae tranfuerfimfit
utpauloantediximus, futuraeincertifudinem. Praeftireritautembinasueltcrrras
acus,ad manus habere,licetuna tanturn opusfit,utfiuniujuanamcxpenamur
operam,alteram ftatim in huius locum fubftituere poffimUs;. Stuppei orbes etiam
parentur,&turunda2dua2albumineouiinfuccatae,multotamenexiIiores,quara
narium amplkudo decernere uidetur. Cum enim affluentibushurrioribustam

infnx

g® DE CVRTGRVM CHIRVRGIA

jnfitx parces,quam circunftantes mox intumefcant;,fi qua ampliores fint,& gran-
didres,fanguinern repriment,& coarcratis partibus infitionem diftrahent. Adfint
cultri tenuillimi^&acutirfimiiuti&forceps^cuiusoperamiricolumna, recinden-
da, quandoqueetiam, dumantiquaecolumna^bafisfuperfitidefideramus. Non
enim cultris utiiicet, quod ibi pendulacoiumna? fubftantia cultrorum aciemfa-
ciie eludat:hanc autemferro excoriare durumfit^atquefummisdoloribusple-
num . Vix enira ulla pars e£t , qua? acrius fentiat , Promptiflime igitur partes eas
comprehenfas forcipe ineidimusi atque uno impetu, celeritate iumma , tuto, &
nullauelexigua dolorisadmonitione. Sedlocis fuis ha?c omnia rite difpofuif-
feminiftrorum parteserunt. Quareaggredienda fuerittandeminfitio. Sedeat
itaque a?ger iuxta feneftram, fub aere limpidiffimo,& ftans chirurgus ex aduerfo>
columnarem forcipem explicet,hiantemque modicenaribus immittatadufque
circuliipiiuslineam. Tum cutimillam, quaecolumna? bafi fubiacetcomprefTam
iuauiter in tercipere ftudeat , Id eo pa&o efficiat,ut inter forcipis latera cutis com-
preiTa promineat. Vbi iilam fic interceperitforcipem conftringat,&infra annu-
lo ad manubrij aiterius ferram applicato diiigenter obfirmet. Moxcallum de-
trahet,jd fciiicec quod i-nter fbrcipem fuperat,& demum tenuiflimo ferro plagam
Jeuet. Tum uero aboperedefiftendumeft,quandoiamfanguishilariormulto
& ubique itk profuderit , Hoc ubi peregerit, annulum abducat, forcipem Jaxet,
& mirnitro tradat . Qmninoautcmillud feruandum eft, ut priufquam forcipem,
icmifericattente cir.cumfpiciat chirurgus nunquid cumquantitateeolumrhTip-
fius bafis plaga conueniat. TumenimfiquicUatitudinis, &longitudinisabco-
lumnas quantitate defciuerit, fiue incertus confilij his, re&e ne, an f ecus negocium
adminiftraueris , ad certam unionis fpem , liberaliusmulto, quam parcedecallo
detraxi(fevlonge.fiuiuseft,necquicquamincommodipertinui(re,quod,fiquidde
uulnere emineat,cicatriceobducere non difficile.ficjquodque eiusueftigiafub
prominentibusnaribus,quafi te&o quodam delitefcant . Vbi uero columna non
iit excifa penitusjfed quaedamconfpicianturreliquia?forcipem aliam ,cuiuspau-
lo fupra mentionem fecimus inijcercoportetmon cultrum,quod fine fummo cru-
ciatu hanc partemnon liceat excoriare , & quantum uolueris , & fatis fuerit , uno
impetu refcindere. Suh.banc excoriationem fiue refciflionem nouae columna?
bafis praecidenda eft, ad fummam extrcmitatem, aut i\ iufto longior, fit,quod fa-
tis eft,atque ut ea mediocritatem quandam obtineat, Hocopusut&fuperius
fanguinis erTufio terminat- Curautembafimprius,poftuer6eolumnamexcin-
damus,pra?cipua caufa,eft ne quiab eolumna decideritfanguisinfernumopus
impediat. His igitur fic adminiftratisiam excoriatas partes futura decetconiun-
gere. Quamobrem acumchirurgus,accipiat,&dextra manu,mediamapprehen-
jamadphykrifummum,(iuer6baiisfuperftes fit, fub illa recte adigat,fenfim-
que ada<5tam promoueat, donecad fupernam plaga? partem,& qua? huic oppofiv
ta eft, exiliat. Vbi vero iam acum elapfam e(fe confpexerit , coronide arrepra,
ulterius eamcompellatrecIinanstamenfiniftranaribus,nequaofTendantur, &
iridx digitis apprehenfam cum aliquota Iini portione uniuerfameducat. Hoc
ubi peregerit, acum extergat uelim,nein opere e.manibus elabatur,&: columnam
apprehenfam fecundurnlQngitudinem ,abinternispartibusextrototam pertun-
dat . Non tamen adextremum ufqueid fiat marginem, fed paulo intra, nedum
intumuerint partcsilla? lacerata^funiculum remittant. Ca;terum traieCla acu con-
ftringere partes oportet,nodifque inneclere. Itaque filo leniterexa;quato,&
partibus mutuo contaclu adiundis , bis ante filum medicus impiicet, mox blande
conftringa^abhincdenuo^fedfemelimplicetjinnedatj&quodfupereftjrefcin-

dat. Suturafic perac1:apenicillosutrinqueimmittat,&ftuppeosorbesfubiiciat:*
Confuetum tandem ceratum extra naribusinfternere, eafque deligarepoftrema
, cura eft. Interim quiefcata?gerueIimperdiem,uelIecl:ulodecumbens,uelpa^
rietibus domefticis inclufus . Nec aberit detraxilfe quid potui , & ufque ad quar-
tam intra modum alimenta affumpfifTe . Sic perbelle cauebimusme citatiori cur-
l\x ad affectos locosferanturhumores, Quartaautem die,pera?ftiuosferuores,

unionis

LIBER SECVNDVS, $l

unionis iam fa&a», ueftigia apparent , Quapropter uel ad eius principlum,uel a4
finem funiculum laxareconueniet. Atbrumaliccelo,corporibufquepaulohu-
mjdioribus , & impuris,id fexta dk fatiuseft. Vtenimpera?ftatemfeptimoad
fummum die coalefcunt partes, ita hyberno tempore ultra decjmum quandoque
unio illa transfertur, Neque hic decoris admQdumhabendaratioeft,cumfub
naribus cicatrix occultata , oculorum obtutum effugiat . Quod uero ad reliquam
curationem fpeclat,haudopuseirecredimuspluribusinfiftere. Idenim exfupe-
periori infitionis curamedjocri cuiuis ingenio conftare poteft. Nam fingulis
diebus mederi locis oportebit,penicillisunguentoexpompholygeoblitis,uel
qu3eadiniitionisfedemapplicentur,linamentisaridis,&ca?teris, quaefuprainii-
mili opere declarauimus,quihus exemptaiamfutura,eoufquein(iftereconue^
Uiet,donec partes illx ualidiflime coaluerim ,

CAPVT DECIMVMOCTAVVM,
*De conformatione cutaneitraducis reliqua .

Ae t e r v m ubi columna? infitiojam firmiter adoleuerit, quo4
a?ftate ad decimumquartum diem,hyemeuero aduigefimum,ufu,
venit, iam cura conformationis iiibfequitur, quae eftuniuerfsE tra-
ducis molis in ipfam narium formam conftanstradu#io. Nam
utcunque ex fuperiori configuratione narium fpeciem iam cuta-
neus tradux non leuiter induerit, non minimum tamen a natiua
foliditate, abfolutaque earum forma defcifcir, quod laxa adhuc fub(tantia,nulla-
que ualidae cicatricis robore fuflultus, mollitiem quandam oftentet,& flaccefcen-
tiarn ab illa narium dignitate , & gratia Ionge alienam . Vix enim alimenta huc-
ufquefuftinuit,nec uitam per tot dimcultatcs^pertot tormentorum aculeostradu-
xifle exiguumfuit. Quibusomnibusfeliciterfuperatis, nullisqueampliuslacef-
(icus iomrijs iam robori proprio confulit,&fere omnes prioris naturasmores
exuit. Quo fane temporeiamextremusapexvigereincipit,&naribusintroci-
catrice non mediocrker obfirmatis, uniuerfa earum fubftantia , compactior mul-
to,& habitior reddita foliditatem fuam,&conftantiam nancifcitur.Idautemnon
breui licetaflfequi , feddiuturno tempore,& pra?fertim pro diuerfa corporum, &
externi ambientis ratione . Innititur autem hoc extremum opus prasfidijs duobus
fubulis nimirumintra:extra Vero teclorio , in narium figuram efformato , quibus
feptusinhactenella^tatecutaneustraduxjfenfimquefubijsadolefcens^&adex-
tremumtandem,fuperpofitiintegumentiformamliquidoreprefentat:Oehisigi^
tur, nempe de tubulis, & teclorio, nobis agendum eftatque id duplici modo,tam,
quod ad eorum iubftantiam fpe&at, quatn formam . His enim duabus conditio^
njbus ad hanc operationem accedunt . Ac quod ad tubulorura figuram attinet *
ea circularis eft , oblonga , & ina?qualis , Qrcularis, quidem eft figura ea non ta-
men exade,fed,qua parte mediaftinum attingit,paulifper deprefTa,& plana.IJaec
demum latior eft ininferiori parteadalas,fupraver6,&adnariumradicesan-
guftior,ita ut ab amplitudine fenfim decrefcens ,& moderate in anguftias definat.
Iliud tamen peculiarehabet,utinfra> qua partealasattingit refleciaturp,arum, 3$
extremas alas amice comple&atur, qua ver 6 globulus eft,in ftar my rtacei foli j an
tror um excurrar:& hinc columnam ab principio ad finem ufque resfta lineacon>
prehendat . Hanc cum oppofita decet concurrereutad mediam columnam apt^
& uelut dolatas aflferes concinneconiungatur. Longitudofubulorumina?qua-
liseft . NamquaparteeIatioresfunt,&adnafidorfum uergunt,altiusmuhoex-
currunt,utparteseaslaxacarneintumefcentescomprimant,quaminfraexparte
^duerfa,ubi fubterinaneeftfpacium,autfiquid eft,nonopemnoftram defiderar,
Quare ab fuperiore fubulipartein inferioremobliquoducluparseadefcendit.
C«eterum utrinqueafqualesmole^longuudinefigura fint,nevel craffiores,uel

longio-

82 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

longiores , uel ob figuram iniquiores depulfam in anguftias columnam intor-
queant , afliciant, enecent: aut fupra,minus quam par eft,iam eluxuriantem car-
nem cohibeanc , & callo nares obducant . Hos ex plumbo parare decet . Atque
id cum ob temperiem illius metalli frigidam, qua? callum citius arceflit,& humo-
res,fi qui irruant, ab affecla CedQ reprimit, tum quod propter moliitiem in tenues
bracteas efformari, &, in quam uelis figuram duci queat . Hoc ab exordio,ftatim
atque columna obfirmatafitoportetagerenepartemmollemadhucatquelan-
guidam,vel minimum quidemoflendamus. Quarefaepiuspermutandilunttu-
bu!i atque primum imbeci]Iiores>poftha?c paulo firmioresufquedumfolidita--
tem quandam, quod intra tres roenfes ab ipfa unionis die ufu uenit,callus acquifi-
uerit. Quod fi factum fic^&iam nares parumper obduruerintrepudianda eft fub-
ftantia plumbea, & folidior multo, &durior eligenda, cuiufmodi eft argentea,in
mediocris fortuna? hominibus,at in opulentioribus,aurea,qua vtiliorem alijs,fiue
ob temperamentiyfiue ob inexplicabiiem fubftantian'ationem,tamarceffendo
calIo,quam quod canera felicius iub ea fuccedant, multoties experti fumus . Expe-
dit autem haec metalli genera tum feligerc,qua? duritie,& fbliditace uigeant, & ex-
tremura naribns conftantia? faftigium imponant. Te&orium etiam cum tubulis
fubftancia conueniat , & pro temporis ranone uel plumbea , uel argenrea uel au-
rca. Hoc cum primumtubulisutamurlicetnaribusquoqueinflernidebet. Ea-
dem enim utriufque ratio eft , & tubuiis fimul atque teclorio conformationis mu-
nus peragimus . Huius figura, abfolutas nares, & decentiffime expreflfas referat,
fub quo, uelut fub magiftro exercitatus tradux,nares a?mulari fenftm condiicat,&
diuturnoufuconfirmatusaliquandonatiuamearumirtiaginemexprimat. Dor-
fum igitur, quod abinterna piumbi partein globulum excuim aequali Jrnea pro-
tenfum, obtufum,& ftriatum efiingatur . Latera uero arquali hincinde luperfide,
fupra anguftiora infra explanata magis defcendant, & cum ad alarum radices ac-
ceiTerint reflexa extrorfum , & hinc jneuruatacoliiculos iliosin narium alis expri-
mant. Anteuerdfimulatqueglobu!umfuperauktec~iorium, quifingulariartein
orbem colligenduseft, tumreflexumacutum.angulumfub.tercolumnam, ufque
adlabijprincipia excurrat. Obferuandumtsroen eftut interalas& hancpartem
fpacium quoddam intercedac , quo tubuli emineant , & aeri liber ingreffus , & rc-
greffus fit, atque id ad nariumformam. Oporteuuteime&oriuminfitionisiu-
perare terminum , & offeas omnino partes inueftire , ut firmius confiftat, ualidius
comprimat,& quod non negligendum eft,pr£efertim hyberno gelu,utcicatricem
ab externis iniurijstueatur . Quo tempore,te<5torij cauitatem ad extremasufque
alas uel coccineo panno tenuiori , uelferico , uel ficcolinteolo,utcalorinariurn
confulatur,munireoportet,atqueidueifingulis,ueltertioquoquodiecommura-
re. Quamprimum enim fitum contrahit, &cicatriciqua? exiccanda eft minus"
utile eft . Qua? inueftiendi tedtorij ratio tam aeftu medio,quam ficco coeli ftatu,&
cum ambientis calor uiget haudquaquamnecefrariaeft. Sed pr£eftiterita?gro-
tos harum rerum abundare appararu,& bina faltem tedoria,tubulos vero quater-
nos habere . Vix enim dici poteft , quanta nobis fi ea fa?pius penrjutemus , obtin-
gat utilitas , atque id ut , opinamur uel ea de caufa , quod hinc traduce farpius per-
flata minus humoris coaceruari > & calorem eius moderate adaugeri uideamus .
Sicenimquaeabaerisafrlatuinclufacontinenturcontraclauligine mucidafiunt,
& breui poft educlo caiore computrefcunt. Quare qui gratiam nouis naribus
conciliare uoluerit, id efficiat,ur & tubulorum copiam,& tedorij habeat,atque ea
fubinde,& fumma diiigeritia,permutet. Continetur autem te&orium funiculis
quinquequorumunusaiugus eft,caeteri coniugesrhi ad latera pofiti funt: ille
in dorfi uertice , & reliquis pofthsec anneditur . Huius decurfus eft , per medium
intercilium, ac re&a per froncem,perreptando fagittalem, & poft fupernu uertice
decurrendo , ubi c^terisiaconexis ad media occipitij parteimpleditur . LateraliQ
funiculorum,quifupra eftamedia tecl:orij parteoriginemducic,acpermalastra
fiens , offi iugali infternitur, cuque fupremam auriculam fuperauerit, ad mediam •
ufque occipitij partem ad lambdoidisferme apicem excurrit, ubi coniugi fuo oc-

currens*

x | LIBER SECVNDVS, g5

curfens.eadem^quahicftdexoppofitadelatoconncftitur. Atqueinhacfunk
CuiorumuniQne,&finepariillecomprehcnditur.Ita enitn firmius iinguJa con-
iunguntur, Sic qui infra funt funiculiitidemamediate#orijfedeexordium lu-
munv& hinc tranfuerfimadilliuslateradelatipergenas iubtera;uresferuntur,
cumque ad principium ceruicis accefferint,mumd tandem coniunguntur , Sed de
his infrareclms, Horumfubftantiafericafit(lineaenim uellaneacutimangit)
ad digici lantudinem ? Si enimpaulo iatior fit atque craflior , & inepta mole con-
fpicua eflet , nec ob id firmius tectorium cuftodiret . Leuis namque moles leui fu-
niculo ac fideliter fufpenditur , Vbi uero exilior fit , & anguftior non abeft , q uin
acie fua pcnetret,& carnem exulceret. Colorem fuo gen jo unufquifque aeftimet,
honeftior tamen fuerit,qui carnem aemuletur. Sunt&apparandiannuli, per
quos traijciamus funiculos , & teclorio applicandi . Hos addidifTe multo utilius
cft,quam te&orium perforalfe,ut ufus fidem fecit,quod fiue intra,fiue extra nodus
cmineat, fempertamenhient tectorij latera, necarcfce, utdecetapplicareea tra-
duci posliuius, Non reticebimus,& iiludquodproefficiendonodo,inannulis
quibufdam conuenk agcre, leuiffimum quidem,non tamen omnis expers gratias «.
Confucaimus nos iV^cuiumtraiVftumiam annulotenuscondupIicare,& ferico
ciufdem coloris filo confuere , Canerum quotiefcunque abfolutam numeris fuis,
ac deceottfljmam narium conformadonemdefideramus,nonftatimte&oriuni
tubulofqueabigereexpeditfedvelinduos annos eorum u.fum extraxiife, Cer^
Iteeauis temporiseft,utquantumabipfodetrahas, tantundem,& narjbusdero-
ges,&quod deeoaddas,magnoitidemfoenorecompenjes. Hoc enimomnia
fecum afex , hoc idem , & rapit omnia . Cuique rei , quo fiat,crefcat,adoie!cat,
tempus fuum conftitutum eft: idfiimpediarur, fi non^oncedas,uana iunromma,
Id multis quidem rationibus,experimentis,audorumquegraui(fimis femenrijs
confirmarem.fedin renora minus laboro . Itaque non resufenr aegroti hoc quic-
quid eft tcedij,uel in geftaudis tam diu uel toties permutandisre&orio,&tubulis,
quod maximo aliquandocumfru<5tu, &tranquiliitatisin animOj&uenuftatisin
corpore ad eos redibjt . Sed agite , demonftremus tandem quo paclo tectorium
deligareconueniat, Quod quidem non tantum , ut traducem cuftodiamus pera-
gimu$( nam & hac rationeiuuat,dum iniurias impetentisaerisiummoueO fed
quod ipfiusconformatioex hoceodempendeat. Hscenirnutfupradocuimus,
& rubuljs,& te&orio continetundum illis intra cutaneus tradux fuffultus probcat-
que hincte&orio fuperftrato, & ardte incumbente,quafi duabusmanibuseftingU
tur,& illorum,a quibus comprimitur imaginem fufcipit, In eum igitur finem de*
ligamus tcftorium, non ut muniamus ab externisiniurijs traducem , quod tamen
ad caetera commoda etiam refertur, fcd ut arcle eumconftriogamus, quo prcxi-
me ad reclum nafi typum accedat. Summa autem confttictio in ea potiflimum
nafi parte uiget,quae ad globulum nafi dor(i finern interiacecquo ioci prominen-
tibus hinc inde tumulis quali uallicuia quaedam apparet. Itaquehoclociarcte
admodum comprehendi oportet te<5torium: & valide comprimere . Quod ut fiat
atque ne uel fuprauelinfrafuniculusexorbitetannulumquendamreclaadnafi
faftigium, loco fupra dlfto ftabiiemque defiximus,per quod uinculum illud traij-
cimus . Huic alias adhuc e lateribus , a?quali linea , duos adiecimus , per quos eie-
clum prius uinculum , & tranfuerfim fub auribus utrinque pra?ter lapfum, ad cer-
uicis fummum retro finibus fuis conftringimus. Vt uero,& hos adderemus ea po-
tiflimum ratiofuit,utexlateribustecloriumilludcompiimamus,atqueneueiab
co loco , qui inter nafi dorfum eft , atq ue maxil larum tubera lon ge abd udum uin-
culum aflfurgeret , quod iam coliciftum » & annulis iilis uelut com pedibus conftri-
clam , pernafiiatera, & maxiilas paulodeprcffascontigUoatta<5tuin pofteriores
partes decurrit. Acceditetiam,quodnehmcquidemelabi poflitfuniculis,& uel
ad fuperna uel ad inferna exilire , quod fane ad conformationem permuitum in-
tereft. Ca?terum deligationemhancquodineaconformationis fummaatque
dignitasconfiftat,deligationemregiam,ueiamododeiigandi,tranfuerfam,ueU
pofitu mfernam non immerito nuncupabimus . Veruntamrn cum tec^orium i^

g4 DE CVRTORVM CHIRVRGIA

tis prol ixum fit, atque infra ar&ius comprefTum,ne qua fupra refiliat., & non mo-
dkeananbusabfcedat,itaque,&fupraaddorfifaftigiumaliumannulumafExi-
mus, per quem traie&o funiculo fupernas tectorij partes narjbusappingimus.
InrelleximussfUtemdeligauonemhanCjqugEfupraeftjnonmediocriufuifuturam^
partibus illis;'qu3e ab hacadregiamconftri£tionemelatereintercedunt, com-
primendis fcilicet,& naribus ar&e applicandis,atque planehuncinmodum*
Primum fupra per annulum traijciatur funiculus , & hinc oblique per latera dela-
tus,ad alterura, qui regio annulo a latere affiftitjproferaturiquo traiecto utraq ue
portio uinculi , cum fuperior tum inferior , quam fpedat, faciei partem compri-
mit. Ide etiam ex altero latere faciendum eft^atque lupra inicijedus funicuius,qui
ad inferna reflexus pcr alterum lateralem erumpat . Qua parte uero fupra eon-
femiunt,& eodem annulo comprehenduntur,utnnquefinibusfuis, fuboculis
per offis iugalis fedem atque hincfupraauresdeferreoportet^&retroadlamb-.
doidis confinia inne&ere. Quod dumfacitmedicus,exa?quatisquaeinfrafunt*
riteque compofitis funiculorum extremis,ne attra&a furfum refiliant,a?grotusui-
deat , qua? per eandem cum-regia deiigatione femitam ad pofterioracapitistan-
dem dcfleclunt. Caiterum deligationem hancquod per lateratectorij decurraty
lateralem appeiiauimus, aut , quia hac eademtam fuperna quam inferna te&orij
comprehenduntUr , cathohcam, uel fi libuerif, obliquam nuncupemus . Nec po-
itrema eft, quae ex deligatione hac emergit utilitas . Nam & cicatrix ornamento
<onfert,dum equaliter fub ea.coalefck cutis,&incumbentes eo humoresiongias
abigit . Atque hisduObus, tubulis nimirum impofitis,te&orioque uniuerfa con-
formationis ratio circumfetibitur, quam fi quishoneftam & natura typo apprit
me conuenientem uolueFkj non ftatim inftrumenta iHaabiiciet,fed quantum
poteft,adduosufqueaninolsfnmma.relig!oneimmotaconferuet. Siquodtamert
segros deligationis tcedium coeperit , licebit quandoqueinterdiureclorium fe-
ponere, fed remanentibus tubulis , atque id , ne grauius externo aere, laedantur:,
mresfepetereuefperi,tantoquemagisidconceditur, quancoiamfolidiorreddi-.
ta eft propago,& iam nouse nares recreatis uiribus obfirmata? funt ■•. Sic cum dtli^
gatio ha?c, qua? fit per funiculos > cjuartdoque fubie&am carnem, inflictis vulneri-
dus exafperet,non abfonum erit , procul hinc remotisillis , ta*nia quadam latiori
teclorium continere^tque id pra?fertim no<5tu dum fine ifthoc efte licet nuiio mo-
do. Ta?nia ea longitudine fit,ut ad pofteriorareligariqueat. Latitudineexse-
quet imo fuperet teclorium , ut hinc fupra globulum reflexa, & columnamipfam,
& alarum extremacomprehendat. Hanc unoab naribusdigitomediam difcin-
dere oportet , ut iiiud quod naribus infternitur,integrum remaneat , & eam y qux
infraeft partem fupra peraures,qua2uerofupraeft,complicataminfraeas,per-
tnaxillas deferre ,& finibusretrooccurrentibusconneclere. Sie enim & priftmaj
deligationis fatietatem tollemus,& fi quidincommodiacceffit,non imperite
amouebimus. Sedcumhominesquandoqueadeoincommodosinueniriliceat,
qui difficilia fumma conftantia,faciliaueronon a?que tolerent(funcenimqui
ftrenue duris primo obnituntur, fi quid tamen moxcJementiusexperiantur , nil
penitus obfiftantjfed uel animo languent)non fecus,ac qui domum a fundamen-
tis extruunt nec extruto iam cultumadhibent,illisitaquecondonare poterunt
medici ut te<5torium quidem penitus deponant, tubuios uero contineant , qtai nul-
la uinculorum ui compulfi uitro fubfiftunt, aut R interdiuidrecufent, nodu tamen
omnino adhibeant. Hxc itaque quamnuncdefcripfimus,integra,&abloluta
conformationis ratio eft,coronis certe, & umbilicus noftri operis , finis, & ratioi
metaque,curhancclifriciiem,&priusintentamcurandiuiamingreffifumus. Re-
ftat tamen auclorium quoddam,& nonillepidumrefedlinafimangoniumcum
pallentibus naribus uel alio quouis ingrato coloredefoedatis,uel ubicicatrix
quam conueniat uel craffior uel depreflior , uel decolor fit,ille perit uenuftatis de-
cor. Nonenimdeinduftria noftraquiddefiderariuolumus, fed praftiterir, pro
uiriii nofmet elaboraffe,ut quantum in nobiseffet,perfc6'am,&numerisfuis
abfolutam hanc curtorum reftituendorum aclionem ad manus ueftras traderer

mus,

J T*

J LIBER SECVNDVS. s5

mus. Nam &hicnaturamducemfequimur,qujenonfolummembriscorpons
noftriufus fuos attribuit,fednullononornatu,&leporeinueftit. Sedquodad
primum fpe&at, nunquammagishoneftum, magisuenuftum.lepidumquemagis
efficere poterimus traducem , quam fi a?ftate media atque urente fyrio in urgen-
tiilimo foleexpanfo apricemur nafo. Tumnaresdetegere,&tubulosabijcere
etiamconueniet. Sicambientis ficcitatecalorequecum exteriorcutis, tum inte-
rior perbenigne fouetur,& ablatis omnibus excrementiscallusfolidefcit, nec
minimum eft, quod ad coloris gratiam perinde accedit. Experta dicimus audem-
ufquefateri ad tantam dignitatem ex hac una apricatione nares quandoqueeue
daseffcut confpirantes in concolorem gradum cum traduce tam noftram quam
aliorum fide fuperauerint, adeo depofito omni pallore fiue quod inhoneftius eft,
liuore, fufcedinem induunt, & mafculum quendam, iucundumque afpectucolo-
rem referunt. Infolare autem narespoft meridiem opportunumeft ,uel in ipfa
meridie , atquead hor£ uel fefqui horae fpacium , non tamen ultra, uel multo mi-
nus , ne hinc laceflitum caput uel noxam quandam incurrat . Id fingulis diebus
repetcreconueniet,quodquamgratiamconciliabit,nolopluribusdicere. Cx-
terum quod ad infitionis compagem attinet, eamilliberalem ornare,& quod ob-
eft remouere poffumus, felle bubulo, aut uitellino uel caprino. Mirum eft fel te-
ftudinis,quodcicatrices fummopere extenuat. Illud Iadanooportetexcipere,&
coralli pollinem admifcere. Salubernmaeftaquah^crRecip.aq.uita; quarto
deftillata? lib.^.fem.eruca^lupinor.an.dr.ij.radicis rutae.dr.j.medulla? panis albii-
iimi, n. j. album.ouorum niiij. Maccrentur per diem & nodem fimul, & extraha-
turliquor, quem ufui feruare oportet,& Ieuiter alternis faltem diebus cicatricem
illinire . Honeftiflimas reddit cicatricesfceuum afini . Huic prifci fel uitulicum,
myrrha, melle,&croco addebant,& pixide a^rea recondebant . Alij florem atris /Cl
admifcebant. Nos tali pa&o liquorem paramus , non inefticacem . Recip.fceui
afini. mellisalbLaquxardentisJupinorumjan.vnc.j.aq.fiorumfabarum.vnc.iij.
macerato biduutn,& mox liquoremperalembicumextrahito. Veruntamenfi
hane eandem aquam cerato ex cerufla adijciamus, illud efficaciflimum certe, &
maxima laude dignum experiemur,& prsefertim fi oleidebeenguttulasquaf-
dam afTundamus. Aqua ex uitibus deftillans mirifice prodeft , atque ea qua?ex
geniculis arundinum effluit . Ex hac eadem cum alini foeuo , ac oleo de been li-
quore paramus,qui fi addatur cerato illo,fane efricaciflimu reddit.Poterunt crgo
interdiuinungerecicatricem medici,&noduceratum apponere. Veruntamen
(i paulo dcpreffior fuerit cicatrix , atque hinc inde , quafi ad ualiem coliiculi qui-
dam affurgunt , tura fi uidebitur , plumbeam laminam infternere oportet , uei te-
clorium multo durius,& craflius,ut fic compretfa? partes ad aequalitatem redeant .
Sin id minus licebit aflequi, quod uel nimium extrema infitionis intumuerint, uei
cedere nefciant ob duritiem,iam utiquecicatricem Ieuiter,tamenufquequo fan-
guis eruperit , adrademus, & quantum fatis eft ad implendam caui.tatem,carnem
denuo procreabimus. Sin neque tum notis fatisfiat,certe extremas partium
oras , quaeque procul hinc eminent , denuo ferro exculpere , applicare , & futuris
connedere oportet, atque tum nouam , & decentem cicatricem , qua?qua?anti-
quam illam obdu&a carne uelet,inducere. Sic enim fiet,ut obliterata illa,ha'c no-
ua fuccrefcat, & nocuum omnepenitus deleat. Videat tamen unufquifquene
idemquodprius^ufuueniatjatquefruftraoperamelocaueris.fiuelminus^uelpluf
quam iatiseft,aflfurgerecarnem patiaris. In eundemenim errorem incides,nec
nihil aegrum iuueris , fed plus laeferis . Quare adnitatur fedulo mcdicus,ne uel ci-
tius aftringentia nimisadhibeatueltardius, quorum illud cauam,hoc uero tumi-
dam,& inaequalem cicatricem reddit,utroque nomine infeftiffimam iimul,& abie
ftiflimam . Hasc itaque funt,qua? de narium refeclione , pro pofle noftro iam tu-
6tafufficiant.

Hh CAPVT

<. J

-,

8(5 DE CVRTORVM CHIRVRGIA
CAPVT DECIMVMNON VM.

De labiorum reftauratione .

V r i v m nnnc & labiorum refareiendoru,fi curta fuerint,chirurgi a
■ indicanda nobis fupcreft,incuiusueftibuloilludpraefanoport:( :t
hoc quicquid eft operis , ar&iori longe fermone , ftiloque breuic >-
re comprehenfum iri. Iam enim ante,dum de naribus agen e-
mushuiusa&ionisprarcipuacapltatranfaclafunt. Nammaximus
his chirurgiae generibusinuicemconfenfuscft, maxima ainnitas>
atque adeo amba? exagricolationeuelutexunoparentisuteroortusfuipnirior-
dia traxerunt* Nom itaque mirum eft , ftijfdem fere praeceptis k\ generis chirur-
gia?unanimiterinnixa?,adpropriumfcopumfingula?colliment. Quarenerepe-
titis futiliter uerbis oneri fimus iegentibus , indicabimus faltem ubi id opus fuerit ,-
quidnam fingula? peculiare habeant neuelambigendicuiquamIocusfit,&nos
promiflis noftris haudquaquam ftetiffe dicamur . Interim chirurgos admonkos.
uolumus,nequaquam has poftremas operationes ritetraclari poiFcnifi que prius
di&a funt,curiofiffime quis excuflTerit,.atque adeo in naribus iplis reficiendis fuam
operam aliqua ex parte probauerit . Ex hacftquidem ceu ex fbnte riuuli, proma-
narunt reliqua?, funtque hse prioris illius gerrcjina atquequod in opere prajftan-.
do multum a dignitate fupenorisdifcedant,iUiusuelutia?mula?,Nam ufque adeo
illa in opcre fuo prouehitur, ut non aemulari naturam,fed fere fnperare uidearur r
atque ut oculosipfos,acutjffimosfane,&.certiflimos rerum aeftimatores-mul-
totieseludat, Seacraffioribu-s.filis, rudioreque Minerua haec labiorum,&au-
rium tela contcxitur, nec lenocinio tam fubtili,& nobiliflSmonaturam imita-
tur,retardantibus id, & omnino decorem inuertentibus, quae reftitui debent,par-
tibus . Eft nihilominus quo & illa? progrediantur, nec improbandus,que.m ex illis
nancifcimur fru&um . Siquidem ubi primas reruliiTe non licuit, nec fecundas uei
tertias inhoneftum eft . Veruntamen hoc quicquid eft rei , alibi certiori calculo
aeftimabitur . Tradituri porro chirurgiasaurium atquelabiorum , hancillrmeri-
to pranulimus , non dignitatem partium expendentes uel operis decus , (ed quod
nonminimahiscum naribusintercedat neceflitas. Multoenimpropiorcftope-
rationi narium , quam qua? in auribus fit labiorum ehirurgia, qua? eandem mate-
riam,eademque de (ede depromptam cum narrbusexpofeit. Sed labiorum,que
curta funt, ueiut dictum a nobis fuit, non fimplex genus eft, qua? pro uarietate ftia
uariam quoque curationem defiderant. Horum fpecies repetere hicnongra-
uabimur. Sunt ergo curta primo labia,quae a ftata quantitate deficiunt,uel ab ip-
foftatimortu vel poft cafu quodaingruente,& calamitate. Priorisgeneris lepori-
na quae uocant, iabia funt.H^c uero adhuc duplicem fortiuntur naturam . Na alia
decurtantur obcicatrices,fi quadn proximo conftiterint, nulla fubftantia? parte de
perdita:alia mutilationem quandam fubierunt. Atque hax labia uerecui ra dicun
tur,illa fi licet curta cicatricofa.Eft tande quarta labioi 0 curtorum differcn tia cum
quecertecurtafuntj&curtacicatricofafimuIccmplicatur.Sedhocquidcompo,
fitumeft. Cumitaquetriacurtorum iabiorum generafint,leporina fcilicet?curta
cicatricofa^& quae uerecurta dicuntur, illa duntaxatcutaneum traducem recjpiur,
eiufquefarciunturope, qua?uerecurta funt,ca?tera nonitem fedabfqueeointer
gritati reftituuntur. Dicemus autem delabijsleporinisprimum,eo quod ca^teris
iimplicius fit malum hoc,& curatufacilius. Hocinufroquelabroiiconfiftat,
eandemplanecurationemrecipit. Qualisver6futuraiit,abarTeclusnatura,cjua:
feparadoeftearum partium , qua? legitimealiascoha?rebantnon obfcureindica-
tur. Videtur quidem aliquid & de ipfa fubftantia partis deccdere,atquehinc
opuseffe uttalequid in locum i!Ims,quoddeficit, fubftituamus.-nil ramen obeft,
quin nulla re fuperaddita reftituris ininregrumlabijsfinenofno.&optatispo-
tiamur» Non enim hicfaciendumcenfeo,quodapudGermanosagyrtasquof-

dam

LIBER SECVNDVS. §7

dam & cifcumforaneosgenensnoftriopprobria,faditareaudio,qui nefcioquor
modo ex animaliiim carnibus probecitis maceratis, & alembicoparatishasfe
reficere partes fimulant, atque hinc multis optimorum pullorum,& cappnum co-

{ujs,quasfcilicetcaetempr«il:areaiuntcarnibus,2egrotosfuosemungunt, nonik
orum labra,(edfuamutcurentingluuiem. Itaque parteseas,quaenaturalilege
unica decet e0e,diiiun6lasiam coniungi rurfus debere,ipfa morbi fedes inOnuat .
Hoc uero coniungendi munus in primis natura? refertur acceptum,poftha?c & ar-
ti,qua»,quod impeditopus hoc,tollit,& eam,quantum opusefLoperantem pra?fi-
dijs fuisadiuuat. Porroartismuniafuerintpartesprimumexcoriare,utfanguinis
CQmmunionecoalefcantinuicem,excoria;t^sapplicare:applicatasconluere,cpn-
futasconferuare, & temperiem fuam, & fa jutem penitus reducere. Primum igi-
tur illam iabij partem , quze excoriari debet , finiftra manu fuftineat medicus , &
mox tenuiflimo, & acutiffimo ferrpcutim illam «equaliter fubmoueat,ufquedum
fanguis fefe effuderit,in angulutnufqueipfius hiatus,&plagam exindeleuet. Hoc
opusetiam forcipe fi licuerit,adminiftrabitur,& citi(fime,& tutilfime.Idemetiam
ex altera parte agendum eft . Hinc eas attra#as manu coniungere opus eft,&fur
turajnuicemconneclere. Tuncilludpbferuabimus,neleuiter,&perfuperricierri
faltem acusa-digamus^fedtotumperforemus.. Itaqueabextrainteriora uerfus
redaperlabiumimpingatacumchirurgusj&perinternamlabijpartem elaben-
tem eximat:mox intraadalteram plag^parteminiiciat,adexterioratranfmittat,
funlculos bis implicet , conftringat, denuo femel implicet , nodo innecrat ? atque
tandem refcindat. Obferuaretamenoportet,ne adipfam pIaga?oram,fedpau-
lo longius ab iplis traiiciamus funiculos. Facile enim fit,ut lacerata? partes ob mol
litiem,remittant fila,& fpem noftram fallant,quam certam effe,& indubiam non,
eft,ut exiftimet, qui tam eleganter & ad amulfim extrema uulneris coire,& ualide
adeo futuris conne&i uiderit. Harum numerum explagaeamplitudinelicetde-
cerperc qua? uti inconftans eftatqueuaria,itanequehicperpetuumaliquid&
immutabile ftatuere pofTumus. Ab peracla futura cruentumuulnusaquatooui
munire oportet. Quapropter ftuppa? eodem jnfuccatae adhibeantur uulneri tam
extra, quam intra , & fafcia , qua? pofca madeat, applicetur>tenuis,mollis,atque
fibi tota acqualis, lata temos digitos. Hancoblique ad fuperioraaurium , & per
o(Ta petrofa in lambdoidis apicemdeferreoportet,&nodoibiar<5riffimocon-
ftringi . Porro cum fafciam interna? labii partes non admittant , iam linteolum ,
quoddam , tenui(fimum,atque pofca benignioriimbibitum immittere>& loca ea
ab fluxione munire conuenit. Vbiiam ftuppaeremotae fint,quod uel fequenti die
uel tertiopoft fieri poterit curationi reliqua? , quasconglutinantibus efficitur, in-
fiftendum eft . Cum autem labiomm natura non minimum a feipfa dirTcrat,qua2
cxterius cuti inueftitur, intra uero peculiari dotata carne, tenuique obducla mem-
brana ,perenni humore madeat , pro partis diuerfitate , diuerfa etiam pra?(j-
dia afferre opus eft, non quidem fubftantia , fed confiftendi modo , intra quidem
humida,&fluentia;extraueroficciora,&concreta. Curabuntigiturexteriorem
partem mediciconglutinantibus, quorum copiam fupra defcripfimus,ut unguen-
to ex cerufla linamentis excepto,peruniuerfamplagaminiecl;o,moxceratoex
eademceru(fafuperftrato,&fafcia deligato. Intra autem remedio funt fyru-
pusrof. ex rof. ficcis , fyr. myrteus > uel ubi fordida elluuiesafFueritlulebuiola-
tum, aut mel rofaceum . Hjbc enim uel feorfim uel perrnktim adhikita , & deter-
fionc,& exiccatione coalitum nonmediocriteracceleraDunt. Histhurisadmi-
fcuiffe pollinem non pauco emolumento fuerit . Verbi gratia ReCip. fyr. rof. fic-
car.vnc.j.mellisrofvnc.5.pollinisthuris.fcrup.j.Mifce.Hocmedicameto,qu2Bim-
buantur linteola fcepiusiniicerelabiisexpedit. Subquarta?initiumuelfubeius
exitumiam futuras aliquas laxare commodum eft, acadeampartem,ubiunitis
probe pirtibus natura nos edocuerit . Sic uulneris honeftaticonfulitur. Verun-
tamen cum ille labiorum coalitus, tam propter fubftantia? mollitiem,quam quod
indefeflfo moueantur,non ufque flrmusatquerobuftuscflfepoffitpertambreue
dierum curriculum,&periculum fit,ne uellaxatis futuris dehifcat, itaque ut occur-

Hh 2 rant

< \

88 DE CVRTORVM CHIRVRGIAA

rantincommodishifcechirurgM

de admodum femet compleclentur partes,ufquedum fideliter coiuerint. Lice-

bit aqtem ftatim remouere funiculos > fimulatque iam gluten firmiter adhseferit .
Hoc entm ad decorem "''plagae conciliandumnonincommodumeft.Efficacifiii
mumueroglutenftoscalcis,fiouiaquatoadmifceatur praeftat. Nos tamen tra-
gacanthi.maftic.gummi arab. acthuris fiibtiliffimum poliinem ouique albumine
addko certiffimo cuentu inhuncufumpararnus. Neautemquid defiderentme-
dici, quis glutinis apparandi modus-tit, breuibus dicamus. Recip. tragac.
maftic.gummiarab.thorisan.di^5.albiHmrnaouin.ij.agitenturalbuminadiligen-
tiffime ufque dum fpumameijciantihanc blande detrahere conuenit,&quod
fubter limpidum^&aequaleeftretinerejmoxreliquorumpollineminfpergereat-
que totum ad quandam iriter extrema mollia & dura,ftudiofe permifcendocon-
fiftentiamperducere: Eiusapponendihicmbdusefto. Farenturlinteolabina,
duplicata > longa tres digitos, alta ad labij quantitatem, diftinguanturquefuni-
culis paruo ihter uallo diremptis- , tot ex una parte quam cx altera: haec glutine il-
liniantur^atque ex parte,qu#non recipitfunicuIos,&madida iamutrinquelabio
admdueantur. Hac tameriiege id faciendum eftyUtipli funiculi per fpacium qua-?
tuor digitorum j ab extrema linteorum ora mutud concurrant,atqueut ad pollicis
Jatitudmem ab plaga? finibus ipfa collOCentur lintea . Statim enim atquehumi-
ditas qusedam fcfe infinuaucrji.omnisglutinisuisfatifcit. Applicato glutineiam
poft fex horas ', quibus interim labia comprehendit, funiculos licet conftringere
appoiitos inuicem , moderate ramen , ne uel conftrictis ijs doforem fiimmum sjc-J
ceffamus, uel humores eo ruiturOs concitemus . Cognouerint autem medici con*
ftri&ionis metas, (i uulneris ora aequaliter kk comprehendant, & nulhus uei exi-
guus admodum adfitdolorisfenfus. Interimuulnerilinamentisiiccis medebi-
mur, uel medicatis,qualia in arear curationefupratradidimus . Dum ea impone-
re commodum eft, funiculos laxentchirurgiuelim,extergantuulnus,linamenca
infternant,denuo funiculos irretianr,linteoium tenue inijciantJ& tandem tafcsam
imponant. Atque id bis per diemfaciendumeft. Hoccurationisgenu?,adde-
cimumquartumurqueextrahitur, lcilicetcumabfumptishumorumreliqujjSjUali-
doinuicem nexuiam uulneris oraeconcreuerint. Suademusautem feno, utdor-
miturus a?ger ceratum ex cerufla imponat , & fafciamuniat, quod quantam uenu-
ilatem, quam gratiam cicatrici concilient, noJo dicere . Hasc multo maioi erk, fi
quideorum, quodprotraducismangonioanobisdefcnptumeft,noninfideliter
ipfeexequatur. AtquenuncadaiterumIabiiuitiatigenus,qua:curtacicatricofa,
uocant,progredimur . In his amplior multocura eu\& ftudium obnixius,pro ui-
tii magnitudine,atque eo magis,fi qua? ob callumdecurtantur, mutiJationera
quandam perpelta fuerint. Ssd hoc aliud& non fimplexcurtorumgenuseft.-
Solenthocmali uim experiri fuperna potiffimum labia,cum ferrumpernares,
ada&umaitius,adufquelabiifederndefcenderit. Fereenim,quibusnaresdigla-
diantibus excifa? funt,ad illam mali labem,& hxc noua acceffit,& quotquot nobis
hucufque kk obtulerunr,propemodum omnes hoc incommodo potiffimum an-
gebantur . Quam enim deforme fit malum hoc nemo eft,qui non uidet . Quam.
uero incommodum fit ex eo conftat, quod omnem ioquutionis gratjam , qua nil
homo habet praeftantius magifque proprium ,quainterpretehumanaconfiftit
focietas , peffime quidam euertat , & corrumpat . Accedunt & alise clades huius
mali non mediocres,cmmgingiuasnonfolum, parteslaxasatquemollesuiciari
contingit, fed & dentes frigidiffimos, & duriffimos,qua?corpora hybernis gelici-
dijs rigeant,a?ftiuis caioribus torreant,atque uariis,& fa?uiffimis externi aens pro-
cellis iadentur. Atque ha?c labes fucceffu temporis inabditioresetiampartes
ftk inlinuat. Itaque non afpernandafueritcura hsec fed fedulo adminiftranda .
Si enim quamplurimum pardumfa,lutem,&nonp6ftremamdecorisconfequi-
mur gratiam .Indicat autem hxc rcs max^mam fuperioris chirurgi negJigcndam,
quando d is induftriam fuam in uulnereperfanandocomprobaiTet, neutiquam
hafclsefiouelnontantaobtigiffec. Dumenimimpenfecicatriciftudentmcdici,

minus

s?

I LIBER' SECVNDVS. s9

mious ahiffl3youcrtunt eiufdem commoderantiam, & uenuftatem,qui £ nis eft pe-
rkioribus, & mcta, ad quam in a&ionibusfuiscontendunt. Nam fi quid ipfa na-
turain coniungendis partibus molitur,omnis tamen unionis fiueratio fiue decen-
tiaarti folum, referturaccepta. Hocnimirum artiseft, naturaefirecle agatobfe-
qui,finatramitefuo defl e&atcocrcere,eani&corrigere. Itaquechirurgioptimi
eft dum uulncra agglutinat, cicatnces quidem refpicere, fcd quam re&as , & ho-
neftas. Quod fi ii obferua(Tent,e quorum manibus a?gri mutilati potius,quam fa-
nati elapfi funt.utique iam fcribendo ha?c nobis hoc negocii non dediiTent .. Sed
cjuando,& noshominesfumus,humaniteretiamha?cuitiaanobisfcrendafunt.
Curabuntur autem cicatricofa curta,fi qua? morbi caufa eft, & uel fufpedit fupernu
labium,uei infernum detrahit,callum ipfum eximamus. Protinus ergo,pro agen-
di norma quantitatemeiuscontempleturmedicus, &qua?illiusnaturafitatque
fubftantia . Non enim mihimum ad curationcm intereft noflfe fi quid alte ad pe-
riitiores partesdefcendat, fi in iupcrficieha?reat,habcatneinfignemuellongitu-
dinem uellaritudinem. lllud enini difficiliorem multo operationem oftendit^
haecuerd faciliorem . Sic durufne fitan tener circumfpicere oportet , quorumil-
ludrebellem eum reddit,&contumacem:hocuero benignum,&facile obfequen-
tem • Huius uero diuerfitatis ratio eft, & corporis Gccd. atque frigida intemperies,
necnon medicamentorum, qua? uehementeraftrinxerunt,ufusimmoderatior.
Vbi igitur uel fufpenfum fueritla.bium uel detra&um , iam callum eximereopor-
tet , atque fi altior fit, akius ctiam ferrum adigere: fin fublimis fuerit atquein fu-
perficie, leuius: omnino autem radfcitus totum excindere . Facienda eft primum
fe&io ut&aIiquantifperfanaspartesattingat,abunoextremocaIliadalterum,
fortiufque adigendum ferrum 3 nec ab opere defiftendum, donec undiquaque ab
£o iam excifo fanguis profluxerit atque iam adfanamcarnemfefedefcendifTe
chirurgus coniectabitur. Videndum tame.nnealiunde,quamabipfocalIopro-
manet fanguis,atque nos ab opere defiftamusimmaturoquidem, necmorbo
lunditus deJeto. Sedulo cnim manibufquepedibufque in id eniti oportet,ne quid
de callo refideat, fed ut penitus nullis etiam uel apparentibus ueftigijseme-
dio tollatur , atque id ut dixi tum fa&um eflfe exiftimandum eft, cum aeque ab om-
nibus,qua>calio fubiacentpartibus, &liberaliusfanguis eruperit. Ula ipfa die',
fimulatque opus perfecerit medicus, cruenta medicamina, qualia iam fa?pe a no^
bistraditafunt^adhibereoportetj&moxfequentidiefuppurantia.Eatamenno*
his cautiofit,ut Iabia in naturalem locum quamprimumtranfducamus, aquo
ui calli fn altum abrepta, quamplurimum diftabant . Quod fi ncgligas,nec quic-
quam operando profeceris:autfitardius id agas,neque (ic a?grum adiuueris cum
nouacarooccupaueritlocum^atquequomingsdefcendatlabiurajnon mediocri-
ter prohibuerit. Quamprimum igiturmanumadhibereoportetj&adpriftinas
fedes reducere labium , atque fic , quod de cura reliquum eft, abfolucre • Quod ut
agas,multoties implexum linreolum, atque in puluilli fpetiem efformatum,medi-
camentis illis infternere oportet , atque fic uel attollere iabium uel dcprimcre , ut
nobis medendi ratio perfuaferit , illudque fafcia diligentcr munire . Mox, ubi fe-
ptima tranfacla fit , farcoticis tum & epuloticis agendum eft . Requiritur & lami-
na? plumbea? ufus,eiufque crafliufcula? in labij formamdu&a?&medicamentis
impofitar. In quo labij fitu ubi cicatriccm traxerit,iam nihil quod ad ueram cura-
tionem fpeclat a nobis pranermiffum eft . Condifcet enim fuam cuftodire fedem
labium , & nouo hoc cicatricis callo imperata facere . Csterum nolim quampri-
mum defiftanta?gritamabdeligationequamabufulamina?. Metuereenim fub-
inde oportet.ne calloinprimismolliori, &tandem induratoin fefe labrum re-
deat . Quapropter iam prodeunte cicatrice interdiu a Iamina,& deligatione ab-
ftinerepoterit32ger,atque]moxeam noclurecipere, & quantoliberior fuerit, eo^
ar&iorem deligationem tum efhxere . Sic gratiam labijs fuam,& colorem conci-
liabunt medici,non fecus atque fupra in traduce exornando fcccrunt. Alioquin
in recommoda, non leue adeffet incommodum . Nam labium ad mediocritatem
reduxifTe non exiguum eft,atindecorehocfeciffe>id tandemdeteftandumeft..

Hh 3 Quid?

9o DE CVRTORVM CHIRVRGIA M

Quid?quod multi uenuftatem, quam confequuntur,quam fruclus quos natura hi-
fcemembris deftinauit,pluris aeftimant. Sic plurimi fpecie potius boni,quam ip-
fo bono ducuntur . Elaborabit igitur medicusut non folum in integrum partes re-
ftituat, Sed decentiam fuam,&fQrmam»IenociniauuIgiJtquantumpoteritillis
addat non ingratotamartis,quam fuiipfiuselogio. Veruntamen hifce iam pe-
raclis iam tempusefhutadtertium curtorum labiorum genus, quod reuera cur-
tum eft > & traducis fubfidio perfieitur, aliquando aecedamus . Non opus autem
eft,ut hic inani loquacitatequa?fuprahacde rainnariumcuratraditafunt,nec
minimo tum legentium tcedio, repetamusdenuo , & quod aiunt, actum agamus :
fufficic ea dixiife,qua? huic operationi proprie conueniunt .. Si quid cum illa com-
mune habet,inde petendum eft. Quapropterprapofteramle&ionemijatten-
tauerint,qui nullatenusperfpcdis,& bene examinatis,quae antea diximus,huc fta-
timconcedunt. Nec idagimus,quodiammuItisin morepofitumeft,quifiquid
apud eos reconditae difciplinae & experientise depofitum fit , inuidia ne dicam an
fraude id fupprimunt, & quam poffunt ftudiofe occulunt . Sed hi neque alij s pro-
deffe norunt , quorum gratiam nati funt,nec fibiipfisconfulunt ,, dumfolidam ex
benefactis gloriam & nunquamintermorituram pararenefciunt « Quid ? quod
hxcillorummalitianecabibitinulta.NoSjCfatemuringenue^nilquicquamjquod
ad hunc locum , fiue alio fpeclat , fubticemus , fed bona fide, integrequeagimus,
huic tamen uni rei pra?cipue ftudemus , ne quid ad fatietatem ufque a nobis dica-
tur . Monemus uero amiceut qui haec noftra, qualiacunque tandem, le&uri fint,
ad labia reficienda non applicentanimum, priufquamea, quae de naribus diffufe
fatis , &meoiudicio,apertedic~ta funteuoluerint,cognouerint,periculum kcQ-
rint. Etenim eos nolim fpefuafruftrari,&nosabillisaccufarinon merito. Ve-
runtamen illud a principio huius[operis , noffe chirurgos uolumus , ut fi exiguum
fuerit quod labijs deficiat,ab operatione plane defiftant . Non enim ea dignitas
eft rei,non ea utilitas,qua? in naribus,quamuis parum fit,quod reficitur,funt quam
maxima : nec tam tuto > & expeditd idlicetagere, ne qua uel intermoriendi pra*
parua mole traducis , uel quouis pa&o ab fine aberrandi,fufpicioingruat . Quare
ab operatione hac dehortentur a?grosmedici,autipfi,fiaiiternequitfieri>hanc
eandem uelifqueremifquedefugiant. Sinueroexcifainfigniportione mutilata
nimis labia fuerint , alacri animo accedant iubeo ,& quicquid operando poffunt
in medium afferant. Conuenitautemha?coperatiainprimiscumdelineatione
traducis, qua? fupra habita fuit, plane tota : atque partim , cum eundem educimus,
fcilicet ubi fuperius 1 abium reftituere oportet: partim uero hic diffentit,dum infe-
rius refarcimus. Tum enim econtraria parte, atqueadcubiti articulum,faluis in-
terim fupremis , excinderepropaginem necefTeeft . Porro exemptotraduceea-
dem eft penitus ufquead infitionem,quae in fuperioribus curandiratio . Illudta-
men monuifTe decetj» ut in callum interiorem propaginis partem , probe decoqUi
concedant . Plurimum enim & qua? ab palato, & ab gingiuis humiditas profluit,
harumpartiumfalutiobeft. Infitioincuruasacusrecipit, funtqueorascumincu-
taneo traduce,, tum in labijs paribuscerte ac afquis interuallis diftinguenda? . Ne-
que excindere oportet ab parente propaginem ufquedum probecoaluerit,&
firmiter cum curtis adha?ferit , quod medijs seftatibus ante uigefimumquartum ab
infitione diem infrequentius contingit,quanto minusperhyemem,cuimaius,
quam quod iampraefcripfimus, prounionefacienda,fpatiumconcediopuseft.
Infidelis enim eft infitio ob ingentemredundantishocinlocouliginiscopiam.
Conformationis eacura fit,quamlabij fubftantianobisprsefcripferit. Hancde-
ligatio maximopereiuuabit, quam fupra auresdeferri oportet,dum fuperiori la-
bro incumbimusraut fubter eas,ubi qUod infra eft,reficimus:aut in utrifque bicipi-
tifafcia , moxubi ab IabijsdifcefTerit, diuifa, & hinc inde peraures,ad occiput de-
uin&a, Nec plumbeamIaminamafTumpfifTeoberit,ca?teraqueufurpafTe,qua:
pro adornandis naribus non inutilia effe diximus. His enim nitorem membris,&
priftinam reftituimus elegantiam. Ha?citaquefunt,qua?prolabiorumcuratio-
ne ex ufu effe cogitauimus, Nonenimmaioremueluerborumtielrerumappa-

ratum

I

1 /

( ! '

L LIBER SECVNDVS. 91

ratu m ipfaop Aris materies expofcit, ( nam fingula ex narium refe&ione liquent)
& fi quid eft,quod operam noftram defiderare uideatur,nempe cum & labia que.
fimul cicatricofa , & uere curta fint , quandoque nobis obuiam fiant; non opus eft
hic pluribus, & mihi moleftiae efle & uobis oneri, cum omnis agendi ratio, ex fim.
plicibus ante cognitis, tum hoc morbi genus complicatum fit,& iam Iuculenter,ut
exiftimo , enarratis , haud difficulter eruatur . Non enim compofitum eft , praeter
{implicia , nec totum praeter fuas partes, Qua? utifi appones,& fimplicia,& par-
tes coniungas, compofitum exinde ,!& totum efficias;fic cognita tam eflentia mali
quam re&a medendi ratione labiorum curtorum&quaefingillatimcicatricoia
funt, facile etiam qua? ex hiscQnnexafunt,curtanimirumcicatricofa, &riteco-
gnoueris,& re&e curauerfs,

CAPVT VIGESIMVM.

*De curtarum aurium chirurgia,

X t r e m a linea huius chirurgici operis ducenda eft > uideturque

iam prateruedis acroceraunijs fcopulis>& fuperatis uoraciflimis

fyrtium uadis iam cymbanoftrafeliciterportumcapere. lam

enimexplicatisijs,quae ad nariumrefe&ionem fpe£tant,& labio-

rum , rem certe difficilem , operofam, magnis incommodis ple-

nam , ubi facile qqis impingere., & operae fuae naufragium poffit

facere,en ad finem laboris noftri uidcmur tendere,fumufque extremam huic ope-

ri manum impofituri,ubi hancde curtisauribusmedendirationemabfolueri-

mus . Huius fumma eft in traduce depromendo,inferendo,curando,efformando.

Caeterum non exbrachioutin fuperioribus, fedexregionepoftauriculam,proxi-

ma, quemadmodum pra?cedenti libro admonuimus,propaginem petimus. Qua

in re,ut & in quamplurimis alijs, ab reliquorum operationibus, & multis quidem

parafangis hocopus diftat. Nonenimtantacura,quaseftinc2eteris,tantaindu-

llria, per tantum temporisfpacium delineare traducem*curare,educere,mox,an-

tequam inferatur, reparare denuo conuenit, fed hoc quicquid eft negotij,uno fe-

re momento perficitur , & totus quantus cunque eft cutaneus trackix, fimulatque

prima lineamenta eiufdem du&a fint,quamprimumeximitur,c? auribus curtis

conne&itur. Suadet autem nobis hocoperiscompendiumtamfedesipfiustra-

ducis,unde educitur,quam ipfius quantitas,& qua» ha?c confequuntur fymptoma-

ta. Cum enim perlocumexquotraduxexcinditur,infignis quidemarteriaera-

mus perreptet, quem uelis nolis oportet incidercutique non ita prompte pericu-

li magnitudinem afpicere, & quae conueniant remedia afferrelicet, ni(i delineato

eo,& iimul exempto,detedte uulneris area uniucrfa oculis pateat,Quam enim pe-

riculofum fit arteriam faltem uiolari , quanto opere , & difficultate ruentem ex ea

fanguinem prohibeamus,iam omnibus manifeftum eft,at quanto incommodiora

(ingula fuerint , dum totam ut hoc in loco ufu uenit , & tam ingentem repente di-

fcindimus. Secus uero intraduce brachicofiebat,ubiuetnuliumuasla?debatur

aut, fi quando fic contingebat,tenue quoddam &anguftum,&quodexiguum

nobis faceflebat negocij.Non licet ergo occurrere malo huic nec periculi magni-

tudinem exp!orare,nifi,& una opera,& delineemus,atque excindamus traducem.

Nam quod nonnullisopportunum forfitan uidetur,ut,quod in alijs factitatunbper

uulneris caua fubter propaginem imponi medicamenta poflint,neque hic locum

habet , Tantopere enim craneo cutis eo loci adhaeret , tam obnixe id comple&i-

tur,ut abfque fummocruciatu diuellere eam nequeas,quatopere adnitaris:nec uC

que adeo tuto . Hinc enim diras inflammationes oboriuntur, recrudefcit fangui-

nis fluxus, quem difficulter cohibeas , atteruntur magis , qua* fubiacent partes, &

diu multumque eft , ex quo plaga illa fanari nequeat . Non igitur fenfim , & per

tanta dierum inftertitia , quod in narium & labiorum cura flt,hic opus eft progrc-

difed

,< v f
<>2 DE CVRTORVM CHIRVRGU

di fed fimulatque traducem delinees , mox excindes, & curtis pal;tibu6 congliiti-
nes, Non enim mediocre liinc capimus commodum, quod quamprimum ab
moleftijs conualefcat tradux,& gemino Ia&atus ubere infigneroburacquirat.
Vnde nec decrefcerepoteft,& operis fpem euertere . Quod quam facile fit,quam
m procliui, & ipfius» & partium,quibus incubat effentia,quae frigida eft,tot perpef-
fa incommoda , & ipfius inde moles quae perexigua eft, argumentis efficacifiimis
nobis demonftrant .Si enim tradux.qui in brachio eft,hanc labem nequit effuge-
re,pars adeo , infignis , & carnea tanto calore, & fanguine, per tot & tam amplos
riuulos perfufa,taiHo obfequio cnutrita,quid pufillamhanc atque,exanguem,cui
abangufto,& ipfo arido loco nutrimentum accedit,tantauiconuulneratam
non perpeti credamus . Certe metus eft,ne uel nimis decrefcat,& tota in nihilum
abeat . Hoc fieri nequit , fi quamprimum ac exempta eft, & auribus connexa,op-
pofitis finibus expanfaquafifufpenditur,&quoniamtaminfraquamfuprafan-
guis accedit , uberrime enutritur . 'Cum itaque una opera, & delineare,& exime-
re, & inferere traducem neceffe fit,iam agite,opus ipfum aggrediamur . Caeterurn
cultros acus,lina,ouorum albumina,quae fang.draconis,bolo armen. terrae figill.
permifceantur , ftuppeofque orbiculos paratos effe decet . Atque ba?c fupra no-
<bis defCripta funt. Duotantum huicrei propria funt>alterum goffypium uftula-
vtum:altera qua? re&c huic negocio conueniat,fafcia . Goffypio ad fanguinis eru-
:ptionem,qu3e uioIenrifSma cuarteria iam incifa utimur . Nihileft quod hunc ma-
giscohibeat. Fafci^fubftantiatenuisfit.aequalisjlataquinosdigitos/efquicubi-
tum uero longa . Hasc ab uerrice ad aurem demittitur,unde abdu&a fubter gulam
ad appofitam aurem,atquehincfuprauerticem efFertur, & tum altero extremo-
rum nodo connectitur . Huius fafcia» partes dua? funt:bafis nimirum , & iliius du-
clus ; Bafim cam intelligimus partem,integram totam,qua? ab radice alterius au«
risinfima,per gulam,ad alteram aurem infracircumducitur .Hocfpatium totum
continuum eft,nec quouis mododifcinditui\DucluseosappeJlamus,qua?hincab
auriumradicibus in uerticem excurrunt. Hi exutroquelaiere^ ad auris longitudi-
nem, uel pauloultra in duas partesfinduntur,quarumilla,qua? adfaciem uergit,
antica,quae ueroad ceruicem poftica dicitur.Quadrifidi igitur hi duclus funt,utrin
quebifidi:hicq!u.iem , quiretro eft,iitmedicamentis,&curationiinferuiat:ille
uero,ut alteri fuhfidium afferat,& deligationem ftabiliat . Circatria uero potiffi-
mum uertitur ha?c opCratio , nimirum circa traducis eKemptionem,infitionem,&
laminfiticurarionem. Eiusmagnitudinem mutilata? auresindicant.lnitiumfta-
tuaturablineaauriscurtasnempeabextremaora,quaelefionemperpefraeft.Du-
catur itaquein pofticam partem,eamque depilem auris:accapiti applicetur,mox
atramento ducatur Jineaa b, qua? auris latitudinem comprehendat. Huiusay
faciem refpiciat,& meatnm auditorium Iocum,ex quo uelut ab radice aurisexori-
tur: b, uero inocciputadextremumufquedetruncataepartisferatur. Abhoc li-
neaincurua,ad auris proportionem ducendaeft, c d, &hincrefte&cndaad e,
ad eam auris fedem,qua lobus egreditur . Quicquid autcm intra fpacium a b, re-
ctam,&c d e, arcum continebitur,addefiderata?aurisreftiturionemeritquam
aptiflimum . Hoc tamen chirurgos admonitos effe uolumus,neco3equalem cxtre-
misauriculis a b, ducantlineam,fedpaulofublimius.Etenimaddendumeftali-
quid ad quantitatem fupra, quod adimitur, cum aurem pro infitione adradimus.
Nec utaliasin liberaliori traducis educlione, quicquam peccamus. Quapropter
lineam ducere oportet, & arramento defignare, illa paulo fuperiorem,& eam ca^-
teris adiungere. Ad hanc normameduceretraducemconuenit,inquoea?dem
plane qusein alijs, partes funt,nempequa?inferitura b, eius finus,fiue corpus
c d, &tandem e, bafis atque radixtraducis. Primum autem exempturus tradu-
cemchirurgusanteomniainfititiueducat, lineamnempeillam a b, &adperio-
ftion ufqueferrumadigat. Hoctamenillxfumferuare fummaopeadnitiopor-
tet. Moxperlineam c d, feratur,&ufquead e, ad radicemnimirumtraducis,
feclionem promoueat . Hic fubfiftat uelim, & una coercendp fanguini cum mini-
ilro incumbat . Non enim poteft, difcilta penitus arteria non quam uehementer

fanguis

xi

V^ LIBER SECVNDVS. 93

fanguis erump£re.>& nifi cohibeatunad cxrremam uitas perniciem adducere. Qua
re fimulatque impetuofe efferri cceperit, ftatim digitum cxtremum imponatmi-
nifter,& arteriam ualide comprimat, addatquefenfim uftulatigoffypij partes,
quo uno praefidio perbellefanguis fiftitur,ut nequeguttula eiusdenuoexiliat.
Porro apprehenfo adinfititiumapice, eoqueblandiusfufpenfoiam ab fubiedis
partibus auellere traducemchirurgusconabitur. Huius manumfequaturmini-
fter, & fub ijsftuppas oui aquatoinfuceatas imponatfenfim &comprimat . Ille
feclionem pronioueat, quoufque totumpropaginem abfubftratiscorporibus li-
herauerir.Hic uero arearn patef actam denuo ftoppis muniat ac diligenti compref-
fionecuftodiat.Intereach5rurgusferietauremcurtam,&acutifiimoferro,adex-
tremam eius oram caiium detrahet,cauens ne cartilaginem dilaceret . Quo latius
autem pars ea excoriabitur eo citius cum traduce conglutinabitur atque firmius .
Hec negligere iilud oportet., ut quantum fieri poterit, ad re&am lineam ducatur
fe&io . Caueat proinde ut a*qualiter per omnes partescallum remoueat, ne quid
integri fubfiftat & unionem cum traduec pra?pediat. Itaque fubinde plagam ex-
terget,& nequid ferri aciem effugiat,caute circumfpiciet.Hocfadum effecogno-
uerit,cum undique & aequaliter e plaga fanguis proraanabit . Tum uero traducem
adducere conuenit, & futuris cum auribus connedtere . Has aurium figura reget],-
& quauel depreila eft,uel excelfa,defignanda* & affigendas funt. Id autem non fo-
lum ad coalitumconfertmaxime, iedmultomagisadaurisnouseconformatio-
nem/dum cartilagini annexus tradux , illabente defuper uirtute gyros eos , & au-
rium fiexus non infcite cHfcitaemulari.AtteftaturhocMonacbusquidam exfami-
lia D..Benedi£ti,cui meriia auricula? pars,eaque inferior,tam eieganter,tam uenu-
Itereftituta fuit,utid & noftrum & aliorum,qui aftabant,captum excederet* Cum
itaque todus conformationis fumma in futuriSjUt recle fiant uertatunquam pote-
rit diiigentiffime tra&anda? funt. Princrpium confuendi non ab helieeextrema,
fed abinterna concha,&ubi cutisacapiteaffurgit,oportetducereu Hicp-^na fu-
tura figenda eft . Certiusenim fic caetera futurarum fpacia librabimus . Neclicet,
tam adamuOim cum traduce curta sequare , quin ubi ad internam auris regionem
diuerterisjfemper uel abundet qutd uel deficiat . Econtra fi ibi futuras acceperis,
eas,ad extremum ufque sequaliter perduces>& fi quid prseterea redundet,abfque
jdamno refcindes . Suturarum numerum non licet ftatuere, fcd eas aurium moles
definiet . Ca*tera qua? ad fuendi rationem fpe&ant , e narium cura petenda funt .
Hxc ubi peregerit , iam meatum auditus bombyce oppleat t mox ftuppam futuris
imponat:adaream aurem reciihet, & fafcia curiofiflime deuinciat. Cseterum hi-
fce ficj perfe&is, iam uidendum ne uel ob prsecifam arteriam ucl adeo ob plagae
totius amplitudinemcaputj&partesillseinflammentur. Itaque& recta uiclusra-
tione, & prsefidijs, qui humores auertant,hoc malum declinabimus . Huius cen-
fus linteola funt pofca madentia,& coilo circumplexa . Ea permutari fubinde de-
cet,necaloremconcipiant,quodmunusminiftrodeIcgabitur. Caueantafomno
segri duabus poftoperationem faltem horis, quointerim fpaciohumoresadca-
put confluxuros leniter auertimus . Frictiones fub crepufculo ex ufu funt, fingulis
quibufquediebus,ufqueinquartam. Quiefcatdemumsegrotusacinoppofitum
latus decumbat,fibique filentium imponat . Vi&us in quartum ufque parcus effe
debet,& forbilis,ne,maxillas mouere cogamur. Talis fuerit forbitio ex ptifana , ex
oriza,quibusincoquanniracetofaefemina, &plantaginis. Potusliberaliorcir-
cumcidendus eft , ne dilutior paulo fanguis atque ferofior in affeclam fedem illa-
batur, Huic peracommoda eft aqua oxalidis uel plantaginis uel hordeaca,ex zuc-
caro,in qua eiufdem oxalidis femina ebuliierint , & malorum punicorum fucco .
Ventrem uero alternis diebus eluere oportet5& omnium commodiffime clyfmis,
Nec earum animum curae angant aut fi quid tale eft , affe&uum , quo uires corpo-
reascontabefcunt. Somni&uigiliarumadfitmoderatio^qusepotiflimumcere-
bri arcem concutiunt. Vitandus eft fomnus immodicus, ac ftatim a prandio, uel
ccena. Vnde exhalantibuseuentriculo^uaporibusoppleturcerebrum, &fiquse
afFuerit colluuies ad traducem confertim illabkur.Nec ufque adeo uisiles effe de-
♦ cet,

f

§4 DE CVRTORVM CHIRVRGLA \_

.cet,ne & hinc deprauatis co<5tionibus,quid mali ocripiat. Medium tehere,utique
turiflimum eft. Sub tertia?uer6dieiueiinitiumuelfinemutcommodumunicui»
que uidebitur,iam uulnus detegi,5c ft uppas rcmouericontingit.Neque id ob fan-
guinis metum, prius licuit,quam caruncula ad arteria? extremum adnata mterim,
uelut obice uel cuneo quodam obie#ocohibet:& quod tum noua fanicqua? e uul
nerepromanat,ftupp^madercant,atquehincmultopromptiusoperantis ma-
num fequantur, Hisexemptissiam'propaginis&fimularea?curainciimbitmedi-
co . Hanc fuppurantibus tra&are decet ad decimumquartum ufque,& nfdem pla-
ne,quse lupra attulrmus.IUam autem exiccare fedulo,cumin ipfo coaiitu,tum auer
fam, qua uulnus adeftvquam partem totam in callum decoqui neceffum eft . Sed
neque diuerfis pra^fidijs ,ab illis,qu2e alias retulimus,& hoc in loco utimur. V7num
illud monemusut foramina fiiturarum, infperfopuluere,curenturfeduio,quse
aliasnon tam promptefanefcere,& oppieri carneconfueuerant. Eoautem or-
dine,quo fupra diximus rcmoueri funiculos oportetjatqueintra hebdomada?fpa
cium . Nam fi ukra conce.fleris,neque fic quicquam profecerislllud autem huius
loci peculiare eft, ut fimulatque partes illa? coaluerintinuicem, reclinatam prius,
aurem,in fedemfuamrranfducamus,adeo,utextet,&fimuiaurispofitumferuare
t tradux condifcat.Huius rei gratia puluillum interaream & aurem fubijcereopor-

ter, & longituditie& latitudineauri penitusaequalem,eamole,utquod interiacet
fpacium comple&atur, totum,atqueututrafquetamaream quamaurem hinc in-
de apprehendat. Erit itaque illius forma inftar cunei cuius pars acutiflima,&infe-
ripr.radicemauris, fuperior atquelatiorextrema auris, & arear, latera uero auris
cbnuexum &area? planum munient. Hunc alteri fafcia? duclui,qui retroeftcon-
ne&ereoportet. Sic;neq.uemutabit,nequeunquamelabetur. 'Frajftiteritautem
cjuamplures adefle fafcias.&puluillos inter fe ut iam aiebam,conexos, exiccandi
gratia. Quae enim fia3efcunr,ianitati proxima funt . Nouerint tamen chirurgi ue-
lim , tqje&a pukillorum emgurarione& accommodata , maximam cum curanda-
rumaurium,tumerTormandarum partem fitam , efle, quorum longe difpar ratio
eft, quam qua? fuk in naribus , & quibusuel minimum ex arte & decoris & elegan-
tix accc&it* lllic enim.piurimum intererat,quo padto,iam infitum tractucem inci-
deres effingeres,curares : hic nihil fere horum opus eft, fed, fi quid poffumus effi^
ceres&faciendisfuturis^atqiiehacunapuIuillorumoperaprxftamuisicsEterana-
tura?mandanda funt Omne tamen fludium eo conuertant medici ut camem mol-
lera^, qu^ ab area excrefck reprimanr,& abfumant,utcicatrice,quam fieri poilit,
honeftiflima locum eum obducant, & pra?cipue ad radicem traducis, qua? partes,
iifquequofanenturlongaracertc&difficilemmoramextrahunt.Quantumpor-
roadmedicamentorumrationem, fpe<5tat,& quotemporecommutanda fint,&
qv&z fint fymptomata^quaeque eorum cura,haudquaquam diuerfa fun t,ab ijs, qua»
denaribushabuimus,fedplaneeadem.Il|ucigiturrelegamuschirurgos,indefar-
ragiaem peten? medicamentOrum:ea & pra?cepta,& rationemcontinent,quibus
manudu&i &aures reficimus,& priftina? fanitati reftituimus. Atqueha?cferefunr,
quae pro curtisreftituendis in gratiam a?taris noftra?,& pofteritatis utilitatem dixif
feuoiuimus. In quibusfiquid dijigens iec^or,&acutusdefiderarit:fi quid obfcu-
rius autnon adeo proprlo,fi quid non perpetuo ordine,& oradonisfilo diclum ef
ie perfpexerit , non atro ftylo notet pelim . Sedulo enim adnifi fumusut quanto
po&t perfpicue & fignificanter quam ordinate & proprie rem omnem explica-
remus- Atquenonadeoidnobisimputandumeft,quamingenijnoftritenuitati,
cuins non ipfi fumusartifices,fummifquecurisquibusdiftrahimur,atquequod
noneademfors efthodiernidieiquashefternifuit. Aliquandoeniminteriores,
aliqoando remifliores ad opus accedimus : quandoque bene meditamur , quan-
doque a?gre:foient nonnunquani uerba non uocataultro accurrere, nonnun-
qmm in ipfa penna /ubfiftunt,& diiScukeracquafibalbutiendoexprimuntur.
Nil enim eft humano ingenio inconftandus . Leuiaura concutitur.Leui momen-
toimpeilkur. Atqueutfummauolubiiitatecceliftatusimmutatur,&nuncpluit,
ponc ferenat* nuncuentuseft:ficinnobisnihil perenneeft, fedmoxalacres,mox

moefti

-v

tlBER SECVNDVS

9$

frioeftUam feues,iam uelut ftatua* immobifes,iam ad a&iones prompti, ia fnertes
reddimur,&cum Proteo illo Poeticofiue cum chamela?onte in uarias & pla.
ne difparatasfacies quotidie quin unahora tranfmutamur. Non igiturmirum,fi
quod hominibus doc*hffimis,& longe peritiflimis quandoque ufuuenit(Nam
quandoque bonus ut aiunt dormitat Homerus ) itidem nobis accidat,& non de-
fint quibus noftramuti!a,incufta,&perturbata uideantur. Illud tameningenue
Ceftamur nos nihiI,quod ad rem fpe&at,uel omi(i(Te,uel fupprefiflfe.-ueiimque hac
in parte mihipaImamdari,&anulIoaccufari. Nonenimhocagereuirospro-
bos decet,& candidos . Si qui autem fuerint,quibus ha? uigilia? noftra? profuerint
ijs utantur concedo : cseteri ne afpernentur,ne irrideant , fed boni faciant , obni-
xe rogo .

Vinis Stctmdi Lihri .

* V I V A

CVRTARVM NARIVM,

AVRIVM> LABIORVM.

TRADVCIS CVTANEI;

INSTRVMENTORVMQVE.

AC DELIGATIONVM*

QVAE CHIRVRGICAE

HVIC I N S I 1 IONI

DESERVIVNT,

D E L I N E A T I O

A N N EX I S V N A

TABVLIS ALPHABETICO, QJ/AEQ^VE

Ordinefigillatim, diftincle , ckdilucide ob

oculos conftituentibus .

-v ,-

'

1Z& %~&^$>*?&Z'

mmwmmmr

P

n

VM inpraxi nofha Chirurgie, Curtomm reftauran^
dorum permuka fint,quejicet uerbisclariffimein-
dicata , uix tamen ac difficulter a perfpicacioribus
etiam ingenijs intelligi poiTent3 quemadmodum ea
funt, qugadcutimpropaginem ,deligationem,con-
figurationemquc pertinent ^decreuimus apemffimejdo&rinexaufa
iconibus expreffis nonnulliseandem enucleare,illis declarationem prg
cipuarum partium fubiungcntes . Curauimus itaque organorum om~
nium Icones , adhuc deligationes uarias pro namra ipfius rci uobis
quam accuratiflime neri potuit depiftas ©ttendere , quo ijs ueluti ma-
nudu&i , quafi fpeculi aciem intuentes adumbracam huius Chirurgig
praxim infpiccrc hoc paclo ualeatis .

Aaa 2

4

CHIRVRG. CVRT.

Icon Primi,.

I C O N E S. 5

H#c tabula continet cultros, ac forcipem bicipitem dau-
fam , delineationis breuioris faciund^ caufL .

A Forceps biceps .

E Lamina forcipis .

ococ Labium inferrmm .
OO Labium fupernum .

2) Linea forcipis ,

I L aStrcus biceps.

K ConiunSio .

F Qoniunflionis clauus .

L Mambrium ferratum •

H Manubrium anulare .

G Serra Manubrij .

F ^dnulus Manubrij ftatus .
E <t<dnulus mobilis.
QQ_Cultri.

CC Cultriacies.
23 Manubris.

3 6

CHIRVRG. CVRT,

Icon Secunda^,

ICONE S. 7

Bfec tabula forcipen tricipitcm habcrpro delineationelon-
giori cutis propaginis , & cultrosad ld operis neceffarios .

oA Forcepstriceps delineationis cutis prdpdginis.
MM Lamina forcipis.

pm Bneaipfius lamm&,perquamcultro admiffocutisincidi-

tur .
e e

LammainfernumUbrum,&brachiumtangens.
CC Lamimfupemumlabrum^ futimpropaginemrefpiciens.

EEE Arcustncepsforcipis,aquonomenfumpfit.
II ConiunBio forcipis .

S fymundionisclauus.

HH Manubrium [erratum .

F Manubrif ferra •

N'N Manubnumanulare .

0 Manubrij anulus fiatus .

Cj Manubrij anulus mobilis.

*BB Qultri delmeanda cuti propaginipeceffarii*
2^3^ Cuhrorumacies.

TT Cultrorummanubria.

.

CHIRVRG. CVRT,

Icon TertiJL.

ICONE S, 9

Hac tabula indicantur cum Nares curca? , tum regio Hu-
meru&qua cutaneus tradux eripitur,

AA^BB Humeri regw, ex ($ua cutanms tradttx delineatur .
CC QwtiNares.

IO

CHIRVRG. CVRT.

r

Icon Quarta^ I

aMCaain^«8MiTOaBa«B^Bmi^-fcaoriffini^^

ICONES. ,i

H^ctabula curt^nares indicantur?& propago delineata cum>
linteoloiniectomonftratur,

E E Curta nares & aduerfi fqfitum ,

AQ Qutispropago delineato 9 & abiunrta k fubieBis mufculo-

rumcorporibus fecundum domeAicam9 acinteriremilhm

fuperficiem.
CD ^Tars illius fuperior .
HQ^ Pars illius mferior ,
BE Linteolum.

i

12

CHIRVRG. CVRT

Icoo Q uinta.

m>,ttmmMmmt*i**rt

ICONES. 13

Hxc tabulacurcas nares,cutaneum tiaducemedu£tum>&
eius aream indicaf .

^T>H Cutispropago eduSla.

H Tropaginis apex .

G Radix emjdem .

1D ^ropagmis corpus?

ABFB sArea mtis propaginis vndefuit ahmnfid, Q? eduttd.

A 2? Terminus are&fuperior .

F Terminus inferior 4ret .

£ CorpusarM,

Bbb

**f-

CHIRVRG. CVRT.

IconSexra..

ICONES. <i$

Hxc tabula veftitum vniuerfumpraeter deligationis fafcias
clariflSme demonftrat . t

NLKH Cucullus.

oA Cucullipars anterior 5 quafacies erit.

^B^B CucuUipars dextra.

O O CuculB parsfiniflra . •

C C Foramen , qua patet auribus exitus . /

©' © Thoracis > vel diploidis pars anterior .

M M Thoracis , vel diploidis poflerior fsrs .

E E Locus qua brachia exemt.

FFF Funiculi.

(j G Caliga.

■

-

Bbb 2

vltf

I C O N E S. 17

Hxc tabula acus,& fafciarum typum habct pro deligario-
ne faciunda-,.

AAA oAcus. •

BjBB Linum.

oc s u Fafcia , quam regjam diximus ,

EE Fafcia cubitaHs,

F Fafcia peclloralis .

G Fafcia brachialis *

C Fafcia axillaris. ■

LLL Foramina funkuhrum -

H Fmiculi*

Bbb 3

IS

CHLRVRG. CVRT.

kon Oclaua .

• wrmhiyiw Wm Ui! II,MH )i »'i> ''"' i"f"UU rrf Wrihilfr wrw '\\i\l'^^r^<'<i<'>,W'WM\t\'W'yV,*t<,i\<uu'<'Hi"'M'T^,

m

wwitwii mma

I C ONES, I9

Hasc tabula cum anticam,tum dextram partem dcligatio-
nis oftendit,

Z . Cutanei iraducis apex , vbi adejl infitio*

I Cutanei traducis radix .

NT ^re^vulnusmedicameUisQhduBum^ de\i^ttm\

ocico Fafcia regia.

5PT) Fafciacubitalis,

CCC Fafcia pefforalis*

M. Fajcia brachiahs.

B B Fafcia afcillaris ,

OO Gtcullus*

NN Foramen auriculare cuculti .
GGGG Tborax ^fius diplois anterius .
HH Thoracis difiuuclio , infimul fmiculis coniunBa .
A A A F^iculi 3 quorum operafaftU cum cucullo , vel difhidi
coniungmtur.

20

CHIRVRG. CVRT.

.

Icon Nona.

iH/WJ'»»'"

ll.lll.')»"

ITWIIIMIIIIIh

\\\ii»ii\\ii\unini\i\viiiinnninwinititi\itiuww>Mfcnktn\tunit»iiiuiuiiiiintiii>iiAn\uiiiiniUii>tn>iiuitinniiihi>iiiiih.H

! 1 «!

I

I C O N E S. 2I

Haec tabula tum pofticam deligationis partem tum latera-
lem finiftram demonftrat .

D Cutaneus tradux.

C Cutanei traducis radix.

G Area vulnus medicamentis obductum (f obligatum*

tc i a Fajcia TZgna .

E Fajcia brachialis .

AA Fafia cubitalis.

F Cucullus.

*«, Foramen cucuili ad aures *

HH Thoracis fue diploidis pars pojiica .

Cj ^Principium fafcu axillaris*

Q^ Suhligaria,

21

CHIRVRG. CVRT.

Icon Decitm,.

I C O N E S: 2,

| Haec tabula cutancum traiucem refciffum indicaf .

^A Gttaveus trad&tx mdis adhuc & informis ikco ab ipfa re-

fcifsione.
B Ctttaneitradacisinfertio,,

44

CHIRVHG, CVRT.

IconVndecima. .,

ICON E S.J 15

Hxc tabula nares monftrat deligatas pro confequenda effor-
mationo .

A FafcUbafisnaribus applicita,&ilIasobuoluen$> - -
•jB Fafcu duBus alter , qui ab imis naribus incipiens fupra per
aurem occiput decurfit ,

C FafcU ducllus alter , qui fupra ab narium dorfo per aurium

infernain ceruicemdefertur.
D *Du3us fuperioru fnis Qfnodus,
0 'Duclus inferioris extremuw & nodus ,

Ccc

z6

CHIRVRG. CVRT.

Icon Duodecima_.

M5S5&*

ieassmsn

I G O N E S. . 27

Haec tabula forcipem ad inferendam columnam , & cultros 9
& incurua* acus continef .

S S Forceps columnaris .

T T Forcipis columnaris lamim .

oAA Forcipis laminarum complexus* UamillamcUufamAc*

pinximus .
2? B Arcus forcipis .
V ConiunElio forcipis .
X Clauus coniunfiionis .
C Manubrium ferratunu .
5D S erra manubrij .
ZV Mmubrium annulare .
F oAnnulus manubrij fatus .
E sAnnulus manubrij mobilis *
OO Cultri pro excoriatione inferenda columm .
G G Cultrorum acies .
HH Cultrorum manubria .
LL qAcus incurua.
MM Lima fiue funiculi*

Ccc a

28

CHI-RVRG. CVRT.

'

Icon Decimpferfr^

^HP

savaammmmsm

I C O N E S. a?

H^ctabulacultroiconfigurationishabet& tubulos.

E , Culter in mirthi figuram eduttus ad ejformandas ry-

thonas,
G Cultri huius manubrium .

F (jilter alius iuftar oluu ,per&que necejfarius adexcanan-

das rythonas .
H Eiujdem manubrium.

AAA Tubulorum parsfuperna longior Qf nares contingens \
T Tubulorum parsinfernabreuior &maxilUiniett&.

GG Tubulorumparteslaterales.
eo &&> Tubuiorumcauumadcapita*
SS "Tubulorumcauumadfines .
D Tubuli capitis apex interior , quo cauum fpeftat .

E Tubuli capitis apex exterior qua globulum (f aUrwn*

principia amplecjitur*

Ccc i

:.

I 3 o

CHIRVRG. CVRT.

• .: ..'. ■

Icon Decimaquart.i,.

mem

esssm

mmmmtbmmmmtitammmmm

I C O N E S. 3I

Hxc tabula te&oria,annulos & funiculos cx quibus colli-
gandi modus comprehenditur , continet, .

oAA TeBorium. •

^BBB Tectorij fummapars , qua perforanda eB>& funicu-

lus ille , quem diugum diximus tranfmittendus .

Annulononopusejl.Nilenimexnodoincommodie*

mergit.
C TeBorij dorfum .

a Apexglobuli.

oc Columna teciorij .

E AU teciorij .

&HH Tectorij latera.
T> Annulus fuperior pro fuperna deligatione .

E Annulus centralis Regius ., pro regia deligatione .

FF Annuh laterales regij > pro regia & catholica deliqa-

tione.
KO K P Funiculi deligationis fuperna .
L L Funiculi deligatioms regU .

KT KS Funiculi catholicafeu obliqua deligationis .

3-2

CHIRVRG. CVRT.

Icon Decimaquinta^

.*->

I C O N E.S. 33

Hxc tabula areas cicatricem , & cutaneum traducem ln narcs
efformatum oftendit, Conformationis icones non red"
didimus,quodreddi nequeant. Illamfacile quis mente
poteftconcipero.

C B Nares configurata .

A E zArea cicatrice obdu&a . Hm a prifiina latitudine dijce->
ditinjemet contratta.

34

CHIRVRG. CVRT.

Icon Decimafexta_.

i c o nes: 35

Hxc tabulaad labiarefarcienda pertinet,atque quod ipfc-
rumfuperiuseft.

C Labium Jupernum decurtatunu «

D AC Cutis propago ex qua labium refiauratur»

SD ^RMix propagims.

C ' Apex illius,& parsinfititia,

*A Qorpus eiufderru.

L oArea , & locus qjnde propago eduBafuit .

»*

CHIEVRG. XJVRT.

Icon Dccimafeptimi. .

ICO.NE S; 37

Haectabulapropaginisin fupernurnlabium iam infitiorern
fa&am&eiusdeligationem demonftrat.

F Cutaneus tradux labio infertus.

2s[ Infitio ipfa traducis cum labio .

G oAreavnde tradux fuit educlus.

u « a Tafciaregiaicuicater&inmtuntur,

D Fafcia cubitalis.

Q^. Fafcia brachialis .

E Fafcia pecloralist.

H Fafcia axillaris .

L L Cucullus.

a a Foramen cuculli adaures .

1 1 1 1 'Diploidis fiue thoracis pars anterior .

MMM Thoracis diuifio qu& funiculis conflringitur.

AAAA Fmiculi fafciarum.

Dd&

38

CHIR.VRG. CVRT.

Icon Decimaoiffcuia..

Ummmtmmmmm

I C O N E S. 39

Uxe tabula inferius labrum reprafentat vna cum propagine*
&area.

A Labmminferius curtum .

DBE Cutaneus tradux .
2) *R$dix traducis .

E nApexinfitHiustraducis.

S (orpustraducis.

G J&re&locus.

DJd

4°

C H I R V R G. C V R T.

Icon Decimanona,

ico Nis: } ^r

Hxc tabula infitionem inferni labri & dcligationem con-

tinet, .

P Qutanemtradux] -.-:_...-

C Labij inferni infitiai

E Area. 4

..$* Fa/ciacwitatis.

D Fafcia peffloralis ,

# «Rj/fi^ axillaris\

&4 Fafcia brachialis .

00 Gicullm.

ff Foramen cuwBadtranffnittendat aum \

A

>

_-;_ :

7> :

DdJ s

2,

CHIRVRG, CVRT.

-'

- . - , ' ■ . ■ - .

■ .

Icon Vigeiima^.

mn

icone s;

H^c tab ula v triufque labij deligationem , & ea iam efformata

demonftraf.

ABC Fafcia deligans Jupernum labiunu.

qA Fajcu bafis .

B Fajcik duBus fuperior .

C Fafcu duclus inferior .

E Fims & innodatio Juperioris du££us.

F Finis & innodatio injerni dutlus .

*D Deligatio infernilabij unojajcu dui%u.

CJ Injerum labium iam reftauratunu.

H Labium fupemum iam rejlauratunu*

■■■:

CHIRVRG. CVRT.

'.

Icon Vigelimaprima,. -

**l^m*s®*s£jmmmmi}m&i£^^

ICONES. 45

Hxc tabula aures curtas, & earumpoft infitioncm deliga-
tionem oftendit,,

A oAuris portio fuperior curta •

jB oAuris portio inferior curta .

ODBFGFafcia.

O Fafciabafis , qua gutturi Jubi/citUr *

*D Fajcid duBws anterior .

JB Fafcia dufius pofierior .

F Pofierioris dufius innodatio .

G Anterioris dufius innodatio.

C Cutis propago aurium iam infta .

!

>

45

CHIRVRG. CVRT.

Icon Vigefimafecunda-

I C O N E S. 47

Haxtabulaauresiameflformatas, &areamtraducis exhibet

A Area traducis fupra .

B Auris pars Juperior efformafo.

C Auris inferior pars efformata .

D Areatraduciswfra*

%

INDEX RERVM.

ET VERBORVM.

QVAE IN PRIMO CONTINENTVR

UBRO, MEMORABILIVM.

B SCIS SVM ex fe noru

repullulat. Pa£A7

K^dHiiones omnes in vitcu

communi ad virtutem re-

fcruntur3& eunt. 2

lAcliones partium ex earum

tffentia funt examinan-

d&. 2

\Acliones partkm & a Tbilofopbo , & UUedko

confiderantur. 40

Jlcliones qu&libet qua requirant, vtriteperagan

tur. 54

^iftionis prob * caufa efi fanitas. 40

Acliunum omnium in noslro corpore folus calor

author esl. 5 $

x^lclionum omnium calor dux efi , & finis.

60 '

i^d&ionum plurimas efie dijferentias , & fi-

nes. j

^Aclionum perfecliofummum esl bomnu. 40

%Ac~iio partis patefacit morbum. * 2

*Attio vt ab vfu difcrepet. 6

AHio vitam conferuat3& mttitur . 78

xAegilopes , qu# ferh carcinomata funt , & qua

ad nares tendmt3funt incurabiles. 74

tAegilops in oculi angulo fixa , cur tam dijficuher

curetur. 74

Aegrorumvotum. 40

%~Aer externus fpirituum esl ^Alimentunu .

*2
*Aeris in cerebm m tranfpiratio,- 3 o

Aeris in voce edenda variatio. 22

Aeslatis temperamentum. 5 8

*Aetas ab Mate differt. 5 4

%Aetas facieindicantur. \ 7

•Affeftus ab affeclu difcrepat. 54

oigentia d«o ejficaciora vno, 50

Ayx,r7)pof Etymologia. 52

AnsoKoytKi) Medicince pars. 41

lAlcmxonis error, 19

tAlexandri Benediftide cuftis reparandis fenten-

tia, 62

K^iUmentum quod re vera dkatur, 2 2

Amantium hamus quis. 1 1

lAmbrofii Parei de curtorum refeclione iudicium

Awmtom Medicindpars. 40

*Anatomia Thilofophi , non Medki efi munus .

xAngiologid vtilitas , & adminifirandi ratio

lAngiologite periculum maximunu . 66. 7 5
sAnguli oculorum quot3quomodo appellentue3&

eorumlocus. 4

iAnim<e organum efl corpus. 5

lAnimtf fedes 3& virtus efi in facics . 1 1 . 1 3
Anima hominis Diuina3 & d corporis com-

mercio longiflimefeclufaesl. 9

Animalia cur agrotent. 2 6

^Animalia vtinter fe dignofcantur. 9

Jlnimal omnc femper eandcm animam , idem-

que corpus obunet. 8

lAnimalis facultas a cerebroperneruos defertur,

& qug praslet pambus. ; 89

^Animalis fphitus , vbi , & vnde fiat .

i^dnimalium animas mdtum differre. 5

\^4nimi affcclus , vt ex facie patefcant . 1 6
lAnimicum corporeeficonfpiratiomaxima^. 8
i^slnimi impulfus plurimum corpus mutant

ibidenu.
Animi propenfio , an ex corpore diiudicari pof-

fit. 8.9

K_Animi quantum fit in corpus imperiurru>,

ibidMu.9
L^inimus plurimum a corpore patitur. 8

AvSi^ auiium. 5

Avtik ofiUaurium 5

^intiquiffimum quodque efi veriffimunu, ,

29
lAntiquorumfcripta vt legendafint3& veneran-

da. ibidem

tApoplexig praferuatio. 2 2

lApro cur dentes exerti. 5T

lArbores curfacile a frigore Udantur. 5 7

^irbores cur Vere aptius injerantw. 4 j

a *4rbo-

I N D E X.

Arbometiam diucrfxformxinfitione vniformcs

Jmntr 4 59

Arbores natura difcordes utper traducem confio-

cientur. 45

_Arbores quafnam prifci fibi inukeminferi volue

rint. 44

Arbores tribus modis injeruntur3> & quatuor fie-

cundam Coiumellam, 44

_Arboribas plur\mum antecellit homo. 57

\Archidami tygis mulcla. 1 1

i__Archilai error. 1 9

_Anonis Mitylenxi hifioria. 3 7

_Arisloteles Metofcoporum princeps. 8

t__Arteriarum excifionem cur3quando3 __>' quomo'

do Veteres moliii fuerint. < 6 7

_Arterix afperx propagatio. 1 $

_Arterix variatio vocem variat. 2 1

Arierix deperditx non regenerantur. 90

_Arierix cur non penetrent ad exteriora. 9 2

i__Arterig difciffx non vniuntur amplius3nec opus

csl. 92

_Arterig cordi minislrant. 6

_Arterix magnx progrejfus. 1 6

_Arteriotomixvfius3& vtendi modus. 65

_Arteriotomix fxuitia. 65.66

_Aruum quis fit verusfinis. 40

_Artuum amputatio cur fit dolorofa. 8 2

_Afcdrides vt criantur. 70

_Afmi cur fonis opponant auriculas. 3 7

_Afperx Arterix incifio infynanchicis cur fit inu-

tilis. 74

_Afipera _Arteria,quando3& quomodofit molien-

da. 74

_Afperx _Arterix propagatio. 1 5

_Aflhmatis occafio. 26

_Atheromaproprium habet fiolliculum. 6%

_AuditiovtJvat. 3%

_Auditionis meatus. $

_Auditionisfitus. 6

Auditorij meatusjede. 3 8

_Auditus neruos habet ampliffimos. 2 o

_Auditus in quo prxualeat uifiui. ~ 3 6

_Auditus curas adimit . 3 6

_Audttus Thilofophif eflfenfus. 36

_Auditus obietld ifunt fioni3& cantus. 3 6

_Aures ablatx cur per cutem reflituantur. 47

_Aures ex toto refieclx non pofiunt reflitui. 8j

_Aures curtg cur non ex humero 3 fed vicincu>

cute reparandx fint , & quomodo . _\$

_Aures memorixfunt confecratx. 3 7

_Aurkula quid. 5 .3 6.3 7

_Aurkulxvfius. 16

K_Aurkula dextra cur _Aroni fiuerit fanguine__?

arietis contatla. 3J

_Aurkulx cur ita fint patufx. 57

_Aurkulx cur dux. , 38

t_yluriculx cur habeant fubflantkm cartilagi- ■

neam. 37

.Aunculg cur homininon in vertice 3fiedin oculo-

ru m orbe fint conflitutx. 3 8

_Auricularum figura duplcx , huiufique vfusjm-

gularis. , 38

_Atviuhcnr anfraftuofa. - 38

-Aunculas curbrutaadfonos fleclant. 3J

_Auricularumfitus comwiodus, temperies3conne-

xus, 38

Auriculx vt mufculorum 3ita & motus funt ex~

pertes. 58

i__Auriculx teslium cur ' olim tangebantur .

Aunbus aurkulx funt propugnaculo. 3J

_Auribus cur antiquitus feruitutis notafuerit im-
prejfa. 3?

_Aurium curtarum dijfierentk. 87

i__Aurium curtarum 3 qux facilius reparentur .

16
<__Aurium dignitas3& vtilitas eximia. 3 6.3 7
_Aurium iaclura quantum deturpet. 42

i_Auris externa partium nomina. 5

'_siurcs virtutis,acfcientix funt vix. 3 6

Auris quid dicatur i__Arisioteli3 quidprofit . 5
i__Auris vnde dicatur. 5.13

i__Auris partitio. 5

Autumnus curpartium vnitioni obslct. 5 7

B

^Alxnx curin ceruice haheant oculos. 7

Barbacur quadam faciei partes carcani.
12

Barba quanta denotet , eius nomenclatura varia ,
ac diuifio. , -

Barbavirumfacit. /• 4-i?

Bellorumincommodaplurima,. 81

Biliofi rarum habentcorpus. 55

Biliofum temperamentum cur coalitum partium
cito expediat3&:cur eundern periculofum red-

dat. r r

Bona Medkdfimttria. > 40

Bonum malo expellitur. 8 0

Bonumfiumme ncceffarium eH aclhnum perfe-

ffto. , ^Q

Bos fiacie caret. 2

Bouina xgritudo3vt caufetur3£$ curetur. 70
Brachia cur prius cerebro , acfacie perficiantur .'

13
Brachij pars tradux dpartibusreficiendis nildifi-
fett- 45-

Brach ij cute fienfilior eftnafi cutis. 5 9

Brachium locus eflfumme idoneus curtis reficun- .

dis3& cur. 47.48.49

Branca ficulm curtorum reparatricis profefjbr _
63 ., -

Broi-

I N D E X.

Brokiqui. 54

Bruta cur aurkuhs adfonos fletlant. 3 7

Bmta cur menti locum tangi non patiantur.

4
Bruta carent malis. 4

Bruta caxent mento. 4

Brutorum robur esl in dentibus inferioribus .

ibiderru>.

Buccarum locus3& figna* 4

Bucculenti qui dkantur» 4

CiAcochymia quidfit 3 & in quo difcrepet a
corpore pituitofo3& quantum obHet vnio-
ni. 5^

Cadauera vt poffmt dignofci. 1 2

Caius Marius cur Varkum excijionem fufferre no
luerit. 73

Calculorum excifto infinitis malis eft expofitcu 3
cur banc Hippocrates CMcdkis interdicat .

19 ; ■■'". '

Calculorum excifwni 3 cur immmeat conuulfio.

Calculorum excifto vt fit adminijlranda fecun-

dum Celfum, quandoy & in quibws. 7 8

Calculus pro variafuafigura varijs modis efi ex-

trahendws. 78 .7 9

Calculus qui facilius qui vero difficilius educa-

tur. 79

Caloris infiti vis3& vnafere in omnibus bomini-

bus. $9

CaloreH vnicus funtlionum minifter. 26. 54.

55.90
Caloropifex. 45

Calorcum ficcitate vnioms partium author eft.

55

Caloris inopia medici conatus tardat. $ 6

Cancris cur oculi in cerukefiti. 7

Cancriin peftore curatio Chirurgica fecundunu>

^Aeonidem , & lAesliuum, quamfitpericuli .

plena. 68

Cancri vbkumque conftiterint incurabiles funt .

69
Canes cur adfomm aurkulas fleftant, 3 7

XctpSoi oculi. 4

Capitis diuifio. 2

Capitis emiffaria. 22.23

Capitis defcriptio. 2

Capitis curftruesfit cauernofa. 2 8

Capitis dolor totalis ut mitigatufr, 67

Carbunculiquandofrequentes. 58

Carbunci li vtprocreentur. \\ 22

Cardani hiftoria defuo famulo. 1 4

Cardaniopinio3 curexfack mors prafciatur ,aut

falus. 1 5

Cardaniimprobatio. 15

Cari praferuatio. 2 2

Camofa facile ru mpuntur. ^ g

Carpi motus. 4 g

Cartilagines narium quinque funt , earum conne-
xusjfubslantia vtilitas. 3 r

Cartilagineafubftantitf quantafmtcommoda 3 1

37<3%
Cartilago eslfrigida. 3 1

Cartilago esjficca. 3 8

Caslitatis fmgulare exemplum in Sanffa hb-

bos. 18

Catalepfis facie potiftimum fignificatur 3 & eius

fignavaria. 14

Catarriacres vtfiftantur. 6j

Cauda uulue extuberans3utfit curanda3& quam

hocfitperkulofum. 70

Cauernofi natura. 26

Cerebri atlio. 13

Cerebri inftrumenta. 6

Cercbri fubslantia. 6

Cerebriconnexuscumfacie. 15.16

Cere bri emiffaria. 15.26.22

Cerebri emijjariorum neceffitas. 22.23

Cerebri Ventrkulorum officia. 23

Cctebrifitus. 29.32

Cerebri temperies vt ex facie dignofcatur. \ 3
Cerebri aJfecJus. \ 5

Cerebrum cur poft artus perficiatur. \ 3

Cerebrum quando morbis corripiatur . 2 2

Cerebrumperquasvias purgetur 3 vera Galeni

fententia. 25.26.27

Cerebrum per quas vias purgetur fententia Vefa

lij. 24.25

Cerebrum quibus auxiVus defecetur. 2 6

Cerebrumfeptem uijs depuratur3& cur. 2 6
Cerebrum neutiquamper oculos3 & vt vult vefa

lius purgatur.
Cerebrum quam caute pcrpalatum & ojfa fpon-

gioja depuretur. 26

Cerebrumper vias tortuofas purgatur. 27

Cerebrum animalis facu Itatisfons esj. 89

KspHao-ii- quidfit3eiusque cura. 70

KuAai. 4.

Xia.a-fXGf quid dicatur. \6

Chilones qui dicantu r. 3 4

Chirurgm Curtorum vtilitas3ac neceffitas. 1
Chirurgia curatoria inftrumentum ett non pars .

42
Chirurgiaerroresvnde proueniant. 82

ChirurgU Tyroni3ducefemper opus eft. 8i

Chirurgiam quanta cum feueritate veteres exer-

cuerint. 64.J2 .

Chirurgmqutx, nam operationes cum dolore3aut

exitiofint coniunftx. 6 5 . 66.70.7 1

Chirurgkd operationes cur cum dolore3 & exitio

coniungantur. 7z-^3

Cbirurgka operationes plurima veterum funt

atrociJfmi<e. 69.70.j1

a 2 Chirur-

I . N D E X.

Chhurgkd operationes , cnr nunc exoleuerint , ua dfferat,quotup!ex fit. 40

7 z Conuulji 0 quantio , & cur fiat, in operationibus
Chimrgic&operationes alU benignhres qua & Cbirurgick Uthale efi. 53

quot fint. 71 Cordiarteriafemmnt. 6

Cbirurg>c£ operationesvarU qux adbuc hodieob Cordtsaclio. j>

feruantur. 78.79.80 Cotdis connexus cum alv\s partibus- 16

Chirurgicx operationes ob dolores aliq-ios rion CorneliusCelftsquiddeCurtomm refartione fta,

fnnt abolcnda. 80.81 tuerit. 6z

Cbirnrgiae operationes dolorem potiffimum 3 & Cory^a vtfiat . 24

vude coniunHum habeant. 8 z Corporis totius menfura in facie. 7

Chimrgicx operationes vnde infiammationenu , Corporis maximus conjenfus cum animo. 8

gangrenam , nerltorum dislentionem , hamor^ Corporis temperies quomodo facic dignofcatur .

rhagiam, 82, 13

Chirurgicarum operationum fymptoma deterri- Corporis decorem qmntum veteres dtftnderint .

mumfyncope,& cur. 83 67

in Chirurgicis opcrationibus rite peragendis tricu, Corporis efi confenfus & conjpiratio vna. 92

in primisfunt tenenda. 8 z Corpus animum afftcit,& ab eo ajjiutur. 8

hi Chirurgicis operationibus paucis ea omniapoffe Corpus femper eadem , non ahena amma eji pra-

obferiiari, 8z ditum, 8

Chirurgus quomodofecurk, & tutb operetur. 8 z Corpus nullumhabet cum animopenitus commer
Chirurgus quantafemper attentwne opus habeat. cium,fed ab eo immutari omnino poteji. 9

ibidem_s . Corpusvtimpummfiat. 22

Chirmgusrecle operans non facilh fine fuo fru- Corpus trium vifcerum arbitrio eji fubditum.

flratur. 84 15

Cbdrades vt fecundum Taulum ftnt eximendte , Corpus ob quas caufas tabefcat. 5 o. 5 6

6 8 Corpus vt vitam fenfufque recipiat. 9 z

Cibivtbenemaslicentur. 34 Corpus,acorporedifcrepat. 54

Cicatrix vt deleatur. 5 4 Corpus noftmm nullos mft corporeos infiuxus ad-

Cicatrix quandopulchrafiat\ 53 mhtit. ^r

Cicatricis fcsda cauja. 55-5^ Corpuseftanimaorganum. j

Cilia quce dicantur. 3 Corpusaccommodatummoribus. j

CiUa quid praftent. 3 Corporum affeclio diuerfa varias medicina par-

Cisiernarum Venetarum colatio. 25? tes conftituit. 41

Ciues vtfmt coercendi. 80 Corpora mdancbolica pilis , & fuliginibus fca-

Ciuitas vt conferuetur. 80 tent , arida Jimti3 exucca , graaiia. 56

Ctaudvj Tiberijfumptus in facie polienda. j % Corpora Vcrejuaui colore3 & humore perfundun
Coalitum partium, qucc in primis facilitent ,55. tur. * 3

56.58 Kopi7d,i. 21

Cotiionis Ufte in ventriculo occafio. % 6 Cortex slirpium cur tam eneruus. 4 j

Ccelites qui. 3 Cortexjiirpiumvtdifttratanoftracute. 4^

Cognitioniaptioreslauditus,quamvifus. 36 Cortex Jtirpium cur ad infttionem minime Jit

Kothdiau. 4 aptUS. ^

Colis glans pmputio denudata vt curata fuerit d Corticis ftirpium cum nosira cute par ratio , Joli
veteribus. 6~j numquamcumarborecoalefcunt. 45

Collivulneravtfintliganda. 52 Kco-^t/w; vtrummedicinccparsfit. ^t

Koho^a.ra, quidfint. "39^z Cranium cur fit foraminum expers. 28

Colorisvarijincorporevnde. 12 Cremafteris(itm,&magnitudo. nz

ColumelU fttaad fauces vtilitas. 20.37 KfoTa.tpoi. a

Columcila quartum infttionis modum inuenit , Crura cur prius cerebro , ac facie abfoluantur,

44 13

Columna nafi [qu<e, 4 Chryflallinus reliquis oculi partibus excellit, &

Kofy.^ao-1?. 11 oculiaclionemperficit. 6

Concentus auditus Junt obieHum <, ' 36 Cupiditatis bumana fttus , ac uis , & diffenfio a
Loncentuummiraejftcacia. 36 ratione. 13

Concha,feuConchyhaaurium. 5 Curarum leuamen effe auditus . 37

Condylomatum excifio vt inftituendafit. 73 .74 Curatiua medicina quafit. 40.4 1

Coniunguntur partes diffita tribus modis.) 5 1 Curatiua medicinx partespro magnkudine mor-
Confematiua medicina qua. ,&vtd prafermti- borumfunt conftituend*. 40

Cum-

I

I N 0 E X.

' Curatiua medicim abfentem fanitatem reftituit . Curtorum refeclioni qudnioperenatura ddmini-

41 " ' • ! culetur. S8

1 Curatiua medkinx inslrumenta funt tria . ' Curtorumrefeclricis facilitas. 45

az Curtorum rcficiendor,m fcopus precipuus, &

• Curtum quid proprie dicatur. 3 9 proprius esi , refeclam partem bene formare,

'. Curtautrefiaantur. ibid. & cur. 4^-59

■ Curta ex qua materia. 3 9.46.47 Curtorum refeftricis facilitas partim artificisypar
Curtae quo loco. 35-45«48.6$ timnatur<eeftopus. 46
Curto, um differenti<% uarU. 8 5 Curtorum refeclricis facilitatis maieria eH cutisl

- Curtis vt materia affuatur. 39 4^-47

Curtorum doclrina ex agricultura defumitur.39. Curtorum rcftaurandommqug cutis potiffimum.

4? . 47 . . .. " ' .

Curta ad quodgenus morbi referantur . 42 Curtorum refeffricis facilitas quibus iuuetur, aut

Curta ex cute humeri reficienda funt. 47 tardetur. 54*57

Curta quam prudenter. 47 Curtorum refeclricifacilitati qua obfit,autprofit

Curtacur. 47. 48.49.61.63 corporis temperies. 54-57^

Curta fimili, quoad fieri pote(i 3funt reficienda. Curtorum refeclrici facilitati quam fitidoneunt

46.47.56 corpus svKpetroi. 54-55-5^

£urta cute fatis larga funt reftauranda . 47. 48. Curtorum refeclricem facilitatem poft svKpecTov

89 bumidumy& calidum iuuat. 5 5.5^.58

Curtorumprimo , deinde traducis magnitudo no- Curtorum refeclricem facilitatem quantum , &

tanda. 49 curt& quando dislurbet temperamentum bi-

Curta omni anni tempore poffunt reparari . liofum , frigidum ,'uem & humidunu . 55.

57. . . 56

■Curta in quo magis , aut minus commodc . 57. Curtorumrcfeclricifacilitatiquid conducat me-

58 . lancboiicum temperamentum , #* quid offi-

CurtaaliudinconficiendOyaliudconfirmandoan- ciat. - $6

nitempus poftulant. 58 Curtorum refeftricem facilitatem cacocbymirLi

Curtacommodiffimhinvereyminusinaftaterepa impedit. 56.5 9

rantur. ibid. CurtorumrefeHrici facilitati cur obfn fenec3us9

Curta incommode K^iutumno , (3 Hyeme . &pueritia. 56

ibiderru. in Curtorum refeclrice facilitate qug habenda fit

■ Curtorum vt imommoda fint corrigendas . cautio. 57

ibidenu>. Curtorum refeftrici facilitati commodisfimaesJ

Curu partes arbori\fijf£y ac detruncata re- iuuenilis £tas. 57

fpondent. 46 Curtorum refeflricem fummh coloris venuflat

Curtorum & traducis coalitum ligatum arcla in commendat. 5 4.59.60 "

primis adkuant. 60 CurtorumrefeBricisopcrationeSy&fymptomata]

Curta ut reficienda fuadeat *Alexander Benedi- varia. 60

. cIhs. 62 Curtorum refeclricisvtrum aliqui ex veteribus,

Curtautreficienda fuadeat y Vefalius ,Tareus , meminerint. 62

GourmefmSySchenchius. 63 Curtorum refeclricis ut meminerit Calenus .

Curtaoblique fetta cur difficilius famniur . 86 ibidems.

Curtorum refeHio ad quamnam Medicina par- Curtorum refeHricis autborisy quantum & vete-

tem fpeclet. 42 rum doclrina difcrepet , & modernoruffLs .

Curtorum refeclio quid praflet . 43 63.64

Curtomm refeftio ab infithne •fcaturijt . 43.45. CuHomm refefiricis fummatim doclrina compre

46 henditur. 63.83

Curtomm refettio ratione non cafu nititur . CurtorumrefeHricemueterumoperationesmole-

43 fltjs longe antecedunt. 66. 8 1

Curtorum refeclio d quibus infitionis modis pro^ Curtoriim refecTrix quamfitleuis. 81.85 J

manarit. 43-4^ Curtorumrefeclrixfaluberrimaesly&mitif'-x

CumrumrefeHiout ijs correfpondeat. 45 ; ftma. jz.8i^

Curtorum refeHio, vt diffentiat. 46. 5 7 Curtorum refeclrix omnes aliasfacilitate , &ce^

Curtorum refeBioinfitioni pertraducem esl ft- leritdte vindt. 82.83.84

millima. 45 Curtorum refeclrix quot operibus peragaiur ^

Curtorum refeclio utque , & cur ab hac differat . 83

45*57 ChrtortimrefecTrixcurtamfittuta. 8^

a 1 Cm-

I N D E X,

Curtorum refecirick Mf tam difficultas wfi- Cutiseurefanq^nonagro. 59

gnis , 8 8, Qutis deriuatio. yalde efi dolorofa. , & quibusfiat

Curtowm refeclori qu# 9 yuotve confideranda * infirumentis, 60

54.58.63. Cutim negatur efle dolorofam, 81. 82. 83.84.

Cutis com mune efi corporis tegmen, 3 1 .45,47 Cutis educlio , & refciffio momentanea3 & indo-

Cutis esl frigida. _ 31 lens quafi efi; atque fiat. 85

CutispartiumQmniumefitemperatiffma, 36 Cutis.torpefcit comprefiione forcipis." 8$

CutisahhumorihuscoloraturK ^ 13 Cutisinfitiocurdolorofafit 3 & quomodo admini-

Cutis commodius, quam nulla alia. far$ a cdteris. firanda. 8 3

potefi dimoueri , 47 Cutim cur aliqumdo animi fequatur deliquium .

Cutis funt differentia, 84

Cutis qua fit accommodata curtQrumregencra-? Cutis curfenfu initio pene orhetur. 89

tioni. 47 Cutis cur potius nutridtur. 89 .95

Cutis e lacQ natali aliotranfpkntataplurimum Cutis curmaior abinim ^fie debeat3fepe pilefcit,

debilitatur , 5 7- #9 & undeviuat3Z$ feniiat. 89.90.9z

Cutis potiffimum innayihus, 9Q-92-93 Cutisvenas fua,s Jeruat 3 quas cum nariumslipite

Cutis eft quafi neruus quidam expanfus< 91 confociat. 91

Cutis plena fihris venaru m, 91 Cutisper easfanguinem haurit:& neruos3 & ar-

Cutis efi fanguine praditus neruus, 9 2 terias , & cur prius naturali3po(iremo animaU

CutisinVafovarietas, 31 facultate donetur, 91-93

Cutis faciei ut colommfit receptihilis, 15.15.j7 Cutem traducem nm poffe ex alieno corpore de-

Cutislabiorum efi potius mufculus , 47 fumi rationes uari<e. 61. 6$

Cutis humeri aptiffima eH curtk reficiendh\ Cutemvndeprifcidejumpferint^&quomodoad-

47 minifirarint. 65

Cutiscur, 47. 48. 49.61 Cutemuttnoderni. 64

Cutis cur Jkfola reflauratricis curtorum mate^ Kv^hs aurium. 5

ria. 4$

iuiis bracbijanteinfertionem multum decreuit , D

Cutiscur. 49-50.51 I ^ Eligationes tres funt. 54

Cutisqua citius fiacceffat. 50.51 \ J Deligalio incarnatiua qudjit ,& vt mo-

Cutiseflalbidiorcutefaciei, 88> lienda. 52,

Cutis tradux cur amplior curtis ejfe debeat , Deligatioexpulforiaqualis3&utfiat. 5»

48.85? peligationis contentiux vfus3 natura , modus UO-

Cutisquaconditioneseffe debeant. 47 rius, 52,

Cutistoci3exquofumitur. 47«4§ Deliriaunde fcaturiant. 71

Cutis cur non ex vlna3manutibia3&c.refcindi tu- Denft propyietas. 1 6

iopoffit, 48.89 pentesquidMciformandaprtftent. 22.25

Cuiis iusla quanthas quamfit necefiaria. 49, Dentesvtdefydentur, 35

51.89 penteslabrismuniuntur. 35*34

Cutisvtfttinuefiiganda. 49-5* Dentibus defadatis mbileHturpius. 34

Cutisqutioptimafitconditio. 54-59 PentesinferiorismaxUUBrutisarmafunt. 4

Cujis quomodo ob fui culpam marcefcat . 50 piata curatorU eft infirumentumt nonpars. 4?

Cutis, oportety vt prius occallefcat. 5 P pigitorum in refefiione curtorumfigura .

Cutis cur arBh fit deliganda, 5 o.^Q Digitus refeftus ex toto neutiquam potefi agglu-

Cutlscurdecrementumnequeatpmfciri, 50.51 tinari. 6z

Cutis vt queat. 51 Av<rot%ii&7iv oculomm vp veteres fanarint .

Cutisfemper largior , quam parcior fecanda es~$f 66

51.89 , poloriUeintenfiffiniusyn^eJnC^WZ^^^

Cutimapplicandivarif funtmodl 51 nibus excitetur. 82

Cutis tradux quo ligatur# generum fit affuen^ poloris illius intenfiffimi fymptomata varia*

da. 53 $3

Cutis quomodOf cur3 & quandoarWe fit liganda P prdcunculorum fecundum Leonidem defcriptio ,

$q fitus3curatio. 69

Cutis cur aliquando tam fmifirk adaptetur f 5 5, Purafacile contufiom UdMntUU j 3 8

56
Cutis cur facilh a frigore Udatur. 5 8

CHtiscurexalienQCQrpQrepojfitdefumi* 59-fo w ^

I N D E X,

g

$, T^ Bb$ ^ingU caftitas heroica . 1 8
Xjj Elementorum dottrina a Vhilofopho, w
medico tra&anda. 40

Emplaflratio quidfit ^Agricolis . 44

Empyematumpercufio utftt moliendafecun^um
j4eginetam,& Leonidam. 70

Empyematum pertuftQ quod, fttpericulofiffima,

71
Emunc1ionisnariummQ4uS><Zp"finis, 29

Enterocele ut amoueatur, 7 5

Ephori animaduerfio,in K^ircbidamum, j \
Epilepfidpraferuatio, 22

Iltxivmviov. 3

Equus animal fuperbum. 5

Equus cur ungulis , & iuba ornatus. ibid.

Equi curadfonos auriculas inclment , 3 7

Eryfipelatis generatio. 2 2

Eryfipelatis caufa, 5 J

Eryftpelatis tempus . 58

Errorum in Chirurgia caufie . B 1

Euirationis modi uarij,& pericula. 79

Euiratio cur fit admodum deteftanda. 80

Eunuchifmm quot modis fiat , quamquefitperi-

culofus. 79

Excrementum quid . 2 2

Excrementum vt coaceruetur. ibid.

Exatti quid perficere efl difficillimunt, 5 1

Excrementa morbi funt organa. 2 6

Excrementain corpore funt duplicia, eorum pro->

prietas,&emijfaria. 22

jgxcretricis quanta fit m animalibus neceffitas.

ibidem.
ExpecJorantur humores ope labiomm. 34

E vKpd.Tov quid re vera dicatur , eiufque commo-

damaxima. 54-55

TL\iK7tw Medicinapars. 49

Foicieipartes, 2.6.1$

Faciei differentU fecundum Thyftognomo-

nas. IQ

Facies omnibus corporis partibus antecelUt. 2. j,

6.9. 11. 12. 13.
Facies quomodo. 9

Facieinomen,accircunfcriptio, 2.$

Taciei nomen foli homini competiu 2.5

Facieipartiumfinis, 2

Facieitemperies, 15

Eacies ubi illam ponat ^irisloteles . 2

Facies utfit omnis expers attionis . <5

Facies omnium fuarum partiurn eft receptacu-

lum, <S

Facies plurimas obit afliones neceffarias. 6.7
Facies fola pnncipaUum partium uimaperit,

£i5-*7
Facies ut cum ifs omnibus conneftatur, \bid,
Facies omnium fenfuum, insirumema tenep , 6,

11.1316
Facies cuyin editiorifit Iocq conftituta, 7. 1 £
Facies generis eft indiaum , 7

Faciesanimi, 8.10

Facies ThyfiognomU eft fundamentttm, 7
FaciesparspmHantiJfima. 9

Facies totius corporis menfuram cQntinet. 7
Faci'.s corporis ,ac animiafjeclus declarat , 7.8,

10*
Facies parentes refert, j

Facies rarb du<e fimiles videntur, \bid,

Facies nouies in fe ducla perfettam hominis longi

tudinem complet}&dehac re diuerfaopinio-

nes. y.%

Facies magna, pufilla, parud,cracca,carnofa,car-
nulenta,gracilis, ofiea, oblonga, plana, rotun^
da,mgofa, mediocris quid indicet, 1 q

Tacies hominum <etates prodit , 1 o. 1 2

Faciesanim^eslfedes, **•?;?

Facies un^e fit pulcherrima. j 1 . 1 4

Faciesamoriscftinitium, ia

Facies cur inoo-wvov^nuncupetur , %

Facies cur tantumfit a genitalibus remota , 1 3
F acies cerebri eft propago. ibi£.

Facies cur in Vneumonia rubeat. 1 4

Facies in morbis acutisante omnia eft examinan^
da, ibid,

Faciesfenum , & melancholicorum qualis. 1 4
Facies cerebri eft cloaca. 1 5

Facies yulner&xa utfit uincienda. 5 2 . 5 3

Facies Hippocratica qua. j 4

Facies fana non femper boni coloris , 0 quando .

Facie homtnes diftinguuntur, 7

Facie latitudinem totius dimetimur ,

Facie fexus difcernuntur , &qualisfit in utro-

que. j.i2,

Facie conditio hominis,& uitainfthutum cogno-

fcitur. 1 z

Facie temperies totius, ac cerebri agnofcifar . 13*

Facie humores eorporis wfcuntur. 1 %

Facie morbi multi indicantur, & uerius. 13.14
Facie cur morb\ multi indiccnmr, 1 6. 1 7

Facie morborum prognoftica colliguntur,& ut fit
hahenda cautio, 114.1 $.16.17

Faciecuritacertafatus,'aut mors fignificetur *

Facie pulchritudototius colligitur. 1 o. 7. 1 1 . 1 29

l7

Facieiquafitlongitudo, y

Faciesesjtripartita. m 7

Faciei delineatio Gaurica uerior, 8

Faciei partes cur poft artus efformentur* 1 3
Facieifymptomata in Catocbe, 1 4

Faciei

I N D E X.

Facieifymptomata in alijs morbis . 1 5

Facies esj fmgularis compofitio , & connexus

cnmytntreinferiori,medio,cerebro,corde, &

omnibus partibus. 1 5 . 1 6. 1 7

Faciemqmantiquiillenierint. 12

Faciem vt coluerint fummopere^ 1 2

Faciem cur virgines antiquitus occulueriut ■..
; ibidenLs.

■Faciem cur inurireis leges prohibebant. 1 2

Facierum cu r tanta diuerfitas . 7

FacuUas fcntiens debilitataomnibus alijs tardius

reficitur. 95

^Facultatem ad reparandam quafint necejfaria^ .

ibidenu.
Facultatis vitalis , & naturalis cognitia quafi eH

indiffolubilis ., & hac catera ne momento qui-

dem carere pojfunt. 93

JFacultates vt ad Vhil.ofophum , & Medicum^

Jpeclent. 40

Fafciamm tresfunt differentia & quales. 5 2

Faucesvt exulcerentur. 26

Febriscaufa. 22

FibuU quidfmt, vtque, £? quando adhibeantur.

Fibularumnoxa. $3

Ficus apta esl inoculationi,& cur. 44

Finis diuerfus Vhilofophi, & MedicL 40

Fjnis caufarum esl princeps. 5 9

Finis nofirarum dux aclionum , 60

Finis artiumquis. 40

Fisiula in genitalibus muliemm vnde fiant.

70
Tceminammbarbararum Mangones. 12

Foetus cerebro non indiget. 1 3

Fcetus mortuiexcifto omnium Chirurgicamm ope

rationum esl dijficillima , & eius adminifira-

tioj&quandofiteducendus*. yj

Fcetus uarius educendi modus , pro illius fituua-
„ rio. 77

Fcstus extraclionemcur fequatur infiammatio*

83 S

F cstusfi totus nequit,concifus extrahatur. 77
Formatemperieiignoratur. 50

Fraclura velfmeyvel cum vlcerefunt. 80

FraBurammrefartioefimolefiijsplena. 80
Fmcluraquibus fcopis perficiatur3& diatam re~

quirit accuratam. 80

Frani labiorumfitus,ac motus. 3 5

Friahilia facile contufwne laduntur. 3 8

Frontis nomen,ac locus. 3

Frontis cutis efi mufculofa . 47

Fuligines cerebri qua exhalenu 25.28

Fullonu m harpaginula. 5 2

FuntiionumminifiereUcalor* z6

&

...

C""Y ^ilenus fuit Metofcopus . <?

Jf Galenus falso reprehenditur d Vefalio ,

2?.
Galeni defenfio. 23.26.27

Galenus vt probe fit intelligendus. 25

Galenu s qu id de curtis reparandis fcribat. 6 z

Galenivera depituitaex cerebro eietlione fenten

tia. 25.26.27

Gangrena vnde,& quid fit. 83

Gangrenarum malignarum caufie. 7 r

Gargare on vt voci conducat . 2 1

Gargareon vt relaxetur . 2 S

Gargareonutinftammetur. 26

Gaudtj efficiens efi auditus. 3 7

Genavnde dicantur. $

Gena prifcorum. 4

Genarum extremaut vocentur , &di(linguan-

tur. 4

Genarum fubcauum yarijsin morbisintumefcit .

ibidems.
Genitalia mcmbra curd facietamfint disfita,&

eorumfitus,&ratio. 13

Genus omne in oppofitas dirimendum esl diffe-

rentias. . 41

Tr)^%oynM Medkina efl pars , $* ««* munus.

42
Glabellavnde dicatur. j

Glandula osfis fphxnoidis. 2$

Glandulaosfisfphanoidisquidprofit. 27.29)
G/d«* cofo praputio exuta , ?* /?* curanda->m

67
Globulus. 4

GlofiocomiumGalen. 83

G«/2#y »er«o* /ra&# amplisfimos. 2 o

GufiusolfaBusvicemobit. 30

H

HjLdriani Bgmani Confulis remedium iru>
furditate. 37

Hamorrhagigcaufa, &effettus pesftmi. 83
H$morrhagiarum magnarum caufe. 71

Hafpaginulgfullonum. 5 2

He/o". 5

Helleborus albus veteribus formidabilis, vt in v-
fumpofi uenerit. 65

Hemicrania per angiologiam tollitur. 65

Hemicranig inueterate cura. 6j

Hepar fanguinem icur ex chylo conficiat. 6

Hepati vena inferuiunt. 6

Hepatis finis. 1 3

Hepdtis connexiovaria. 16

Herniarum fpecies vari<x,3 &ea,rumcuratio. 74.

75

Herniacurfitexitialis, j6

Her-

I N D E X.

Hernia varicofa , vtftt tollenda 3 vt ftatuoft^ ,

75 .

Herpetis caufa. 2 2 . $ 5 . ? 8

Hippocrates cur medicis calculi exetlionem intcr--

dicat. 79

Hippocratis fcamnum. 80

Hippocratis decretum de facie in acutis exami-

nanda3ut fit recle intelligendu m. 14-17
Hippocratis fingularis ex facie prognojiicandi

fagacitas. • 1 6

Hippocraticafaciesqua. 14

Hircanus ludaorum Bgx '. 18

Hirqui. 4

Homin es facie difiinguuntur. 7

Hominumjenfafacic produntur. 1 6

Hominum excellentia in quofundetur . 3 3

Homo vt difcrepet a brutis. 2.3$

ab Homine difttrtparum refpetlu natura. 5 9
Homo totus in vultu3ac facie conftslit. 9

Homo caloris benignitate,ac ubertate longe arbo-

resfuperat. 57

Hominis conditio facie dijcemitur. 12

Humana ddigentia nil non rimatur3nil ei inaccef-

fum. _ 43

Humana cupiditatis vis3acfttus. 1 3

Humeri fitus. 48

Humeri cutis TS{arium3& ^iurium natura eslft-

millima. 48

Humerus locus e(l aptijfimus , & tutijfimus cur-

tis reparandis. 47

Humeruscur. 47.4849

Humerusnon auribus3fed labijs, & naribus tan-

tum. 49

Humerus vt naribus curtis fit adaptandus , &

quamfiguram tumferuet3 & vtrum hicfitus

fit dolorofus. 48

H umiditas partium unionem moratur. 5 5

Humoraqueus oculi quidprojit3 vitreus3cryftal-

linus. 6

Humores prauivt gmerentur3 & coaceruentur .

22
Hydroceles curatio. 74

Hydropicorum perforatio quando3& quomodo

tcntanda3 & vbi3 ac vnde periculum vita in-

ferat. 71

Hydropiscuratiovaria. 74

Hyems cur coalitum partium retardet. 5 8

Hypopathifmi Etymologia, & vtendi modus.

Hypofpathifmi periculum. 66

IEcur cur tam exiguas arterias habeat. 92
Imperfetlapriorafunt perfetlis. 1 3

lmperiti eft artificis fcopum fuum non poJJLj
ajjequi. 49

Indicationis curatiua vndefmt defumendd. 2

Indicatiua med.cinj pars eft3&eius dijferentle ,

4.1

Inedia cura. 1

Infantes labijs lacfugunt. 3 1

Infihulatiomsmodus. 52

Inflammationum caufte. 22

Inflammationum caufie vehementium. 7 1

Infiammatio quando in vulneribus ingruat . 5 5
Inflammatio cur violentas Chirurgi operationes
fequatur,& quando. 83

Influxus incorporeus nullus efl in noslro corpore.

Infundibuli cerebri vfus. 2 3

Inguinum tumorex elapfisinteftinis3 vtftt remo

uendus. y6

Inoculatio quid ftt ^igricolis 3 qua eius naturaj» .

44
Inoculatio vt fiat. 44-45

Inferend<g partes in homine3&arbare3 vtconue-

niant3 0 infitionis rationes. 46

Infttionis quatuor funt modi3 & qui. 43 .44

45
Infttionis modi prifcis tantum tres . 44

Infitio curtorum rejetlrici anfam prabuit. 43.

Infttio percerebratione vt perficiatur . 44

Infttio qualis a veteribus permifja fuerit. 44
Infttio diuerforumfurculorum eft commodijfima.

44-45
Infttio diuerfomm furculorum cur commodijji-

ma. 45

Infttio cur Verefcelicius fuccedat. 4 5

Infttio vt pcr traducem peragatur. 4 5

Infttio vt}& cura curtorum refetlione dijcrepet.

45-57

Infttio non omni eft apta tempore. 5 7

Infttionis diucrfm modus Catonis. 44

Infttionis primws 3 & quartus modus vtdijje-

rant. 45

Infttionis quinammodicurtorum refeclioni fun-

datores extiterint. 45-57

Infttionis efficiens eft calor. 4 J

Intelletlws eftfermonis affinitas. 3 3

Intercilia cur non femper ftnt confpicua. 3

Interitus caufa. 1 3

Inteftinorum ad inguina prolapJus3vt reflituatur.

Inuenire adhuc qu otidie noua pojfe. 43

Ioannisfchrenchrij de curtorum regeneratione Qpi

nio. 65

lovhof. 4

Ifca quidftnt3 & earum vfus. 7 1

lugulares externg. 1 6

luftiniani Imperatoris posna. 1 8

Iuuenum deceptio in C hirurgia. 8 2

Labeo-

I N D E X.

Ljlbeonis qui. 34

Labemis qui. 34

Labia alba,frigida habcre letbale. 1 6

Labiafuntfermonis minislray& quantumpro-
pter boc in homine a brutis difcrepent. 3 3
Labia cu r dicantur verbi diuini nuncia. 3 3

Labia tutantur dentes. 33-34

Labiafaliuaejfluuium reprimunt. 3 4

Labia tetros odores propulfant. 3 4

Labia mafiicationi inferuiunt. 3 4

Labia animiy ac natu rafunt indices* 3 4

Labia multos babent mufculos. 3 5

Labia cur fmt gemina. 35

Labijs infantes fugunt. 3 4

Labijspotatioadiuuatur* 34

Labijs expecloratur. 34

Labioruminfignis decor. 3^-3 5

Labiomm qu<efubflantia> & ccmpofitio. 3 J
Labiomm uitiayvt appellentur. 3 4

Labiorum atlio x & cekritas quibus adiuuetur.

Labwrumfrenumvbifitum. 35

Labiorum motus cur difficulter dignofcantur*

35

Labiorum qu£ fit tcmpenes. 3 6

Labiorum m^gnitudoyfigura variaycutis esl mu-

fculofa. 36-37

Labiorum materia commodeex humero defumi-

tur. 49 $7

Labiorumcurtorum refeclio inoculationi refpon-

det. 45

Labio-rum refeflio cur potijfimum ex humero

fiat. 47

Labiavbifita. 4.3 3 .36

Labia quid quantumque profint . 4. 2 1 .3 3 .3 4.

35

Labia cur rubeant. 4.3 6

Labia ore feparantur. 4

Labiorum varia nomenclatura, & diuifio. 4
Labiorum priuatio quamfit turpis. 42

Labia curta facilius quam nares refiituuntur .
Labia cicatricofayaut leporina vt reparentur . 8 7
Labiorum defeclusquo maior , aut minor , ebe-
tiamfacilior erit cu ratu. 8 7

Lac afminum faciem dealbat. 1 2

Lacunalabrifuperioris. 4

Lacbryma cur non continubfluant. 29

Lanugo qua. 4

Lapides confiderare efi Vhilofophi. 40

Laxafacile digeruntur. 5 1

Leo cur dentes, ac vngues validos habeaU 5
Leontu Imperatoris fupplicium. 1 8

Letarghus vt precaueatur . 2 2

AwK&)ua.s diuerfie fignificationes, 4

Lex ne reisfacies inuratur, 1 z

Ligaturarum . 3

Ligaturammfpecies variafuntapud medicosfpe

cies. 5 z

Lingua cur humidafit & fpongiofa. 20

Linguafapit. 2°-34

Lingua quid fermoniy& vociformanda conferat*

21.22.33. 34.
Lipotkymig leuis fgpe caufa efl. 84

Literdfermonisfunt materia. 3 3

Litera vt probe exprimantur , quibus organis .

33

Ai(6w feu koQ.os auris. $

Ag$m locus efl fatlus fuperbU hominibus. 5
Locorum in homine differentia . 9,

Locus in homine qui fit principalior . 9

Locutionis fcaturigo d mente. 3 j

L.^Apronu filius > utpinguedine nimia liberatus
fuerit . 69

Lumhricus cutaneus vtgemretw > &fanetur .

Luxata tribus modis reflituuntur y Taleflrico, &
quifit:Methodicoyqui quibusque adhibendus,
& quomodo, Organico, quibus hic quoque in-
ftrumentis indigea t. 80

Luxatorum refiitutio maximis efl obnoxia cru-
ciatibus, 80

M

M.AU qn<e. 4

UWaUfunt pudorisfedesy& infolo ex-

tant homine. 4

MaUcurrubeantin pudore. |L|

tJMaU quibus mufculis moueantur. 3 j

Malonodomaluscuneusopusefl . 80

Malum non expellitur bonoyfed malo. 80

Mammawmin viris tumefaclio, vt antiquitus cu\

rabatur 3 & quam immanis hec erat operatio .

69
Mammillares proceffus cerebrumpurgantyex Ga

leno. 2$

Mammillares procejfus expurgare cerebrumnc-

gat VefaUus. ,-„ 24.25-

Mammillaris proceffus cerebrum purgare affir-

mat lAutbor cx Galeno, & quomodo. 2 6
Mammillarium proceffuum fitus. 1 %

Mammillariumprocefluum vfusfingularis. 25
Mammillariumprocejfuumortus, &figura. 25.

26
Mangonum finis. 1 r

Manus difperfg ut corporis longitudinem indi-

cent. 8

Manus difperfe cur\ inepta fint curtorum repa-

rationi. 49

Maflicatiovtritefiat. 34

CMateria in omnibus artibus primo eft exami-

nanda. 46

Matricis finis. i£

Maxillam inferiorem cur bruta fibi tangi re-

nuant.

I N D E X.

.yrnant. 4

Mcdkamenta ocularia qui ore expu.antur j 29
Medkam,enta omnia vel demunt, vcl addunt. 1
Medka operationes, vt riteperficiantur, triairu,

p/rmisobjeruandacfie. 82

Medicina efi adie'clio[} 0 ablatio. 1

Medicinaprincipia. 1

Medicina vt omnibus alijs fcientijs anteeat. ibid.
Medkina partes cur ita fint dubi£. 3 9

. Medicina finis efifanitas. ibid.

Medicinac cur tam vari£ fmt partes & qu£ . 40
Medkina partium conuenientia,& differentia-j .

Medkina retlein falubrem & curatiuam diuidi-

tur. 4x-42

Mcdkina qu£ curatiua,que praferuatiua. 40

Mcdkina falubris partes funt zvzktikh , aiar

Medkina partes funt V.- 5 .40

Mcdkina partcs funt nouem. 4 1

Medkina partesfunt tres , & eorum fubdiuifio ,
acconnexio,&curficvariet. 41

Mtdkincc diuifiones qumamfint laudabiles. 41.

Medici ojfidum duplex. 1.42

Medkus qui re vera fit. 1

Medkifinis vt difcrepetd Thilofophi. 40

M edici obietla funt, tria, & illius termini. 40
Medico qu£ fmt mceffaria adfinem affequen-
dum. 40

Mtdki iniqui efi pr<eter rem agros excruciare_j .

Medicus bonus,non qui mhu,fed quipftrum errat.

Medici in agendo normaefl temperamentum fi
Medicus laudandus non quimdlis, fed qui noru>

vehementifiimis doloribus £gros torquet. 81
tJMedkus vt omnia citb, tutbac iucunde agat ,

tria vt inprimis cbferuet oportet. 8 2

cMedkorum veterum fingularis induflria. 62
Mcdullafpinalis cerebro famulatur. 6

Mciancholka corporapilis 3&fuliginibus abun-

dant . 5 6

(JMelancholkorumfacies . 1 4

Metancholicumtemperamentum Thlegmatko in
• vnione partium praualet , & in quo refpon-

deat. $6

Mclkeris proprium habetfolliculum. 68

Melhenfis equitis curatio * 87

Membra curtabefcant. 5 o

Mcmbrana efi frigida. 31

Membri effcntia vtfit explicanda» 3 o

Mcns locutionis eftfons. 37

Mentum qiid. 4

Mentuminfolo extat homine,eius delineatio , &

cur manibuspertracletur. 4

Menynx vtraque cur ad nares fitpemia, 2 6

MetalU a PhiiofophQ funt confideranda. 40
Metopofcop'i£ eadem , qu£ Thyjiogu^mix diui-

fio. 8

Metopofcopiam dari Arifiotelis rationcs , ?icn da-

rirationes ^iuthoris. . <j

Mctopofcopu naluralis fcriptores. 8

iJMetofcopi qu i, & qu otuplices. 8

Metopojcopurum princeps efi ^irifiotelcs. 8

Mollia facile jcinduntur,ac rumpuntur. 3 8

Morbildeavt cognofcatur , eius cffcntia in quo

confislat,ein$ notitiam pr^cedere debet lociaf-
. fetii cognitio. 2

(JMorbi vehementia vt gflimanda. 1 4

Morbwsvt exaccrbttur. 54

Morbws non nifi morbo alio tollitur. 80

(JMorbus nonfine molefiijs tollitUn. 8 1

Morbi arcentur duobus. 1

Morbi multi exfacie nofcimtur. 1 3

Morbi concentibus abiguntur. 3 6

Morborum caufa, & neceffiias. 2 6

Morborum & fanitatis caufas Thihfophm ex-

plkat. 40

JMorbi ratione vehement'i£ funt triplkcs. 4 1
Morhos quantafeuitia prifci iraclauerint. 64
Morbi regij indkia infacie. 1 4

Morbi acuti exfacie indicantur fccundum Hipp.o

cratem. 14

Morbi materiales vt generentur. 2 2

tJ^lorborumin numerodu£ funt different'i£. 42
Mores quid vocet Calenu s . 9

Mortem hominibus quidam etiam ex effigie fua

depitla prgdkere potuit. 8

Motiug facuitatis principium . 89

Mucor quid. 4

Mucor quantu mfaciem dedecoret . 2 9

Muliebria genitalia connata, ut diu idenda.. 7 o
Mufculorum temperies nati ua. 3 1 .3 6

Mufculi attaciioni tanturn partis feruiunt. 6
Mufculorum nafi utilitas & connexio. 3 1

Mufculi labiorum quot : & ubi inferantur . 3 5
Mufculus cutaneus in labijs. 47

Mv^a quibustribuatur. 4

Mtt?a,Ki;. j

MvZhi wkaTio-pci Galeni . 3 5;

H

N\4res . 4

Islarium partes . 8j

Ts{arium tunica cxquifiiiffime fentit. 7 2

T^arium cur amputationem minetur D?us Sama-
m. 18

ISlarium Monas,ac Dyfas Tythagorka. 1 9

3s}aresfunt olfatlus organa. 19.20.30

Klarium propugnaculum. 29

Islariumfiruclurapmdentijfima. 19.20.32.89
T^ares uocem &fermonem clariorem reddunt,&
quomodo. 21

TSlari-

I N D E X.

Tslaribw efformandis qua praftent. 21.22 Isjafi feptum , vel dorfum , vel interfepturru.

Jsjares cerebrum expurgant. 22 4.30

"Kjarescur necefiario cerebrum expurgent . 22. ISJafi exfeclumquamfitturpe,noxium. 26

23.29.30 Tsjafi pinnp. 4

Islares non expurgant fccundum Vefaliwru. Kjaft ale3qu$ & cur ficvocentur, 4

26 TSjafiGlobulws. 4.51

^ariummeatuscurfinttortuofi. 26.27 Isjafi apex3columna. 4.8 j

"tyares fubfidiariafunt Talati, 27 Jsjafi temperamentum. 31

ftfarium ojfa cur ad oculos pateant , 29 "HSiafi figura apta. 31

Tsjarescur hngas, ca uas3 in fummitate art~las3in Tsiafi cutis curdurafit3& glabra. 89

decliui uero amplas effe oportuit.t 29.3 1 .3 2 2ytf/i Vhyfiognomia. j 9

SV^re* c«r dd Valatum pateant. 29 2ya// offa3& partcs cur ncn odorentur . 20

l^arium offa cur mollia3& Uuia. 3° yjifi foramina, & difcrepantiain homineab alus

"Narium ^dnatomla , ££ connexh varia .30.31. • animalibws. 4

32 .'• j^afivitiamforma,quafint. 17

Isjarium qutefit magnitudo debita. 3 2 «jtfa/j iatlura quantum deformet bominem . 1 8.

US(ariumextremacur cartiiaginea^ 31 42.85.86

Isjares cur fint mobiles. 31 ™afiaqui]xniautboritas.. 18.19

Tsjarcs cur carnea. 31 Qsza/o priuatis imperium adimitur. 38

2\(dr« quantum pulchritudini confettmt. 17.18- ^y^ r0 fjomines dignofcuntur. 1 8

Isjarium quantafit dignitas. 1 7. 1 8. 19. 29 ^4/^5 awJw^ *$ index3& honeftatisj quisfuerit

Isiares cur retla fub prioribus cerebri ventriculis socrati. 1 9

/z»r />o/k?. 3 2 2s7a/iw e/? primum refpirationis insimmentunu .

^jariumreslauratio cuminoculatione conuenit . 19.20.21.30.32

45: 2<(afusodQresdefert}nonpercipit1& cur .20.
T^ares excute,ttoncarnereficiuntur. 46 21

l^arescur. 47 j^rafus cur ad palatum pateat. 29

2V^« ^vyb/o humero poffunt refici. 4963 30*/«* cwr adfrontemfit coarcHatus. 3 2

^sjariumredintegratio quod operationibus perfi- jjafUs quibus fit pilofus. 31

cw?«r. 83.86 ^Vd/wi' »o«» * c«^ partibus faciei fenfibilitate an-

^Jarium redintegratio quamfit indolens, & con- teeat3& cur maior refciffus euadat. 89

formatio diuturnior efi. 83 'jsiafus cur angusliora naturalibus foramina ha-

2slariummutilatarumdijferentU, &qu£ pul- beat3& ut amplianda fint . 89

chior aliafitj aut turpior , & facilior curatu . ^afum melius eft ab initio excedentis 3 quam de-

85.86 IfixA effe quantitatis . 89

'2^ariumglobuli,qua, & cur facilis fit reparatio. jjafuti funt fagaces. 1 9

85 jyaturaclegantiaeftHudiofaperpetub. 10.12

jSlarium aU mutiU,vt fint turpes3vtj & curfa- ^tura quando non . 34

cilereparentur. 85 ^aturavbidiuitiasjuasmagisoftendat. ir

Isjarespenitus abfciff$ cur fint difficiles curatu , j^tura prius neceffaria conficit. 4.13.89

&vtfinttuend<n. 86 ^tura confufe muhitudinis e(i inhnica. 19.29.

Tjarcs cum labij fuperioris portione refeclg Junt ^ ^

incurabiles. 86 jjaturanihilfacitfruflra. 26

'SjaresfublimiwSjobliquej aut incume dijfetie cur y^ u rafemper quod melius efi perficit. 34

difficulterreflaurentur. 86 "jsiatura fuum femper vnicuique rite accommoda-

l^aresnoufmquibus apriwsrefeBis difcrepcnt, reftudet. 61

curpalleantj cur non itafolidari pofiint3vt ab- j^atura quam longe artemfuperetj & eius mira-

fcijfji erantjquantum temporc mutentur. 88 yifo ejfeftus innaribus refarciendis. 8 8

IS^ares vt nutriantury& fentiant, vtmm in ijs na- j^atura maiore m praslantioris curam gerit. 2 0.

ua vafa regenerentur . 90.9 1 ? 2.89

2fares vt vitafruantur . 9 2 jqatura in partibus condendis triplex finis . 1 ^

Jsjares cur primo nutriantur , vltimo fentiant , ^tura in partibus difponendis , Cf perficiendis

92 prudentia. 1 3.19-3*
Islarescur totexpofiu fint fymptomatis. 92. yjatura prudentia fummain vocis inftrumentis

93 condendis. 2Z
Tslafi fitus. 4 j^aturdinpurgandocorporefoleYtk' 22.26
IslafuscurinmediofitfdQiei. 4.32 >^aturafagacitasinfenfuumorganis. 29
T^afi vfm varij, 4. 1 % . 1 7. 1 9. 29.3 0 ^aturg in curtomm regeneratione prouidetia. 6 1

1 N D E X.

%[atuY£ maiejias nuila exprimi arte poteji,

88
j^atura eji continuus motusy& indeftffus, 93

'jSieoterkorum de curtis rejlituendis decreta. 62

^eotnkorum error ma ximus, 63 . 64. 84

Tsfeoterkorum cum veterihus comparatio. 63

"JSJerui cerebro fubferuiunt, 6

Klerui partibus animalem facultatem deferunt,

89
J^eruiqub ampliores, eo hg perfeclius fentiunt.

89.92

"JS[erui amijfi non regenerantur. 90

J^eruorum tertijparis diduftio. 3 1

jyobiliorafunt pofteriora ignobdioribus, 1 3

T^utritionis modus. 22

7S[iitritioriis quantafit neceffitas. 93

lyympbas. 4
Jjjmpha uulua eluxurians yt fit reprimenda-,

& quam fu penculofuTru, 70

.

0

OObedientU fimulacrum funt aures,
37
OfcteUlinea qu<e dicatur. 66

Obslruciio vt curetur. 1

Occipitis locus. 2

OcelU qui. 3

Ociumviresrecreat. J

Oculipartium omnium corpojis funtpretiofiffi-

mi. 3

Oculi indiees funt animi. 3

Oculicur olim morientibus claufi,acinrogorurr

fus patefacli fuerint , folis hominibus depra-

uantur, * 3

0 cu li vnde denominentur. 3

Oculi cur in eminenti loco conftituti. 7

O culi cur quibufdam in ceruice longa pofiti. 7

Oculi quando yna cum fuis mufculis Udantur,

27
Oculi cerebrumfecundunwefalium defecant.25.

26.27
Cerebrum oculos defecarevt abfurdum improba

tur ab sAuBore . 27

Oculi curperuijftnt ad nares. 29

0\culiper quas vias purgentur. 29

Ocuiorumfitus. 3.7

Oculorum angulifunt duo. 4.29

Oculivtfttifint, 2S>«4

Oculorum propugnaculumfuntfupercilia, 3j
Oculorum vtilitas injignis. <>. 7. 1 3

Oculorumatlio vndeperficiatur. 6

Oculorum in Idlericia difcoloratio, 1 4

Oculorum variegatio inmorbis quid portendat,

16
Oculomm tutela mira. 19-37

Vculorttm deftuxus diuturni ^ArtenotQmia cu-

21
21

4

cmantur-.auores AngiologiiU>. 6$

Qculorum Avo-TpiyJ &&v vt veteres curarivt. 66
Oculus curjitlucidus. 20

Odoratus fedes, " 6

Odoresnonpercipiuntur alslaribus. 20

Odores d JS(aribuf deferuntur tantum. 20. 21.

26
Odoresaerei\funt, 2Q

0 doris cognitio uit$ esl neceffaria, 3 o

Oefophagus omnibus infimi uent ris partibus an-

neclitur, 1 5

OlfaHus inftrumentum J unt nares. 1 9. 29. 3 o
Qlfatfius injirumentum funt proceffus mamilla-

res. 25.26

Olfafiusorganumhabituofumeji. 20

Olfaclus injirumentum funt proceffus mammilla

res. 25.26

Olfaftusviju,&audituefiinferior. 20

Olfaclus fit tantum fpiritu naribus haujio.

21.30
Olfacluseslgufiusuicarius. 30

Oliuce vt commode inferantux . 44

Oppofita natura fimul funt , & mutubfiarem^

queunt ,neque vnum alterius effentU quic-

quam confert. 42

Oratiovtfiat.
Orationis locus eslvox,
Os quid dicatur.
Os non eft necejjarium refpirationis inslrumen-

tum. 20

Ore mafiicamus , & loquimur,ceu vafegeneratj .

6.33
Ore nonfmemulta noxa animal refpirat. 20,

34
Oris calumquidfit. 21

Qsfrontis cur cribrofum adfuliginum 'exhalatio-

nem. 25

Os petrofum. 3 8

Offafuntfrigidcu>. 3 1

Offa deperdita vt reftituantur. 46. 47

Oj]anariumquot,qu£,quidveprofmt. 30

Offa temporum fuliginibus expvrandis defer-

uiunt. 2 5

Offa qua cerebrum purgant,cm fpongiofcu. 2 6.

27 J

Ojfiumfpongioforum proceffus quales fint. . 30

Os Cribriforme cur Galenus potius fpongiofum

vocet. 28

Ojfis fitus,vfus,etymologia. 23.25.28

Ojfis fitus,vfus,etymclogia dari negatur aVefa-

lio,affirmatur d Galeno. 25. 28

Ojfis cuneiformis varia defcriptio d Galen 0. 2%
ojfis cuneiformis yt notetur d Fejalio propterea,

26
Os cuneiforme cur inaqualejit. 2 8

Ojjis mneiformisconncxuSiVfus variuSyEtymo-

logia. 28. 27

b Tala*

V

I N D E X.

v • • Tartium bifloria in quibus confiflat. 30

V Tartiumnumemsutdeficiat. a2

Tartium amijjarum deperditio fimilibus efl re-

■compenfanda. 46.47

\ T^^latumprincipaleefl cerebri emunftorium, Tartium amputatio ut fit adminiflranda . pagi-

X ($ caufi f<£pe morborum . 26 na j6

Talatum fermonis , ac vocis in brutis ctt orga- Tartium amputatio quamfit, & cur dolorisple-

num. 33 na. .. 8z

Talatum ut cerebrum defecet. 23.26 Tla,§o\oytM Medkine pars,& cius obieclum.pa-

Talpebr&ubi fwt , unde dicantur , qux. dicantur gina 4^

effe Viinio, earumpiliet motus eflcelerrimus, Taulus ^Aegineta c.trtorum refeclticis\ ut mentio

&obtutum reficit. 3 nemfaciat. 62

Talpebrarumpiliadaucliuttoliantur. 66 Teclusperquasuiasajficiatur. 26

Tappusquid. 4 Tedisplante cutisarctifiimebftet. 47

Taradifum ut perdiderimus , & recuperemus . Teluis cerebri quid projit. 26.27

27 Tenisglansdeteciautcooperienda. 6j

Udt,pctx.smo-{tinhydropeutfiati& curitanoxia Terfetliora imperfettis pojleriora funt. 15

fit. 71 Tenfcypbifi adminiflratio & utditas . pagina

Taralyfisutpracaucatur. \ 22 65.66

Tars una curplures babeat utilitates. 1 5? . 2 9. (3 Terifcypbifi molefiic infignes. 66.82

3 3 Tharmacia curatorig injirumentum e(i,non pars.

Tars una ut dicatur abundare. 42 42

Tarrnulla, ut cutis, citra fummum incommodu Tbilofophi esl fanitatisac morbi caufas explica-

aaetcrisauellipotesl. 47 re. 40

Tartisnaturaaclionemfuimanifeflat. 2 ThilofophifinedifcrepantaMedkis. 40

Tars,quaereueradicaturprinceps . 5 $'ihrrpovlabri fuperioris. . 4

Tartes noHri corporis omnes Dei fapientiamprae Thlegmaticis difficulter vulnera uniuntur . pa-

dicant. 2 gina $j

Tartes an\m& inferuiunt. j Thiegmaticifemperhabent corpus fcatens uitio-

Tartesomnestotius uifceribus cobarent. pagi- fis humoribus,& cur. $>p

na 15 Ththifeos caufa. . 26

Tartes cur rubeant . 3 6 Thymus vuiue ut fecandus fit. 70

Tartes abfcifiaexfenonrepuilulant. 47 Tbyfiognomie fundamentum efl in facie. pagi-

Tartesprincipesut,C?curali]sexcellant.pagi- na -. 7

na $2 Thyfiognomie affertio faciei dignitatem extol-

Tartesprincipesfunttrcs,& qua. 6.15 lit. 8

Tartes principes ut operentur, omnibus alijspar- Thyfiognomiam naturalcm certam cffe, v4riHo-

ticulisfacieitamenin primis palam opitulan- telis rationes. 8

tur. 6.1$ Thyfiognomiam incertam effe rationes ^dutho-

Tartesprincipescurtotvifsexpurgentur.pagi- ris. . 9

na 26 Qio-ioxoyiM Medicine pars,& eius obieftum.pa*

Tartes minus principales quos vfus praHent. pa gina 4 1

gina 6 Tilisnigris,&denfisabimdantmelancholici.pa^

1 Tartes genitales cur faB<e,& tantum dijfite fint gina 5 6

a facie . 12 Tinguedo exuperans,ut in l.^ipronij filio adem

Tartes fentientescurnonuiolenterfinttracland<e ptafuerit. 69

aQbirurgis. 71 TinneT^afi. 4

Tartes feminales femel perdita "non regeneran- Tifcis facie caret. 2

tur. - .po Tituhautexcerebroexcematur. 23

Tartium natura confirmatio &c.indicationes cu- Tituita ut ex cerebro excernentur, fecundum Ga

ratiuas conflituunt. 2 lenum,et ^Autborem. 23

Tartium ab utilitate dignitas ac difcrimen aHi- Tituita ut ex cerebro excernatur fecundum Vefa

matur. 5.6 lium. 24.25.26.27.28

Tartibus utilitates dignitate priores , & fi ortus Tituita cotlione ita attenuatur, ut quocunquepof

pofleriores fint . 6 fit deduci. 26

Tartium omnium totius tyesfuntfcopi, certaque Tituita fua natura deorfum fertur. 26

fedes & cur. \ 3 Tituitf redundantis in capite noxf • - ' 24

Tituita

I N D E

Tituita quam miraculosh ex cerebro excematur. Tulchritudinem nafus in primis efficit.ij>

16 18 " *

Tituitofum corpus 3 quid differat a Cacochymo . Tnlmonum excretio plemnque per osfit. 15

56 Pd'x,&>37<r quidfit vndefiat} ac vUuretur3& cura

Tlanta a Thilofopbo funt confideranda , tionis periculiu. 70
40

K

Tlantg diuerfie idem ingenium iunclaajcifcunt.

Tlanta virtute non autem generefunt diuerfie.

$9 T} ^imex aquofus vt fit curandus 3tophacius>

Tlintheum Hilei. 80 JlV. carnofus3inteflinalis. 75

Tneumonia ex malarum Rubore innuitur . Hamicumhorum omnium curfecundumveteres

14 curafitexitialis. j6

Toeti. 3 Ramicum qua fintfpecies3 eorum curatio esl fie-

Tolypumcurandi modusy&malignusvtfane- uiffima. -74

tur3quomodo 3 quanto cum dolore3 0 periculo. Bgmicum curatio curfit feuiffima. 8 2

72.73 Haritas cumtenuitate resfubito contabefcere fa~

Toppeaberonisconiugismangones. 12 cit. 51

Totatio labijs promouetur. 34 T{atio vbi confiHat. 9

Trafematiua Medicina qu# 3 qualis 3vt differat Fgtionis quanta cum cupiditate fit diffenfio.

conferuatiua. 40 13

Trimisperditisperdunturpofieriora3noncontra. Bgtionis ope omnia homo3 etiam ardua exfica-

2 1 tur. 43

Trobarbium vbi. 4 jtgBum etiam efi 3 quod reftb proximurru>

Tpo^UKct . 4 51

TrognoHica vt ex facie fint coUigenda^. p^ifimuh&obliquiefiindex. 2

14 Bgmediadifficiliavtinufumvenerint. 6$

Trognofiica veriora exfack in agrotis colligun- ^emedia etfi aliquando lethalia , non tamen ideb

tur. 14 plane funt abolenda. 81

Trolabia. 4 Hefpiratiofitperos • abufiuh 20

TlpopvhaKTiw qu<e. 40 Rgfpiratio ett incommodijfima3 & quando necef-

HpotsaryMw. 4 fizria. IO-34

TT pdo-a&ov cur dicatur fctcies. Z Rgfpiratio «p# damna farlat. 20.34

HpoToixiov. ,4 I{efpirationis primum inftrumentum eft nafus.

Tl7ipvyiovquidfit3caufa3excifioueterum3doloris3 19.20.3 1

ac periculiplenaefl. 66.6 j l\efpirationis cauteU mirabiles. 19

Tudendorum aclio 3 fitus 3 ac huius caufa->. Bjpyadij affeclus occafio. 70

13 Rjfus ex quo deprehendantur indicia , 4

Tuerorum temperamentum. 57 RobertiSintifidorienfisbiftoria. 18

Tulchritudo hominis exfaciefolaagnofcitur.j. Rotundum ab imurijs efl remotum. 38

10 Vaftuvz^ 4

Tulchritudo cur. 1 1 . 1 2 Rubedinis in partibus caufa. 3 6

TulchrkudoeHduplex. 10 Tvcuvndeprocreetur. 6j
Tulchritudo efi triplex3Socraticas& Hippocrati-

ca. ii S
Tulchritudo fucata qualis. 1 1

Tulchritudo cur tantumab hominibus expeta- $^_Acerdotibus Hebmis curauricula dextra

tur. 11 j^ fanguine arietis tacla fuerit. 37

Tulchritudo regno digna e(i3diuina. 1 1 Saliua affluuium quam fit turpe , & quibus ca-

Tulchritudo in facie dijficillime acquiritur . ueatur. 34

1 1 Salubris pars efl medicina 3 &qua eiusfubdiui-
Tulchritudo exquibus conftetur. 14. 17 fio3quod munus. 14
Tulchritudo non efl bonum corporis perfes. Sanguis eflruboris in partibus fedes. 36

40 Sanguisin magnis vulneribus vt commode fre-

Tulckritudinis pr£ftantia->. 10 netur. 53

Tulchritudinis origo. 1 0. 40 Sanguis Vere potifiimum gignitur. 5 8

Tulchritudinis cur diue rfa iudicia. 1 1 Sanguis nullibi in cordt extrafua uafa efl confti-

Tulcbritudimsvalorapudantiquos* 11 tutus3aliasextraeaeffufusputrefcit. 91

b 2 San-

I N D E X.

Sanguis vitalis alit. 9$

Sangnis tenuijjimus efl, &facite, quaque fubit .

93

Sanitasquid fit. 14

Sanitas quotuple x. 41

Sanitas caufa efl b on£ aftionis,form<8. 40

Sanitas efl Medici finispracipuus. 40

Sanitatis diuerfa confideratio. 4 1

Sanitatiscaufe. 54

Sanitatis rationes reddere debet Tbilofopbus .

40
Sanitatem vt reEls tueamur reparemus . 4 2
Sapor inhumido fundatur. . 20

Sarcocelevtauferatur. y$

Scamnum Hippocratis. 80

Scarabeis cur oculi in ceruicefmt fiti. 7

Scientiarum Organum fmt aures. 3 6

Scientifs capefcendis curaptiorfit auditus , quam

vifus. 36

$colQpomachgri]t>fus. 6%

Scolopomacbaru periculum. 66

Soroti laxitas vt nominetur , creetur , curetur ,

8.30
Sella cerebri,qu$ quidve preflet. 23

Seneclutis noxa funt infinita. 56.57

Senfuum omnium fedes efiein facie.2.9.11.13.

16 <
Senfuum omnium munus. 1 1

Senfuum omnium organa curfmt tam agenitali-

busdifiita. 13

Scnfus omnes cur obuelentur a T^atura. 29
Senfuum organa cur omniafintgemina. 3 8

Senfus OYganum fenfiti fuo fft ftmillimuin-* .
20

Senfus organum , vt partibus impertiatwt l
92

Senfus organum quando non neruis adfuipartici
pationem indiget,confiftit in exquifita Quali-
tatumomniumtemperie.* 92.93

Senfus organum , cur difficulter reparetur.

91

Senticntes partes neutiqua dolorofejunt trattan-

d$ a Chirurgis. 7 r

Sentientis facultatis in partibus origo. 89.

90
Senumfacies. 14

Sermo mentis eH interpres. 3 3

Sermo quibus inilrumentis exprimatur. 3 3
Sermoutfiat. 21

Sermo ut corrumpatur. 2 2

Sermo clarefcitmagis ob nares, & quomodo. 21

22
Sermonis materia efl uox. 2 1

Sermonis literd. 22

Sermonis & intelleclus cognatio. 3 3

Scaturigo efl mens. 3 3

Sexus qub dignofcantur. 4.7.12

2,nKttoTiH» ^Medicina pars , & eius mu~

nus . 41

Siccitas cum calore partium unionem iuuat .

Signa qu<e fint manifefliora. 9

Signa exfacie inmorbis defumpta funtcertijji-

ma. 14

Singrgi iuuenis hiftoria. 3 8

Sobolis procreatio, uiuenti cfl naturalijfimcu, .

80
Socrates feria iocisfemper m ifcuit. 1 1

Somni uis. 1

Spermatica partes femel amijfg non reslituun-

tur . 90

Sjjriritus K^inimaVis, vbi fiat, & ex quo .

Spiritus KAnimalis Vitali longe esl tenuior.

Spiritus animalis quiatenuijfimusesl, citb difii-

patur, Vitalis non item. 9 2

Spiritus mtalis femper cum fanguine defertur.

92
Staphyloma Oculi , vt excindatur . 68. &

69
Stapb yloma oculi quamfit periculofum , & eius

incommoda uaria . 69

Steatomapropriumbabetfollicu lunu. 68

Stepbani Gourmeli) de curtis dec retunu. 63
Sternutatio quid ftt, & vbifiat. 2 o

Strum% vt fecundunu Taulum eximantur .

67

Strumdproprium femper habent folliculum alU

funt cancerof^alig benigna,& he vt eximan-
tnr earurn jcdes3<& modus generandi, & diffi
cilis admodum curatio ^g

Struthio [camellus utri nque ut homo cilia ha-
bet.

Strabones.

Subocularia.

Superbia hominum.

B
3

4
5

Supercilia unde dicantur ,&ubi confiflant , cur

apud Toetas failum fignificent. $

Superciliorum pili quid prgfient. 3 7

Surculi diuerft , vt mutuo fibi poffmt inferri .

44
Surditas vt aliquo modo corrigatur. 3 7

Suture quandbfacile rumpantur. 86

Sutura Chirurgica,vt, 0 curfiant curprofunde

etiamper camemfmt.
Sutum agglutinantes uariant pro varietate vul-

nerunu. 52

Sutum
Sutura ficca ufus > & tempus adminiflrandi.

Sutura acubus incuruis molienda, quamfittrucu

lenta. 86

Sutura contentiua ,vt & quandofit ufurpanda.

$3
Sutura interfcifia quafit,& quando adhibea-

tur.

I N D E X.

ir. 52 tumnonpoffmtfecari. y6

Siura pinnata quando , & quomodofiat.52. TeftiummmveretrorefeBkquibus adhibeatur .

53 19

yncopesinoperationibusChirur^icisuisinfignis, Tejtium amputatio in humanitatis plena eft.

&caufs. ^S- ^4 80

Tejiudinibus cur oculi , in ceruice ponan-

« tur. 7

QipctnvivTiM Msdicina pars , & eius diffcreniig.

41

T^Abis in corpore , & membris caufe . Tibiacurminimefit commodaprocurtorumrefe

50 clione. 89

Tabis fubitanea caufa ejl , tenuitas rei . Tonfdleuoci}acfermonifamulantur. 35

' 51 T payof aurium . 5;

TaHus Organum , temperatum effe oportet . Trifpaftum^ptllidis 80

89 Traclorium organum \ymplodori. $0

Taclus a quo reddatur} aut acutiortaut obtufior. Tumori uentris excrapula, vt fit CMeden-

89 dunu. 1

Tdpc-ot. 3 Tunicacorneaoculi cLpa.%i>ouS,i){. 6

STauruscurcornuagerat. 5 TunicaT<lariumortus}fitu$}ufus. 31

Temperamentum totius facie dignofcitur. 1 3 Turca vt Emuchos faciant. 7 9
Temperamentumeft duplex. 54
Temperamenti diuifio fecundum ^yirabes .

54 . .
Temperamentumquodnamcurtorum refartwm

commodum fit}quodverb mmus. 54. 56. *C 'T jlyices qui dicantur locus & refe&io ec-

9$ Y rumex cruribus fccundum ~4eginetam>&

Tcmperamentavtadmedicumattineanty&Thi Celfunu. 73

lofophum. 40 Vajajpermaticacurfmttortuofa. 32

Temperatorumviseadem pene esl in omnibus ho Vafomm triplex ejigenus innoslro corpore.

minibus}& cur. 59 90

Temperamenti svnpdm fumma utilitas norma ejt Venoe hepatifamulantur . 6

a&ionum medico. y-f r-en*corporifinoxU,vtauferend<efint}quanta-

Temperamentum calidum, & humidum poji tv- que idfiat cum molejlia. 73

npcvrov esl prajiantijfimum. 5 5 . J 6. 93 ^«^ deperdite quando regenerantur}unde} quo-

Temperamentumcalidum3&humidum Statim modo. 90

/>am-* redmtegrat. 93 Vennc in minutiffima capillamenta percutem di-

Temperamenti biliofi praftantia , commoditas , fperguntur. 91

^r incommoditas in vniendis partibus. 55. ^W4> habentmutuas cunctadvctTo^uf. pagi-

93 «d. 92

Temperamentumfrigidum3& humidum cur tan yem etiam maiores dijfeclafacile uniuntur, &

topere unioni obslet. 5 5 quomodo. 91

Temperamentumfrigidum & humidum cur tan- yene caua diffemnatio. 1 6

topere objie t partium refettioni. 9 3 Venetarum aflernarum colatio . 2 5

Temperamentnm melancholicum potius esi ud venter imus regio eft omnium in corpore abieclijji

vnionem partium, quam Thtegmaticum}& in ma. 9

quoeiobfit,& conueniat cumhoc. 56 Ventris imi , & medij connexio cum facie.

Temperies funfiionum pwcipuum esl inftrumen 1 5

tum. 92 Ventris eruclatio qubfiat. 1 $

Temperieiformanoslatet. 50 Ventriculi coclio vt euertatur. 26

Temperiei uariatio tactum acuit , aut hebetat. Ventriculorum cerebrifitus eji depreffus. 29

89 Ventriculorum anteriorum pofitio numerus , &

Temporumfitusacnomen. 2 ufus fmgularis. 32

Temporum offa cur fmt cauernofa. 2 5 Ventris mjerioris vulnera vtfuantur. 5 3

Tempus a tempore differt. 54 Ver curtorum rejtitutioni efl accommodatiffi-

Tenuitas in tebus eas citiffme facit tabefcere. mum}& cur. 58"

53 Ver fanguinem generat : & eius temperies.

Teftesquidagant. 13 58

Tesles partesfunt principes, a^cw citrauiu me Vermes quibus enecentur. fa.

h 3 Ver-

I N D E X.

Vermes un de oriantur. 70

Vermis cutaneus vt gencretur, &fanetur, 7 0
Vertex capitis vbifit. 2

Vcrtigo lArteriotomia curatur, 65

Vefalius impugnat falfo Galenum de emifiarijsce
rebri. 23

Vefalius notatur. 2 5 . 2 6. 2 7

Vefalius cur errarit tantopere. 26.28

Vefalij de curtis refarciendis fcriptum . 63

Vefica lefa conuulfiones, ac mortem infert, 78,

Vcternoforumfymptomatamfacie. 14

Veterum in midicinafacienda feueritas. 64
Veterum in reftituenda agrofalutefolertia. 66
Veterum folertia in corporis decore faluando. 6j
Veterum operationes aliquot Chirurgia atrociffi-

m#. 70.71.72

Veterutu operationes Chirurgiae cur nunc defue-

uerint. 7 2

Veterumfcripta vtfint legenda,nectimnibus iflis

facile effe credendum. 8 2

ViBus liberalior vires reficit. 1

Vigilid curatio. 1

Vires abfumpta vt curentur. 1

Viri dignkas in quo confifiat, & prafletfamina.

12
Vlrtutis organum efl ^Auris. 3 6

Vifiera obflrucla vt deobflruantur. j

Vifcera funttria qua corpus omne moderantur.

• 15
Vifio quando obfcuretur.
Vifus neruos habetamplijfimos.
Vifum vt natura mirifice tueatur.
Vifus quantopere omnibus fenfibus antecellat.3 6
Vifui in quo auditus pmflet. ? $

Vifus inftrumenta vbi. $

Vitalisfacultasfempervna cum naturalireftitui

tur:& carum cognatio maxima.
Vitalisfanguis nutrit.
Vita communis vt benefit inslituenda,
Vita, atlionefuflentatur.
Vita amor infignis.
Vita in partibus caufie.

Viuentinaturaliffima eslfobolis procreatio. 80
Vites duobus modis inferuntur. 44

Vlcerumcaufie. *&

Vlcera vellicantia unde producantur. 7 1

Vlcus cauum,& finuofum vtfit deligandum. 5 2

27

ao

93

93

2

64
90

Vlna cur nequeatpro cute traduce eligi. (fua
Vngula Byfi, 4

Vhionemplanefubuertit Cacochymia. 6

Vnionem planh fubuertit feneclus. 5.

Vnionem calor cum ficcitate maturat. 55.55,
Vnionem tardat humiditas, &frigus. 55.5^
Vox cur Grecis dvH dicatur. 5

Vox clarior , (Sfuauior euadit ob nares , & cur,

21.22.
Voxvtfiat. 21

Vox vt uarietur. 21.22

Vox materia eslfermonis. ' 2 1

Vox fedes efl orationis. 2 1

Vocis inslrumehta qua quot,& qualia. 22.2$
Vfus vt ab aclione partis dijjerat. 6

Vulnera colli & faciei,vt fint liganda. 52.5^
Vulnera ampU vt commode confuantnr. 5 2
Vulneraprofunda,lacera,leuid, uentris inferioris,

vt commode confuantur. 5 2.53

Vulnera commode Vere , minus aslate , minime

,Autumno,aut Hyeme confolidantur. 5 8
Vulnemm differentm var'u,vtuarUfintconfuen

d<e, .52

Vulnerum coalitum , qua iuuent , & accelerent,

54.55.5 6.
Vulnns etiam leuiffimum partis temperiem Udit,

Vulnus reclum vtfit fafcuindum. 5 2

Vulnus carnishians, infbidandum potius, quam

fafciandum effe. 5 2

Vultus quid fiu 9

Vultus unde diHus , quidpoffit, & curuariaeius

dejcriptio. p

Vultus animi efl index. 9

Vultui hominis non fidendum esl:quiafallax. 9

Vulua coalitus, vt referandus 1 item IStympha,

Thymus,cauda:& curhrtc operatioita fitpe-

riculofa. 70

gvtrrn "vel ^ve-rpiovaurium .

YTtavn Medicindpars.
TwopfiVQV.
TvatrKt.,

40.41

4

4

JT^DEX

INDEX RERVM,

E T VE RBORVMv

QVAE IN SECVNDO CONTINENTVR

LIBRO, MEMORABILIVM,

A

CT I 0 nulla fine inslru-

mentis perfici potefl. 2

A.Hioquomodo probe perficia

tur. 27

^Atlio quantum diflet d rei con

templatione. 1

lAclio omnis negligentia,& te

meritate uacare debet. 1.27

t^Atiio noflrafcopis dirigitur , quipriusfunt dili-

genter ponderandi. 2

*AHionis dignitas qub aflimetur. 4 1 . $ o

Z^lclio dignior ea eft, qu<e maiori cura obitur.^ 1 .

5°
Jlcus quot , &qu<e , & quomodo infnione curto-

rum fint adaptanda. 44-4 J

K^ddotefcentU uerfimile eft. 23

lAdolefcentia cutis traducis quafit, 3 8 .4 2

^Aegyptiaci vfus, & compofitio eius perfeciior .

22
^Aeftasiuuentuti refpondet. 23

i^yietas uirilis cutis brachic£ quafit . 58.42
^ietas uirilis quam eius implatantioni fitaptiffi-

ma. 45

•Aetates traducis qutffint; & curin has illa diftri

buatur. 38.42

tAgricolafcopi in ferendis diuerfe natura arbori-

bus. 2.3

jLgrico la qua incumbant agenda. 1 3

^Alarumnafi determinatio gemina. 7J

lAlbumina ouorum in vulneribus , vt, & quando

fint amouenda. 1 8

jllui conslipatio quantum obfit biliofis. 6

+Alui deieclio d bile iuuatur. 6

K^Anaxarchi diuinamtyrannideperferenda uirili

tas. 65

*AnimaUa multa cur hominefint viuaciora. 4 1
lAnimi paffiones quantum corpus frangant. 63
K^Animi paffiones ut fedentur. 63 .66

*Animus triflis folitudine magis carpitur. \ 66
*Apex traducis infititius quisfit . 3 4

i^Aranearum tela qualis nam conglutinet. 60
*Arbores multa cur homine fint longauiores. 4 1
^Arbores qua dijferentisfunt natura , vtfibi inui-

ceminferantur. . 2

*Area in curtorum Chi rurgia qu£ dicatur. 3 o
Area vulnusutfitjanandum. 3^.3 5 .6 9.70
lAreavulnus cur exiccantibus validioribus,quam

traducis vulnus fit fanandum. 3 5

\Area cur vlcufculis fiepe erodatur ,et vt hiec curen

tur. 3 6

lAreacurvlceribus nonnumquam excauetur , ac

horum medela. 3 7

{^dreafymptomata dUtapotiuSy quam Vharma

cocorrigendafunt. 3J

lArmapaciifuntminiflra. 3

tArnogloJfi fingularis in partibus confolidandis
■ efficacia. 60

lArsquidfit. 26

t^Ars vt augmentata fuertt. 2 7

+Arteri# dijfetlio quam fit periculofa. 91.92.93
i^Arterus vulneratis quomodo fanguis fit frenan-

dus. 93

^irtifex is howts, qui opus tumperficit,tum con-

feruat. 3

i^Artificis officium. 26

^Artis dignitas in quo confiflat. 4 1

fAurium curtarum infitio quamproxime adna-
■ riumrefartionemaccedat. 86.93.9q.

*Aurium curtarum infitio quantum ab hac,& la-

biorum refeUione dignitate vincatur. 86
lAurium curtarum infitio quot, ©* quibus potifii-

mumperficiatur. 91.92

lAurium curtarum adaptatio quo apparatu , &

quibus inslrumentis opus habeat. 92

lAurium curtarum propago vndepetatur. 91.92
*Aurium curtarumpropago cur maior portione de

ficiente eligenda fit. 92

tAurium curtarum reparatio , vt d katerorum re-

ftauratione difcrepet quamfit facilis-.cur ta fit

cito expedienda:& qu& adiuncla habcatfym-

ptomata. 91.92

,Aurium curtarum refeclio quibns fafcijs op»s ha

beattvbi hdfint admouend£:earumquc partes,

ac fcopi du 6 funt. 9 2

A.urium curtarum tradux curunaopera, quomo-

do,ac quoftudio delineandus,eximendus,curtis

que adaptandus. 91.92.93

lAmium curtamm tradux cur fimulatque excin-

ditur

I N P E X,

diturfanguisfitcohibendus3acquibus . 93 ticf 5$

Idures cuna cur 3 ac quantum exeoriandg fint. Calorisuipartesfentiunt3&viuunt. 2r

93 Calor vt oppr'\matur. 2 1

■jiuribus curtis ajfuta %raduci yt medendumfit: Calor in traduce vt pene emortuus refufcitetur*

qua conueniat dUta3quibus mflamatio cauea- 40

tur:& quandoftuppxfint amouenda. 93 .94 Caloris innati fubslantia3& uigor3& quidajrigo

^Auribus nouis, & traducis areg quamdiu fuppu- reperpetiatur, 71

rantiafmt adhibenda3vt bic in callu excoquen Calor innatus fraclustquopaHo rcdintegretur.yz.

dus3& quibus3vtqueefformaridus. 94 74-75

X^/lures noua vt infedefua naturalifmt continen Caro in vulneribus3vlceribus3 ac curtis infitisfla-

d<£>ac quantum buic reipmftent operoe puluil ccida3mollis3 jpongiofa vndegignatur.^. 65.

li varij. 94 64.

Caroflaccidain vulneribus 3vlceribus genitaqui-

B bus auferatur. 35-64

Caroflaccida vt auferatur quo viclu vtendum eft.

B\*Arba cur in)curtorum infitionefit deton- 36

denda3& quantum eam impediat. 44 Caro in naribus nouiter formatis exuberans cur,

Btiis unde augeatur, 5 quomodo3quando3vbit& qua diligentiafemper

Bilisvtdemulcendafit3acpmparanda. 6 fit auferenda. 77

Bilis alui deieclioni commodat. 6 Corpus quare doleat in infitione curtorum3eiufque

Biliofis officit uenus3& alui canftipatio, 6 diuerfa a cettris partibus conftruclio. 6j

Biliofum temperamentum quidfit. 5 Cajfia biiiofi s competit. 6

Biliofum temperamentum vt corrigendum. 6 Caffianocet plurimum frigidis>& bumidis3flatus

Bracbium quot uafis fcateat. 1 1 exatat. 6

Brachium quamdiu pro injitiane traducis capiti Centauriumminusfeliciteretiammagnavulnera

ajfixumdetineatur. 44 conneclit. 60

Bracbiumquotmotibusagitetur. 47 Cerata pntftantiffima , qu<e deperditum inparti-

Brachium cur ob pofttum ininfitione curtorum bus calorem refufcitant. 74-75

multoties doleat3 ££ quam isfit uiriliter feren^ Ceratum ex ceruffa cicatrices dicoras infert. 8 8

dus. 6 $.66 Cerati cx ceruffa uis fingularis3ac vfurpandg tem

BracbiumvbiprMipuedoleat3& curhomopla- pus, 60

tgynonitemhumerusdoleat. 66. 6j CerebrHmpernnrcscxpHrgatur. 54-6l

Brabium quando3& quibus mitigetur. 65. 66 Chirurgi^ acliones non certis horisjed pro natura

Brachij pofitus in curtoru m imfitione qualis com- rei determinantur. 2 9. 40. 77

modusftt. 46.51.66 ChirurgU operatio quapotiffimum impediatur.

Brachij pofitus in curtoruminfitiane doloris exs- 29

pers. 46 Cbirurgicis operationibus cur matutinum tempus

Brachijpofitus cur3quo ordine, ac quotfafcijs liga fit aptiffimum. 5 0. 5 1

dus3vtimmotusperJiet. 46. 47. 48.51.58 Chirurgo curdgri anteomnia corporis temperies

Brachijpofitus quantum confolidationi infitorum atas3tempusanni&cxonfiderandaJint. 4

conferat. 46 Chirurgo operanti aptior esl diei quam candeU ln

men. 40

C Chirurgo in vulneribus uniendis qu<e meta propo-

fita effe debeat. 89

C^icochymiaGangremecaufaeft. 22 Chirurgum plurimum iuuat kabere inftrumenta

Cacochymiainueteratararbcuratur. 8 expedita. 30

Cacochymum corpus quam fit detrimentofum Chirurguscurfempervenuftatiinprimispartium

8 inuigilare debeat. 90

Cacochymum corpus vt fit corrigendum. 5 Cicatricesf<xdasquaprocreent3&tollant. 85

defaries cor3quomodo 3 quando dum infitiocutis Cicatricespulchras , vtchimrgus poffn inducere.

molienda3abradenda fit. 43-44 89

Calida benigna Gangnenam cauent. 2 6 Cicatrix cur partibus vnitis ita nonnumquam a-

Callus quid fit3& vt inducatur parti. 38 gre inducatur. 62.64. 69-78

Callusudarejpuit . 40 Cicatrix quando & quibus venuftain curtis in-

Callusiuftaduriorvtemoliatur. 40 ducatur. 69.74

Callus cur partibus3 aut plantisfemel coadunatis Coalitus partium quouis anni temporeperficitur.

difficilior fitt ruptu , reliquo corporis confor- 41

Coali-

I N D ff X.

Coalitus quomodonatur&fimuh atque artis opus Corpus calid.&ficc.quibus medicamentis fit tra~

fit, 49-5 4-89 tlandum. 6

Coalitus quibusiuuetur s aut tardetur .54. 61, Corpus in quo curta reficienda quale cjfe dcbeat.

62.63,69.90 4.9

Coalitus partium artTweft^quamnaturalis prim Corpus a quibus immutetur, 4.4?

eratcoputa. $9 Corpus vt corrigendum prius. 5,6.7.8.9.2%

Coalitus auibus diebus » & quo in loco citius ple-* Corpus ut collocandumfit. 10.11

rumque compleatur. 61.62.81 Cormptio citacitamgenerationemarguit. 41

CotlioincorpoYequxuisextirpatuitia, 8 Cruditasomniummorborumeslmattr. g

ColumelUinferendimodusnouus. 2 Cucullus quam arcle capitipro injitione traducis

Columna nai um vtfit indaganda. 76 fit adaptandus; &qua ei obfient, 45 .44

Columnanafiqu<£>&"vbifii. 75; Cucullidefcriptio. 47

Columnapronafonouocur largioYiuHofitintra Cuculliutilitasi& applicandi modus '. 48, 51

ducejemperincidcnda. 76 CucurbituU fcarificata uenajetlionisvicemge-

Columndnafimunus , 76 . runt. 24

Columna robusta cur & ampla effe debeat. 7 6 Cultri qui, quales, quotque curtorum infitioni de-

Columna nafi cur,aliquando.contracJa marcefcat, feruiant. 44. 5; r

78 Curatioduplexeslyviclusfcilicet&remedia. 4
Columna ante infitionem qim praparandafint. 7 furatio nulla refte perfici potesl negletlo corpo-
Columna quandofit injerenda: & cur tunc non ef Yh 4

formetur fimul. 7 8 Cwratio omnis inanis efi^nifi vita babeatregimcn

Column£ infitio qua requirai inflrumenta: & Jocium. 58

quandoicur3quomodoi& quali forpich fit uten Curationem uariat uariatio caufarum. 4

dum. 79 Curanturdifficultereaiqiwdiuturnafuere. 8

Column* bafis quamdifficulter efformeturzet cur Curtorum Cbirurgia cur tamfit bmigna. l

ea pars prius forpice idoneo fufpendenda fit . furtomm cbirurgia cur d veteribus nonfuerit tra

79 dita. 27
Columna cur bafilata indigeat. 76 CurtorumChirurgia arborum infitionem xmula-
Columna locus^ curpriusfit excoriandus. 79 twex quosy quotque indefcopos dcfumat. 2. 3.
Columnacur acubus incumis fit afjuenddnonre- 34-73 \

clis. 79.80 Curtorumfcopiquoordinefibifuccedant.2.3.40

Columna cur non ajfuenda fit futuris necreclis, Curtorum Chirurgia inquo excellat infaionemy

< nec tranfuerfis et quam fgre hx per bajin tran CSpaturam. P3-40-4*-49-54-72

fmittantur. 79 Curtorum Chirurgia vt naturam imitariinpn-

Columtu infitio quot aBusyqume aliaad hoc mis mommbus Jiudeat. 3l>7$

opus necejfaria exigat. 79. 80 Curtorum Chirurgia qua opus habeat folertia. 4.

Columneinjitio quando firmiter adolefcat. 81 10Ai.13.13. 26.27-33, 37. 41.42

Columna bafis fufpenfa auibus cultris\ & cur Curtorum thirurgU qu<e competatuitlusratiot

forpice ahquandd , quomodOi quoufque quan- & qu& aliaru m rerum non naturalium condi-

tum ac cur plus fit fecanda. 80 tio, y

Column* bafisfutura cur prius precindatury qua Curto nm Chirurgia duobus miniftris indiget. 9

ipfacolumna. 80 Curtorum Chirurgia duo miniftri quales cjfede-

Columna vt bafifvulneratefk afiocianda>aJfocia- beantyquidve incumbatus. 9.3 2.64.70.

tavherius curanda: quo mttus regimine ob^ Curtorum Cbimrgia quis locus commodusJitt

ftringendus tunc fit <eger, 80 quodslratumy&quiaer. 10. 11. 17.3 2

Columna affuta quales tumnda fint infigenda, Curtomm Chirurgiaquainftrumenta commoda

80.79 fint. 13

Columna affutte futum quando fintlaxand*.8i Curtorum ChirurgUqui apparatus fit commo-

Compofitumnoneft pr&ter fimplicia. 91 dus. 13. 14

Conjufio errorum mater es~l. m 43 Curtomm Chirurgia quis ligandi modus idoneus

Confuetudo <egre immutatur. 5 fit. 14.16.17

Contrarijs iuxtafe pofitis magisillmefcitueri- Curtorum ChirurgU finis vltimus. 3. 14.1 5.79

tas. 26 Curtomm ChirurgUfinis quomodo remoretur. 3.

Corpora noftra a quibus necefiario immutentur.q. 33 >3 8.84.

Corporafrigida utfint curanda. 7 Curtorum Chirurgia multum d lue Gallica impe-

Corpusquantumenerueturabanimi paffionibus. ditur. 5.9.21.22

64 Curtorum Chirurgia multum hnpeditur d Tietho

Corpus quantumletitiareficiatur, 64 raiutque b&c tollatur. 5.22

Cur-

4

I N D E X.

Curtomm Chimrgia curpbarmacia potius Uda- buantur,earumque dignotio. 38.42«

tur,temperamentoque calido,& 'fic. 5 Cutis traducis cur tot fubeatmutationes. 42

Curtorum Cbirur. finem fuum partim ex fe par Cutis brachica quanta fitdnariumcute,qubad

timnaturacooperateafiequitur^i.qz.qg.jz temperiem differentia. 54

Curtorum Chirurgia , & natura inter fe collatio. Catis bracbiae quantafit a narium cute , qub ad

73.74 quantitatem differentia. 54

Curtorum Chirurgia laus, & dignitas in quofun Cutis infita vnde commeatum recipiat. 68

detur. 41.42.74.73 Cutistraducisvtfitincidenda. 11. 15. 72. 16

Curtorum Chirurgia quantis fit expofita calum- Cutis traducis quam diu,& qua induflriafit deli-

nijs. 4.21.22'. ganda. 3.15

Curtorum infitio longe naturamfuperat.qi. 54. Cutis tradux incifa cur contrahatur femper , &

73 imminuatur. 12.16.32.38.72.76

Curtorum infitio quibus adiuuetur, ac promouea Cutis traducis quanta ideo pericu la immineant.

tur. l3-^6 29-39

Curtorum infitio quam cum alijs Chimrgicis ope Cute traducis refcijfa quidfuperfit Chirurgo age

ribus collata leuem dolorem comitem habeat. dum. 3 . 1 1 . 1 3 . 14. 16.33.34

66.67 Cute incifa traduciscur tantopere motusfit vitan

Curtorum infitio omnes reliquas curtorum opera- dus. 1 1 . 1 5 .5 0.5 8

tiones dignitate,& difficultate fuperat. 9.40. Cute incifa traducis flatim fanguis fiflendus eff.

49.50 11

C urtprum infitionis cum illis collatio. 40.41.49. Cute traducis incifa.vt humorum fluxus cauea-

54 tur. 12.17.18

Curtorum infitio in duo bipartitur tempQras . Cutetraducis incifa vbi repellentia potiffimum

63 fmtponenda. 12.20

Curta inftta quomodo rite uniantur quantumei Cutis traducis fetlio cur hamorrhagU fitobno-

uefiitus commodet infititius,vtque,ac quando ^xia. 12.11.16.23

hic agrofit induendus, cur dolorem aliquoties Cutis traducis feftio cur larga effe debeat. 1 1 . 1 3 .

procrearitl 46. 47. 5 5 .48. 5 1 . 67 15

Curtorum unio natur £ accepta refertur3 at deco- Cutis traducis largior femper , non aqualis curtis,

ra,&congruaarti,&cur. ^9.^0. ^^9.^3* 32*72.

S9 Cutis traducis cur difgreganda fit afubieBis par

Curtorum unio cur totfubditafit moleM^ ac dif tibus. 13. 15.16

ficultatibus. 54. 61 Cutis traducis delineatio ac infitio quanta cura,ra

Curtorum vnio quibus inhibeatur. 67 tione,ac attentione Chirurgi indigeat,& eur. 15.

Curtomm vnio quibus maturetur. 69 26.42. 50.54.55. 5658.72

Curtorum conformatiolonge leuior esl, quameo- Cutis traducis delineatio bafis ejl totius operis.

rum infitio,& cur. 50 15.16

Curtorum conformatio ktecnaturg illa artiseft. Cutis delineande vt quantitas aquafit inuenien-

73 das& quis cam fit delineandi modus.15.

Curtorum labiorum,aurium, narium Chirurgia 16

in quibus eademfit. 86 Cute delineata vtlinteum fit trauciendum. 16

Curtis vt uenufla cicatrix obducatur. 5 o Cutis delineata ut fit fafcianda. 17.21

Cutaneapropagoqugdicatur. \6 Cute \delineata vt linteum fit iterum eximen-

Cutis tradux ante omnia eflfeligendacurtorum dum. 19

refetlori. 3.9 Cutisabfciffaiam itemvtfit fafcianda. 30.33.

Cuti traduci quis neceffarius fit apparatus.y. 39

15 Cutisdelineatavtfit collocanda. 17.26.33.34

Cutis traducis areaquafit , &vt curanda. 29. Cutis delineata qua conucniat vitlus ratio. 18.

30.33.69. 20.26

Cutis traducis , & bracbij varia comparatio, Cutis delineata in optime etiam conflitutis dili-

31 gentem poflulat rationcm. 26

Cutis traducis nomina varia vnde hauriantur. Cutedelineataavinoabflinendumefi,& quam-

34 diu. 20

Cutis traducis partes item, & circunfcriptio. Cutis delineata quibus fymptomatis diuexetur,et

34 quodeorumfitpeffimum. 21.29

Cutis traducis apex quisfit,qu<e radix,quod cor- Cutis delineata vt ab inflamatione fit praferuan-

pus,qua confinia lineariafeu labia. 34 da,&vt humores quiaffluxerunt,fint aufe-

Cutistraducis atates funt quatuor ,& cureitri- rendi. J8

Cur-

I N D E X.

Cutisdelineata curinflammatione 3 quando t et in Cutis- traducis cur prius labia confinia occale-

quibus tentetur, utque ea curetur . 22.23 fc<*m- 3 8

tute dclineata quffuppuratiofit molienda. pagi- Cutistraducis refefla qu# radix. 38.40

m 1826 Cutis traducis reflaquando fit inferenda curtis.

Cutis delineat§ mortificatio , ut et quibus caufetur 3 7

facile. 17.2 1 . 2 2. 2 9.3 9.40 42 Cutis infitio cur in eius minime feneflute fit atten

Cutis delineatg mortificatio ut cognofcatur. pagi- tanda. 43

na 22.34 ^wftV traducis refecia curparcius nutriatur .' pa-

Cutis delineate mortificatio ut curetur. 21.22. gina 38

29.39. 40. 42 Cutis traducis refcifia quando tabe emacietur, (3

Cutisdelineatgmortificatioutpreferuetur. 21. cur. 39.40.41.42

39.40 Cutis traducis refcijfa cur vlcufculis mox eroda-

Cutis delinedta enecata quibus medicamentis ,& tur,&vt b<ec caueantur. 3 9

viHusrationeopushabeat. 22 Cutis traducis refcij]# vlcufcula vt abigantur .

Cute incifa hemorrbagia cur3 (3 quando irruat3et 3 9.40

ut obturetur. 24. 2 5 . 5 6 Cutis traducis infitio non indiget certo annitempo

Cuteincifaanbuicpotius3anueroGangr^ne im- re. 40.41

pendentifit occUrrendum, & utrique citra no- Cutis traducis quo ccslo, qua diei hora , qnavefui

jcam» 25.26 rttate fit tranfplantanda. 41.42.43.50.51

Cute incifa quamdiu precautio utriufque fit ha- Cutistradux cur vitiata eius coftione non fit infe-

benda. 26 rendws. 51

Cutis traducis cur diflinftis3& non uice potius v- Cutistraducis infitio in quo ab arborum infitione

nicaexcindatiAr,et delinetur. 28.29.42 difcrcpet. 41

Cutis traducis quando nam fittxcindenda . pagi- Cutis traducis infitio cuimaxime innitatur. pagi-

na 29-30 na 42

Cutis traducis quomodo fit exdndenda. 3 0.3 2. Cutis traducis infitio folius artis3 non naturte mu-

37.72 nusefl. 50

Cutis tradncisex quo loco fit excindenda. 3 r Cutis infitioni qu<e3quantaque adminiculentur.pa

Cutis traducis cur ex bracbio potiffimum fit defu gina 43-46

menda. 3l Cutismfitio quainHrumentaexigat3quam forpi

Cutis traducis quam fit t fi precipitanter refece- cem3quos cultros3& ad quid biconueniant. pa

tur3periculofum. 29 gina 44

Cutis traducis vbi pro labro inferno reficiendo fit Cutis infitioni cur pluresprafto effe debeant. 5 1 .

excidenda. 31>3Z 53

Cutis incifio duobus potefl modis inflitui. 3 2 Cutis infitio quantopere cafarie 3 barba , myflaci-

Cutis incifio obliqua efl potifiimum neceffaria^ 2 bus intricetur. 43 .44

72 Cutis traducis infitio caput , & brachium firmu,

CutistraduxrefeHacur tamfit fcdulbfemperex ac immobdepofiulat* 43.46.47.48.58

plkanda3collocanda3eligenda pracipue . pagi- Cutis infitio quiete exaBa indiget.^3 .44.46.47.

na )3-39 5%>63>

Cutisrefecla quibus fymptomatibus torqueatur. Cutis infitio quamfafciam3 & cur Cephalicam ex

38 petat. 44.51.56

CutisrefeBa fymptomata quando potiffmum re Cutis traducis infitio-quas acus requirat , vt b<&

. mittuntur. 29 finbdifponend<£3adornanda3traijcienda. 44.

Cutis traducis vulnera funt duplicia , & vt fint 4J.56

curanda. 34.3 5.37 Cutistraducisinfitioniquxacuspotiffimumme-

Cutistraducis vulnera noua3& vetera3 vt fint cu dicofint eligenda. 45

randa. 3 5 Cutis infitio quod linum poflulet. 4 5 . 5 1 . 5 6

Cutis traducis vulnera noua , ££ vetera quando3 Cutis infitio quodfilum poflulet. 4 5

& quamdiufuppuranda3 &qu<e buius d prio^ Cutis infitio quam poflulet fellam. 45.51.56

ri Cutis fuppuratione fit differentia3&quando Cutis infitio qua alia neceffaria poflulet . pagina

cicatricioperafitdanda. 35- 45-51

Cutis traducis refciffk vnde crafiefcat tantunu. Cutis infitionicur excoriatio curtorum fit pr<emit

29.35.37 tenda. 44.51.52

Cutis tradux duplicem habet fuperficiem , & v- Cutis infitioni excoriatio vt3 & quanta curafit in

tra curtis fit applicanda. 31-34 fiituenda. 44 .5 r

Cutis traducis refecla cur3 & quibus callofit obdu Cutisinfitioni curtomm excoridtio quantum pro-

cenda3quoque siudio* 3 7>3 8 fittfemper largior3 quamparcior esifacienda3

cuv

I N D E X.

cur aqualiter quam alte, & cur obliqueyn equa Cutis infita quibus medicamentisfit curanda. 5 8.

quamuerbadangulumreclumyqmbusyqi40tue 5 9.60. 61

cultellis. 5i-52 Cute infita vt bracbiumfii collocandum, ne dolo^

Cutis infitionis difficultas quanta fit , & vnde rem inferaty& quoufquein eofitpofitafirman

fiuat. 51.54.60 dumyquibusfafcijs 46.47.51.58

Cutis infitioni curfutura Uxe adhibeantkr prius. Cute infita vtfajcufint applicandg, ac nominan

45 .46. 5 6 d<£: earumque interfe ratione vfusy varia cem

Cutisinjitionifuturaquandopoflmodumfintcon paratio. 45?-58

slringendx. 45 Cute infita quando fafcU fint Joluendd. 61

Cutis infitiomfuturx vbiyacquoufque fint infigen Cute infita cur loomoplatas potiusy non humerum

da. q6.$6 dolor exacerbet . 66

Cutis traducis infitio cur figro potiusfelU infiden Cute infita homoplatarum dolor quam fitforti-

te,quam in leclo recumbente fit perficienda: terferendus. 65. 66. 74

& vt is fit collocandus. 45.51.56 Cute infita homoplatarum dolor quibus leniatur.

Cuiis infitio quibusplerumque interpelktur. 45,. 66.67

46.50.51 Cuti infita quando cicatrix obducatur. 62. 68.

Cutis inferenda quam fit prius accurate commen- 69

furanda\ & infitioni adamujfim apparand(u>. Cutisinfita cicatrixcur tantumfiepeintraimpri

55 mis nares tardct. 6z.69.j8

Cu tis inferenda confinia vt fint incidendcu. 5 5 . Cute infita quomodo ager fit regendus 3 ££ alen-

60 dus , quando viclu tenuiy & quando pleniori ,

Cutis infcrendg confinia cur minus exacle curtis & curpotius forbili. 63.64

poffint applicari. 54-6o Cutiinfita quanamfymptomatainfidienturyeo-

Cutis traducis quibus futuris fit curtis afiuenday rumque diuifio & caufie. 64

($ vt hic a uulgari fuendi modo differat-.quan Cutis\ infita futura cur hient nonnumquam , &

tumque eum difficultate vincat. 53-54 quamgyaue hocfity ac difficile curatu malum*

Cutis bracbicafuturaquoordinefinty&rituad- 65

miniflranda , & cur non eadem , qua in. nari- Cute infita curfiti languecmt dgrifvtque b#c ex~*

huscurtisiilarumferuetur dis~lantiaybuiufque tinguantur. 6j

<JMathematica demonflratio. 55 .,56 Cute infita cur vigifys exagitentur y quamqutha.

Cutisinfit<efutur£quando,&vbiposleafintcon fint perniciofie. v -. 6j

trahend^qua ferieyfedulitateymoderatione. Cute infitayvt vigilie fint propulfanda. 68

56.57.58 Cuteinfitacurx&ciptandorenesdoloretententur*

Cutis infita futura cur nonnumquam pramatu- 6 8

re laxentur, &quando, qua legeyqueue primb Cutis infita adnatd iamy quando db ar.ed fit femo-

dijjoluenda fint d medicoy & de hoc\.duthoris uenda. 63. 68. 69,

experientia. 61.62 Cutisinfitacur nontamcitoabarea fitdimouen

Cutis infita futuris coarBatis qua fuperfint agen dayJed fecundo primumfeptenario. 68.69

da tum medicoytumagro. 59.45.46 Cutisinfita quomodo dbracbiofitdimquenda, &

Cutis brachicafutura qua nam primb cqnfoliden . quibus opus habeamus inslrumentis , cultris,

tury&curyhuiufquereiy'mcon§lantiay&cuY remedijs. 69.70.74

ac quomodo eximenda fint. 6% Cutis infita dum excinditur y qua ium medicis,

Cutis infita futuris diffolutis quid reslet agen- tumminisJrirfintperagenda. 70.71.74

dum. 62.63 Cutisinfitavtyvbiyquandofitfafcianda.jo.ji.

Cutis traducis cum ctirtis connexio in quo potiffi*- 7 5

mum confiflat . 55 Cutis infita qualibus linteaminibus , acquamditi

Cutis traducis cum curtis yt conneclatur.^9. obtegenday&fouendafit. 7°-7r

62 Cutis penitus ab arearefe&a , que competatui-

Cutis traducis cum curtis naribus connexio quo) clusratio. 73

tempor<Lj>. , 61.62.68.69 Cuterefeftavtbracbiumpriflina morefitlocan-

Cutis traducis cum curtis naribus cur tam diffici- dum. 71'!0

lis. 54 CutistraducisrefeBapallefatydut4lbefcit:refri-

Gutis infita cur foris glutinantibus folisjntus ve geraturfemper>finetammfericuloy& curhoc,

rofuppurantibuscureturyqualiab&c.requiyan ac quando eueniat. .70

tur , & quomodo fint admouenda^.6o..6lj, Cutistraduciscum pallefcit, aut albefcit,num in-

69 v ternecionistuncadfitpericulums' 71

Cute infita quibusaffluxmyac-infiammatio cohi4 Cutis refciffa cur tam facile intermoriatur , &

beatur. 46,5 8 quam illi inimicumfitfngm extemumyactyit

/ maUo

I N D E X.

male. 7r-73-78

Cutis traducis refdffa vtvegetetur ab innato calo

re. 7J-74

Cutis traducis refciffie calor quibus prafidijs recu-

peretur. 74- 75- $2

Cutis traducis refcifia quando , & vnde roburac-

quirail 74- 78- 77

Cutis adoptiuccfcclio nequaquam eam potcns eit
vitaorbare. 71

Cutis adoptiua cur radice tcnusfit cuellenda d bra
chioy&fi quid illius fuperftuit , vtrumyquan <-
doyac quantumfu demendum. 72

Cutis traducis quantitatem aquam inuefligare
quamfttnecejfarium. Ji

Cutis adoptata iam vt fit curanda interimy &
quamdiu extrema ipfms orgfuppurantia ad-

denda. 74-77

Cutis adoptatnefinis vltimus esl eius conformatio>

qua in tcrtio potiffimu m confiftit. 7 4

Cutis adoptat£ conformath quandofit aufpican-

da. 74.75

Cutis adoptatx conformatioquidfit , & eius offi-

cium,ac fcopus. 8 1

Cutis adoptat£ conformationem quando tum JLr

tifexjtum J^atura aggrediatur. 8 1

Cutis adoptau conformationem quando , quibusy

& quot perficiatur. 81.83.84

Cutis infita vtjit effingenda fafciarum ope^>.

75

Cutisinfita vt fecundum quemnamnaturahum

modulum effingenda fit. 7 5 -78

Cutispro naribus infita longhudo dcbita vt inuc-

s~liganda-3. J$

Cutis infit&partes , qu£ primo , qu& vltimby &

quomodofint delineanda. 76

Cutis infitayquomodoy& qua cautela fit execanda

procolumn.e , ($ alarum ejformatione,eiufque

fect ionis diuerfa ratio. 76. 7 7

Cutis infita quomodopro Hothonibus recleconfli-

tuendis fit cdandcu>. 77

Cutis infiu caro ibi continub luxurians quomodo%

& curfit extirpandayeiufque incommuda ma-

xima-3. 77

Cutis traducis nunquam nifi fedulb excaueturin

decentem nafum redigi pot efi. 77

Cutis traducis crebra illainciftone plurimum iu-

uatur,(3 quando ckatricem perfeclam contra-

hat. 7778

Cutis traducis confomatio fecundo Tubulis eget,

& qua praditos hos effe figura. 8 1

Cutis traducis conformationem qua magnitudine.

81.82
Cutis traducis coformationem cury Tubulosplum

beos efie , quando immitterey& cur variare 0-

porteat , cury ac quando argenteiyvel aureiy&

quam diu fint ufurpandi. 82. 83

Cutis traducis conformanda tettorio obduanda

eftt& quali}& quody&quando}quaque longi-

tudine donandumfit3 qu& exequatur , eiufque

fumma vtiluas. 81.82. 83. 84.85

Cutis conformand£ tetlorium vt colliculos alis im

primat. 82

Cutis formandx tetlorium quoufquc fit e xtenden

du,quando panno inueftiendumycurfcpiusper

mutandumy(3 quamdiu innaribus geftandum

fit. 82.83

Cutis trad.dum formatur , teclorium quibusyvty

& curfit ibi conft ringendum ac jirmandurru>.

82.83 84.
Cutis traduc.dum formatur vt,& quotilU funicu

lialligandi , vbiartliusidfit contrabendunu,.

Cutistetlorij fafcia regiaqu<e,fityeius vtilitas fum
may& faftidia vt fmt nonnumquam alleuian-
dcu>. 83.84

Cutistradu.iam efficlayat decoloryvt fit expolien
da egregie , vtfaditasiftay ac quo calorefolis
extcgatur. 85

Cutis effitJj cicatrix f<edayvt genereturyvt emen
datur. 85

Cutem tra d.infertuws qualefe debeat gerere. 5 1

Dl£ta reliquis medicince inftrumentis quan-
tumpneualeat. 3 7 .5 8

Digniora prmre ali)s femper debent. 4 1

Digniora qua difficiliora. 4 1 . 5 o

Difficiliorayqu<e pulchra. 6$

Dolor homoplata in brachio ailigato capitiy vnde
excitetur. 65.66. 6 7

Dolorhomoplauinbrachio alligato capitivt le-
uetur. 66. 6y

EMplaftribarbari virtus , eoque vtendi mo-
dus. 60

Epulotica quando validay & quando non adhibm
da fintyqu<eque fint meliora. 3 5

Epulotica vt agant. 3 5;

Error etiam inopinatus illaudabilis efl. 26

Errorum mater efl confufw. 43

Experientia rationis efl comes, 3 o

F^fciaarcla quantopere Chirurgofit uitan-
da. 17

Fafcia axillaris, qu& jn curtorum infitione com-
modaprtcbeatf&vbiprodeat. 48. 51

Fafcia cubitalis qu£fit,& vnde pordgatur : 48
Fafcia cu bitalis vt fit applicanda. 4 8. 49. 5 1
■FafcUpetloralis , acbrachialis didutlioy& com-
moda. 45?. 5 1

Fafcia regia quafit , quidve commodi curtorum
infitionipr£ftet. 84

( FafcU

N

fajcia YegUfitu^ 5 1 .48

licus,vt olexfit inferendd.}. 2

fines agendorum antequam agas ddigenterfunp

ponderqndi. J

Finis opus,& confiliq dirigit. 2

fluxiones vt inbibeantm. 24

Vorceps columnalis. quis yocetUY,quidprofitxeum

que adbibendi modus. 7 9. 8 o,

VoYtitudo verajn quo confiflat. 66.

Fricliones vt hxmorrbqgiqm fifkant. 24

Triftiones vt tabi medeantur. 40,

Irigus externum quq viotyntiq partes viuentes

enecet. 71

Foraminq narium qug fint elegantiorcu,. 7 $
Foramina narium nouq vtfint exculpeda fedulo.

77, .

forammanarium difficilius re&h 3 quarn Yesvtta

qlia peYfici poffunu 78,

Q

GAngrmq quidfit , vnde generetur,vt co-
gnofcatur,& curetur. 21.22

Qangrang caufa efl inflammatio, yehementior .

22
Gangrena vtrum prafenti potius,anverb bcemoY

rbagigfimul ingmenti fit obuiam eundum. z$.

2$
Globulusnafiquifit. j$

Glutinantiumfacultas qu£. 59. 60

Goffypium vflum quamuis b&morrbagiqm com-

jpefcit . ?z

H

H^emorrbagie cqufie,pericuhrfuando diffi
cilius curetur,quqve atate,qnni tempo-

re,corporis temperiefit frequentior. 23

Hxmorrhagix duplex efl curatio. 24

Hcemorrhagia deligqtionihus fgpe folis fifliturt

itemquiete. 24- S*

Hamorrbagiq vt d T^atura coerceatur. 24. 2 j'
Hamorrhagig quantum ,& qua conducatviclus

ratio. 25

H&monbagiq vtrum potius , an, yeYo ingruens

parti Gangmna fit curanda-j. 25.26

Hepati cuy in, Cacocbymiaprecipuefit confulen-

dunu. 8

Hierq frigidis,& humidis,conducit. 6,

HiYudines quando fintvfurpanda. 23

Hirudines; temperamento frigido , & ficcofunt

pYoficua. 7

tlomimm maximq in Yebus inueniendis cxci-

tas. 28

Hominum opiniones vqna ynde exonantuY.

Hu mani ingcnij inconflantia maximq, 94

Iiydomm in corporibus fuis indurandispertinct
cicu>. 66

Inflammratio vt cqueatur in vlceribus. 1 8

Inftammatio Gqngranam pracedit. 22

Inftqmqtionis cattfefymptomata , pericula,curq-.

po , dicetq , & quqndo potiffimum ingruat.
• 22

Ingenu bumani inconflantia quantafit. 94

Infitio ayborum , re/iitutionem curtorum dirigit.

2. 72
Infitio arboYum quqsfcopos Yefpiciat,bcec quos.z.

72 .
Infitionis qui, & quot fintfcopi. z

Infitionis modus agendi. 1 3

Infitionis nouus modus ColumelU. 2,

Infitioni inquo qnteeat curtorum cbirurgicu.^.

41 ...

Infitio, &curtorumcbirurgiqvtmuicem diffe-

rqnt, 4r-73

Infitusfirmius trunco infigitur,quqm qui buic in-

natus efl d tenerisfurculus. 5 9

Inslrumenta qux fint cnrtorum Yeparatorinecef-

faria. 1 3

Inslrumentafruflaneafunt.,nifi dfine operis din-

gantur. 2

lnfimmentq variq curtoruminfitionineceffaria.

, Intercipientia qua,& qualia. t 1 2

interhus fubitus fubitam prxjupponit generatio-
nenu. 41

Inuenire aliquid quamfit difficile. 2 8

Inuidorum hominum certiffima merces. 90
Ifatisfqtiua quantumin partibus iungendis pof-
fit. 60

luuentuti par efl aflqs. 23

L^Abia traducis qua fint. \\%3 4

habiorum curtomm, infitio quania affinha-

tenqriumreparationiiunftqjit. 86.90
jLabiorum curtorum infitio quantumilla fit infe

rior. 8£

LabioYum curtorum ad infitionem rith obeundam

quacbirHrgomoliendafint. 86

Lqbiomm curtorum cumio uariat pro eorum

var\etate,& quot eorum fint genera. 86
Labia leporina qua dicantm , & eorum dijferen-

tU,ac caufie. 86

Labiorum leporinorumquafit curatio, quamfa-

cilis;,& vt fit inslituenda. 86

Labialeporinavtab ^igyrtis Germanicisredin-

tegrentur. - 86. 87

Lqbia leporina vt verk vniantuY. 86.8j

Labia

1 N D E X.

tahia teporim tnm artt , tum natura curantur. Linteamen cicatri^ans egregium i 3 y

8y Lux diurna aptior esi chimrgo operanti, quam

Labialeporinacuriacquomodoprimofiritexco- candeU, ic

rianda:quoufque. 87

Labia leporina quomodo deinde confuenda fint: M

ubiacmftnt transfigenda : (3 cur futura cito

fmt diffjUendx. 87.88 r^/r*4gnanimitasueraqu<ed!caturi& eius

Labiakporinaiamconfatavt ulterius curanda X_Vx exempla,, 65.66

fmt. 87 Matuunum tempus quamt& cur Chirurgicis ope

Labia leporina quibus glutinantibus intus 0 & ex rationibus fit idoneum. 50.51

trafmt confolidanda. 87 Medicamenta funt duplicia, chimrgia , 0'phar-

Labijs leporinh ut cicatrix [uenufla obducaturt macia. 5

88 Medicamentisutprudenterutendumfit. 24
Labia cicatricofayqua uocentm. 86 Medicim aftiuafuntpartes tres, & quae : non
Labia cicatricofa d quibus caufis dependeant. 8,8. autem omni morbo conueniunt. 5

89 tjfyledicinx partes omnes ita coharent3ut nequeat
Labia cicatricofa in quibus lahijs eueniant . 8 8 ullo paffo feiungi. 5 8
Labia cicatricofa quamftnt turpia,& nox ia,tum Medicina nemini e§i deneganda} & cur d Deo fit

fermonh&dentib-ASytumfthijpfis. 88 creata. 8

Labiorum cicatr.curatio. 86.88 Medici eruditi officium* 26

Labiorum cicatr.curatio quibus iuuetur . 89 Medici munus duplex. 4. 5

Labiorum cicatr. curationis finis ultimus , a c ve- Medico non quod dehet, fed quod licet , agendum

rus. 89.90 efi. 5

Labiorum cicatr.dijferentUplurim<£: & qu<s fa- Medicum qu$fpefuafruftr$ntui. 4

ciks,qu£ uerominus curatu ftnt:& quomodo Medicus ut mcdicamentis uti dtuerfts debeat. 24

adimantur. 89 OHediocritatenihileflaptiusad operandum.17

Zabia cicatr. ut, ubi , quantumve incidenda ftnt% Melancholici offenduntur ualde a coitu. 7

89 Melanchoiicis cur uinum incommodet nigmm^

Labioru m cicatr.callo invfo qua medicamenta ap dulceyprofit autemfomnus. : 7

plicandaftnt. 89 Melancholicomm cura qualis effe debeat. 7

Labioru m cicatr.deligationi , ac compreffioni qua Membrana carnofa unde ftt dicla. 1 %

diu uacandtm fit. 89.90 Membranamm effentia in frigiditatey& ftccitate

Labiauere curta folainfttionereparantur ,et cur3 pofttaefl. 61

eodemque quo navestraduce . 86.88.90.91 MonachicuiufdamhifloriaiCuiaurisfuitrefarta.

LabiauerecurtawmMam,nifinariumpriusin- 93

fttione aliquoties attentata rcfici poffunt. 90 Morbus neglefta corpore non potefi curariffed avt

Lablommuerecurtor.exigms dtfcH:ts i curmini getur potius,iS cur. 4

me compenfandus ftt d (JW: dico. 90 Morhus gallicus quidftt: eius caufa,jignay diffe-

Labiainftgniter mutilata reficienda folum funt: rentU,curatio. 5-8-9

& unde trad. (it demendus , & cur alius pra Morbus Gallicus gangnena author efi. 2 %

infernis,alius fupernis labijs. P°-$i Morbinon femper omnibus tribm curatiud infim

Labiorum curtomm tradux cur calh prius dura mentis indigent pro fui curatione. 5

muniendus ftt, & quomodo pofiea inferendust Mortificatio partium quidftt. 2 1

quibu $• acubus. 90 Morbis uioletis cur magis partes atlionis effetlri

Labioru m curtorum trad. quando d matre fua ftt ces infefientuxy quam qu<e ab his remottsfunt,

feparandus. 90 66

Labiorum cltrtorumtradcur tardius coalefcat, Mulier cur dignitate cedat uiro. 41

utque confirmandus,ac fafciandus ftt . 90 CMultitudo,confuftonis mater eli. j$

Labij fuperni longitudo d qno conflituatur . 5 $ Mufculorum vulnera fortius exftccantibus opus

Ltetitiaquantopereuiresatigeat. 64 habent. 35

Laudabiliafunt qu£ periculofa. 41 Myflaces in quo curtorum tranfplantationi oh-

Leoninus nafus quis ftt. 75 ftnt. 44

Lichenumremediumesl ulmus. 60 Myx&nariumqu&ftnt. *j%
Ligatura dolorific# hx.morrhagtam curant , &

ut ftnt adminislranda. 24 2s(
Ligaturaregia,& lateralis,feu catholica in teHo-

rio noui naft qu<e dicatur , & quem ujum eius ^^ l^ires cur itafrigeant. 54

$onfQrmationi prabeau 8 j . 84 J[ % l^aresprimum refpirationis funt Mflrm

t 2 'wentums

I N D E X.

mentum,& cerebriemlffarium. 54.61 0
l^ayium d fferentia infiniufunt,& quarumnam

forma Jit naturalkr , & ex quibus confietur. (~~\Lea utficofit inferenda. ±

7f V_y Opinionibus uanis hommum que anfapre

Ts\anum longitudo qua fit debita ,&ut hanc in btatuK ' 59

nouis Poffimus affequi. 75 Opus art\ficemx& boc finis fuus commcndat . 5

: l^arium globulus quis fit,quodfeptum,feu colum Oxyfacchari uis eximia infcdandafitL 63

na,quaaU3&earumaquadefinitio. 75

"Nariumqua foraminafintelegantiora. 75 T
Tsjarium refetlio labiorum}acaurium regeneratio

ni <>4uthor extitrt. 86.90 V^Aciarmafamulantur. 5

T^ares curta cur3quomodo, & quibus ante tradu- A 'Pars cutis proprig expers cur debilitetur. 1 2,

cis infuimem fint excoriand£. 44 Tartes nojira quouis anni tempore coalefcunt. 4 r

T^arium utraq; fuperficies quantum inuicem dif- Tartesfentiunt,& viuunt vi caloris. 2 1

fideant, & curinternatardius3quamexterna Tartes uiuentes facile ob extremi frigoris iniu-

confolidetur. 60.61 riam emoriuntur. yi

^ares cur tam difficulter cum traduce coalefcant. Tartes dijfita,ubi bene confolidentur3pertinacius

54 quam unquam antea ccbarent. 59

"^ares noua quopotiffimum tempore cicatricefir Tartium formandarum materia , nec abundare ,

mentur. 62.63 nec deficere debet. 3

TSlares noue cur ubi rite coaluemnt , tenacius reli- Tartium plurimi pluris uenuflatem , quam utili-

quistotiuspartibushareant. 59 tatem faciunt. po

T^ares non natura,fed arte informanda funt.3 .74 Tcricula coniuntla operationem commendant. 4 r

TSfares curta facilius conformantur3quam inferun Tharmacia quidfit. 5

tur. 10 Tharmacauentriculoofficiunt,& quamamultis

Tslatium efformatio qualis fit. 55-74-75 faslidiantur. 57

Tslares noua ut probe efformentur. 75 -76.77.83 . Thliclenamm in area traducis caufa , ac curatio.

84 36

lyarium rotbones ut bene conformentur. 77 Tituita ut praparetur, quibus purgctur, purgan-

T^ares nouas qnantum caro eluxurians infefiet,et da e(i fortioribus fapius iteratis. 6.j

cur tamfitfedulo ea3quomodo3ubi3 quoties adi Tituitofis quando uenafecliq obfit . 7

menda. 77 Tlethora dnplcx eft3&eiuscaufa3dijfercntia3m

Tsjares noua quibus medicamentis fmt traclanda. rat io. j

77 Tlethora benigni etiam bumoris periculofa. 4

Tsjarium cauitas tardius , ac agrius quam ullum Torrigo unde producatur. 43

aliud efformatur. 78 Tofca Crecorum utfit paranda. 1 2

Islarium colliculi ut in alis nouis addantur . 8 2 Tofca optimum efi repellens in uulneribus . 1 2

T^arium infitio,& adaptatio,'cur tantis fit obie- Tracipitati ufus3& praparatio. 2 2

ftadifficultatibus. 54 Trincipium omne graue . 27

J^ares curfape mutiU fabricentur. 7 2 Tueritia trad.quafit3 & eius indicia. 38.42

Tjafus leoninus quisfit. 7 j Tuluinaria ex plumis peiora fitnt ijs , qua ex la~

T^afi noui colorfoedus quo Mangonio ftt corrigen- na,aut gofsypio conficiuntur . 1 o

dus. 8 $ Turgantia qua fint, & qu omodo vacuent , quan-

T^afus nouus quantopere apricatione in Sole afii- tumque noceant non prafente analogo . 5

uo excolatur , & quandofit, ac quomodo info- Turgantia cur in corpore cal. & ficco mitia , &

landus. 85 quaefie debeant. 5.6

J^afinoui cicatrix inaqualis ut corrigendafit,& Turgantia humoribus peccantibus funt analoga.

utprocreetur. 85 pagina 8

^atura non ortui folum , fed & conferuationi xe- Tutndo iunHum necefiario quoque putrefcit. 8

rum Hudet. 2

J<latura in partibus,& confiruendis, & ornandis O^

indufiria fingularis. 85

J^atura in quo d curtorum Chirurgofuperetur. 3 /^Xfantum agendum d quibus dirigatur.22.

T^obilioraprimas femper tenere debent . 41 \^J 23

Tjobilioratardiusfemperalijsperficiutttur. 41 J^

^idix cutis trad.qua dicatur. 34

B&tio recJa fcicntiarum omnium magi-

fira

I N D E X.

firaesl , 3° Suturarum duafuntfpecies. yp

fytionis comes eflexperientia. $o Suturg propartium uarietate uariandafunt. 53.

ftemediafunt duplkia , chirurgia, & pharmacia, 79

pagina 5 Suturequgnampartisfalutiflntaptiores. 54

%enum dolor quomodo ex decubitu,& quando in- Suture qua debeant lege,ac modo afjui. 5 5

ducatur,& leniatur. 60 Suture cur nonnumquam,premantur & relaxen-

fiepellentia qua,quot,($ qualiafinUubiponenda, tur, & quando, quoque ordine , quibus inftru-

utagant. 12.20 mentis,accurflntamedio foluende. 61. 6%

J{epellentia adminiflrandi modus. 1 2 . 1 £ Suturg qu$nam prius , que pofterius coalefcunt ,

j^pelltntianeincalefcant,femper e$~i\attenden- huiufque rei uarietas. 6%

dum. 19 Suturarumfinis. ^6

J{es non naturales necejfario corpora noflra immu Sutura laxa qu$ dicatur,& eius in trad. infertio-

tant. 4 neutilitas. aj

Hes non naturales curam aut iuuant 3 aut tardant. Suture pecuUares in affociando curtis traduce, &

pagina 4 cur3ac quomodo d vulgatis difcriminentur. 55.

Refpirationi dicata funt nares. 54-6* 54

J\habarbarum bilem, pituitamque crudam3 & a- Symptomata in vulneribus quando deferueant.

quofam educit. 6 4*

fytbones narium3qui flnt, & ut in nouis refte ef- T

formentur,caroque ibi curfubinde nouapullu- _

let,&curcontinuoeximendaflt, 7^-77 HP ]*Abiutmedendumflt. 40

J[_ TemperamentumzvnpcLTovquidflt. 5

S Temperamentum caiet humidum qubdflt,quod

Tletborg esi caufa. 5

SUnguis cur in adolcfcentibus tantum exube- Temperament.caL& ficc. qualefit3 utque fitre-

ret. 23 mittendum. , 5.6

Sanguisfrigidus,&fribrofus,ineptus esl ad fiu- Temperament.frig.& hum.quamfit malum, &

xum,utquetumhic3tumeicontrariusdigno- utcurandum,eiusfons. 6

fcatur. 24 Temperament.frig.&ficcquibusemendetur. 7

Sanguinisimpetusutfitfrenandus. 34-50 TheodoriGrecimagnanimitas. 65

Sapientiftimimulta,nonomniafciunt. 28 - Totum non extat citra partes. , ,. 91

ScientiarumorigOy&propagatio. 27 Tub lorum3qetinarium conformationi deferuiut,

Scventiarum indagatio quamfit difficilis. 2 8 defcriptio , numerus, materia duplex, munus,

Scientiarum dignitas unde aftimetur. • «41 tempus immittendi,variatio. 81.82.85
Scientiarum omnium magislra efl ratio . 5 o

Scientismunus. 26 V
SeneHus traducis quando ingruat. 2 8.42

SencBuscur huiusinfitioni tamfit inimica . 45 T ~T+Acuatio coiporis neutiquam fortuita effe

Seneclusvnicuiquemorbusreiesi. 43 \ debet. 4

Sermocinatio continua caput excalfacit . 62 Vaforum bracbij numerus, & diduflio. 1 1

Sermonisexcellentiainfignis. 88 Vene feciiopeculiaree$iremcdiumpkthore,qu£

Siccafanguinemfiliunt. 26 que alia conferat corpori. 5

Sitis quantum profit corpori cacochymo . 7 Veng feclio quando ojfendat pituitofos . 7

Sitis quomodo refpiratione impedita oboriatur,& Vene feclio inflammationem vt reucllendo fanet,

quibus reslinguatur. 6y 22

Somnus humeclat. 7 Venefeclionisquismodusfeuquantitas. 22.25

Somnusmelancholicismultumprodesl. 7 Venafetlioquandoprohibeatur. 24

Stigmata papularum medicamentis ulmi delen- Vena iecorariafeHa unde fanguinem educat. 5

tur. 60 Ventriculus frigidus ut alterandus fit. 7

Stuppacea plagelle quales aptgfint hgmorrhagig Venus cur biliofis fit infenfa. 6

flftendg. 14-5° Venuscurpituitoflsfltinfenfa. 7

Suppurationis terminus undeflt dcfumendus.7, 5 Venus melancholicis multum damnigignit . 7

Suppurantia inflammationem cauent , & qu# a- Ver adolcfcentU aquiparatur. 25

gant alia. 1 8 Veritas magis elucefcit contrarijs iuxtafepofltis.

Suppurantium dijferemU uarig , uerufque utendi 2 6

modus. 18.19 Vertiginisfepe caufa,e(l praua purgatio . 5

Suppurantia cur hyeme ualentiora requirantur. Veslitus infltitius quisfit, & quam infitioni cur-

18 torumncceffarius. 47

Veslhus

I N D E X.

Vefiitus infititij partes varUyofficiayatq; adpra- tis folius opus eft. 49-50.89

fens negocium accommodatio. 4$ Vniopartiumfiicommumonefangrumstanquam

VesTnu infititio quando , ac quomodo ager fit ve- glutine. 5 %

ftiendui,& cur fmminalihus etiam fitinduen- Vnio quibus acceleretur,aut tardetur. 54, 59.

dus. 5J-48 61.62. 63. 67,69.90

Vefiitus infititius cur dolorem inferat corpori , <2? Vlmi infigms in mlneribus, & licbenihus fanan-

ut huic occurratur. 6j disefficacia. 60

ViHus ratio $grisi& fanisyconfert plurimum. 5. Vnio induclapertinacius, quam prius eranty par-

23 tes copulaty& buiuscaufa. jp

Vittus qu£nam ratio curtorum refecHoni ftt ne-« Vnio cur diuerfis diuerse , & quibus plerumque

fe cefjaria. $ maturius fuccedat. 6i.6z

Viftus ratio quj bilkfis competat. 6 Vnioquopotiffimumtemporefuecedat. 62.81

Viclus ratio quapituitofis competat . 7 Vulnera are<e,ac trad.dupliciayutfuntyita traclan

Viclus ratio qua melancholicis commoda. 7 dafunt bifariam , & ut nouum , ut antiquum.

Viftusratio qu<t Cacochymis commoda * 8 3A-3S

VigiUd quibus cum incommodis femper coniun- Vulnera carnis cwt ualidius exficcantibus fint cu-

■fta.fint. 6j randa. 3$

Vinum nigmmy crajfumtdulce, cur melancholicis Vulnera cur diuerfimode conjuantur. 5 j

noceat. * 7
Vinum cum Guaiaco paratum» quantum profit

morbo infeftis Gallico. 9

Vinumthvyotpopoy quale. zo. 2 6

Violentum nullum efi durabile. 4 1

Vires medici operam dirigere debent. 2 2

Vires quantopere ob uigilias concidant # 67

Vitistribusmodisinferidebet. 52

Vlcus ficca gaudet. 35

Vkerum malignorum caufie. 9

Vlceris Dyfepulotici caufie. % 1

Vlmi lachryma qua dicaxwt. 60
Vmopartium, natur&feddecora, &congruaar- Volentinibil difficile.

Vulnera quibus medicamentis citb coadunentm.

60
Vulneraputridayfiaccidayet mauida camefcaten

tiayut fintfananda. 3 6

Vulneraficcafanitatifuntproxim a. 6\. 04
Vulneratapartesutabaffiuxu humorum faluen

tur. 12.17

VulneraUpartes ut ab mjhmmationefaluenur.

18
Vulneratis cur motus fit uitandus. 1 1 . 1 7

Vulnerum fymptomata quando defememt. pa-

gina 42

*S

» B A O S,

l

.

.. v

Lecliori Beneuolo S.

GBguiores k Typographo in toto noflri operis curfu errores admiffi , qui Legentis animum retardare non-
nihil poficnt, hic adfcribere placuit. Leuiores reliquos quiquetumin accentijjns aduerfriorum caud&
appehdendis , tum periodis ( vt vocavt) in commata, feuincifayac vmko, feu mcmbra difpertiendis irre-
pferunt , Lecior pro tua humanitate fwgulari excufare , interpretariamice ,<& polition etiam admota lima
cmendare n<m dedignaberis .

Libri autem primi Menda emendentur hoc pacto ,

Pa». Lin. Erratum.

I 34 nec quod.
x 18 a&ones,

2- 38 Ariftoriles,

3 j j fola qt homo utrin

que palp ebras .

4 2 coeunt . Rufus.

4 19 Mt/^ctc latini mu-

corem H^ppocr,

4 42 homiai .

7 41 ferqcidentes.

6 ij conferuant,

6 %6 artis.

9 4 difcernunt.

10 49 flexuqfus.

II iq collqcat ipfum.

11 24 difciffbq;.pecT:ore,
it 42 dignitatem.

11 47 rcternnt.

II 5-3 plendorem.

11 j«? prxcipium .
li 14 paulo.

12 33 canfica,conipicitur

13 3J aliquo.

16 9 Eraundat.
j6 30 mirum fit .

17 21 iaim.icum primum.

18 49 litteris.

19 46 refta .

28 9 imnuti ffimis,

29 9 fuftucatione-

21 10 inihlles quoniain,

21 21 hic

ai 8 reclia.

23 40 doagma.

24 y" refta.

14 39 modo alioquouis,

24 #J ac

25 tj recta.

24 3J fubftantia pumicis .

26 1 4 cur cum Galeno .
26 47 attonitum, &con-

uaifum.

26 J4 quore&a,

27 J alias.

27 30 prsfta,

28 J3 fic atque fulerum ,

29 37 quidam.

30 13 aereis,

30 48 digenter.

31 26 pone.

31 9 apperhendi.

32 21 recta.
3% 20 alio.

33 21 ficunt.

34 38 excarncs fint fimia?

demonftren t.

Corre&io.
nec,quod.
aftiones.
Ariftotele);.
fola^ut homo,utrinqiie.

coeuntjRufus.
M^a^latini mucorem)

Hippocr.
hominem.
feroci,dentes.
conferueRt.
arcis .

difcernunt?
flexuofas.
collocat,ipfum.
difciffoquepeclorc*
dignitate , :
referunt.
fplendorem.
praecipuum.-
paulo.
confita confpicitur,

Enunciatur.
mirum fi.

inimicum, primum.
literis .

minutiffimis.

fuffocatione .

inftilles: quoniam.

hic.

refta.

dogma.

refta.

modo, alio quouis 6

hac.

re&4,

fubftantia», pumicis.

cur contra Galenum.

attomtus,oc conuulfus.

quo refta.

alias.
pnfto.

fit atque fulerum .
qttardam.
aeris.

diligenter .
pone.

apprehendi-
refta.
alio.
ficut

excarnef^ntjfimiar demon,
ftrant.

Pag. Lin. Erratum,

3 j 41 Iabijs.

35- 41 una.

3f 47 nequaqtiaquam,

3 f in marg. Defal.
3 f ubt ubi hi. .

zf 2f iplbs nimirum,
aj cotnmune.

%6 19 hac„

ap 24 renfus,

34 47 hxcuera.

34 32 afpernenda.

38 1 j pofita;, funt.

40 '7rpo<pv\<iKjiKiv .

41 19 rationem.

41 12 fanitatem corporu.

42 13 inueftigandi,
41 34 ue.

44 21 uigeflimum.

46 2j Ohua».

47 19 operatione.
jq 14 altiiis,

jo 2j eaquse.

JO 4-3 repellitur Kac,

ji 4 prsefcripto fi.

jj \6 defleftet,

jj 31 alias prxfertim,

59 21 ^itiscum

#0 J2 quam.

^i 21 deliueatione.

f>\ 24 dium.

61 34 nofce.

*3 18 fierisf

<>3 39 iuniones.

<3 4$ recindimus,

yj ji propaginem, haud.

{4 18 occuramus.

tfj 19 Etfluxoquot,

66 4 ^e<pef.va.iA«

6% 43 uertitur.

69 21 prapcium.

70 7 boninam.

70 ij uiuculis.

71 37 qM^ p^rtes.

72 24 a^grilopis,

73 20 cruri.
7j 56 eum.

76 44 morte.

77 13 hos.

78 9 eflet.

80 Ji modo.

81 2 adhac.
81 17 conferto.
84 48 relu&are.

88 48 euineant.

89 48 reftituti.
93 1 defeueric.

Correc^io,
labij.
una.

nequaquam.
Vefal.
ubi hi.

ipia nimirum .
communem.
hac.
fenfus .
haecuerba.
afpernanda.
pofitg funt.

hrpo<puAO.K.TtKnV'

ratione.

fanitatem, corporum,

inueftigande.

uel. 9

uigefimum.

Oiitia.

operationem,

altctiius.

ea,qua.

repeiliturjiac
pr^tcriptOjfi

defleftat .

alias,prffertirn.

uitis,cum.

quam.

delineatione»

diu.

nolfe.

fieri.

iuntores.

refcipdimus.

propaginem haud,

occurramus.

Effluxo.quod.

Siya.via.ia..

uerfatur.

pretium.

bouinam.

uinculis,

quo partes.

fgilopis.

crure.

fum.

mortem.

os.

effe.

nodo.

ad huc.

collato.

reluftari.

euincant.

reftituta?.

defxttierit»

Libri

Libri fecundi errores fic corriguntur .

Pag. Lin.

i
z
%

3
4
4

%

6
6
6
6
6
<?
7
9
9
12

Jl
I».
*3

iy

iS

X8

»o

20

21

*3

24

»4
if
26
26
26
27
2J>

25)

31
3*
3*
3*

3*

3S

3*
37

37
37
39
4*
43
43
44
47
47
jo

Erratum.
$6 peritionibus

37 nona.
fimilituae .

38 miniftre-.
2 expiratione.

24 integra' faltem

Corre&io.
peritioribtis.
no.ua.

fimilitudine.
minlftri.
expiatione.
integra faltem.

jo pemm.efcamusplu pertimefcamus plurimum

rimum nifi

1 Dorag.
10 Cicher.
16 Rharbaro.
22 pemiftus.

30 Vapore,
44 Lenter,

8, Trochifcus.

2 exufeit .

6 iubranda.
13 immoderatio.
24 Cichonij.
%5 nuces,cuprefft.
44 fubreftis].
10 edoftos.

22 quamciffime.
34 conficiuntnr..
29 uiri.

41 ohvycQopov.
iz perniciofam.

31 reliquuntur..
24 feruiat.

56 obijce.

23 Madich.

24 conftitutas»
28 latiflima:.
37 adminiftradL

I conftans,eft.
8 denudetur.

nj«.

Borrag.

Cichor.

Rhabarbaro,

permiftus,

Vapores.

Leritor.

Trochifcis.

exufcitet,

uibranda,

immoderatiorx

Cithonij.

nuces cupreffi.

fubieftis/

edocti s.

quam citiftlme..

conficiatur.

umi.

oKiyotpopoy.

perniciofum.

relmquuntux*

fguiat.

obice.

Mafti ch.

conftitutos..

latiflime.

adminiftraniii.

conftans eft.
denudentur.

48 obripue.rit , acer •■■ obripuerit acerbiujSa
bius.

$6 praragare.
21 externx.
10 illa.

2 1 molem .

22 imrainui.

6 excitatione.,
37 traasferamus..
26 hxc.
21 caccabo.
14 cribat.
49 fecuritarL.
40 infitius.
19 confiliat,
36 fingulos.
49 fbmnium.
z6 tondamus.
30 difpertiuntut.
17 fceininalia.

3 commutamus.

prorogare.

externa.

illuo,

moles.

imminuatur^

exiccatipne.

tranfeamus.

huc.

cacab.o.

cribrat. _ ,

fecuritati.

infititius..

conciliat.

fingulis.

fomnum.

tondeamas.

difpcrtiuntur.

feminaha.& ficpofthae.

coramittam.us.

Pag. Lin. Erraium.

5P

Ji

Ji
*i

n
n

Corre ftio^

13 effingimur,
Numeruspagine 5-3.

8 pefpeftis.
11 tutor,
13 qualifcunque
20 fecuritatis.

9 diftingi. ' ■
22 adradat.

J4 13

J4 44

5 5 24

56 1

57 1
59 ai
59 36

59 44

60 2

60 11

61 11
6\ 13
61 1$
64 3

64 H
*4 JI

65 44

66 6

66 46

67 X
*7 4
67 »1
67 fz

6* 4.1

JI

68
69

69 5
69

70 14
70 20
70 j3

72 22

73 yi

75 45

75 53

76 46
78 6
81 32

diftentanea,
adrades.
fcindentur,
dic.

nox ,

quifquam.
Vfqueque.
imitatur.
Phylomunculus .
folliculam.
perfpicet.
fuppuratio autem .
Brunali.
aliquas.
excitaris.

incutricem ducere.
tyranididij.
hic.

humores.
loro.
ab,

natura,
fiiinmo.
eam.

habcns.

Tandc.
ab.
fore.
ac.

corpum.
& calorque.
Hos.

priusapta.
fuperiori.
depreflas.
obliqua:.
tringinta,
fubuiis.

84 2 5 fnmma.

84 4p intentam.

8f 43 q"fqu£-

87 56 quas naturnlilege

unica;.

88 33 concilient.

88 ji fi quamplurimum.
90 6 gratiam.

3» 30 acceperis.

effingimus,

yi

perfpeftis.

futor.

qualefcumque.

fecuritati.

diftingui.

a^radat . & fic confequenter

ubiuis legatur.
diffentanea.
abradas.
fcindetur.
fic.
rnox.

quicquam.
Vfquequaque,
innitatur.

folliculum.

pcrfpisiet.

fuppurantia autem .

Brumali.

aliqua.

excitatis.

cicatiicem inducere.

tyrannicidij.

hxc.

humeris.

loco.

ob.

naturali.

fbmno.

ea.

labcns.

Tardc.

ob.

foret.

ad.

carpum.

calorque.

His,

prius,apta.

fuperioris.

depreflbs,

oblique.

triginta.

tubuhs . ficque dein-

ceps.
fumma.
intentatam.
qua?que.
quas uaicas .

conciliet.

fic quamplurimam.

gratia.

occepcris.

\

COUNTWAY LIBRARY OF MEDICINE

f RD
118
T12

uajJE^ uH°f UQ
Zz6i-ztgi

U3JJB^\ SUljJO^ Ul[OJ* 'JQ

Z98I-1 I8i

U9JJB^ UOSBJ/\[ UBlflBUOJ* 'JQ

9S8I-8ZZ1

uajjB^ suujo^ uH°f 'JQ

Si8i-£SZ!

uajjB^ uu^oj* uq

/ooi{OS poipdj^ di[i Jb lCuvuqfj
AXIS^aAINQ CIWAWH

j

/

I

■m

<7Si

'

(

- f- --

-*w