Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Early European Books, Copyrigh» © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

1-

L.

Images reproduced by courtesy of Korinklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag.

234 M 29

i^ONINkLijKb E.I6LIOTMi;&K Ul iiiliLiOTHtrb-^

vAN VULtN

DRDm.Ttt HORST

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Imoges reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibiiotheek, Den Hoag.

234 M 29

LECTORI.

HOc Opus dc Augmentis Scientiarum, Novoejuf- dem Autoris Organo fi prx- mittatur , non modo necefla* riam ei lucem prxbet y fed & Partitiones continet fcientia- r-um qux primam Inftauratio- nis magnae partem conftituunt, quas idcirco auftor in ipfo Or- rani limine retraftarc noluit. Ha:c te fcire volebam.

GuiL-

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

GUILLELMUS RaWLEYj

S. Theol. Prof. llluftr. Do- mini Fr. Baconisde Verula^ mio y Vicc-Comitis San£ti Albani, Saccllanus , Lecto- ri S.

I g^^^rit, eomedignari hono- t fr^far^ rc ut in cdcndis Openbus fuis , oper^me^ ufus fit : nonabsre forecxillima^vi, fi Le^lo- rem de aliquibus , quae ad hunc fri- mnm Tomam pertincrit , breviter moneam. Traftatum iffura , dc Dijrnitfite & Augmentis ScientiarHm , ante annosoftodecim edidit Domi- natio fua , Lingua patria , in duos tantummodo Libros diftributum , & Regu ffiit Majeflati dicavit , quod &nuncfacit. Non ita pridem ani- mum adjecit , ut irt Latinam Lin- guam vcrteretur. Inaudierat fiqui- dcm, illud apud Exteros expeti: Quineuam folcbat fubindc diccrc ,

Ltbros

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

AD LECTOREM.

Libi os modernts Lingms confcriptos^non i4a mpdto poji deco^iHros, EjLis igitur TransUttonem , ab infignloribus qui- bufdam Eloquentix Viris elabora- tam , propria quoquc recenfione caftigatam , jam emittit. Ac Ltber primHs certe , quafi mera TranJUtio eft, in paucis admoJum mutatus : AtreliquiOu?^?, qui Partittonss Sci- enttarHm tmdunt, atque unicoantc Libro continebantur , ut novnm O- pHs^ Scnuncprimum editum, pro- dit. Caufa autem prxcipua , qu^ Dominationem fuam movit , ut Opushoc retraftaret, 8c in pluri- mis amplificaret , ca fuit \ Quod in Inflmratione Magna (quam diu po- ftea cdidit) Partitiones ScienttarHm pro prima InfiaHrationts Parte con- ftituit ; quam fcqueretur Novur/p Organmn^ dein Hifioria Natnralts^ Sc fic deinceps. Cum igitur repcri.- ret , Partem eam de ParttttontbHs ScientiarHrn jam pridem elaboratam, (licet minus foliie quam Argumcn- ti Dignitas poftularet) optimum fore putavit , fi retraftaretur , &: rc-

AD LECTOREM.

digcretur in opus juftum 6c complc- tum . Atquc hoc pa£to Fidem fuam liberari intelligit , de prima Partc InfiaHrationis prxflitam. QLiantum adO/?«jipfum, non eft Tcnuitatis mex , de co aliquid prsefari. Praeco- nium ei , quod optime convcniat > exiftimo futurum illud , quod Dc- mofthcnes interdum diccre folebat dcrebusgeftis Athenienfium vetc- rum; Landatoremtts dignum ejfe fo- lummodo Tempas. Deum Opt. Max, obnixc prccor , \xx,^xo'Dignitate O' ;>m>,Fruausubcrcs, diuturniquc, & Afi^on , ^Lethrt contingant.

INSTAURATIONIS

Magnx Diftributio.

Ejus conjlitmnwr Partes fix.

I. Parttttones Scienttartim,

II. Novum Organtim ^five ^Hdicia dc

Interpretatione Natur<z,

III. PhAnomenaVniverfi ^ five Hiflo^

ria Naturalis & Experimenta* lis adcondendam PhHofophiam.

IV. Scala IntelleEhHS,

V. Prodromi five Antmpationes Phi-

lofophu fecnndd, t

VI. PhUofophia Secnnda , five Scientit

ailiva.

PAR.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

PARTITIONES SCIENTIARUM, & ARGUMENTA

ftnguloYum (apitHm, LIBER L

Ullis conftat capitibus , fcd tantum contuiet Partitionem totius Operis , nec non dilui- ^^^j tioncm quarundam Objeclio-

num L I B E

R II.

C A r. I.

PArtitio Univerfilis Do^rin^HumattA ) in HiporiiMi , Poe/tm , Vhilofophiam : Se- cundum trcs Facultatcs Intellcdus i Memo- riam ; Phantajiam ; Kationem : Quodquc cadcm Partitio compctat ciiam Theologtas,

Ckv. II.

Partitio////?<;r/*c in Saturalcm , & Ci-vHcm: Uccleftafltca & TAttraria fub Civilt comprc- henfis: Vs^mtio Htftorix 'Naturalis ^ cx SnO- je^ioiMo, in Hifloriam Gmerationum ^ Prs- tergeneratiotiHm , & Artittm,

C A P. III.

PaLu.iu j . poriit Natffralis fccunda , cx VJu & Fifie fuo , in Narrativam , & InduCli- vam ; Quodc]ue Finis nobiliffimus Hifiori.t Naturalis fit , ut miniftrct , & in ordine (it , ad condendam Philofophiam j quem Ftnem in- tuctiir ln4iiiii^'a. Partiiio HijUri^ Gincratis-

nniij

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

SCIENTIARUM.

num , in Hijloriam coelefiium , Hifloriam meteorormn , Hiftorimi GloBi Terrx ^ Uans: biftoriam majfarum , fivc Collegiorum majo- rum ,& hiftoriam Jpeaerum , fivc CoUegiorum minorum.

C A P. IV.

V2.nmohi(ioria civilis, in Eccleftafticam y . g literariam , & (qua: gcneris nomcn rctinct) >^ civilem: Quodque htlloria literaria dciidczC' *£; tur. Ejus conficienda; prxcepra.

Ca p. V.

DcdiznitateSc difficultaie hiftorix civilis,

Cap. VI. Partitioprima hiftoria civilis (fpeciaUs) in memoriasy antiqmtates , 8c hiftoriamjuftam^ Ca p. VII. Partitio hiftoria jufta , in chronica tempB- rum iVitas perfonarum^Sc relationes aBionum: carum partium cxplicatio.

C A p. VIII. Partitio hiftoria temporum , in hiftoriam univerfakm , & particularem. Utiiufquc commoda, &incommoda.

C A p. IX. Partitio fccunda btftori,^ tsmporum , in ^fi- naltSy & a^a diurna.

C A p. X.

Partitio Tccunda hiftorU civiliS (fpcciahs , ) in mcram , & ntixtam.

C A p. XI. Partitio hiftori.z Ecclefiaftica in Ecclefta- fticam fpecialem , hiftoriam ad Fropbetias , Sc

hiftoriam }^nu'f}os.

5

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

P A R T I T I O N ES Cat. XII. De Appendkibus hijlorU , quoe circa verbA homiimm (qucmadmodum /;/y?i»v»i ipfacinra facla) vcrfantur : Particio earum in orationes , eptpolas , & apophthej^ma: .

C-Ar. Xlll. Dc {ccundo membro principali dofhrin^ htimanx , nempe Poeji. Particio Poefeos in narratwam , dramaticam , & parabolicam, Ex.Qm^hparabolic.e tria proponuntur.

L I B E R III. C A r. I.

Partitio fcientix in Theologiam , 5c Phihfo- fhiam. Partitio Philojophix in doclrinas tres : De Nnminey Dc Nattira , De Homine. Confti- tutio Philofophix prim,i , ut Matris communis omnium.

" V p. II. De Theoloi.,i rsaiurali : 3c i^uunfia dc gelis & Spirittbns , c]ux cjulHem cfl: ^ppen- dtx.

Cai>. III. Partitio Naturalis Philofophi.t , 'm fpeculati- vam-iSc operativam : c|uodc]ue illas dua; , & in intentione traflantis , & in corporc traclatns , fcgrcgari debeant,

C A p. IV. Partitio doflrinx jpectilativx de 'Satura , in Phjficam , (fpecialem, ) Sc Metaphyftcam : Quarum Phyjn a caufam efjicientem , & w/»ff- r/ii?« ; Mctaphyjica caufam fnalem , & for- tnam y inqfarit, Pnrri-^o P^^-fc,e (Spcc ) in

dO'

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

SCIENTl ARU M.

doiirinas de prtncipiis rerum , de fabnca re^ rttm , fivc dc mundo, &de vartetatererum. Partitio //o<^?ri«/c de vartetMe rerum , in </<7c^r?- nam de f(;«oYj;V , & doarinam dc .t/^/lm^^.f . Partitio //^c^rm.c dc concretis , rejicitur ad eal- dem Partitiones , quas furcipit bijlorta natu^ ralis. Partitio doctrm^ de abjiratvis , in doc^ trinam de Schematifmis tnateri.e , & doctruiam dc Appendices duje Vhyjica fpecula-

tiva: Froblematanaturaha, flacttaantiqtio- rum phtlofophonim. Partitio Uetaphy/ic^ , m Votlrinam dtformis , & dotirinam dc caujtsji^ nalibm.

Cap. V.

Partitio tperativa dodrinx dc natura , in Mcchanicam,Sc Uagtam: Quac rcrpondent par- tibus fpecttlativa : ?hyjics Uechamca , Mf- taphyjiccc Ua^ia, Expurgatio vocabuli M<«g-/>, Appendices duae operattvx , Ittventarium opttmhtwunarumt & Catalogus Polycbrejle* rum,

C A p. VI.

De Magna Phtlofopbta tiaturalis , tam y/»^'- culativji, cjuam operativx , Appcndice .W^t^^?- w.if/wt : Quodc]ue inter Appendices potius poni debct , quam inter fcientias / ubjlanttvas.. Partitio Uathcmaticx.in puramySc mtxtam.

L I B E R IV.

C A P. I.

Partitio doBrifta deuonmte, in Vhilofophiam humamtatis , & civilem. Partitio Phihfophia hitinanitatis-va dochinam circa corpus hominis-,

&

t

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

rro N E

inam cifca animam hom. ;n. Confti- tutiu unius ./ ;ci;7 7.e }(eneralis dc n.itara , /Ivc de homims, Parritio /^<7<:Ir//;.« de homtnis , in dotlrinam dcperfena hominis , & dc/p^frf a;7/w/ & ftfr/><,r/^. Partitio ^<><^r/«.i; dcperfona homtniSy in dotlrinam dc w/7cr/// 7;^- w/«//,& dc praroii;ativis. Partuio r/tfc^r/«^ dc y^r^^r? , lu dotlrtnam dc indicationibus , & dc imprefjionibus. Allignatio phyJtO'^nomia & /«- terpretationis fumntorwn naturalium , doclrin^ dc indicationibus.

C A p. II.

Partitio do^rin^t circa f(7r/;;V5 honi.na , in Medicinam^ Cofmeticam ^ yithleticam , Scvo- luptartam. Partitjo Medicin^e in officia tria j Vid. in confirvationem fanitatis , curationem morborumy Scprolongationemvita. Quodquc pars poftrcma dc prolongattone vitjt disjuncri dcbcar a duabus rcliquis. °

C A p. TII.

Vinmo phtlo/ophix hmnanx cnc^ animamy in dotlrtnam dc fpiraculo , & doilrinam dc animafenftbilt y fivc prodrni.i. Partitio (ecun- daejufdem Phthfophi^y in doihinam dc frtb- ftantia $: ^t '(hatibus antm.z » dothinam dc

, & u c facultatum. Appcndices duac dokirina dc facuUattbHS antmji , dochina dc divinattone natarali , & docirina de fafina- ttone. Diftributio facttltatttm (witn.t Jenjibi- iis, inmotutn, &: Jenfutn,

S C.I E NT I M

L I B E R V. Ca p. I.

Vzititio doftrin:e circa ajum & ohjeftafa- cultatum antma hnmana , in Logicam, ^ Bthicam. Partitio Logiaz , in artes inveniendi, jtidicandii rctinendi^ & tradcndi,

C A p. II.

Partitio /«':;(!'f;f/z;<c , in invsntivam artium & argumentjrum : Quod juc prior harum (quae cminet) dejideretur, Partitio inventiv^g. artium , in expirientiam hteratam , & orga-' num nQvum . Dclineatio experitntite literata* Cap. III. Partitio inventiviz , ar^umentorum , in promptnariam , & topicam. Partitio topica , ingeneralem , & particula^em, Eiemplum ^<»/?/f ^ particularis , in inquifltionc dc^r^z// & levi.

Cap. IV.

Partitio artis judicandt , in iudicium per induflionem , & pcr fylloiifmum, Quorum prius aggregatur ^>r^^«tf Partitio prima ^ jtedtciiper JjiU^^fmum, mreduthonem retiamy Scinvrrfam. Partitio (ccunda cjus , ii\ analy- ticam , & doBrinam dcElenchis. Partitio //<7f- trina de Elenchis , in Elenchos fophijmatmm , Elenchos Hermenix , & Elenchos ima^inum y {iwzidolorum, Vzmzio idolorum , in idolatri- bus-iidola fpecus , c5 /<^<'/<» Ttfn'. Appendix artts judicandii\id. Dc ^nalogta demonjlrattontini ro l^atura JuhjetJt,

C A r. V.

Parcitio artis retimndi fivc rttentlvaiy in

Jl

P ARTITIONES

Joctrinam de adminiculis memorii^ , & doBri" nam dc memoria ipfa. Partitio dotlrina de m<- iw#r/4 i/^y^ j in pranotiomm , & cmhlemaij

L I B E R VL.

C A P. I.

Partitio traditiva j in do^rinam de organ^ fermoms » doB:rinam de methodo Jcrmonis , & do^rinam dc illttfiratione fermonis, Partitio di^rina de organo fermonis , in docirinam de «of/i rfr«r« , de locntione , ^ de Jcriptione. Quarum dux poftcriorcs Gramm*ticam con- ftituunt , ejufquc partitiones fttnt. Partitio do^rinadcnotisrerum y in Hieroglyphica , & Charathresreales, Partitio fccunda Gniwwrf- l/f^, in liternriamt & Phtlofopbatitem. Aggre- ^tioFoeJeos (jttfad metrttm , aiidoct^tnamdc lga4tiont. Aijsre^ratio dcitrina dc rip/;r// , ad doitrtnam de Jirtpttone,

C A 1'. II.

Voflrina de M thodo jermonis , conftituitur ut pars tradtttv.c fubftantiva & principalis. Nomcn ci inditur ^r/«/rf/f /./ •f/t-.e. £nu- merantur A' a divcua, &rubjun-

ffuntiireorum cunuiiovia , &: incommoda.

C A P. III.

De/ff "^•.«•& ojfic/^? doLtm-c Acdlu- fttationej . .. , iiycRhetoric.v. Anpendi- cc^tra Rhct)yic.e , c^uxzd prompt ;/ tan- tummodo pertiiKnt : colores lo.ii ^ mali y tam Jtmplius , tjtt.un compara'i : antitheta re^ rum : formnUz minorcs oratidnum.

C A r

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

r

n

scientiarum;

Ca p. IV.

Appendices generales dux traditivXy criticMs Sc ^4dagogica,

L I B E R VIL

C A P. I.

Partitio Ethica , in do^rimim exemflari , 5 & Georgtca. animt.. Partitio exemplaris (jcilicet J l;oftt) in hnum Jtmplex , & bontim compara- \ tum. Partitio boni Jtmplicis , in bonum indivi»

iduale , C5c bonnm communionps, Cap. II.

Partitio boni individttalis , . vel fuitatis , in \ bonum activum & bonttm pajftvum. Partitio i boni pafjivi , in bonnm confervativttm , & bg^ num perfe^livuni. Fartitio boni communtonis p. i in ojjiciageneralhii Screfpe^iva,

C a p. III. Partitio //<7i?n«^€ de cultttra antmi^ in doc" trtnam dc characlertbus animorum , de ajfe^i- i busy&c dc remedtts^Cwz curationibus, Appendix i doitrtna cjufdem , de congruitate inter bonum antmi^ & bonum corporis»

L I B E R VIIL Cap. L

Partitio dodrims civiUs , in doBnnam cic (onverfattone, do^rinam de negotiis , & do^ri" nam de Imperio, fiwcRepub.

C A p. 11.

Panitio docl in^ de negotiis , in doBrtnam iit occafionibtis fpayfts , & doHrinam deamhittt Vit:e, Esempluni doctritix de occaftontbus

fpar"

PARTIT. SC1£N X.

fparftSi cxparabolts aliquibus Sdomonis, Prx- ceptade ambitu vita,

Gap. in.

Partitioncs do^lrma dc Imperto fivc Kepuh, omittuntur : Tantum aditus fit ad d fiderata duo : Do^rtnam dc proferendis fintbus Imperii, & doBrinam ^ juflitia univerfali fivcdc fontibus jurts : Exempla utriufcjue.

L l B E R IX. C A p. I.

Partitiones Theoh^ia infpirata omifttuntur: Tantum aditus fit ad defiderata tria; dolirinam dc legtttmo ufu rationis humana in divtnisy dbclrtnamdegradibus unitatif in CivitateDei^ tt emannttones fcrtpturarum.

F R A K-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

lol. i

RANCISCI BaCONIS De VeRulamio,

Vice-Comitis Saiifti Albiini,

De Digmtate & Augineiitis Scicntiarum.

LlBE». Primus,

Ub Vctcri Legc , Rcx optur.c eraiit& fpomaiKa:ObIationcs, & quoticliana Sacrificia j Harc ex rituali cultu , illa' ex pia a- lacritate profc<fta:. Arbitrou c- - ^^y^^^i^ (]uidcm, dcberitalcquidpiani ^ Rcelbus a Scrvis fuis ; ut fcilicet quifque nou A roldmMuncrisfuiTributa, fcd &: AmorisPi- anoradcferat. Atquc in prioribiis illis , (pcro Sic minimc dcfuturum j In Pofteriori autcrn ccnere dubitavi , quid potillimum lumcrcm : Satius autcm vifum cft , hujufmodi aliquid de- li<Tcrc , quod potius ad pcrfonx tux ExccIIcn- liam , quam ad Ncgotia Cor ons fpeaaret. ■^l E20 fEpiirime dc Majctoe tua , ut debco , md cocritans , (milfis aliis five Virtutis , fivc For- ^kunx tux Dotibus) mai;na prorlus afhcior ad- ^^niratione , cum intueor Excelicntiam carum ■ intcVirtutum, racukatumquc , quasPhilo- H fophi IutcUe<5luales vocant : Capacitatem In-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

2. nEAUG.SciENT.

^:,cmi tot uiita complcxam , Fumicudincm Alcmorix , Prfhajfionis Velocitacem , |utli- cii rcnctrarioncm , Elocutionilc]ue Ordinem , ^imul «S.: Faciliratem . Subit profcdo Aniinum <luando(]uc Do';ma illud Piatonicum , quo al- lcritur , ScieutUm nlhil aliud cffc , qudm liitni- tiifcentiam j ^nimumque naturalitcr omnia co- gyiofcere , nativ.c luci , quam fp.ecus corporis oim imbraycrat , fubinde redditum. Ccrce hujus rei ( fi in c]uo alio ) rclucet in Majcdate tua Ex- cmplum infignc j cui adeo prompta cd Mens ad concipiendam Flammam , ubi vcl lcviflima cam excitavcrit objci^la Occafio , vel minima aliena: CojTuitionis fcintilla affuHcrit. Qucm- admoduni igitur, dcRcgum lapientinimo , Sacra perhibcc Scriptura , Cor illi fuiffe , tan- quam ^renam Maris : cujus c]uanc]uam Mailii prxgandis > Parces ramen muiutrlliiDas ; fic Mcntis indidicDcus Majeftatitujccrafim planc niirabilem , c\nx ciim niaxima c]uxc]uecom- pledlacur , muiima tamcn prchcndac , nec pa* liacurefiiucre : Cum perdifficile vfdcarur, vc! pociiis impoflibile in Natura , utidcm Inltru- mcnium , & grandia Opcra , & pufilla apte difponat. Quautum ad Elocutioncm tuam , occurnt illud Cornclii Taciti dc Augufto Ca:- iare j c^u^ufh , inc[mtyproflueHS,CT quteprin" cipcm virum ' 'oquentia fuit. Sane H

rc(Ste rcm pci; luis , omnis Orario auc laborioQ, autuu.wtata, aut imitatrix, quam- vis alio(]uii) cxcclleus nelcio cjuid fervilc olet , Iiec fui juris elK Tnum autcm diccndi qcnus vcre Rci^ium clt , profluens tanquam d Fontc, nihilominus > ficut NarurxOr^Io roftulac ,

Ri-

L I B E Iv. ]. ^

i,.^ .uduaum fuis , plenum facilicatis fclici- tanfque, imuans nemmcm , nemini imitabilc, Atquc licut iii Rebus tuis , qua^ ram ad Re- t^num , c]uam adDomum tuam fucclant, Vir- tus videtur cum Fortuna ccrtarc ; Morcs (cili- cet optimi cum felici Rcgimme,- Spes tux olini patient<:r & pie cohibitx' , cum faufta & op- portuna rperatorum adeptionc ^ Thori Conju- galis fanctandcs, cum fiuctuConjugii beatc, inSoboIepulchcrrimdj Pia, & Prmcipc Chri- ftiano dignilhma ad pacem propenfio , cuni fimih vicinorum Principum inclinatirne , in idcm vorum feliciter confpirantium ; Sic & iii intelledus tui Dotibus non levior cxoritur lis & xmulatio , fi eas , qu^c a Natura ipsa ^rx- hitx funt & infufx , cum infl.ruclillima gaza multiplicis Erudirionis , plurimarum Ar- tium Scientiacommittamus. Ncqueverofacilc fuerit , Regem aliqucm poltChriftum natum reperire, quifuent Majclbtitua; , Literarurri Divinarum & Humanarum varietate & culiura comparandus. Percurrat , qui voluerit , Im- pcratorum & Regum fericm , & juxta mccum fcntict. Magnum certc quiddam pra^ftarc Re- ges vidcntur', fi dclibantcs aliorum Ingcnia ex compcndio fapiant , auc in Cortice Dotbrinw-c aliquatcnus hazreant , auc denique liceratos a- ment , cvehantque. At Regem , & Rcgcrri natum , vcros Eruditionis Fontcs haufille, imoipfammec Fontem Eruditionis elle , pro- peabcft a Miraculo. Tua: vcro Majeftati etiam illud acccdit , quod in eodem Pedoris tui Scri- nio , Sacra: Litcrx cum profanis recondantur, adco ut cum Hermete iilo Trifmegifto , tri-

A 2, plici

4 De Augm. Scibmt. plici gloiia infigMiaris , Potdtare Rcgis , jmiiutionc Sacerdotis , Erudinoiic Piiilofophi. Cum jgitur alios Regcs longc \uc laudc { pio- f)rie quxtuaclt ) luperes , arquum eft, ut non iblum prxCcntis Scculi fiima , Sl admira- tione , cclebrctur , aut ctiam Hiftoriarum luminc pofteritati franfmittatur verum utib- Jido aliquo iji Opcre incidatur , quod Sc Rcgis Macni potcniiam dcnotet , & rcjiis tam inii- -guiter Dodlri Imaginem rekrat.

Quare ( ut ad inceptum revertar) nulla po- .tior mihivifa cft Oblatio , quam Tradlatus aliquis c6 fpcdtans. Hujus Argumentum dua- bus conftabat Partibus. In priori [qua,'Icvior cft , ncquc tamcn uUo modo prartermittenda ) de Scicntia: Sl Litcrarum pcr omniacxccUcntia agcndum eft ; Sc (imul de Mcrito corum, qui in iiOem provehcndis operam ftrenuc& cum ^udicio impendunt. Pofterior vero Pars (quod •Caput rci cft ) proponit , quid in hoc gencrc liucuique adlum fit , & psrfcdum j infupcr & ca pcrftringet qua: tidentur dcfiderari ; ut quamvis non aufim fcponere , aut deligcrc , tux* quod pra:cipue Majeftati conimcndem , iamei» multa & varia rcpra:fentando , Regias tuas Cogitationcs excitatc poflim , ut pro- f rios Pcdloris Lui Thefauros cxcucias , at- que inde pro magnanimitatc tua , atque Xapienria , optima quarque , ad Artium & Scicntiarum Termiuos profciendos , dcpro-

lu ), . > > c.Libulo prioris Partis , ad purgan- dam viam , & qua(i indiccndum (ilentium , .quonic!ii'5 au:!ir*ntur Tcftimoniadc Digniiate

Litc-

L I P t R I- . ^

I Lirtrariim , abfc^ue Oblatratione tacitarum ) Objcclionum , llatui primo loco liberarc litc- ras opprobriis , & vilipcndiis , quibus impetit cas Ii;norantia ied Ignorantia , fub non uno rchcmate : modo m thcoloj^orum Zclot) pia, modo in Politicorum fupercilio , modo in i- plbrumLiceratorum crroiibus fcfe oUentans,&: prcdcns. Audio primos diccntes , Scientiam jiiter eaeHc, cjaa: parce cauteque admittenda lunt. Scicntia: nimium Appctitum fuiile pri- ir:um Pcccatum , unde Hominis lapfus ^ ho» ! diequc haTere Scrpcnrinum quid in ea , lic]ui- [ dem Ingrediens tumorcm inducit Scientia irfi.it. Salomoncm cenfcre : laciendi liirof nulltm efle fi>!em , mtdtamque leBioncm carnis effeaffii^ioncm i & ahbi , In miilta Siipicntia midtam e['c in^iignatiomm; &, ^iu an^^ct fcien" tiam , atigerc CjT dolorcm. D.PauIomonitum cfle , I\ 'e dccipiamur per inancm Fhiiofophidm : Cuin & experientia notum cfic , doC"lillimos Viros » Hxreticorum Coryph.ros •, dodilTima Seeula, ia Atheilmum proclivia fuifle-, Con* tcmplationcm denique SccuridarumCaularum> authoritatiPrima; Caufr derogarc.

Ut igitur Falfitatem hujus Dogmaiis , Fun- dam.cntaque cjus male jaCba aperiamus , cui- vis obviam cit , iftos non peicipcrc, Scicn- tiani , CjUxLapfum pcperit , non fuifie puram iilam , primi^cniamqus Scicntiam Narura- lcm , cujus lumineHomo Animalibus in Pa- radifo adduClis , Nomina ex Natura impo- fuit ; fcn fupcrbam illam Boni O" mali , pcr quam cxcutcrc Dcum , fibique ipic legcni figcre ambivit. Ncquc certc vis ulla Scicu-

niAnGM. SCTENT.

ti v , c]uanrac]uaiua (it , inflatmentem , cuni Jiihil implere Animum , uedum rlifleudeic poflic, pra:tcrDcum , Dciquc contemplatio- 4iem. Quare Salomon , de duobus paimariis luvemionisrcnribus ( Vifu atcjue Auditu ) lo- cjucns, aic, Oculnm videmlo , aurem audifudcr von Jiitiar/. Quod fi non fit Implctio , fcqui- cur , Contincns majus cflcContcr.to. Haud alitcr de Scicntia ipfa, Animocjue humano , i cui Scnfus funt tanquam Emiflarii; dcfinit his vcrbis , c]ux Calcndario fuo, Ephemcridique ^ omuium rerimi tcmpora delcribenti , fubne- ui: , ita concludcns ; OmntaDeus comlidit y ::i UHumquodquc pulchrum fit in tempore /uo. jMundum quo(]ue ip/um indidit Cordi eorum : in- ycnirc tamen Homo nonpotejl opui y quod cpcra^ tus efl Dens , ah initio ufque ad finem. Quibus "»crbis haudobfturcinnuic . Dcum fabricatum efle Animum humanum inftar fpeculi , toiius Muudi capaccm , eju(i]ue non minus fiticn- tcm , fjuam oculum Luminis: ncqucgcflicn- tcm iolum confpiccre varietatcs viciflitudincf- t]UcTcmporum , vcrum etiam perfcrutandi cxploraiidique irnmotas atquc invioIabilcsNa- tura: Lc^es & Dccrcta ambitiofum. Et quam- vis innucrcvideatur , fummam illam Natura: occonomia.T! Cquam appcliat Op//j, qucdope^ rdiur r.b initio ul<}ue ad fincm) non poflc

nivcniri ab Hominc ; hoc non dctrahic captui humaiK), fcd in impcdimenta Dodrin.-e rcji- cicndum ; qualia (ijnt Wiix brevitas , Studio- rum divortia , Scicntiarum rraditio prava & ipfida , plurimaquc aliaincommoda , quibus iumana conditio irretitur. Siquidem nuliam

L I B E R I. . _ . 7 Umvcifi partcm , ab hnmana diiquilitionc i alicnameHc, iatis c!are aiibi docet , inquicns, i Spiritus cf} tanquam IncerridDci i qua intima ; arcana explorac. Qiiarc fi tanta fit ainplituda captns luimani , matiifeftum elt , nuHum ejie pcriculum a quantirate Scicatix* , ut utdifFula, ne auc tu'.norem inducat , aut cxccHum : a c]ualitatetantum, qurc quantulacunt]uc lit , ii abique Antidoto fua fumatur, m.alio,nnm quid , habct, atc]ue vcnenoCum , ftatuoiis rympto- matis plemtTimum. Rtc Antidotus , live roma , ' cujus mixtio tcmpcrat Scicntiam , mcjue (aluberrimam efficrt) cft Qharitas. Qiiod ctiam priori claHfulx fubjunc^it Apolto- lus , dicens , Scicntia inflat , charitas autcm ecdificat. Cui confbnum efl , c]uod alibi doccr, Si , inc|uit , lin^uis lo^uar j4>i^clori(m , ycl \ hmwuim , charitatcm autem non habcam ,faclus ■ fum vehit ccs rcfonans , aut cymhalnm tinnicns. Non quin eximium quid llt loqui Linguis An- gelorum & Hominum , fcd quia li fci^regetuc Charitate, neque ad commune Humani Gc* cris bonum dnigatur , potius inancm glo- nam cxhibebit, quam folidum fVuCtum. Cen- luiam quod ariinet Salomonis , de cxceflu !e- gendi fcribendiqiieLibros, &cruciatu Cpiritus c Scicntiaonundo 5 Monitumque ctiam Pau- linum, iVc decifiamur fcr inanem phihfofhiam : li rcdecxplicenturca, optime otkndcnt veros cancellos , quibus humana fcientia circumfe- siitur , itatamen uthbeium fitei , abfque omni €oar(l:larione univerlam rcrum naturam am- plccli. Sunt enim hmitcs tres. Primus , nc ita fclicitatem collocemi"; in Scientia , ut in-

De A

u

M. i C I E N T.

tcnm Mortalitatis uoihx Oblivjo fubrcpar Sccundus, gcficuramurfcicntia, utanxicta^ it-mpanat, non animi tranquiliitarem. Ter- tius, nepurcmus, pollc nos , per Narurx conrcmplationcm , Myftcna Divina aHcqui. Nam quantum ad primum , optime in coJcm Libro alibi (c Salomon cxplicat. Satis , in- <juic , per/pcxi , Sapientinm tuntum recedcre .i {tultitia, quantum Liiccm aTcneiris. Sapicr.tis ocufi in capite cjns y (hiltus in tencbris chcrrat /ed ftwul didici , moricndi neccjJitAtem utricue c[!e communcf}:, De fccundo ccrtiim cfl: , nul- Jam Animi anxictatem , aut perturbarioncm , oriri c Scicntia , nifi tantum pcr accidcns. O- mnis enim Scicntia , & Admiratio , ( qu- eft /cmen Scicntia: ) per fe jucundacft ; cum au- tcm Conclufioncsindcdcducuntur , qua:obli- quc rcbus nollris applicata: , vcl JnHrmos inetus gignunt , vcl immodicas cupiditates , tum dcmum nafcitur Cruciatus ille , & Pcr- turbatio mcntis quadc loquimur : tunc enim Sctentia non c(t amplius Lumen ficcum , ( uc voluit Hw-raclitus illc oblcurus , Lumen ficcum optimd animii ) fcd fit lumcn inadidum , atquQ liumonbus Affb*5luum maceratum. Tcrtia ici^ula accuiatiorem paulo dirquilitionem po- llulat , nequc Ckco pede prartcreunda tft. Si- quisenim cxRcrum Scnfibilium & Marcriaia- rum intuiru , tantum Luminis allequi fpcrct , cjnantum ad piccfacicndam Divinam Naruram auc Voluntatcm fufiicier, n<£ ijle decipitur per inanem philo/ophiam. Etenim Contcmplatio Creaturarum , c|aantum ad Crcaturas ipfas . piioducic Sdcmiani quantum ad Deum , Ad-

mira-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

L I i> « I- ^

. ,.Hrationcm tantum ; <]ua: dl quafi abrupca I Scientia. laeoque rcuillime dixiLnuidam 1 la- I tonicus ; Senlns huntdnos folem%scjeYTe , qiu I qmdcm reveLit terrellrem j^lcbnm , ccclellemye- \ ro {lellds oblignat : hc lenfiis relcrant Natu- i laha , Divma occluduut. Aci]ue hinc evcnit , j iionnuUose docliorum manipulo in hxrehii ( Japibseire, quum ceratis i"'iiluum alis mnixi , 1 ad Divinacvolarccontendcrcnt. Namquecos, • aui autumant , nimiam Scicntiam inchnare I nientcm in Atheifmum ; Ignorantiamc]uc i Secundarum Caulaium , Pictaci crc;a prmiarn j obiletricari: libeiiter compcllarem Jobi qua:- I ftione , oporteat trcntiri pro Deo , CT ejns gratiu dolum loaui convcniat , nt ipft gratificc- mur \ Liquct enim , Dcum nihil opcrariordi- iiarioinnatura , niii ?er tecundas. Cujus di- vcr(um crcdi u vellent , impoilura mera cflct. r,ua(i incraiiamDei , &nihilaliud, c|uani Authori'veritatis , mTmundam mendacii ho- fiiam immolare. Quiu potius ccrtilHmuin eft, atque cxperientia comprohatum , leve? siidtusH» philofophia movere forralfc ad A- rheifmum, fed pknioicshaurtusadRelicioncm reducere. Namquc in hmine Philolophix . cum fecunda: caui^c , tanquam (cnfibus proxi- mx , ii.gcrant fc Menti Humana' , Men(c]ue ip(a in iliis hxreat , atque commoretur, Obli- vio prima: Caulluobrcperepoflit. Sin quis ul- terius pergat , Caufaiumque Dependentiam , Seriem , *& CQncatcnationern , arquc opera Provideniiae intueatur , lunc rcctindum Pocta- rum Mytholooiam facilc crcdct , Sunimuni Naturalis Catcu^' Anuulum PcdiSolii Jovisaf-

5

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliorheek, Den Hoag.

234 M 29

10 De A UG M. SC I EN T.

ti"i. Uc {cmcldicani , Ncmo maleiipplicat.-e lobrictatis moderatioiiifque famam captaiis , pollc nos nimium pro52;redi , iii libiis five Scnpturarum , fivc Crcaturarum , Thcohj- gia aut Philolophia, cxiftimct,- cjuinmiocx- citent fcHomincs , & infinitos profcdus au- da^ftci: urgcant utrobique &c pciTcquantur i ca- vcntes tantum , nc Scicntia urantur ad tumo- rem , non ad charitatem , adoftcntationcm , iion ad uliim & rurfus , nc diltindas illas Thcoloi;ix Philolbphixque dodrinas , ca- rumquc Laticcs impcnre mifccant ac confun- dant.

Accedamu<^ nuncad Opprcbria, quibus li- tcras afpcrgunt Politici. Illa ejufmodi func ; Artcs cmollirc animos , Miiitariquc Glon.-s inepios rcdderc : tum in Politicis quoquccor- jiunperc Ingcnia qux vcl nimis curiofa erfi - ciuntex Varictate Letlioni? j vcl nimis pcrti- iiacia ex Rif;ore Regularum ; vclnimistumiJa cx Maj^nituduie Excnjplorum ; vcl nimis ex- travaj^antia cx Diirimilitudinc Excmplorum : quin laltem urcunquc avcrtcrc& alicnare Ani- mos a Ne^oiiis , & Aclione , Otii ac Seccfilis amorcm inllillantcs :dcin Rcbufpub. iaducerc Dilciplina: Rclaxationem , dum unufquilquc promptior clt ad Difputandum , quam ad Ob- tcmpcrandum. Undc Cato Ccridirius , cum primis Mortaliurn l.ipicns , ubi juventus Ro- manaadCarncadcm Philofbphum , qui venc- rat Romam Lcgatus , dulccdinc atquc Majc- llatc Eloqucntix ejus capia undique conflue- ret , frequenti Scnatu Author fuit , ut cxpe- ditis Negotis , primo quoqueccmporcdimit-

tcrciiC

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

L I B E Tv I. it

. terent HominciiT , ne Civium Anirnos inhcc- j rcc, & fafcinarct ; &iieco})uumibiis Morum ) CoiiiLietudinumque patriarum nnitationciii i iiulucerct. Hoc etiam pcrmovic Viigilium , > ( dum Studia fua Patria: exdhmationi poftha- i bcret ) ut Artcs Politicas a Literariis rcgrega- I rct , illas Romanis vendicans , has Grxcis rc- luHjucns , in verfibus illis dccantatis ;

Tii re^ere tmfcrio ^wpulos , Konmne >

memento , Hjc tibi erunt artes. Videmus etiam , Anytum , Socratis Accufa- j torcm , pro crimine ei objccille , cjuod vi 6c * verirate Sermonum ac Dilpurationum (uaruni, : Authcritatcm £c Rcvcrentiam Lcgum , Con- t ructudinumquepatriarum ,apud Adolefccntes i imminnerct •, <]uodc]uc Artcm profiteretur j pcrniciclam , & periculoplcnam , qua cjuisin- Ihucflus , dcterior^m cauiam nicliorem fa-

Jcerct , veritatemqueipfam Eloquentix appa- ratu obruerer.

Verum hxCriminationes , cxterxquecjuf^ r I dem farinx , potiu*: I^eiionatam Gravitarein prx ie fcrunt , quam Veriratis Candoiem. Tc flatur enim Expericntia , ficut unos arqnc eoldcm Homincs ^ fic unacademquc Tempo- ra , &: Rcrum Bcllicarum , & Optimarum Aitiumglori i floruiflV. Viros quod attinet, exemplo fit Nobile par Impcratorum , AIc- xander Maf^nus , & Juiius Cxfar Didator , altcr Ariftotclis inPhilofophia Difcipulus , aU ter Ciceronis in dicendo Rivalis. Aut fi quis rcquirat potius Literatcs , qui iii claros Impe- racorcs cvafcrunt, quam Imperatorcs , qui

A 6 infi-

D U A U G W. Sc I EN T.

t , pra:(to til Ep.

i^^nicerdodi fueriint, ] cias Thcbanus , auc Xci quorum ille primusfnic , oui fregitpotentiani Jipartanorum j hicautem primus , c]ui (Iravi: viam a<l cvernonem Monarchia: Perfarum. Iftud vero Armoru.nLiterarumcjue c|ua(i Con- jugium , claiius adhuc in Tcmporibus , CjUam 3n Pcr{()niscluccjQ:ic , cjuanto nimirum Secu- lum Homine Objcc1:um grandius elt. Ipfa <]uippc ca.lemque Tempora, apud Aqyptios , j-Mlyrios , Pcrfas , Grxcos , Romanofque, t]T3a: propter BclIicamVirtutem maxime ccle- brantur , ctiam <Sc Litcris plurimum fuerunt jiobilitata ; adeo ut j;raviih'mi Auihorcs Phi- lofophiquc , & clarillimi Duccs atque Impc- ratores , eodem lcculo vixeriat. Nec fanc a- litcrfieri potcft, c]uandcc|uidcm ut inHomi- jjc Vigcr Corporis Animic]ue fimulfcrcmatu- rcfcunt , ni(ic]uod illc hunc paulo antcvertat : Jic in Rcbufpub. Militaris ^loria Liccratacjuc ( ijuantum illa Corpori icfpondet, ha:c Ani- jno ; auc coxvafiint , sur f? rioYiirc coi fj- guuntur.

jani vcro , Eruditioncm Pohticis impcdi- mcnto elfc porius c]uam adjumcnto , nii minus probabilc. Fatemur orancs , tcmcrarium qniddam cllc, Empiricis Mcdicis Corpus 2c Valetudinis cutam tradere , qui folent pauca cjuxdam Mcdicamcnta , cjua: ill:s vidcntur Panchrefta., vcnditarc , c]uorum fiduciaiiihil non audent tcntare , cum tamcn ncc]uc ^j;: o • torum Habitus, nequc Syinptomarnn) P( i'- cula , ncc]uc vcriim Sanandi Mtthodun kaiic. Yidcmus paiucr , crurccos, cjui ad

Cau-

Images reproduced by ccx»rtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

Ifc

M

Cauras& Lites fuas expcdicudas adhibcntLe- irulcios , in PiaaicX potius , quam m libns ]ans vcrfatos , c^uibus os facilc oblimtur, fi 'c]uidnovum, antcxtraExpcrientix luxcallcs uitos occurrat: conrimiliter non potclt noii ellc pcriculolirtlmum , quotics Summa Re- rum Empiricis Confiliariis prJ:cipue manda- tur. Econtra , vix Exemplum adduci polLc Reip. iufcliciter adminillratje, adclavumic- dcntibus Viris Eruditis. Quamvis cnun iii morcfitPoIiticis. Litcratos Pcdancorum no- mineelevare j Hidoria tamcn Vcriidtis Magi^ flra . in plurimis fidcm facit , Pupillarcs Prin- cipes AduiiisloncTc prxftitine , non obftantc xtatis incommodo , ea ipfade caufa , quam Politici fuaillant, quod fcilicct tunc tcmpo- ns a PxdajTogis adminiftratum fit Impcrium. Quis ignorat , per dccantatum illud Quin- quennuim Neronis, onus rcrum incubuilfc Se- necx Pa:dagoi;o ? Qinn Sl Gordianus Juniot Dcccnnium laudis , Miftheo Pa:dagogo dc- buit. Ncque mfclicius Impcrium gclTit Alc- xandcrSevcrus , dum miiior fuit,quo tcmpo- re omnia procurabant Muiicrcs , fcd ex con- filio Prxccptorum. Imo convcrtamus oculos .'.d P.cgimcm Pontificium , ac nominatim Pii Quinn , vcl Sixti Quinti , no(tro fccuo , qui fub initiis fuis habitifunt proFratcrcuIis: rcpc- ricmufque, AclaPaparum cjus gencris, ma- gis cflc iblerc memorabilia , quajn eorum , qm in ncgotiis civilibus & Principum Auiis cnutriti , ad Papaium afccndcrint. Quamvis enim , qui in Literis vitam maiimc traduxe- runr, minus folcrtes fint atquc vcrfatilcs in

A 7 Occa-

i.j. De Aur, m. 5cient. Occafionibiis prcnftiiKlis , atque accommo- dandis Rcbtis ; quo fpcdaiit ea, qu^ ab Itii- Jis I{a'noni di Stato dicuntur , c]Uorum no- mcn ipfum avcrfatuseft PiusQuintus, foli- tus diccrc , EfjeniCYa maloriwt Homimm Com- mcnta , qtct oppofjcrcn tnr J{eli^ioni , CT virtu 1 1- bns Moialibiis: in co tanicn abunde fir com- pcnfatio , quod pcr tntum planumquc itcr Re- ligionis, Juftitix , Honeftatis , Virtutumquc Moralium , promptc atque cxpcdite , ince- dant: quam viam qui conllanter tenucuint , illis altcris remcdiis iion maHs indiocbunt, qium Corpus lanum Medicma. Porroautem Curriculum vita:in uno Homine , luppcditare non potefl: Excmplorum Copiam , ad rcpcn- dos cvcnrus vitn; , ctiom in uno Homine. Sicut eniminterdum fit, utNepos, vcl Pro- ncpos , Avum vcl Proavum magis refcrat, quam Patrcm : codem modo haud raro eve- nit ,ut Nccrotia prarrcntia magisquadrcnt cum ExemplisvetulUoribiis , quam cum Rccentio- xibus. Poitremo unius Ingcnium tantum ce- dit Amplirudini Liccrarum , quanrum privati Rcditu i£rario.

Quod (idctur, dcpravarioncs illas &Im- pcdimcnta , qua* a Politicis imputantur litc- ris , aliquid virium habcrc& vcritatis : srta- men (imul inoncndi liruditioncm in fin- gulis plus Rcmedii , quam mali , afFcrrc. E- fto cnim , Litcrx Tacita quadam vi Aniraum reddunc inccrtum , atquc pciplexum ; atccr- tc liquido prxcipiunt , quomodo cogirationcs fint erpcdicnda: , & quoufquc fit dclibcran- dum > quando dcmum flatucndum j imo

cftt-n-

L T B E R I ^ 15

cvftcndunt , quomodo res interiiu .ijique pe- : riculo trahi pollint , & futpendi. Efto ctiam , ^Anmios efHciuntmagispcrtinaces , &diffici- I les j at firoul docent , CjUX Res Ucmonftra- j tionibus , qua^ Conjeclnas innituntur j nc- 3 quc minus Diflin<5lionum & Exceptionuni I ufam , quam Canonum & Principiorum i conflantiam proponunt. Eflo rurfus, fcducunc 1 &dctorqucnt Animos Evcmplorum vel im- paritatc , vel dilTimilitudine. Nefcioi fed fa* tis uovi , eas tam circumflantiarum cfHca- cias, quam comparationum errorcs^ &ap- I plicationumCautiones , explicare , adco ui in r univerfum magis corrigant Animos , quam ( corrumpant. Ha:c aurem Remedia infinuant undequaquc Literx , magnavi, Sc var/ctatc Exemplorum. Perpendat quis Errores Cle- mcntis Septimi , a Guicciardino , qui ei fuic quafi Domeflicus, tam luculcntcr uepidos ; aut vacillationes Ciccronis , in epiftolis ad Atticum , manu propria ad vivum refeclas ; omnino inconftantiam , & crebras confilio- rnm Murat'ones vitabit : Infpiciat Errorcs Phocionis ; Pcrvicaciam cxhorrcbit : Pabu- lam Ixionis Icgat ; & nimias fpcs , & hujufmo- di Fumos ac Nebulas difpellet. Intueatur Ca- tonem Sccundum ; ncque unquam migrabic ad Antipodas , & contraria pra:fenti Scculo vclligia figet.

Tai-n qui putant LiterasDcfidia: Amicas e/Te, Otiique Sz Seccfius dulccdine perfundcre Ani- mum , mirum pra:fi:abunt , fi qux aflucfa- ciuntMentcm perpctua: Agitationi , Socordix Patronas oflendant: ciim concra vcrc affir-

iiiari

i6 De Au&m. Scisnt. nuri pollit , mccr omnia Honiinum <;cncra , nullum Ntfgotia amarc propttripfa K^gotia, prvVtcr Lucratuu). Alii cnim Rcs , & Ncgo^ tia diligunt Qua:(tus gratia, ut Couduttun opus propter mcrccdcm : Alii Honoris crgo ; ctcui n dum rcs gcrunt , vivunt in oculis Ho- minum , exiibmationiquc lux inlcrviunt , aIioc|ui cvaniturx : Alii propter Potentiam , & Fortunx prarrogativam , ut Amicos rcmu- ncrare, Inimicos Uicifci pofTint : AliiutFa- culcatcm aliquam fuam, cjuam aciamant, cxcr- ceant , ac (ibi ipHs hoc nominc U'pius gracu- icntur , & arridcant : Alii denicjuc ut alios fuos Fmcs confcquantur. Adei > ut , cjuod dc Gloriofis dici folcc , corum Fortitudmcm li- tam clle in fpcdantium Oculis , fic hujufmo- di Hominum Dili<ientia & Strcnuicas hoc vidc- turagcre, aut ut alii plaudanr , aucutiplini- tia lc gcftiant. Soli Licerati Ncgotiis &l Occu- pationibus dele(5banturx tanqu^im Aclionibus Natura: confcntaneis , &' non minus (alubii- bus Animo , quam Excrcitatio eft Corpori , ipla.m Rem , non Emolumcejtum intucntc<: . iiautomnium minimc (inc dcfacigabilc:-; modo rcs fit hujufmodi , ut Aiumum pio digni:ate cjus impleat, &decineat. Quod li rcperiantur uitcidum noimulli : in legcndo fticnui , in agcndo cclLcores , uonhocaLi- tcris ortum habct', (cd ab imbccdiitace , niollicie quadam Corpoiis , Aiiimivc; quaks iiotatScneca. ^udam y inquit, tam funt iim- iratiles , ut putcnt in turbido ejje , quicfjuid i.i favcnire poterit forralFc , ut hujul- wodi ingciiii fibi confcii , fc dcut Licciis ;

N

L I n E R I. .17

ruditio aiitem ipfa, liujulmodi inc^enia mini- me indic , aut proc;ignit. Qiiod (i quis illud ni- hilommus mordicus teneat , Litcras nimium abfumerctcmporis , cjuod aliasrediusimpcn- ; di pofiit: j ajo , ncmincm adeo dithir.ei nego- tiis , quin habcat (ua Otii intcrvalla , donec Ai^cndi Vices arquc JE^us refluanc , nifi aue adlnodum hcbes(icin expcdiendis Ncaotiis , aut parum cum dignirate ambitiofus in Ncj^o- tnscujukunquccTCueriscaptandis. Keftatjgi* tur qua:rcndum , qua in rc , & quomodo , has fubkcivas horas collocare oporreat ; Stu- diis an Voluptatibus , Gcnio an Ingeiiio indul- gendum ? Sicuc recle rcfpondit Demcdhcncs , itfchini , homini voluptatibus dcduo, qui : cum pcr contumcliam objecinet , Orationer I €jas liicermimolere: Pol , inquit , multum in- I terell inter ca , ^u^e ego ac tu ad lucernam faci- ' mns. Quare neutiquam metuendum , Li- I tera: ehminenc Ncgotia j quiu potius vindi- ; canc animum ab Otio , & Voluptate , qux aliis rcnfim , ad utnufquc damrum , & N^- gotiorum , & Litcrarum , llibintrare Iblcnr.

Dcin , quodoggerunc , Litcras revcrentiam Lcgum atquelmperii convcllcrc , calumnia niera cft, uc probabiliter ad criminandum inducfla. Nam c^mcxczm obcdientiamioxuws obligare contenderit, quam Ojficium cculatum^ uoa operaaffcrat , cxcum manu dudum ccr- tiusuKedcrc, quam qui Lucc & Oculis uti- tur. Imocitra omnem controvernam , Ar- tes cmolhunc mores , teneros rcddunc , le- quaccs , ccrcos , & ad Mandata Impcrii dii- dliles : Itinorantia contra , coiitumaccs, rc-

fra-

18 De AU G M. Sc l EN T.

fractarios , fcdiciofos. Quod cx hiaoria cU- riTitne paret, c]uai]doquidfm teirjpora ina- xmie indocTia , inculra , barbara , tumui.:- bus , fcditioiiibus , mucationibulquc maximc obnoxiafucriiit.

De Ciconis Ccnlous ju.i.cio , hoc d!i.lum cfto, mcrinllinias eum bhlp hem ix' in Litcras lui/rcpacnas ,cum (cptua«Tcnariomajor ,qua(i repucrafccns , Grxcam Linguam cupidilTime addifccret. Ex t]uo liqucc', priorem illam ccnruram Gr^cjc Literaturx , ex Affccl:ata po- trus gravitate , quam quodica penicus feiit;- rct , Buxiffa. Ad Viraifii vero Carmina cjuod attinet, utcunqueiOi hbitum Univerfo Mun- doinfulcarc, Komanis aHerendo Artcs Im- perandi . carteras tancuam Populares ahisre- Jinqucndo ; in hoc tamcn manifcfto tenetur , Romano': niTnquam Impcrii raftigmm con- fcendj/]': . .,cc ad Artium Culmcn fimul pervcnifTcnt. Namqueduobus primis Cvfa- ribus , viris impcrandi pcntillimis , concem- porancierantOptimus Poctaille iple Virgilius Maro , Optimus Antiquarius Marcus Vlirro , Optimus aurOpiimo proximus Orator Mar- cus Cicero ; Principes ccrre, ex omni ivr moria in fua quifquc Facultatc. Poftrcmo , quautum ad Socrans Accufar:oncm , id djco tantiim , Recordcmur tcmporum , qmbus intentata cil ; nimirum fiib Tri|[»intaTyran- nis , Mortaliumomnium crudciiflimis , (cc- Icratj(]ians , Imperioque indii;n:nimis, Cui Rerum & Temporum Orbis poftquam oi- cumaduseirct , Socratcs •itioluslci- Ifcec ( Hcroibus annumacus Ctc , niemoria

cjus

L I B E R I. 19

• ejus omnibus tam Divinis , quam HumanJS . Honoi ibus cumulata : quin difpurationcs cjus

tancjuam CoriuptriccsMorum prius habita- , r. 5ro prxfentiiiimis Mentis Morumque Anti-

iotisabomni Poftcritatc cclcbrabantur. Ac- r fiuc h.vcruiriciant ad rcrpcndcndam PoHticis,

E|ui fuperciliofa lcvcritarc , aut fucata gravita- eaufi fiintiitcrasinctflere contumehis ,• c]uar am.cn confutatio imiprxfcntiarum , nifiquod nefciamus an ad pofteros pcrmanaturi fint laborcs noftri , miuus necelTaria videatur , jcum Afpcdus , & Favor duorum hteratiili- i.. Iinorum Principum , Elifabethx Rcginx , & . ,Majc{latis tuse, tanquam Cslloris 6: Pollucis, : Xncidorum Siderim , tantum apud ncs in Bri- ; {tannia Liceris amorem rcverentiamque conci- Jiaverinr.

Nunc ad tertium Vicupcrationum genus ervenimus, quod aLiteris redundac , altiuf- quc cxceris folcc hxrcre. Ex vel a Fortii- jia , vel a Moribus , vcl a Studiis ipforum O- riginem ducunt. Qunum prima cxtra po- iclbtem iplbrum cit , fccunda exira rem j ut seitia fola propriein difquilitionem venire vi- jdeaiur. Quia tamcn , non tam de vero Re- •jum Pondcrc, quam de vulgi xftimatione , •fcrmo infliuicndus eH: , haud abs re flierit , Ktiam dc alceris duabus pauca quxdam in- '^iucre.

Quaproptcr dignitatis Imminutioncs , & ,uafi Dehoncftamcnta , qux a Litcraiorum jFortuna Literis imponuntut , fumuntur aut a paupertate & inopia ipforum , aut a Vitx euercobfcuro &: umbratih , aut ab occupa-

uo-

10 D t .. M . S B I I :>5 T.

tionum , in c]uibus vcilanciir , rubjfClo adaiOvlum nobili.

Quanuimavi p.iupcrtatcm pcrtinct , c]uod- que frcc^ucntcr uruv^niac,uc liccrati inopcs linr» & rcnui plcrunt^ncoiiginc , ncque tam propcrc ditelcant , acalii > quiqtiA-(lui Iblum inhiant ; conrultum t-oret, hunclocum,de laudepaupcr- utis,tra:ribus mcndicantibus ( pacc corum di- xerim)cxoinandum tradercjquibus Machiavc!- lusnonparum rnbuebat, cum diccrct, Jum ducl-.im a^ium cfctdcrc^no /jccrdctum ^ nifirc- vcrentu erj^a fratresac ASomchos , E\'ijco^Q> um luxumO' exccfftm com^-enjaffct. rariier dicat cjuis , fchcitatcm 3c maginficcntiam Princi- pum 6i nobilium , jam ohm rccidcre potnillc in Barbaricm , mli dcbcrcnt literaris idispau- peribus civiiis vitx culturam dccus. Sci millis his Jaudum aucupiis , noratu dignuin cft, quam lacraaicjue vcncranda rcs , perah»- c]uot apud Romanos fccuJa , paupcrtasipra ha- bifafucrit ; c\\ix tamcn Rtlpubl. nihil tiahcbat cx Paradoxis. Sic cnim praifatur T. Livius, t^utme amor ne^ctti fufcc\'ti jallit , aut nuiia unquam Rj^fp- nec majcr , nec jan6ltcr , nccbcnis txemylis ditior juit , ncc i>j ijuam tam fcro avari' ttii iuxuriutfuc immi^raverint , ^jcc uhi tanttfs at tamdiu paupatatt ac parjimcnix hcnos fucrit, Quin ctiam poltquam Roma jamdc(»tncrali- fct, lcgimus , cum Ca far Diclator collaplar.i Rcmp. iiiftauiaturum fc profitcrctur , qucn- dam c£ amicis c)us prompliirc fcntciiiiam, inhil tam cxpcditum dlcad id, quod agert-t, quam fi divifiarum lionosquoquo modo tollc- rciur. Virum ( />i^/</f ) h^cc omnid ma-

L I B E F T. -11 \ia i p.ir:tcr curfi ho)iore pccunij: ile^incnt fine- Itjuenia^ijiriitus , ucquc alia^ul^o cuficnda y ve- .nalia crunt. Denique qucmadaiodum verc diclumcft, "R^iborem cCjC colorem \irtutis ^ li- i cct quandoque oriaturcx culpa j ita recle lla- ituas , paupercatem cAe vircutis fortunam , jquamvis interdum a luxu & mcutia acccrlatur. i^alomouis certe hxc clc rcntentia , Oui jcjlinat i ad divitias , non crit infons : & prxccptum , '\ Vcritatcm emc , noli vcnderc^ fimilitcr fctenr- \ tiam prudcntiam quafi xquum jufJicet , ( opcs jmpcnder.das , uc docl:iina paretut ; non l-ductrinam eo verccndain , ut opcs congeran- tur.

Quidattinet dicere , dc d privata&ob- 1 fcura , quam liccracisobjiciunt ? Adco tritum lThemacli:acqucabomnibus jadatum,ociuin> iS: lccellum ( modo abfint defidia & luxusj l prxponere vitrc forenfi , occupata: , pro- f>t€T (ccuritacem , hbcrcatem , dij;nicaccm, Tdulccdincm , auc falcem ab indigiutanbus immunicatem, uc ncmotraclec huncJocum, : quin bene traftet : ita humanis ccnccptibus in cxpcricndo , & confenlibus in approbando : -confonac. Hoc tantum adjiciam , eruditos, i Jacenccs in Rebufpub 6i fub ocuhs hominum 1 minimc dcgentcs , limiles eflc imaginibus ) Cadii & Bruci , dequibus , in elacione lunije 1 -non geitacis , c«m alix plurima: duccrcncur , J Tacicus , Eoipfo , inquic, prxfulgcbant , quod nonvifebantitr.

De occupationum , qu.^ hteratis commit- -tuntur , vihcatc , iliucl occurrit , quod deman- ') detur iildcm pucroium ac juniorum inftitu- i ,

Db AuG M. Sc r ENT.

cujusaTatis contcmptus ia Magiftros plos rcdundat. Cjetcium , c]uam injufta (it hxcobtrcdatio, (inoncx vulgiopinionc, (cd cx lano judicio rcs-{'crpcndatur , iiidc licctx- ftimare , c]uod dilit;cntiorcs fini omncs , in imbucndateftarcccnri , quamvctcri; magif- qucfolliciti lint , cjualcm admovcant tcrram tcncra; planta: , quam adultx: unde liquct , prxcipuam curam , circa rcrum &: corporum initia verfari. Rabbinis , fi placct , porrigc au- rcm , Juvettcsvelhiyifionesvidebunt^ CT' fenes fomniahunt fomnia, Ex hoc tcxtu colligunt, juvcmutcm cHc xtatem digniorcm quanro iiimirum rcvclatio acccdat clat ior pcr viliones, quam per fomnia. lllud vcro notatu omniuo dignum , cjuod iicct pxdagogi » vclut Simix Tyrannidis, (ccnx fint ludibria , &: tempo- rumincuria indclcdu iplbrum vcluti obdor- micrit, vctus tamcn c|uerclafit, indc ufquc ab optiniis&iprudcntillimis lcculis deduda, Refp. circa lcgcs quidem nimium fatagcre , circa cducationem indiligentcs clle. Qua: no- biliilima pars prifcx dilciphna: , revocata cft aliquatcnus quali pollliminio in Jefuirarum Collcgiis ; quorum cum intucor induftriam Iblertiamquc , tam in dodnna cxcolenda , <]uam m moribus informandis , illud occurric ATcfilai dc Pharnabazo , Tahs cum fis , utinam teffes. Atquc hadcnusdcopprobriis eli- tcratorum fortuna& conditionc dclumptis.

Quod ad liteiatorum morcs ; res c(l illa , potius ad perfonas . quam ad (ludia (pciflans. Rcpcriuntur procul dubio intcr eos , qucm- admodum luommbus vitxordjnibusfc gene-

ribus.

Images reprcxJuced by ccxirtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

rrilms , Tam mali , <]uam boni j ncque pio- (pcercanonveram cil , (quo-.l aneritur, ) abire Sjlmlia In morcs 'y atcjucliteras , nifi incidant iii F" j ingenia aclinodum depravata, corrigcre pror- I' f fus naturam , & nnitarc in melius.

Veruntamcn dilif^entcr mihi atcjue inqc- nue rem a'(timanti , nullum occurrit dcde- |l^i|cus, literis, cx litcratorum moribus, qua- t: tenus fuat litcrari , adha^rcns : ni(i forte hoc f i vitio vertatur, ( cujus Demofthcncs , Cice- ^ro, Cato fecundus , Seneca , plurefquc alii i infimulantur ) quod cum plerunque , tcm» p r pora, de qnibus legunt , iilis , cjua? agun- : tur , meliora fint ; ultra c]uam par cll: con- : tendant , monmi corrupt^Ias ad pnrcepto- • rum & dogmatum honefbtem retraherc, & t r. prifcse (cveritatis morcs remporibus diffolu- 1 tis imponere ; De quo tamen abundc c pro- 1 priis tbntibus admoneri poflimt. Solon c- nim intcrrogarus , an optimascivibus fins dc- : difTct lccTcs? Optimas, inquit , cx illisy quas \ ipfivoluifjcnt acciperc. Itr, Plato , videns cor- I: * ruptiorcs fuorumcivium morcs , quam ut i- |r. : pfcfcrrcpoflcr.abomnipublicomunereabfti- 1 nuit , dicens, Sic cum patria a^endum efjel ' utcum pareutibus , hoc ef , fuafu ^ non '^fiolen- fia , obtclhimlo , non contcjlando. Atque hoc ipfum cavct illc , qui aCoiifiliis Cxfari , Non , iiiqilit , ad vetera inflituta rcvocamus , ^u.-e jampridcm corruptis moribus ludibrio funt. Ci- I ccro cciam errorisarguit Catonem fecundum, ' Attico fuo (cribcns ; Cato optimc fcntit , fcd nocet interdum I{eip. loquitur cnim ^ tanquam in B^pub. Platonis i mmtanquam inf-ece T^omU"

Early Eurcjpean Bcx)ks, Copyrighf <© 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by ccxirtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

14 De Au-gm. SCIEMT.

//, Idcm Cicero molli intcrprcutioncexcurat Philoibphorum dicla , & decrcta duriora : //// , inquit , ipfi pr^ccptorcs CT magifiri , v/- doitur fiues cfficiorim paulo lou^ius quam natura \ellet , protuliffe , ut cum ad ultimum animo contemilfemus , ioi iamcn , ubi oportet , confifh- remiis. Ipfemettamen potuit dicere, Moni^ tisfumminoripfemeis: quippc qui in eundem lapidcmipfc, licct non tam gravitcr, impe- gcrit. Aliud , quod cruditis non immerito 'fortafTcobjicitur vitium , hujufmodi eft,quod honori , aut emolumento patriarum fuarum, autdominiorum , propriasfortunas,autpix- iidia poftpofucrmt. Sic enim Demofthciics Athcnicnhbus liiis , Mea, inquit , confiliafi recle attcndatis , non funt cjus^encris , pcr qu^ f^o inttr voj ma^^nus , vos inter Grcccos dcfpeciui fitis ; fcd talia\ tit mihi fxpcnumcro , ca haud tutum fit dare j vubis autcm fempcr utile ample- cii. Haud ahtcr Sencca , poftquam qumquen- luum illud Ncronis , a:tcrna; eruditorum niaj;iftrorum confccraifct gloria: , dominuni fuum, omnibus jam flagitiis iuquinatiflimum, Jibcrcatquchdcntermoncrenon dcftitit , ma- eno fuo pcriculo , ac poftrcmo pra'cipitio. Ncque ahtcr poteft fe habere rcs : fitiuidem Juimanam mcntem dodrina imbuit vero fcnfu fra^ilitatisfux, inftabiHtatis fortunx , digni- latfs animx , muneris fui ; quarum rcrum memorcs , nullo modo fibi peifuaderc pol- lunt fortuna: proprix amphtudinem , tan- quam prxcipuum hbi bonorum hncra ftatui cofil' Onarc vivunt , tanquam rationem rcddiiuri Dco , 6c Domuiis poft Dcum.

l;

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

L r B E R. r. 1<

ivcRcgibus , five Rebu(p. hac formula , Ecce ■! tibi lucrifcci, non anccm illa , Ecce mihi Iw : crifcci. At politicorum ruiba , quoruni mentcs liu dodrluaofticiorum , & in contemplationc (boni univcrfalis, r.on funt inflituta:, & confir- ( macx , omnia ad le referunt, gerentes (c pro fccnrro mundi ,acfi omneslinea: in fe, fuifcjuc ' I fortunis,dcbeantconcurrere: dc Reipub. Navi, ilicct tempellatibus jadata, nciitiquam foiliciti, (modo iplis infcapha rerum fuarum rcceptus Idpcur &c cfFugium. At coutra , cjui oflicio- I ' rum pondera, & Philautix'limites didiccrunr> tmunia fua , ftationefque , Ucct cum pcriculo, > tuciitur. Quod fi forte incoJumcs pcrmaneant , lin feditionibus, & rerum mutationibus,nonid j actibus , aut vcrlatiii ingcnio , fcd rcvercn- tia: , quam probitas ctiam ab holtibus cxtor- ;<^ucc, tnbuendum. Cxtcrum, quodattinetad ; fidei conftantiam , & officiorum teligioncm , : quas certe animis hominum inferit eruditio, i utcunqae ea quandoquc a fortuiiamuldcntur, aut ex malc (anis politicorum principiis con- demnentur , camen palam fcilicct apudomnes . . laudcm rcfcrcnt , ut in hac re , longa defeu- . fionc non fit opus.

Aliud vicium liceratis familiarc , quod faci- . lius excufaripoten: , quam ncgari, illud nimi- • rum, quod non facil^ feapplicent , &accom- : modcnt crgapcf fonas, quibuscum ncgotian- : tur , aut vivunt. Qui dctcdus cduabus orituc .: caufis : Prima cft animi ipfius magnitudo , ; proptcr quam a^gre fe dcmictcre pollunt ad ob- ' fcrvantiam unius alicujus hominis. Amantis j vetba funt , no» fapicntis , S,itis mamum alteri

4«

De AuGM. Sc I ENT.

iheatYum fnmus. Ncquetamen inticiasibo, il- lum , <]ui aciem animi , inftaroculi> nbn pol- fit xqiie contrahcrc, ac dilararc , inligiii facul- tatc ad rcs j;crendas eilc orbatum. Sccunda -vcro caufa eiV probitas morum & (impliciras ; cjua: tamcn delcclum judicii , non detcdum , in illis arguit. Vericnim, & lcgirimi obfer- vantia: ert^a aliquam pei (bnam limites , non ultra poriiguiit fc , quam ira nollc illius mo- rcs, ut abfquc offonfionc cum eo verfari, cuni - ^ue confilio , fi opus fit . juvare , nobifque intcrim ipfis in omnibus cavere pollimus j vc- nim alienos afFc£lus nmari , eo iinc , ut il- lum infledas , vetfcs , & ad hbitum circuma- gas , hominiscft parum candidi , fed potius aftuti , &: bifiJii idquod ni amicitia vitiorum fucrit,crc»a Principcs etiamino/ficiofum. Mos cnimOrientis , quonefas habetur oculos in Re<^es dcfigere , ntu quidcm barbarus eft, fcd fignificationc bonus : ncque cnnn fubditos dccet , cordi Regum fuorum , qui facra: Scripturx infcrutabilia doccnt , curicfius ri- jtiari.

Supcrcftetiammimaliud vitium , (quocum hancpartcmconcludamj lireratis fa'pius im- putatum, videlicetquod in rebusexiguis , & cxtcrnis , (vultu, gcftu, inceflu , fermoni- bus quotidianis , & hujufmodi ] deticiant iu obfervando decoro ; unde homines imperiri , cxiftis minutis , Icvicuhfque erroribus, quanti /int in rcbus majoribus traclandis , conjedu- ram capiunr. Vcrum fallitcos plerunquc hu- julmodi judicium imo fciant , refponlum fibi cllc aThciniftodc, qui cum rogatus ellet ,

ut

X

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

r >

i

L I B E Tv T. i?

iit fidibus Cflncret , arrocrantcr lutis ipfe dc fc , fed ad prxteiis inlhtutiim pcrc]uani appofitc rtfpondit : Se cjuidcm fdihm rudem effe , Jed quo tacio oppidum parvum in civitatem magnam fVa- derepofjet, fatis noffe. Et funt procul dubio multi politicarumartium apprimc j;nari, c|ui' bus tamen in communi vita , & cjuotidiani? rc<iulis, nihilimperJtius. Qiiiii ctiam hujuf- modi fugiilarorcs amandandi funt ad PJatonis Elogiuni de Pra^ceptore fuo Socratc , c]uein baud abfunilcm dixitpharmacopolarum pyxi- dibus , cjua; exterius niduccbantur fimiis, ulu- Iis /atyrifque , intus vcro pretiofos liquores Sc nobilia medicamcnia recondita habtbaiic : Fa- tcndo fcilicct , quod ad vulgi caprum , &: fa- mam pcpularcm , prxferrcc nonnulla Icvia , atquc ctiam dcformia , cum tamen animi ni- tcriora fummis tam facukatibus , quam virtu- tibus cflcnt repleta. Atque de moribus litera- torum hxc hadenus.

Intcrim monerc placec , nos nihil minus agcrc , quam ut patrocincmur quibufdanx profcllbrum inftiiutis abjedis , & fordidis > quibus & fe ipfos , & hicras dchoneftarunc : qualcscrantapud Romanos , fcculis pofterio- nbus , philofophi quidam in familiis divi- tum , menfarumque eorum a(IecI.E , quos iiaud abfurde dicas Barbatos Parafitos, Cu- jus generis quendam kpide defcribit Lucia- nus , qucm matrona nobilis , catulum fuuni Melitxnim in rhcda geftarcvoluic : quod cuiu illc officiofe , fed indcccnter faceret , Pu- /lo fubfannans , yereor inquit , ne philofo- ^hnsnofierc Stoico fint Cynicns, Ante omnia

B i vcro,

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Dn AuG'M. SciiNT. vcro , nihil tam ofFccit Jiteraruni dignitati, quam crafla & turpis adulatio , ad quam mul- ti , iieque hi indocli , & calamos , & inge- liia fubmifere , Hecubarn in Hclenam , jFrf«///- mm in Lucretiam , ( Htait Dw-Bartas ^ trans- fbrmantes. Ncc]ue vcro uimis laudo morem iKum reccptum , libros patronis nuncupandi,- cum hbri , prxfcrtim qui hoc nominc di- gmndi , in ventatis taiitum Sc rationis chcn- telara fcdaredcbeant. Mehusvetcrcs ,quinoa aliis , quam amicis , atque acquahbus , (cii- pta fua dicarc fblcbant , aut etiam nomina c>u(modi amicorum tradlatibus (uis imponc- re : qood Ci forte Regibus , aut ma^natibus opus nuncuparent , tum dcmum hoc facluni dt , cum argumenrum hbri pcrfonx rali convenirct. H.rc aiitcm , & fimiha , reprc- Jtcnfioncm porius mctcncur , quam dcfcn- fionem .

Neque hoc dico , quafi iitcratos culpcm , fi ab bcatos £c potentcs viros quandoque fc appliccnt: rcdc enim Diogencs cuidam cum irrifionc roganti , Otti ficret ^ quod philofophi divites feciiiroitur , non divites philofophos ? re(pondit iwn (ine morfu ? Hoc ideo fieri , ^uod philofophi , cjuibus rebus indij^^cant y pro^ be intcili^ant , divites non item. Huic aflinc eftiliud Ariftippi , cui , ncfcio quid , petenti cum non attcnderct Dionyfius , ille adoran- tis more abjccit lc ad pedcs ejus ; qui tum de- naum aufculrans pcutioni annuit : Scd pau- lopoft , quidam dij^nicaris pliilofophi^ airvC- tor , increpuit Ariibppum , quod dcmittcn- do fc aJ pctlc^ T-yrauni pro tanttlla le pliilofo-

phiatii

Images reproduced by courtesy of Koninldijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

L I B E K I. , 1«?-

pliiam ipfam comumclia alfecinet : ciiiille, i^w^iw culpdm non fuijfe , refpondit , /ed Dto- nyfii i ijHiaurcsgcpjretinpedibus, Quiii pru- rfens ille, non pufillanimis habitus eft, c]ui in difputatione quadam cum Hadriano Cx- farc vinci fe palllis cft , excufans fa(5tum , (iluod icquum effct ei ccdcre , qui tji^inta impcrarct Lezionibus. Arque proptcrea n6n funt da- innandiviri do<5li ,ubi ,cum rcspoftulat , ali- quid degravirate fiiaremittant , (ivcimperante iieceiliratc, fiveimpctrante occafioncj quod quamvis humile vidcatur atquc (ervile primo intuitu , tamen verius rcm a^Ilimanti , cen- febumur non perfen^i lld tempori ipfifcr- vire.

Pcrgamusnunc ad crrorcs, atquc inania, qux in ftudiis ipfis virori?m dotflorum intcr- Vcniunt , iilqucfeimmifcent : id quod prxc?- puc & propric fpcdat ad pra:fens argumen- rum.Quain rcnon cflinftituti noftri crroribus ipfis patrocinari , /cd pcr eorum cenfuram Sc kcrctioncm , cxcutcrc quod (anum & (blidum cil , atque a calumnia vindicarc. Vidcmus enim , in moic , prxferrim apud iiv/idos, eJle, propter ea, qua: depravaialiint, ctianl ca , qu3e impolluta , & m ftatu fuo manfe- runt , (ugi^lare quemadmodum Ethnici in primitiva Ecclefia , Chriftianos hxrcticorum viriis afpcrgere folcbant. Ncquc tamcncon- filium eftmihi , examen aliquod accuratiuj inftitucre , dc erroribus , & impedimentis hrerarum , cmx interiora , & a captu vulgi remotiora ,• led de illis tantum vcrbafaccrc, qux caduntfub communi & populari obfrrva-

B 3 tione>

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

jJO DeAuGM. SciENT.

tione , 5cnota, auc falccm ab eauon longc rcccdunt.

Quare rria prxcipue dcprchcndo vana & inania m litcris, qua: anias pra:cipuepra:bue- runtaJ obtrc«5landuin. E.is cnim rcs pro va- iiis ducimus, cjua: aut falla: funt , autfrivo- \x j in quibus fcilicec , aut veritas dcficic , aut uliis : Illos etiam homints vanos &: levcs exi- Itimamus, cjuiautad falia crcduii , autinre- bus cxigui ufus curiofi. Curiofitas autcm aut in rcbus iplis verfitur, aucinvcrbisi cjuau- do nmiirum , aiit in rcbusin^nibysopera iii- Jumicur , aut circaveiboruni delicias nimiurii infUdacur. Quocirca , nonccrtx magis ex- pericntix, cjuam iicCix etiam rationi con{b- ivi m vidctur , ut trcs ppnantur dpcl:rinarum

pCP?5' Prima c(l doclnna phantaUi-

ca, (:cuuda doclrina licigiola , rcrtJii«Cill'' iia fucaia Si mollis : vd lic : vana: imaginatio- jics , vana: alccccationcs , vanx afFciflationcs . Jic quidcm ordiar ab ultima.

Intemperics illa , in luxurie quadam ora- tionis lita , ( Iicet ohm per viccs in prctio ha- bica fueric J circa Lurhcri temgpra miris mo- dis invaluit. In caufa prxcipuc fuit , quod fcrvor & efticacia coacionum tunc tcmporis , ad populum demulccndum & alliciendurn iTiaximc vigcbat : Illaaucem popularcgcnus orationis polccbant. Acccdcbat odium & coutemptus, illis ipfis tcmporibus, ortuscr- ga Scholallicos , qui ftylo&icribendi gencrc utebantur valdc diverfb , verba licentcr admo- dum cudentes nova & horrida , dc orationis oruacu^cclegantiaparumfolliciti , dummodo

L I B E R.

, circuitioncim vitarcnt , & lcnlusacconceptus ; fuosacutc cxprimercnt ; atque hinc faduni i eft, ut paulo poftea , major apud plurimos CGeperit'habcii vcrboruni cura quam rerum ; pUrirque magis comptam phrahm , tCLCtcm pcrioJum , ciaufnlarum rythmos , troporum ilcliulas i quam por.dus rerum , rationum ncivos , invcntionis acumen , aut judicii li- mam artcdantibus. Tum demum floriuc Ofcrii Lulitani Epifcopi lux-urians & diluta oratio. Tunc Stutmius m Ciccrone Orarore & Kcrmogenc Rhetoic infinitam & anxiam opcram ccnfumpfit. Tunc Carrus & ACca- musapitd nos , p"ra:Ic£tionibus & fcriptis fuis Cicercncm Dcmcfthcncm ufouc ad ccxiluni cvchenrcs , Juvencs ad politum hoc &i fl c.rers dodrinx ^cnus invirarunt. Tunc Ernfmus arripuic anlrni introduccndi ridiculam illaiai £cho , DfCfW anKosconfimpfi m lc^endo Ciccro^ tie: cui Echo rcipondit , owf , afine. Schola- iiicorum vcrodocf rinadefpcdui prorfus habc- f ri coepit, ranquam afpcra Scbarbara: Deni- que ut femcl dicam , prxcipuaillorum tcmpo- rum incUnatio, &: ftudium , potiusadCo- ..^km , quam ad pondus dcflexit.

Hic itaque cerncre eft primiani litcrarum in-

t~~ temperiem , quum , utdiximus, vcrbisftw- ^etur , nonrcbus: cnjus ctficcicimisrantum lemporibus piotulerim exempla , tnmcn ic- cundum n-.ajus & minus , & ohm placuerunc ejus gcneris iueptia: , & deinceps pbcebunr. Jam vero ficri non potcft, quin hoc ipfuni multuM faciat ad dodrina: cxiftn-nationcm cimuciidam & clcvaudam , etiam apudvul- I B 4 gus

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

?1 n E AUGM. Sc I EN T.

«usimpcruum, cumvidcant doaornm fcti- pra,taiiquam primam litcram diplomaris, qux quamvis variis calam^ ductibus , & florculis v.iriegatafit , litcratamcii dtunica. Ac mihi fanc videtur pcrappofita hujufce vanitatii' adumbrario , &quali tmblema , Pigmalco- i)is illa iulania : quid cnim aliud funt vcrba , €]uam imagincsrcrunj , utnifirationum vigo- jcanimatafint, adamarciila idcm fit , ac fla- tuam depcrirc .?

Nequc tamcn temcrc damnandum efl , fi «juis philofophiaiobrcura, & afpcra , verbo» lum fplcndore illuftrec & cxpoliat : Hujns cnim rcimagnaadfuntcxempIainXcnophon- te , Ciceronc, Scneca , PJutarcho , ipfbque ctiam Platonc : nec miuor cli utilitas. Quam- vis cnim diligcntcm vcri cognitionem , atquc acre ftudium philofbphix rts hjcc nonnihil impcdiat, quoniam prajpropere mcntcm con- lopit , atquc ulteriofis difquifitionis fitim & ardorcm rcftii>guit ; h qurs camcn dodrinam adufus civilcs adhibcat , (fermocmandi vidc- licct , conralcndi , fuadcndi, argumentandi, & hmilium ) omnia , quxcupiat, prajparata Sc adornati in liujulmcdiauthoribus rcpcricc. Vcruntamcn hujufcc rci cxccflus adco jufle contcmnitur , ut quemadmodum Hcrculcs , cum vidcrer in tcmplo ftacuam Adoiiidis (Vc- neris dchciarum ) indignabundus dixic , Nil (^icriesy itaomncs Hcrcolei literarum pugi- lcs , idcn:, laboriofiacqucconftantes indaga- «orcs veritatis , hujufmodi delicias & lauticias, tanquam nildivini fpirantcs , facile Iprevcrint. Paulo faiiius zi\ aiiud ftyli gciius j neque ta-

mcu.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

L I 3 E R I. 55

mcn ipfum omnino vauicatis cxpcrs, quoJ jcopia: illi , & luxurix orationis , temporefc- a-efuccedir. lliud totum in co eft , utverba iint aculcata , fcntentix concifa: , oratio de- niquc potius verfa , quam fula : t]uo fit , uc omnia per hujufmodi artificium , magis in- igenio(avidcantur, quamrcvera iint. Talcin- ivcnitur in Sencca cffufius , in Tacito & Plinio 'fccundo moderatius j arque noftri tcmporis lautibus coepit eflc non ita pridcm accomrno- ;dacum. Vcrum hocipfum mcdiocribus ingc- uiis gratum effc folct , adeo uc dignitatcni quandam iittcris conciliet , attamcn a judiciis imagis limacis mcrito faftiditur , & poni poifiC •pro intcmperic quadam dodrinx, cum Cit vcr- ^borura ctiam , &. corum concinnitatis aucu- piumquoddara. Atquc hxcdcprimalitcra- jium intempcric dida funto.

Scquiturea intemperics in rcbus ipfis.quaiH pofumius mediam , & litr^iofe fubtilitatis no" immc dcfignavimus. Eftque illa , dc quamo- ►dodiximus, aliquantodcterioE. Ut cnim re- rum dignitas verborum cultui prarcellit, fice contrario odiofiorcll vanitas in rebus , quaiTi invcrbis. Quainre, increpatio illa Paulina , • non magis ad fuam aetatcm rcferri , quam ad •iequentia tempora deduci potclt; nequc Theo- ;]o£!iam tantum . fcd etiam omncs (cientiasrd- ilpiccre videtur. Devita prcphanas vocum «o- iVitates , C7 oppofitiones falfi nomnis fcientice. :His cnim verbis duo figna mdiciaqae (cicntiae ifufpedxatque ementita; proponir. Primum dl , vocum novitas, & inlblentia ; Aheruni> :rigor dui^matum , qui n^ccflaiio oppofitio-

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Hoag.

234 M 29

r

y4 De AUCM. Sc I £NT. ^

iiem , & dein aitercatioiies , quxftioncfquc , inducit. Cercc cjuemadmodam coniplura cor- pora naturaiia , dum valentintcgra, corrum- puntur fxpius , &abcunt in vcrmcs > codcm inodo fana&: folida rerum cognitio fxpcnumc- ro putrefcic , & fblvitur ni fubtilcs , vanas , infalubrcs, & ( fi italoqui licct) vcrmicularas quxftioncs j qux motu quodam & vivacitate nonnulla pra'dita: videntur , fcd putidx /iint , &: nullius ufus. Hoc gcnus dodrinx niinus fanx & fc ipfam corrumpcntis , invaluit prx- cipueapud mulcos cx Scholafticis , quifummo otio abundantcs , atque ingenio acrcs , ledio- ne autcm impares (quippc quorum mentcs conclufc cdcntin paucorumauthorum , prx- cipue Ariftotclis diclatoris fui fcripti5,non mi- nus quam corpora ipforum in cocnobioium ccllis ) hiftoriam vero & naturx & temporis maxima ex parte ignorantes ; cx non magno matcrixftamine, fcd maximafpiritus , quaft radii, agitatione , opcrohflimastclas, qux in libris eorum cxtant , confccerunt. Ercnim , mcns humana , fi agat in materiam, iiaturam icrum , & opcraDcicontcmpIando, promo-« do matcrix operatur , atque ab eadem detet-" minatur i fin ip(a in fc vertatur , { tanquam aranca texcns tclam ) tum demum intcrmina- ta eft , & parit cercc tclas quafdam dcarmx , tenuitatc fili operifque admirabilcs , fcdquoa ulam frivolas , &: manes.

Hxc inutilisfubtilitas five curionras duplcj cft ; &fi^c£l:atur aut in matcria ipfa : quali cft inanis fpcculatio , five controverfia , cuju <^cncris repcriuutur , &inTbeol. & mPhil

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

*L t B E P I. ^ 5 5

.lauJ paucac : aut in modo, Sc methodo tra- ilandi hxc apud Scholallicos ferc taUs erat. Superunaquacjue re proporita formabantob- ^ccliones 5 deindc objedionum illarum iolu- tioncs, c|u.^.roIutioncs ut plurimum diftin- £lionestantum erant , cum tamen fcientiarum mnium robur , inftar fafcis lUius fcnis , nofi fn lingulis bacilhs, (ed in omnibus vinculo tonjunclis confiftat. Etcnim fymmctna fcientix , fmgulis fcilicct p:irtibus fc inviceni ifuftinentibus , cft , & etH- dtbet , veraatcjuc expedita ratio refcllcndi objediones mmoruni ccntium : Contra , fi fingula axiomata , tan- ic]uam baculos fafcis fcorlim cxtrahas, facilc crit ea infirmare , & pro libito , aut flcdcre , aut frangcre : ut c]uod dc Seneca did um erat , wcrhoYum n:innti'is rerum fran^it fondcra-, vcrc jde Schoiafticis ufurpari ix>lht , qusjiiomm mi- \MUtiis fcientuirum fran^unt rouur. Num noil in aula fpatiofa confultius forct , unum accen- rlcre ccreum , aut lychnuchum fufpcndcre , variis luminrbus niftrudum , c]uo omnia (i- mulpcrluftrenrur, c]uaminlingulos quaqua- :\'eifusexicuam circumfcrrciuccrnam i Arqui iionabfnnjlis eft eorum ratio, qui non tam .vericatcm pcrfpicuisargumentis , authorirati- us , cxcviiplis illuftrarc nituntur ; quam in loclblumincumbunt, ut minutos qucfquc riipulos eximant , & captiunculas expediant, : dubitationcs folvanr 5 hcc pado qua.-Itio- Ticm ex quxftionc gii^nentes , qucmadmoduni fit in fupcriori fimiluudine , ut luccrna inu- ,u;r. aliquem locum dclata, alios circumqua- ucdcftituat , &: obfcurct. Adeo ut Scyllx '

£ 6 ilb\:h-^

Early Eurc^ean Books, Copyrighf €) 201 1 ProQuest LLC.

Images reprcxJuced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

^6 De A UG M. S C l T.

fabula ad vivum cxprimat boc gcnus pbilaflj- phia? i cujus os & pedlus virgiiicm fbrmoiam prseferebant , infravtro fuiUe ajunt

Candida fuccinCtam latrantihus in^uinti mon- firii. • ^

Sicgcneraliaquxdamapud Scholiafticos invc- nias , quxpulchrafunt di<5lu j &non perpe- ram inventa : ubi autem vcntum fuerit ad di- ftin<5liones , decifioiiefque, pro fcccundo ute- } ro nd vita: humanx comnioda. , iu portcntofas i & latrantes qua^ftioncs definunt. Iraquc t ■ mn)imemirum jfi hocgcnusdodrinae ,etiam i apudvulgus hominum contcmtui obnoxium i fucnt, qui ftrc folent veritatcm proptercon- » trovetficas circaeam motas afpernari , atquc i cxiftimare , eos errare omnes , qui nunquam ; inter fc conveniant cumque videant doclos { homines. inter fe dipladiari de rcbus nuliius i. momcnti , facile illud Dionyni Syracu/aui . arripiunt , Ferba ifla fur.t fenum oti§fcruni. Ni- hilominus certiflimum clt, ii raodo Schola- r ftici ad incxplebilcm htim vcritatis , & conti- iiuam agitationem ingcnii, varictatcm & mul- tiplicitatcm ledlionis & concempiationum ad- ^ junxiflent , infignia profe<1.1o illi cxtitiirent , Jumina , omncfque artcs & fcicntias mjrificci provcxilTcnt. Ha5lcuus dc fccunda litcrarumj intempcnc. !

Ad tcrtiamquod attiuct , quar adfalfitatemi & mcndacium fpeclat ^ unahxc omnium tur-f piflimacil , quippe quaeipfam naturam , ani- mamquc dcflituit fcicntix j qux nihil aliuii di , quam ycriiaiis imaac, Kisn vetir.)sef-4

fendi

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

L 1 n 1 K I.

XT

feiidi , &Yeritas cosnofcendl, idcmfunt;nec plus a lc inviccm difterunc, cjuam radius dv- reclus , &reflexus. Hoc vitium itaque du- plcx, vcl potius duplicarum eft , impoftura & credulitas ; harc dccipitur , illa dccipit. Qiix licet videantur difcrcpantis naturje , altcra qua: a calliditatc quadam , altera a fimplicitate pro- fcda , plerunque tamen cocunt, Ut enim i« carminc habecur,

Pcrcontatorem fugito j nam ^arrulus idem

innuendo , qui cariofus eft, eundem cftc 8c futilem : pariter fit , ut qui facilc credat , idem hbentcrdccipiat. Quemadmodum quoque fie- ri videmas in fama , rumoribus ; ut qui cito iifdem fidem habear, parifacilitatceosauxeritj quod Tacitu<; prudenter innuit his vcrbis , ^unt fimid crcdnntque: adeofiniTimx fiint , vo- iuntasfallendi , &facilitascredendi.

Hxc credcndi rccipiendique omnia (licct ft- vi authoriratc munitaj facilitas , duorum ge- nci um cft, pro ratione fubjedlx matcria: : auc cnim creditur narrationi , fivcfado, (ut lo- quuntur Junfconfulti) aut dogmati. Inprio- li genere vidcnnis , quanto dignitatis dctri- mento hic error alitccerit ex Eccleliaflicis hi- floriis nonnullas , qua: nimis facilcs fe pra;- buerunt , in prodendis tranicribendifque mi- raculis, a martyribus , ercmitis, anachorc- tis , &aliis fandis viris, arquc abeorum fc- pulchris , faccllis, imaginibus , cdiiis. Eo- dem modo , in naturalihiftoria videmus mul- tatcrnerc, ac parum cum dclc(5lu aut judicio icccpca , ^ dcfcripca j. ut tiquct cx fcriptis

C 7 riinii,

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

^8 DeAugm. SCIENT.

Plinii , Cardani , Alberii , & plurimoriim cx Arabibus , (]ux commenritiis & fabulolis nar- rationibus pallim fcatcnt, iilque «on folum ;nccrtis, neuticjuam probatis , fcd perfpi- cuc falfis , 3l manifcflo convj^^tis ; ingcnti Philofophiac naturalis dcdccorc , apud homi- nes graves , & fbbrios. In quo raiieclucefcit Ariltotclis fapientia , & intcgritas ; qui , cum diligcntem fcriplcrit atquc accuratam hifto- riam animalium , tam parce fidla aut fabujofa admifcucrit : quin potius aialitioues admiran' dds y c]uas memoratu dignas judicavit , inu- iium commcntarioluni conjecit : prudcnrcr pcrpendcns , perfpicuc vera (quxtanc|uam ba-

cxpcricntii' folida , Philofophix & fcicntiis fubrtcrni pollint) haud tcmcre cfiecum rcbus fulpcclai fidei mifcenda: & rurfusctiam rara, atqucinfolita, qux plcrifquc incrcdibilia vi- dcntur , noii omnino cfie fupprimenda , ne- quc mcmorix poftcriorum dencganda.

Atillaaltcracredulitas , qux iion hiftorirc, aut narrationibus , fed artibus & opinionibus tribuitur, duplexcft; aut cum artibus ipfis, aut cum authoribus in arte nimium credimus. Artcs ipfar, qux plus habent c.x phantafia, &. fidc , quam ex rationc , & dcmonftrationi- bus , lunt prxcipuc tres , ^jlrolo^ia , Katu- ralisMa^idy t^ichymia; quarum tamcn fines non funtignobilcs. Profitetur cnim A- ftrologia fupcriorum in infctiora influxum & dominatum rccludcre. Magia /ibi proponit naturalcm Philolbphiam a varieratc fpccula- tionum ad magnitudincm opcrum rcvocarc. Chymica infc fufcipit jartcs rerum Hetcro-

"1»

Images reproduced by courtesy of Koninldijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

I L r B E R I. 59

• ceneis , qux in corponbus natura ibus latcuc i & implicantur . feparare & cxtrahctc: cor- , poraque ipfa, inqumata aepurarc , impcdita l tecrarc, immaturaperficcre. Sed , atque l j rationes , qu:E auccie puramur ad hos hncs, * ! tam inThcoria iUarum artium , quam m i praxi, crroris&:nuo;arumplcnxlunc. Neque adco traditio ipfarum , ut plurmium , can- i didacft, ledartificns&IatebriSTOinuta.Chy- I micx tamen hoc cmc dcbctur , quod vcrc comparari portit ao;ncolx apud i£(opum , qui c vita exiturus , dixit filiis , Se illis yim .ma- Qnam auri in vinea , nec Jatis mcminifje <juo loco defoffam , rcli^tnf]e : qui cum vmcam dihgcn- ter lij;onibus iibiqucinvcrtillent , aurum qui- dem tcpcrerunt nullum,{ed tamcu vmdcmiam infecucnris anni , proptcr folh.oncm circa radices vitium , rulerunc longe ubcnnnam. Circa aurum conficiendum , haud paucis no- )ilibus invcntis , & expcrimcntis , tum ad >ferandam naturam , tum ad ufus vitx appri- mc idoueis , quafi facem accenderunr.

lilaautcm credulitas, qux ccrtos fcicnna- rum authores , didatoria quadam poteftate munivic , uc cdicant , non fenatoria , uc confu- lant, ingensdamnum fcicntiis intuht , tan- ouam prxcipua caufa, qux tantopere illas [* aliflixit & deprelTit , ut abfque inligni ahquo au^mcnio cxanj;ucs jaccrent. Hinc nempc faclumcn:, utinartibus Mechanicis , primi inventores pauca cxcogitaverinr , tempusrcli- qua fupplevent,& perfeceritiat in fcientiis,pri- mi authorcs Ion«;iirn-ne penctraverint, tcmpus rlurima dctrivciit & corrupcrit Sic vide-

mus.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

40 Dh Augm. Scient. m us , Tormeiuariam , Nauticam , Typogra-I phicam , lub iiiitiis impcrfeclas , 5c propc- modum iiiformcs fuiflc , & excrccntibus oue-i rofas ; temporis vcro progrcflii cxpolitas , Sc accommodas. ArcontraPhiIorophiar&: fcien- tiae Ariftotchs , Piatonis , Democriti , Hip- pocratis, Eudidis, Archimcdis, in ipfis iflis authoribus vigucrunt , tradu temporis dcge- nerarunt poiius , &non minimum fplendo- ris amflcfunt : Cujus rci non cft aha ratio, <]uam t]uoi in artibus Mcchanicis , ingcnia multorum in unum coierunt , in artibus , Sc lcientiis hbcrahbus , ingcnia multorum fub uno fuccubucrunt ; qucm tamcn ipfumfafpc- numero iequaccs fui potius Jepravarunt.quam iliuftrarunr. Ut cnim aqua non afcendct al- tius , quam caput fontis , a quo promanat j ita dodrinaab Ariftoielc dcduda, iupra do- <5lrinam Arfllotclis nunquam alfurgct. Idcoquc ctfl non difpliccat rcgula, opor/r/ difccntcm cre- dcrei huictamcn conjungcndum clt, oportei jam edo^lum judicio fuo uti. Difcipuh cnim dc- bcnt Magiftris temporariam Iblum fidem , judiciiqucfufpcnfionem , doncc pcnitus nnbi- bcrintartes , nonautcm plenam libcttatis eju- rationem , pcrpetuamque ingenii fcrvitutcm^ Quare, utabfbivam hanc partcm , hoctan- tum adjiciam j «r agiiisauthonbusluusflc con- llet honos , ut authori auchorum , 6l vcnta- tisparcntj tempori , nojiderogctur.

Expiicavimustandem tics doctrina; intem- perics , five morbos prartcr quos nonniilli func, non tam morbi confirmati , quamvi- tiofl huicoics ; qiii tamen non adco occuhi

lurrr ,

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag,

234 M 29

L I B E R I. 4»

junt , aut latcntes ,c|iiin in multotum lcniUin ^ rcprchenfionem incurrant , ideoquencuti- luam prxtcrmittendi.

Horum primus cfl: immodicum Itudmm juoium extrcmorum , antiquiratis & noyira- mkc Quain rctemporis filix malc patnllant : ntcnim rcmpus prolem devorac , (ic ha:c fe m- cem i dum antiquitas novis invideat aa- .mcntis , novitas non iit contcnta rccentia idjicerc , nili vtra prorfus climinct , & rcjiciar. Ccrtcconfilium Prophcta: vera m hac re nor- fnaeft: Statsfuper -vias antiquas , O' videie ^ujinayyifit^iAreEla, ^bona, Cr amhukte in ra. Antiquitas cam racrctur rcverentiam , Dt nominesaliquandiu gradum filtcre, &:(upra ram ftare debeant , aique undequaque circum- picerc, quxfit viaoptima : quum autem de nabeneconftiterit> lunc dcir.iinJ non rclti- randum , fcdalacritcr progtediendum.Sanc, atvciumdicamus , cy^ntiquitas fecuU ^ juMen- .us mufidi, Noftra prefcdo func anriq'Ja tcni- oora, cum mundusjam fenucrit,nonea, quas romputantur ordinc letrogrado » initium fu- ncndo a feculo noftto.

Alius error e pnori oriundus , cft fufpicio ;^uxdam & diftidcntia , qux nihil nunc poflc mveniriautumat, quomundus tam diu carere •jotuit : ac fi lUaobjcaio convcnirct crga tcm- us, quaLucianusimpetitlovem ,cxterofquc ithnicorum Dcos : Miraturenim , cur totolim \enue>intibcros , nullosautcm juo feculo ? in- lerro^atque jocans , ecquid Jeptuagcnarii jam l^lfent; aut lege Papfiacontrafenum ntiptias U- Uicon(hiBi rsicvidentut homines fubvcreri ,

uc

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

4- D E A n C M . S C I E N r. mu

iie tcmpusctFa-cum jam fadum dt , &ad gli iierationem ineptum. Quin potius leviras hcf^ iTiinum , atc]uc inconitanna , liinc optinl pcrfpici potcft, c]uidoncc res alic^uaperfea /ic , cam miranrur ficn pofle } poltquam fad^ rcmcl cft , iterum mirantur eam jam priclciW faclam non fuillc. Ica Alcxanciri cxpctlitio ii^ Afiam , habicaell nuiio pro vjllo &: arciuo ac nioJumne^»otio j cjuam tamenpollea placuL Li vio in taiicum elevarc , uc ciiccret cic A]cxai|j dro , Nil alitid .quamheueaujustfl^anacontm micrc. Idem Columbo cvenit circa Occitleiil talem navigationcm. Scd ui rcbus incdl(|| «flualibus , hocfic mulco frecjucntius uti v3 dcre cflmplcrifcjuc piopofirionibus apudEell didcm : qujc antcquam dcmoniheiKur , miriJ vidcmur ,5cquibusquisnoii facilc aircn(criti| pofc dcmguilxationera aucem facciirn , arripitf mcns per rctradliouem quandam ( ut loT cjuuntur |urcconfulti ; tancjuam antepcrfpej cras coi;ntias. 1 Aliuscrror fuperiori aifinis, eH: eorum, c]d omnium Scdarum,arquc Hitrtfium vetcruml poftquam cxcuHx fuijlent , & vcntilata: , optij mam fcmpcr obtinuifTe , pofli abitis aliis , cxy ili.imant. Itaque pucant, fi quis dc integro inftiP tucrcc irK]iiihnonem , & cxamen , non polld non incndcrc maliqoas cx rejedis opinionibusj & po{l: rc|c<i>iorrcm amillis,& obliicratis: qua; vero multitudo ,aut ctian^ {iipicntcs multiiudi nis dclinicnda: gratra, non illud fafpc probariii quod r ' 'ire magis atcue lcve ht , quani quod loi.uu.u ,atquealte radiccsagcr.s. Tcmj pus fiquiucm limilc cfl fluvio , qui levia ad

\

Early European Books, Copyrigh»© 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

B

I.

46

;^uc inffataaanosaevchir,(blidaaiitcm &pon-

ius habcntia (ubmerait. \ Ahuscrror arelicjuisdivcrfus , elt prxma- iura atque proterva rcduclio dcarniarum m 4rtcs , 3c mcthodos i c]uod cum fit, plcriinque fcientjaautparum, auc nihil prolicit. Nmn- ium utcphcbi , poftquam mcmbra & Jinea- ' r.cntacorporis ipforum , pcrfcac cfFormata linc, vixamphus crcfcunt: fic rcieniia, c]uam- »4iu inApUorifmos &Cib(crvationcs fpargitur , -{rcfccrc potcft , &. cjturgerc , fed mcthodis le- circumfcripta, 6: conclufi, cxpolui torlan " i& illuftrari , aut ad ufus humanos cdolan po- icft, nonautcmporromolcaugeri.

Alius crror fucccdens ipfi , qucm poltfemo ^«otavimus, cft , quod poft hngulas lcicntias,

• icartcs, fuas in daliesdiftributas , mox a plc- i-Q univerlali rerum cognitioni, &: I hilo- fcphiy primx. rcuunrintur:*cmod quidcm pro- kdui dcclriiiarum inimicilfimum cft. 1 ro- ipccTiationes fiuntcturribus, aut locispmitisr

impollibile eft, ut quis cxplorct ren.onores, fntcriorelquc fcicntiije alicujus partes , i\ Itct

• upcr plano ejufdcm kicntia', ncque altioris uicntia- vcluti (peculam confccndat. •1 Ahus crror fluic cx nimia reverentia , & ^quali adoratione intclkaus humani : unde ho- mincs abduxere fe a contemplatione natura' , 'irquc ab expcrientia , in propriis mcditationi- pus & ingeniicommcntis fulque dcquc volu- lanccs. Cactcrum pr.TcIatoshoscpinatorcs, & (fiitaloquiliccc) Intellcduahftas , qui tamcn X>To maxime lublimibus&diviins philofophis

labcn iblcnt , recle Hcrachtus pciftrinxir.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

44

^ c I E rJ T,

HomiHe,, inqiiit, ^uxrtouvcritatem hi Mcrif cojmts /tci , non in mundo majori. Refpuunt «1 nim nuafi Abecedarium narurx primumnuc i ■ operibus divinis rirocinium ; quod Ci non fi ccrcnt, pocui/Icncfortafle gradarim «^fenfin ' poltliteras fimplices, & demccps fyllabas, a ' rcYtum& volamcn iprum crcaruraruir! cxp< dite Icgendum afccndcrc. At iUi contra , ju' incntisagicatione , urgcnt & tauquam invc cant luosGenios, uc vaticincnturcis , cdant cjuc oracula , cjuibus racnro 6: fuavitcr dccii' piuntur.

Ahus crror huic poftcriori finitimus cft, quod homincs frpius imbuant& inficiant mCi ditationcs , & dodrinas fuas , opinionrbuj giJibufdain , & conccptibus propriis , anov) potiiTimum inadmirationehabenc; aut artiir bus , c|uibus maxime addidi &'conrecraf»: lunt cxtcraomniailhs dcliciis iuficientes, SC) quafi mtmgentcs , Iicct foco admodum falbcii: Sicluje Philorophiae immifcuit Plato Thcolo giam , Ardtocclcs Looicam , fccunda Scho! riaconis , CProclus(cilicct& reliqui; Mathc-

maticas. Khs enim artes folebanc lih tancjuam nholos (uos primogcnitos fuaviari. At Chy^ niici e paucis cxperimentis , ad foculum & fornacem , novam Philofbphiam cxcucicrunr. Et Gilbertus popularis noiter Philolbphiani cx Magnece elicuit. Sic Cicero , cum varias. opinioncs de nacura anima: receniens , tandcmi in Miihcum incidiirct , c]ui animam cflc Har-i moniam Itatucbat , facece dixit, hic ab arte v. fua non reccjjit. Scd de hoc gcnus crroribus , dppofice & prudcutcr, aic Ariftorclcs. c>ui{

Early European Books, Copyrigh» © 20 1 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

1 I B E R I. 45

l. /piciutit ad fattca , de facili fronmiciant, JAIius error eft impatientia Hubjtandi , & .^ca fcitinatio dccernendi, abfque debita& uuha furfer.lione judicii. Nam biviumcou- mplationis , non cft difllmilcbivio adio- :ribus Lvpius memorato : cuius al- nitio plana&i faciiis era: , lineau-

' : . Js , a vete trfrla via , ii it: Im impcrv

ipcrvia, ait^raingredienti afpera erat , &: ;>nfraj>ofa , ubi paulo procelferis , expcdita , xquabilis:haudiecus in contemplationibus, ^uis a ccrtisordiatur , in dubia definet j lin lubiis incipiat , eaque aliquandiu patientcr ■.')leret, in ccrus exirum repcriet. /(Simtles error fe oftendit in modo tradcndi ,i)dunam , qui , ut plurimum , cft impe- bfus & Mai;iftralis , non ingciiuus & libera- , iia dcmum compofitus , ut poiius fidera iperet , c]uam examini fubjiciatur. Nou egavcrim in lummariis Iibcllis , ad praxin liiinatis , hanc formulam fcribendi rctineri Jflc: vcrum in juftis traclatibus defcientiis rrumque extremum vitandum ccnleo: tam Tcllcji Epicurei , nil tam nietuentis , cjuam jcdubitarcde realiqua viderctur ; quam So- catis , jSc Academiar , omnia in dubio relin- 'uentium. Candori potius ftudcndum , ret- lue maioreaut nwnorcconrcntione tradenda: , >rout ratioaum momcntis parcius aut plenius iutprobata:.

■ Alii errores funt iii fcopis, cjuos homines ^rxtii^untlibi , &: in quos conaius fuos&Ia- >ores dirigunt.Cum enim diligcntiores litera- lum Coryphxi aJ id collimarcdebcantprxci- ic , ur irti , quam prohtentur , aliquid

i>rx-

Early European Bcx>ks, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by ccxirtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

r

m

46 D E AU G M. Sc 1 E N t.

prxclarum adjiciant : hi conrra m fccundi tantummodo conliftere lat habent, vclfub- tifis interpretis , vel antagoniltac vehemcnti & ncrvofi , vcl methodici abbreviatoris nome ambienres : unde rcditus 3c vedigalia lcientia- 1 xnmaugcri pollunc , patrimoniura & fundus iTiiniine.

Omnium autcm ^^ravifHmus crror in dc- vtationc ab ultimo dotftrinatum fine conli- (tit. Appctuntcnim homincslcientiam , aliiil cx infitacuriofitate, & irrequicta : alii animi caufa , & dcledationis , alii exiftimationis j>ratia : alii contcntionis ergo , atquc ut in dif- Srendo fuperiores fint: pleriquc propter lu-p crum & vidlum : pauciflimi ,ut donum ratio-jfi riis divinittis datum in ufus huroani gencrijjl impendant. Piane , c]uafi ui dotlnna qux rcrctur Ic^lulus , in c]uo tumultuans inge- nium & a^ftuans requiefccrct : autXyftusfi-j ve Porticus , in c]uo animus deambularct H-J ber , & vagus : autTurris alta , & cdita , tie^ ^ qua mcns ambitiofa & fupcrba dcfpedaret :|™ jtut arx & propugnaculum ad comentiones & prxlia: aut oriicina ad quaeftum, &mcrca-i*^* tum : Et non potius locuples armarium , Sc\ Gazophylacium , ad opificis rerum omnium^^™ gloriam , & vitjc humanar fubfidium. Hoc|pB cnimiiludcft, ouod rcvera doiSlrinam arquci - i artes condccorarcc , & attolicrct , fi contcm--K platio , & aclio , arcfliorcquam adhuc vincu- lo copularcntur. Quae ccrte conjundio talis forct, qualis cftftiprcmorum duorum Plane- tarum Syzygia, cumSaturnus , quicris& con- tcmphtionis Dux , cum Jove , Duce Societa-

tis

Eorly European Books, Copyrigh» © 20 1 1 ProQuest LLC.

Imoges reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

1 I r> 5 R I. 47

i.'^^ affendiquc , coDlpirat. Quanquam cum c praxi atquc adionc loquor , nulio modo d doclrinam proftfToriam & Jucrofam iii- ;)luo. Ncquc cnim mc fu]^it, quantoperc hoc ,|f>rum progrellioncm dodirinx, &amplilica- .ttioneni moretur. Perinde quidcm , ut aurcura jnalum , antc ocuios Atalantx projcdum , .j|Uod ut roHat dum fledit fe, curliis inccrca mpeditur.

Dcclimt curfus , aurnmquc volubile toHit. Ncquc rurfus mihi in animo cft, quod d« cratedidum erat , Phiiofophiam devocarede roclo , ut tantummodo \erjarctur in terris j hoc bft, Phyficam feponi , ut MorahsPhilofophia 5c Pohlica celebraretur (ola : fcd quemadmo- umcockim & tcrra (imul confpirant , & con» ntiunt , ad hominum tucndam vitam , atque uvandam ita (anc hic finisclTe dcbet utriirf- .quc Philof^hix, ut rejcdis fpcculationibus , quicquid inane ac ftcnle cfl , confervctur .::]uicquid (bhdum dl , ac fruduofum ; uthoc ipadlo , fcicntia non fit tanquam fcortum ad . ;vokiptatem , aut ranquam ancilla ad quxitum; . fcd tanquam fponfa , ad gcncrationcm , fru- jflum , atqnc folatium honcftum. . Jam cxplicalfe vidcor , & quaft diffc(5tione .kjuadam apcruide , vitiofos iUos humorcs , ■jaur faltcm corum prxcipuos, qui non fblum- lobftitcrc profcdui iitcrarum , vcrum ctiam icuipandis iHdcm anfam dcdcrc. Quod qui- »dcm n nimis ad vivum feccrim , mcmininb oportct , Fidelia yulnera amantis ^ fed dolo- ifa ojcula mali^nantis. Utcunque hoc ccrte . joiilu vidcor alfccutus > ut merear fidem in fc- I qucn-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

4S De AUG. SC I ENT,

cjncnti praconio , cum in ruperiori ccnfur;! tam libcrc cgerim. Neque tanun m animo cAe mihi, Pancgyricum litcrarum fcriberc , auii hymnum Mufis pra'cincre, licet forfitan diuj jam fit , cx c]uo facra earum rite cclebrara fint /cdconfilium c(l, abfque pigmcntis, & hy- pcrbolis, vcrum dodrinx comraaliasrcs pon-j dus cxcipcre & perpendcrc , vciumquc cju$( valorem &prctium ex tdhmoniis divnus ac-j ^uc humanis cxquircrc.

Pxinio igitur quo^ramus dignitatcm fcicn-i tia:inarchcrypofivecxcmplari : idcll, inar-' tributis atque aclisDci , quatcnus rcvelantur. homini , & Ibbric mdagari pofTunt. Qiia u\ r non compciit appellatio dodrinx , cum o-i| mnisdocflrina fic fcicntiaacquifita;nullaautcnn cognitio in Dco acquifitacft , fcd originalis.l Itaquealiud quxrendum cft nomen , SapentiAi fciiicet , ut facrx fi:riptura: cam inftgitant. j

Sic autcm (c rcs habet : Inopcribus crcatio- wis , dupliccm virtutis divina: emanattonem vidcmus, quarum unaad potcntiam refertur, altcra ad fapicntiam : Illa pra:cipue cernitur in crcanda n>o!c matcrix ,• hxc in pulchritudinc formx difponcnda. Hoc pofiio notandum eft, uihil in crcationis liiltoiia obdarc , quin fuerit confufa illa cocli terra:que malla , &: materia , unico tcmporis momcnto crcata, cui tamen difponcudx , digcrcndxque, fcx dies fuerunc attribu:i : adeo (it^nantcr Dcus opcra potcnrix ac fapicntia' difcnminavir. Cuiacccdit, quod dc matcri.v creatior.c , mcmorix proditura «o« fit , dixiHc Dcum , fiat cxlum O' tcrra y ficut dc kqucuubus opeiibus dicluin crt : fed

nudc

I B

lal

1.

,7/ coclum cr

: > Deu^ crcav '•tcrram : ita ut niatcria vidcatur , tamiuaiTi maiui fada •, fornix vcro introdudio Itykim jiiabeatlcgis , autdccrcti.

Pcrgamus a Dco ad Angclos , quorum tia- tura dignationc cft Dco proxima. Videmus , inordinibus Angclorum ( quatenus fides ad- .ihibendaccclcmilli Hicrarchix , qnx Diony- Iri Areopagitx nominc evulgarur ; prnnum docum obnncrc Scraphim , Angclos fcilicct: •amorisj lccundum Chcrubim , Angclos iliu- ■minationis,- tcrrium autcm locum (ecjuen- • tes, Thronis , Principntibus , cxtcrifquc Aii-' icclis potcnrix, & miniltcrii conccdi: ut ex: hoc ipfo ordine acdiltributioneclarum fit.An-' gelos fcientix, & illuminatioms , Angelis im- ccrii & potcmii: prxponi. ^ A fpiritibus , & intclligcntiis , ad formas fcnfibi/cs & materiatas 'defccndcntes , lcgi- ■ mus ,primam formarumcrcatarum fuilTc lu- cem j qua:in naturahbus & corporeis , fcicu- , tiiin fpiritualibus atquc incorporcis rcfpon- ; dcr

i)ic in diftributionc dicrum , vidcmus diem , iiarcquievit Dcus , &contcmpIatus cftopera _na, bencdidam fuilTe fiipra omnes dies , [ quibus crcatacft & difpofita fabrica univcrfi .

Voi\ crcationcm abfolutam, lcgimus ho- \t mincm collocari in Paradifo , uc illic opcrarc- . : tur : quod quidcm opus , aliud clle non potc- r&t ,quam qualc pertinct ad contcmpiandum j >r hoccft, cujusfinis, non ad nccelfitatem ali- / quam , (^d addelcdationcm , & a(flivitateni ii luiemoleftia, rcfcrri poflit , cum cmm tunc

C tciu-

■j lu

Early European Books, Copyrighf <© 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

icmporis, nulla potueiic c/Ti crcaturo; rclu- dauo, wuWus judor vultus y nccellario fcaui- tur , ailiones humanas , ad voluptatcm , & contcmplationem , non ad laborem aut opus , -comparatas fuiirc. Rurfus prima: hommis adiones, quasin Paradifo cxercuit, duas fum- marias fcicntia: partcs compLcxa: funt : hsc craut, infpedio creatiirarum , & impofjtio iiommum. Namfcientiailla , qua: lapfum iii, troduxit , ( qucd & antc monuimus ) uon crat naturalis fcicntia drca creaturas , fed mo- wlis lcientiade bono maJo j ex hacfuppofi- tione , quod Dci mandata , aut vctita , noa cfTcnt prmcipia boni & mali , fcd quod alras Jubercnt illa origiiies; quorum cognitioncm afFcdavit homo , fcilica ut rotaliter a Dco dc- Jficerct , & (ibi ipli fuoque ai'bitrio p^-orfus iii- uitcrctur.

Vcniamus ad ea , qux flatim pofllapfuni contigere. Vidcmus ( ut innumcra funtia- crarumfcripturarum MyRcria , falva fcmpcr vcritatc hilloiica &htcrali) imaginem duarum vitarum , contcmplativxnimirum & acliva: , in pcrfonis Abclis & Cai«i , inque eorum in- (iitutis , & primitivis vivcndi rationibus , de- lineatam : quorum alccr PaH-or crat , ( qui proprcr otmiii & quictcm , libcrumque cceli afpc»5lum , typus vita: Theoricse ) altcr agricola , ( laboiibus (cihcet fatigatws , afpedu in tcrfamdefixus.) Ubicernerccfl:, favorcm , cledionemquc divinam , ad paftorem acccf- fifle , non ad agricolam .

Sic ancc diluvium , facri fafti , intcr pau- ciflinia, cjua: dceo iccuio incinoraiuur,dignati

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninldijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

lURttncmorii' prodere, inveiuorcs Mufica; , itciuc oper um mctallicorum . Sequciui leculo :)olldiluvium, graviflima posna, qua Dcus ttumanam fuperbiam ultus cft , Riit confufio anguarum, quadodrinx Iiberum commer- iium , &c litcrarum ad inviccmcommunicatio, .naximcinterclufa eit.

< Defcefldamus ad Mofem legiflatorem , & ' ' )rimum DeiNotaiium,<juem fcripturasornanc noc elogio , (]Uod gnarus peritus cfjet omnis. • io6lrhtj: ^zyfthrum. Qux <]ui<lem gens in- rer vetitftillimas mundi fcholas numcratur. jiicenim Plato inducit itgyptium lacerdotem, jicentem Soloni 5 Vos Grxci fcmfcr fuen eiUs , mllamvelfcientiamanti<juitatiSi "vel antiquita- :em fcientict babentes. Perluftrcmus ca'remo- lialem legem Mofls , rcpericmufque , pra'ter Chrifti pr:ehgurationem,diftindioncm popult Dci agentibus,exercitium obedientia:,aliof(]uc cjufdem legis ufus facros ; nonnullos doiiiliflte morum Rabbinorum,haud inutilem circacam uavafle operaro ,ut fedulo eruerent.quandoquc iiaturalcm, quandoqdc moralcmfcnium caerc- mon:arum,& riuium. Excmpligratia, ubi de lepra dicitur,5/ effloruerit difcurrens lcpra^hom9 mundus erit, CT non recludetur.fmcaro viva in co ■erit , ifnmunditice condemnabitur , O' ad j^cer-- Jotis arbitriton Jeparabitur. Ex haclegecoJligit

Piinus corum axiomainiiatura , PutredinempC'»- [liilentiorcm cffe ante , ^uam po(l maturitatem^. ^..a.iAhus morale documentum ehcit , Homines F..:;7itiisundiqueccopertos , minus corrumpcrcpU" biicos morcs , quam mcdiocriter CT* ex parte tan" iummalos: adcouc ex hoc, & finiilibus locis

i

Early European Books, Copyright <© 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

De Augm. Sciekt. «jus legis , prxier knCum Tlieoloaicum, ham', pauca ad Philofophiam fpcCtancia iparf^i vi l deatitur. ^

Si quis etiam eximium illum Jcbi librurr .-dilif^enterevolverit , plenum cum,"& tanqua» gravidum , naturalis Philclophix Myftcriis de l prehendet. E\'empli gratia , circaCormogra- phiam , & rotundrtatcm terrx , illo loco ^ui exte^dit zJquilonem fH^cr vacuum^ CTap- ^ndit tcrram /uper mhitnm. Ubi penfihs tcrra polus Ardicus , &ccEliconvexitas incxtimis liaud obfcurc infinuantur. Rurfuscirca AfhG- uomiam , ^ Afterifmos , illis verbis, Spiritu^i . ejtis crnavit cvlos ^ obihtricaytte ma>iu . eikBiis eji Coluher tortuofus. Ec alio loco, Nun ^ r^HidconjHngere valehis micantcs flellas Plejadar aut gyrim ^r^uri poteris dijjipare} ubiim- inotacontiouratioftellarumfixarum , paribus intervallislcmper intcrfediftantium , degan- tiflimcdc-fcribitur. Idem aho loco , (^iifacit ^rBurum . Cir Oriona , fjr Hyadas^ Inte- piora zyiuilri. Ubi iterum innuit depreflioncm antardicipoli , eamqucdefignatnomine /«^f- nortm ^u',lYi , <]uia Aufhales ftclla; noflro Hcmifphxrio iion ccrnuRtur. Circa genera- tioncm animalium , cLJnnon ficut lac mulfijli ; me , €?* ficut cajeum coa^ulafii me > &c. Cicca rem mctallicam , Hahet argentum venarum y«<i-> nm pi-incipia , auro locus efi in q:io confiatur',] ferrum dc terra tollitur , O" lapis jolutus ca- lcre in £s vertitur. Ec lcquentia m codem ca- pice.

Paritcr&in perfbnaRegis Salomonis vide- jn-us , doiium lapicmi» , tum k\ pctitione

ipfi.us

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

r, T r. t ;i i. . 53'

i^, tum 111 concdlioue divina, omnibu? iterrenx& teniporalis fclicitatis bonis pra; a- I tum . Virtute cujus cJi^ni , & concellionis , Salo- .imoneiirccrie inrtrudus , non folum lcriplit •iinfiirncsiflas Parabolas , five Aphonrmos de Idivinaatque morali Philofophiaj verum et- lam compofuitnaturalcm hiftoriam omniuni ttgetabilium , a ccclra fNpcrrnontem , ufque ad mu/cur?! fupcr murum , ( quae nihil efl: ahud , c]uam rudnnentum plant^e putredims & herbae ir.edium ; omniumque ctiam , qux refpirant, , & mo.ventur. Imo idem Rex Salomon, quam- 1! viserccllueritbpibus , mae^nificentiaxdihcio- rum, clafle, tamuHtio, nominis cekbritatc,&r rcliquis qu:c ad oloriam perdnent-nihilrarncn, ct ilh gforis fegetc , libi ipfi dccerpit , auc fi 0 affumit," prxterdccus inquircndi , & invcni- cndi veritatcm . Sic enim dilcrte ^it, GloriaDct ril cclare Vcrhum , arporia \r^.: ';^'^re fermonm. Ac fi divina Majcftas im.oxio nlo &bencvoIo pucrorum ludo delet^aretur , qui idco fc abfcondunt , ut inveniantur : quafiquc ctiam nihil cfict honorificcntius" Kej^ibus , qram Dci collulbres elVe in codcin ludoj prxfcrtimcum rot ingeniis iitipcrent , itmtafquc opes prjfto habcant , quibusomnis fecrcti invelti_[^atio abffilvi polLt. *• Ncc vcro ahter hxc difpcnfavit Dcus, pcfi:- quam Salvator noitcrin mundum vcmllct.llk: cnim prius potentiam oftendit fuam in profii- j»anda i^norantia, Ubi cum dodoribus & fa- ccrdotibus diflcrcrct in Templb,quam in fub- jiicandanarura, tot&tantis cditis miraculis. Adveutus cTuoqueSpiritus Sanaiprxcipuead-

C 5 umbra-

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibiiotheek, Den Hoag.

234 M 29

5.4 A ucm. Sc I ent.

umbratus, jitque expielfus fuic in ffmilirudinp ac dono jioguarum , qux fuut dunuxat vchi cula jcientix\

ItainfL-ligcndisillismftrumentis, qux ad ijibuicDeus ad fidem diflcminandam , jniti iiomines cvocavit plane ind<?aos, & illircratos pnrccrquam quod Spintus Sanai aiBaruin' flriicti fuilicDt j cjuo evidcntius vjrruccm fua i.-^iDediacani & divinam dcclararet, omncm- <]iie humanam fapientiam dcprimcrct.Quam- prunumautcm cou/ilium fuum m hac partc pcrmipletumeirec, mgx in p;oxima fuccci: lionc tcmporum , divinam veritatcm fuam , a.his do(5lrinis vcluti pcdiflcquis comitaram , in mundum immifit. Icaque D. Pauli calamus, f c|uiinter Apoflolos folus literatus fuit ) iu tcripcuns Novi Tcftamenti , prareipuc a Deo adhibitus cft.

Sjc &: novimus, cpmplures cx antiqui^ Epifcopis & Patribus , egrcgie fui/Tc iii omi>i £thincorum cruditioue verlatos. Adeo ut edi(5lum juliani, quo cautum eft, ne Chriftiant ad Scholas & Gymnafia mitterenrur, pcrni- ciofior machinaad cxpugnandam fidem Chri- ftianam , quam cruenta;' fupcriorum Impcra^ rum pcrf^x-utiones , habicum fucrit. Ncque Grcgorirprimi , Epifcopi Romani (cartcra viri cgregu lcEmuIatio, & invidcutia, quiEthni- corum authorum & aruiquitatum memoriam oblitcrarc ftu</ebat , in bonam partem , cti&m apud viros pios , accepta cft. Quinimo fola Chriftiana Ecclefia , inter inundationes Scy- tharuma p'agis Septentrionalibus > &Sarace- ttormu ab Orieiualibus , pretiolas g^mlis.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

55

ruaicioius rciiciiuas , jamjam funditas pen- •tturiis, {iun& grcmio luo conlcivavit. Nu- Ipcrctiam mtueri licct Jcfuiras ^qui panim ftu- .dioproprio, partim cx armulationc adverla- iriorum, litcris flrcnuc incubuerunt ; cjuan- itum lubfidii , viriumque, Romaua; fcdi repa- iianda: & ftabilienda; attulcrint.

Quarc,utab(blvam hanc partem , duofunt '^pricipua ofHcia , & mmiltcria , prancr orna- itum , & illurtrationcm , cjua: fidei leligioni- jque humanioics htcrje pcrfblvunt. Unum y iquod cificacia fint incitamcnta , ad divinam igloriam exakandam , & celcbrandam ; ficuc enim Pfalmi , & alix» fcripturar, crcbro nos

• invitant ad contemplationcm prardicationcm- que magnificorum , &. admirabihum opc-

' rum Dci ; ita, fitantum in eorum (peciecxtcr-

! ua , ficut lcnhbus noftris fc exhibent ,hxrerc- rrius, candcm faccrcriius injuriam Majeftati

; divino: , ac li de opulentia , copia nobihHimi Gcn-\marii, cxiisqua: palam cxponuntur iii pcrgula , judicarcmus. Ahcrum , quod fm- gularc rcmcdium , antii(5rumquc exhibcac Philolopriia , coiitia infidchtarcm &: cirorcs.

•Nam Salvatornoftcr iuquit , Etratisy uefcieu' tcsfcrifturas C^potcntiam Df/.Ubi duos hbros,

iucu^crrores incidamus , proponit nobis cvol-

( vendos : primo volumcn iciipiurarum , qua;

I voluntatcm Dei , dcin volumcn crcaturarum,

• qux potcntiam rcvelant : Cuorum poftcrior 9 ' vcluti clavis eft prioris.nonfolum intcllcc^um ( noftrum apcricns , ad gcnuinam fcriptura-

• rum m.cntcm , ex gencrahbus regulis rationis, j & Icgibus fcrmonis expromcndaiu ; fed porro

C 4 cciara

Early European Books, Copyrighf © 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

k

D 5 A U G M. SC t EMT.

»^tjarn prxcipueiidcm iion:iam rdcrans, utit lcriam iDgicdjainur oninipotcntixdivinjc i-ncJ dirationem , cujus charaacrcs maximeinrcul] Pticjusopcribus, & incifi fui.r. Tantum cfd iltvims tcfhmoniis , acjudiciis, pro vcradi^rui, tate & prctiodoarinx , diaum cfto. "

Quantum adliumana ttRimouia , & arguJ JTieiita., tam latus aperitur eampus , ut m ira- aatuhocbrcvi prcHb, dckclum porius U-\ liibercdcccat, cjuamcopiam. Trijno iraqud lummus apud Echnicos honoris p;radus fuit J oivjnam vciierationem . cultumqiic conrcqui: ( Ciuocfquidcm Chrilliams c(t tanquam fru-L dus Tctitus: ) Nunc veroloquimur dparatim! Ht-judiciishumanis, Itaquc ( ut cocpamusdi- «xrc ; apud Ethnicos , iilequem Gra^cio^^a- thco[:n, Latini B^clationem hitcr Divos vocarunc , luprcmus honor fuit , cjui homini ab homine n-ibui pollcc : prx-fcrtim ubi non dccrcto , aut ^diclo aliquo imperii, ( ut Cxfaribus apud Komauos; fed cxopinione hominum , & fidc intcrna, ulrro dcferretur. Cujus honoristam cxcelfi , i»radns quidam crat, &: tcrminus me- dius. Quippe fupra Humanos honorcs , Hc- roici numcrabantur, & divini. In quorum dirtributione hunc ordinem tenucrc vctercs. K-rumpub. conditores, Legiflatorcs , Tyran- nicidx , Patrcs Patrix , quiquc in rcbus civili.- biisoprime mcruerunc, infigiiiti func titulo Hcroum rantum , aut Scmidcorum , qualcs fazTC Thcfcus , Minos, B^midns y cxtcriquei Ex-altcra partc,inventorcs & autorcs r.ovarum artium , quiqucviram humanam novis com- modis &: acccllioaibus dotarunc, fcmpcr con-

Icaati

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

t 1 B E Fx. T. 57

fccrati funt inter Deos iplos raajores j quod ,Cerf r/ , ^acc feo . A/erc;<r/o , ^/'o///>« , & aliis rontii^it. Ouodcertejure, &lanocum juai- cio fadum eft. Nam piiorum beDemcrita antraumusa-tatis, auc nationis limites, fcrc roerccnturi ncc abr\miiia iunt imbribus tc^m- Bcftivis, 6cbemgnis, cjm quamvjs fruc;ikri lint, aiqueoptabiles,tamen ptoiliatempeiiatci itanrum ,c]uaaeciQunt , atc]ue proamplituaine tradus ter.rje , quam irrigaiu , utiles lunt. .Pofteiiorum vero beneficia, utipfiusiolis , Sc- ca-Idtium munera , tcmporibus pcrpctua,. locis infinita lunt. lllaruifus, cum conten- itionc, & percurbatione, ut plurimum con- jundlaiunt; hxc Uabcnt vcrum characlcrciu divinx pra:iint:x , veniuiiicjue m aura Jeni , abil]uetumultu vautdrcpitu. . Neque iane dodrina; meritum incivihbus .& in reprimcndis incommodis , qux' homo iliomini infcrt, multum cedit ilh alteri , iii rublcvandis humanis neceaitatibus , qu^u ab ipia natura imponuntur. Atque hoc genus mentiopnmeadumbratum fu^t fub illa fic^a narranone, dcTheatro Orphci j ubi iingul^E belbx, avcfque congiegata: funt, quxappe- itituum luoruminiiatorum immemorcs , prx- Idx , ludis ,pugna: , amice placidequc unafte- .tere, Citharx conccntu , & luavicate captx. : Cujus fonus ubi autccllaret ,aucmajorifonita tobrucretur, omnesiUico animantes adinge- I nium rcdibant. Qua in fabula elcganter dc- ifeiibuntur meenia, & mores hominum , qui vanis , & mdoniitis cupifiitatibus agitantur , lucri, hbiduiis, vindi^ti': qui tamenquam-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

<j8 He AUG M. S 8 I EN T.

diu aurcs pr«bent pra:cepris & (iiafiynibus re- Jigionis, legumjMa^^ifhorum , niiibris, fer- monibus, &concionibus , cloc|ucnccr & fua- vitcr modulantibus , tam diu pacem colunr , &, focietatcm ; fin ifta filcant , aut fcdicioncs , & tumuIcusoMhcpant, omnia dirtiliunt , & 1 in Anarchiam , acf|uc confulioncni rclabun- tur.

Sed enim hoc clarius ccrnitur , cum Hc^cs *. ipli, aut Magnatcs, aut Prx-fecci cruduionc I prardici funt. Ucut enim fuis addidusnimium partibus vidcatur, c]uidixit , Tumdcmum I{eJi>. fore felices, cum aut PhHofophi rej^mnt , aut \e^es philofophantur ; Hoc taincn expcrientia> iTotuinell:, fub cruditis Principibus &cufto- dibu? Reipub. (ecula maximc felicia fuifre,- Qiiamvis cnim Reges ipfi fuos habeant crrores- & vitia , afFcClibus Icilicec & pravis confueru- dmibus pro ir.orc cxterorum hominum ob- noxii , tamcn dodruiarum fi acccdat lumen , inticipaca' cjuaedam nocioncs rcligionis , pru- denci.r , hoHc{l:.tis , rctinent eos , & ab omnr prrcfpiri , & immcdicabili exccnb , & crrore refr;vnanc •, aurem femper vtllentes , criani cum Confiliarii , & Domcftici filent. Quia Senatores ipfi , & Confiliarii , qui litcris cx- culci flmt , folidioribus innituniur princi- f ns , cjriam qui abexperiewia tantuna cdod:i lunt , illis cx longinquo prolpicientibns pcri- cula , & macure propulfancibus , cumilb ca«*> tum cr propinc]UO , & cominas fapfant , nihif' vidciitcs , nifi cjuod imminot , cufic dcmum agsltrace ingcnii iiii , fc in iplb pcriculorum aiticulo expcdirc ^ (.-ripcrc pulfc conhdcnrcs.

Qua;

Images reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

B e R

Pnn-

Qux fclicitas temporiim (ub cruditis cipibus ( ut iemper brcvitaii itudeam r adhi- , bcns nonmfi Icanlima c]uxquc cxempla , &• imaxmieilluftria) prorcipue ccrmtur co mle- iculo quodamorteDomuiani Imperatons, )ulque aaimperium Commodi dcfluxit •, luc- xellioncm cx Principum cruditorum autccrtc •eruditiom impen(ctaventium , complcacntc, lomnmmquc, fi tcmporalia bona Ipcctemus , iquae unquam viditRoma, totuis orbis tunc ' Epitome, loncreflorcntillimo. Id quodDo- -miciano , pndie cjus diei , quo intcrfedus clt , •in fomnis prarmonllraium crat. Q.mppe qui . ividcrc viius eft, Ca^iitaureum fihi cfrviccm .^enatumejje. Quod fane vaticimum aurcis ilhs fubfequcntibus fcculis adimpletum elt. Dc -quibus ligillaimi, fed breviirime, vcrba faw

i iVrrv.tvirdo<flusfuit, Apollbnii illius Py^ Itliagorei familiaris, & quafi difcipulus , qut .1 ttiam fercexpiravit in verfuiUo Homeri: H Telis Phwbe tuis lachrimasulcificre nojhas. 1 Tr/2/<i««/nonipfe quidem dotlus , fed do- A arinx admiiator , & ergaliteratos munificus , . Bibhotbecarum inftituior , & in cujus auia- ( licct Impcratotis BcUicofi ) Profelloics 8c . i Pidagogos gratiohflimos fuiife , mcmoria; i proditum cit. ^Jdrianus curioiilfimus m.or- y talium , & ]ncxplebilis omnis varietatis & Se- H crcti invelligator, ^ntonius fubtihs &. quali I Scholafticus , unde eiiam Cymini fccior voca- K%is eft. £x Divts Fratrthus autem Lucius Com' I modus , moiliori litcrarum genere eruditus. I Aiarcus cmm cognomine ipfo Philolbphus- ■ C 6 Hi

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

D E A U G M. S C l E N T.

Hi Principcs, ut doaillimi , ua & optiTO fucruijt. Ncrva clcmcnnllimus Impcri'.tor <]uiciue, mhil almci orbi Trajamm dcdic Tra/anks , omnium c]ui imperarunt, &.bcl & pacis artibus maximc florcns : Idcm Impe- lii Hncs longiflimc protulit. Idem vim De minationis modcftUlimccohibuit :. Maximo- rum etiam extrudor opcruni j unde a Co>^- (lantinoy P<zr/fr<jr/u pcr invidiam vocatus cft, proptcr nomen ejus tor parietibus incifum. ^driumis tcmporis ipfius .rmulus : Injurias cnim & ruinas tcmporis , m t]uoc]uo][;cncrc cura & munificentia fua, rcparavit. Jintonius, { utctiam appellatus cfl ) vir maximc Pius * liativa quadam & infjta bonitatc , omnibiisL ordinibus gratus , cujufv]uc rcgmim ( hcctf faaudbfcvc; omniscalamiratis expcrs. Luci:n\ Conwiodns fratri cjuidcm bonitate ccdcns , rc- Ij€]uosImpcratorc$ plurimos /upcrans. AdurA virad cxcmplar virtutis compo/itus , cui- c]ue fcuria ille, ni convivio Dcoium ,'nihill iiabuir, quod objiccret , prancr paiientiam i crga morcs uxoris. In hac iiac]uecontiniU fcx Principum (eric , v^dcrc cuivis liccat iUi.. ciflimos fiudus dciirina:, inlmpcrio colJo- cat.T, inmaxima orbis tcrratun/TabuIa dc- pictos.

Jam vcro dodtina , nou lu ci ^iliatanium , attjue artcs pacis , infiuxum habct, lcd&in militaii virrutc cxcrcct vim fuam ac potcn- tiam , ut clarc pcrfpicirur in excmplis Alcxan- driMa(;ni, & Cilaris Didatoris i c]i;orima antcaobitcr mcmiiumus , lumc vtroca }:au- lo fufius rctraclabiuius. Hoium viiruus mi*.

lirarcs >

Early European Bcx)ks, Copyright <© 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

L t B E K T. 6t

itarcs > 5:rcs inbello gcftas, rupcrvacanenm , irct notare , aut rccenlere , cum in eo gencrc fnundi miracula extitcrint : fcJ dc amors Ipforum, & Itudio erga litcras , nec non in nfdcm cxcelkntia propria , non alicnum erit , •|i paucafubjungamns.

' Educatus fuiit Alcxander , edodufquc ab Ariftotelc , ( Philoibpho certc magno; cjut iionnullosc hbrisfuis Philofophicis ei nuncn- pavit: a laterc illius nunquam difccdebat Cal- i.ifthcncs » aliicjue pererdditi viri , qui cjiftra ft- qucbantur , & perpetuicrantomnium cjus ni- aicrum & cxpcditionum comitcs : c]UO ..utcnt «pretio Iiteras habuent , haud pauca liquido dcmonftrant : Vcluti invidia , qua dignam .■ccniuic Achillis fbrtunam , c)uodgdtarum re- rum , laudumquc luarum Homcram pra^* conem invcncrat : Judicinmdc prctiofa Darii aicula , inrer rcliqua Ipolia rcpcrra , dc qua cum quxftio moverctur , quidnsm potilli- mum dignum c iTcc , quod ni ca aifervarctur , .i:ipfc , cum alii aliadiccrent , pro Homeri opc* . ribus fcntcntiam tuHt : tpiltola objucgaroria ad Ariftotclcm miifa , poltnupn- Iibros Phyfi*- corum cdidillcc, in qua cxpo uiar , quoj 'Phiiofbphia: Myftcria evul^«*ciCt , /imulque rcfcribit , malle ie omnibus dodrina & cogni*- tione, quampotentia ac Impcrio prxcclicre. Sunt & alia , qvux huc fpedant. Ipfc vera quam cgregic annnum cxcoluifTct dodrina-^ inomnibus cjus didis & rclponfis apparet , Vtl potius rcfulget , cruditionc pIcuiHimis in ; quibus , licet numcro pauca fint , qurradhuc I fuperfint , fingularum fcicntiaruai vcitigia alte imprcfla rcpciias. lu

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

D E AuG. S c r E N r.

In Moralibus obfcrveiur primo Alcxandr. Apopluhegma circa Diogcnem , &c advcrtt^ ( fi placct ) fi iorte non unum cx graviHunisi €iua:ftiouibus morahs Philolbphiacconltituat : VtYum qm fruitur cxternis bonts , felicior fit ,^ anquicontemnit ?cum cnirnDioj»cnem ccrncrcr,|| tam parvo contcntum , convertus ad circum-f ftantes, quiejus condiiioncm fubfannabanr » Nifi effemy Jnquic, ^lexandery optarem efje Dio^encs. At Senccain hac comparatione Dio- gcncm praztuht , cuni diccrct , Pluj er&t qHod Dio^enes nollet accipere , quam qu<kl i^lexan* dcr pojjet dure.

Li naturahbus obfervctur , iliud, quod crc* fero ufurpabat , In duahus je rebus mortalit&tem fuam maxime percipere , /omno CT* iibidine : quod (anc diclum cx intima naturah Philofb- phiadcpromptum dt , nontam Alcxandrum ^ cjusm Ariftotclem , aut Dcraocritum fapiens, cum tam mdigentia, quam redundcntia natu- IX , pcr illa duo delignata , mortis hnc tan- <]uam Arrhaboncs.

In Poctis , obfcrvetur didum illud , quuni languine e vulncnbuscjus clflucntc, accerfe- rccunum cx adulatoribus , c]uiei Divimtatem tribucre fbkbat, Speci.iy mcjuit , hominis ille fanguis cjl , yion talisliquor , qualem dixit Home- rus yeneris emanumanaf.e , vulncrataa Diome^ dc hoc di(lto & Poeias» & allentatorcs luos & Ic ipiumridcns.

InDialedbicis , accipereprchcnfionem illam: argutiaruai dialcclicarua» , circarejjcicnda, ^ retorcjucnda argumcnta , in diclo fuo , cjuo pcrftiaixic Caftandruai > delatorcs patris fui

Anti-.

Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

E

Alexand<

r.»..ipatri rcpcUcntcni . Cum einm ortc dixiilct , Numquid futaS y hos honimcs <.dm lonzum iter jujcc^turos fuifje , niji jujldm loloYis\aufam habuifjent ? Rcfpondit Cai- landcr, Imo hoc ipfum animos eis dcdtt , quod {perahant low^inquitatem vi.e ohflituram , quo minuscalumniapodcretur. £tt^e , inquit Rcx , 'Strophas ^rijlotelis , rcm pro Cr contra detor- iiucntcs. Attamcn hacipla , quam in alio car- ■pcbat, artc, cum rcs poflularet, in commo- ium fuum uti probe novcrat. Icacnim accidit , ut Callifthcnes { quem odio clam habcbac^ quod nova; cjus intcrDivos rclationi rcrraga- ictur , ) jn quodam convivio rogatus cllct ab iina dilcumbencibus , ut oblcdatioms gratia. I cumelkt vir cloquenti^limus ) Thema ali- uodpro arbitrio ribiiumcrct, dcquo fubitO' iccret; lile auicm annuens . &:laudcs gcnris •IVlace^lonicx cligcns , mirifico cum omnium [applaulii dilTcruit : At ncutiquani hocdclcda- :tus Alcxander , fubjccit , In bona caufa Jacile cji cuilihct ejje clo<]U€nti : qmn \crte ^ inquit , jiyhmiy quid conira nos \>ojfis y auduimus, ;CalIiflhencs ncaotium in (e rcccpit , idquc tam accrbc , tamque aeuleatc pra'ilitit , uc Alexander intcrpclians dicerct , Etiam malu^ animus , ^f^/ztf ac hona caufa , indit elo^ucn' tidm,

- InRhetoricis , ad qux tropi & ornamcnra pcrtinent , ccce tibi elcgantinimum Mcrapho- jx ufum , qua Antipatrum , impcrioium & lyrannicum Prxiidem pciilrinxit. Cumcnim amicus quidam Antipatii laudaret cum coram Alcxaadjo , quod tam modcratus tllct, ncquc

Early European Books, Copyrighf <© 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

■

^4 De AUG M. SOIEMT. j

ii) Pcrficum , prout alii Pra^fedti , luxHmi^ ufumqucpurpurce , reteri Macedoniajamidlt,'j^ cxuto, degenerarer , huus , inquic Alexan \i der, c^nti^nter ejl totus Pnrpurens. EtiarrJ & illa metaphora infignis : Cum Parmenio acsj cum accederct , in Campis Arbcllae ; eiqujji ingcntem holtium cxercicum monftraret <]ui oculis fubjaccns no6lu , proptcrinfinitum?^ iiumerum isnium , veluti altcrum firma-s mcntum ftclfarum reprxlentabat ; ideoque ij confuleret , nt nocfturna pra:Iio illos invadc- s rct, Nolo, inquit Alcxandcr y juffurariyi^io-^i] riam, '\ In Politicis , artcndc gravifTimam illam , & E prudenti(rimamdiflin<5lioncm, ( quamomni.'? iil poftcritasamplcxa cft ) quaduos ex pra:cipuis )j cju5amicis , Epha'ftioncm & Cratcrum , dif^ i crcvit, quum diccrct , tyilterurn zy^lexatfhum I amare y altcrum amarcR^^em : DilTimilirudi- iTcm maximi pondcris , ctiam intcr fiddif- fimos Rcgum fervos conftitucns , quod a!ii inasis Dommorum fuoruni pcrfonas vcro afredu proicqoantur, alii potius moveantur officio crga principatum ipfum. Spc<fleiur cr- iam , quam cximic rcdargueFcc crrorem , principum Confiliariis familiaicm , qui ple- rumqucconlilia, pro modulo (ui auimi, & fortunae, non Dominorum , fuejrerunt. Cuni Darius magnas Alexandro orrcrrct condicio- nes , Parmcnio, E^o y iiiquitT /« efjem c^ls^ xander y aeciperem: Subjecii Alcxandf r , 3t ffo quidem , // r/^fw Parmenio. roftrcmo > cxcutiaturacrc illud atqucacutum rclponfum, ad anucos mtcrrogantcs , quid (ibi rclcivarct ,

cum

\

Early European Books, Copyrigh» © 20 1 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

L I 3 E R I.

ium tot 3c tanta donarct ? Spcm , inc^uit: quip- e qui probc (ciret , rubdudis lationibus , cm vcramcrrcforcem , & tauquam hxrcdi- *xitem , ad mapua. afpirauf.um. Ha:c juJU jCa:faris fors , cum proficikcns- m Ga liam , muvcrfas opcs. cxhaunfict. Hccc profuhs Ul- mriombus etiam fors Hcniici Ducis Guihi., &obiHnrmii Principis , hcctnmimm ambino.i. ;dc quo illud incrcbuit , Fa:ncratcrtm cum Me miim omnium GdlloYum maximum , co qucd ■^omncsopcsmnominibus bdcfct , atquepairvro. mum umvcrfnm in obli'^ationej conViYtijjct. Cx- terum admiratio hiijus Prmcipis, dum ciim imhi , nonut Aleiandrum Magnum , lca uc Aiiftotchs difcipukimpropouo, longius tof- ' tairt mcprovcxir.

Quantum ad Juhum Cxfaiem , iion cU opus, utdcprxftantia cruditioms cjus , aut

• cx cducationc , aut ex familianbus , aut cx irefponHs fuis , conjcauram faciamus. Ha:c

• fiquidcm eminct in ejus fcriptis , hbris/, > quorum ahiextant, ahi infcliciter dehdcran-

,tur. Primocnim hodie in mambus habciiir ,i»fi<;nis illa bchorum fuorum hilloria , cui iDomen& litulum Commcntarioium dunra- • ; xat prxfixit : In quo omncs pcfteri Cilidum rc- ^ rum pondus , 6c viva lam adionum quam pcrfonarum fimulaclira , cum caftiilimapu-

• ritate (ermonis , narrarionifquc pcrfpicuicate cximia , conjunc^^a admirantur : quas c,ui-

I dcm dotes , non a natura infufas fuiflc , lcd japrxceptis inllitutidiuc doannx acquihtas^, i tclhtur hbcr cjus dcc^'W%/^ : quinihil ahud • aat , quam Grammaticahs qua:dam Philolo-

phu ;

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Hb Augm. Scient. fbia i in c)uo fcdulo dcdic opcram , ut vox a placirun) , rcddereturvox ad iicitum j & cor iHctudo quocjuoinodo loqucndi , ad coneru" tatcm rcvocarctHremcndate loqucndi & vc oa, c]ux funrrerum imagincs, rcbus ip/? convenircnt , non vulgi prorfus arbirriuni fc «jucrcnrur.

ii^a ctMm vcluti monumcntum doarinar non mmus cjuam porenrix cmcndaram cju cdicto h. bcmus compurarioncm anni j cu. dikrrercltarur, xcjuceum gloria: fibi duxiO ic , fiderum in ccrlis Icjres pcrnoffe , ac homi Bibus m rcrris legcs dedilfc,

Ex hbro quocpie, cui titulum propofu' Anti-Cato, facileconftat , cum tantoftadio accenfumadvicloriam ingenii , quanto belli & armorum , obtincndam cerramen calami tum fufcipicnrcm conrra maximum eo tcm- pore pugilem , Ciccronem Oratorcm.

Rurfus in hbro Apophthegmarum , quaeco''-' Ifgit, vidcmus , honorificcntius hbi putaf- K , (] fc ipfum tanquam in Tabcllas aut Codi- cillosmurarct, inquosprudentia aliorum di- <^ta ,gravjaquc refcrrcntur 5 quam f\ di^a fua propria , vdut oracula facrarcntur , ficm ii)epti Principcs noniiulli , adulatione corrupti , fibi ficrigeftiunt. Attamcn C\ rcccnfcrc vcllcm , plcraquccjus dida, ( uc fcci in Alexandro } funt ca ccrte hujufmodi , qualia notac Salc- mon , Fcrba fapientium funt tant^uam aculci ,

tanquam clavi i>; altumdcfixi. Iraque rria hic ranrum proponam , non tam clcgantia , quam vi & efficacia mirabilia.

Primo igitur , Magidcrfit, opoitet, lo-

v^uendi ,

Images reproduced by ccxjrtesy of Konjnklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

I I 3 B R 1. ^7

juendi,quiunica verbo fcditioncm m exercuu compnmcre potuit. Sic autcm fcrcs habuir. .Romanismos fuit, cum cxcrcitum duccs al- •oqucrcntur » milircs uti eos appcllarcHt , cum Ma^illratuspopulum , Quuitcs. Tumultu.v ;panuir militcsCxtiris > ac mifiioncm fcditiole Paeitabant; non quodhoc ipd cupcrcnt ; kd •jthocpoftulato Ca^faremad ahas conditio^ nes adigcrcnt : illc immotus atque mcon-- ;culllis filcntiofaao ficexorfus clh £^o , O///- ■tjus : Quo vcibo . cos jam dimiflos hgnih- rabat. Eo peicuHi mihtcs , & planc obltupc- fadi, concionantem dcinccps perpetuo ob- iutbabant,& poRulatoiHo miflionis poltha- >ito , contra obnixc petcbant ,ut milicum ap- •cllatio cis rcltirucrctur. Sccundum fuit hujufmodi. Regis NorncH . CiKfar fumme afFcaabat:Itaque fubornati (unt nonnulli , qui praJtercuutcm populari accla.- .^natJoneRci^cmfalutarcnt. Ule lenticns , ac- ..clamationcm tenuem fuilVc , ac raram ; Ne- ^tium jocotranfcmifit; acfierratum eUct m cognomine, Non P^ex fum , niquit , /ri/ C^:- far. Diaum fane hiijufmodi, uthdili.acn- Ui excutiatur , vigor cjus &L pondus vix cxpri- imipo/rit. Primum enim iccufationcm nc- (minispraifeferebat, fed neutiquam feriam : •Dcinde ingentem quandam confidentiam , &; fmagnanimitatcm monilrabat , ac fi Cacfans appellatio, illuftrior titulus cfict , quam Re- gis; quodhaudfccus cvenit , &ufquemho- djcrnum dicm obtinuif. Scd quod ilhus ma- iximc, inrererat , hoc didum lummo atti- £cio , fiucra fuum urgcbat. Hoc cmm

uinuc-

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

^i» De AuGM. ScirNT. iiinuebat, S. P. Q. R. derc Icvi , hocea, noJ. mme ranrum , ( nam porcfhrem Re£riam jani- r pndem habcbar ) (ccum contendcrc, ac rali)^ nomine, c]ualc complures ctiam ex familiisr •obfcuris gcrebanr ; Nam cognomen Regij^ mulris Romanoru-m (^cntilitium crar,r^ueinad- modum &nos fimilc cjuiddam noftro idioma^ tchabcmus.

Ultimum quod hoc loco rcpetere placct ,, tale fuit. Cum Cxfijr poft bellum initum,Ro-' main occupaflet, atquc fanaiusyErarium re^ clufiifct, ut pecunias ibi congeftas, in ufus bdlitoHeret, rcflitit Metcllus , utpote tunc temporis Tribunus-; cui Cxfar , Si pcrfles , in_ quit, mortiius es. Dein rcprmiens fc paulurn fubjecit , ^dolefccns , durius cjl mihi hoc dice^ fcy (juam fdccre. Didum tam mirifice , cx tcrrorc & clemeiitia conflatum , ut nihil fu^

VcrumutCxfarem mittamus,- Perfpicuum cft ,cum probefibi con(cium fuxcximiar eru- ditionis fuillc ; ut liquct exco , quod dcmiran- tibusnonnulhs Lucii Syll.-e conhlium , inde- ponenda Didatura, cavillansdixit, SyiU nefci^ Vtt litcras , di^iare non potuit.

Nuncautcm tempus videtur imponcndi fi'- , ncm huic dilTcrtationi de arfla conjunCtioiic b militaris virtutis , & literari.c , ( quid cnim iit i, hoc gcnerc, jwft Alexandrum & Cxfarenr \ afFerri potcii: ? ) nili quod movcor unius altc- rius cjccmplidignitate & inlblentia , co quod tam fubitotranherita ludibrioad miraculum. Eft autem Xcnophontis Philofophi, qui e Sociatis hido piofeclus cft ia. Ahain , cum Cy-

1

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

I.

^9

[•) jnr.iore , in cxpcdiiione coiura Rcgem Ar- terxem, Hic Xenophon eo tempore pera- •lolefccns fuic , & iiuj)c]nam aciem , aut cadra ■'iderat , nequecunc Prxfc6turam aliquam iii •Mcetcitu gerebat , icd rantum {j>onte, ob ami- liitiam Proxeni , proficifcebarur. Aderat fortc ortuna , cun\ Falinus a Magno RegeLegatus ^ d Grarcos vcniret , poftquam Cyrus in acic xcubuillcr. Gr.i:ci autem ( Manipuius tan- iummodo hominum ) Duce orbati , in medio >H'ovinciarum Pcrfix, apatriafua, plurimo- uni milHarium intervallis , & fluminibus naximis atqucaltiflimis interclufi ellcot. Le- ^atio huc fped:abat ,ut pofitis armis utqucde- "^itis , fc Regia: clementia: fubmittcrenr. Cui jgationi antequam publicc rcfponfum cflct, bom.plures cx exercitufamiliariter cum Falino Tl^rolloquebantur. Inter quos Xenophon ita •brtc locutus cft ; Imo-, niquic , Faiine-, hac iuo tantumnobis jdm fnperfunt , arma O' Virtus» if^itur arma dedamus , citi ujui ( obfccro ] nobis ssritVi^ tus'i At Faliiius lUbridens , Ni fallor^ nquit, ^thenienfiscs ( adolefccns ] O' philo^ Jophice ifKumbis -jCtque bellula funt , dicis^ . fcd valdc erras , fi virtutem yepram Rs^iis co^ '.yiis parem effe arbitreris. Ecce ludibriuia . Se« ^uitur m.iraculum . Novitius iftc cx Schola , k Philofophus , poftquam omncs Duces & [^r.cfccli proditioneintetcmpti ellent, decem milliapeditum Babylone in Grajciam rcduxit , . pcr medias Rcgis provincias , omnibus cjus copiis fiultra obnitcntibus ; Quo fadto ftupo- 1 rcra injecitomnibus. Grsecis autem ab eo tera- porc ingentcs addidit auimos , fpiiicus , ad

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag

234 M 29

r

70 D E A U G M. S C 1 E N T.

Perfarum Rcgnum iiivadcndum ,& fubTerten-fc^"' dum. Quod Sc niox cogitavit fanc, & dcli- gnavit Jafon Thcnalus ; tentavit & inclioavic Agcfilaus Spartanus ,• perfccit dcmum Aicxan- der Maccdo, omncs litcrati , iftius pra:vii cgrcgio facinorc incitati.

Pergamus ab Imperatoria , militariquc virtutc , ad moralem , & cam , qus cft homi- trum privatorum. Primo , certiflimum cll M illud Poetx' :

- Scilicet ini^enuas didicilfe fidciiter artcs

Emollit morcs , nec fwit cjfcferos. Eruditio fiquidcm hununas mcntes fcritatc atquc barbarie cxuit. V crontamcn opus eft , utacccntus fitin voce lUa fidclitcr.^^m tumul- tuaria cognitio fiedHt potius in contraritim ; cruditio ,'inquam , lcvitatcm , tcmeritatcm , atqucinfolcntiam tolHt, dom omniapcricula &anibiguafimul cum rc ipia fuggent j ratio- imm & argumcntorum pondcrain utramquc partcm librat j prima quxquequiefe ofterunc animo , eiquc arn icnt , pro fuipcais l^bec ; itcrqucomnc tanquam cxplorarum inirc do- cct. Eadcm admirationem rcrum vanam & nimiam cvcllic , radicem ipfam omnis infirmi confilii: quippc adivitamiir rcs , vtlquiano- \x funt , vcl quia magiiii . Quantum ad no-.> vitaccm, ncroo cft qui litcras& "crum con-^ tcmplationcm pcnitus imbibcrit , qum illudl cordi imprcilum habeat, Nilnovi Juf>cr tcrram,{ Nequeenini puparum ludum , quifquam ma- ^noperc mirabituT , quipone aulxa caput in- jfercns, or^ana , quibus movcntur , & tila-- mcuta ccrnit. Quantum ad magnitudincm ,

queQ\-

Early European Books, Copyrigh» © 20 1 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

B

R

I.

71

jucmadmodum Al<?xander Magniis , ingcn- abus prxliis & vidoriis in Afia alluctus > cum h iitcrdum acciperet e Grxcia litcras , dc expc- iitionibus> & dimicationibus quibuldam illic: ; :adis,c]ux plcrunquc propter pontem aliquem , :.ut Callellum , aut ad fummum pro expu» :^nationc oppidi alicujus rulcipicbantur > di- . lere (blebat , vidcri fibi nuncium alUtum dera^ .mum O' murium pu^na i dcquaHomcrus ; Sic

4citc , qui univcrfitatcm rcrum , ejufque fa- tficam intueatur , illi tcrra: globus > cumho- ."ninibus fupcrftantibiis ( fi divinitatem ani- I;; iiarumfeponas ) haud majus quidpiam vide- Ditur , quamconiciilus formicarum ,<juarum alix cum granis , aliae cum ovis fuis , aliae va- :ux, omncs hincinde circa exiguum pulvi- iculi acervum, rcptant & cutfitant. Porro erii- .'Utioaufcrt , aut laltem minuittimorem mor- :is , atquc advcrfe fortunge , quo nihil magis Firtutibus moribufquc officcrc Iblet. Si cmm MMn^.us cujufpiam , contemplatione mortali- •:aris & rcrum naOira; corruptibilis imbutus fucrit , & intindus , juxta cum Lpi£lcto fen- net ; qui, cum pridic exiens, mulicrculam Db fradiam oUam plocantcm cerncret , poftri- diectiamexiens , aliam mortuum filium dc- flentcm confpicerct, dixit j Hcri yidifragi- icm frangi , hodie vidi mortalem mori. Qua- re optime , & valde fapicnter Virgilius , co. gnitionem caufarum cum mctus omnispro- L, iftigatioue copulavit , taiiquam Concomitan- xu:

Telix

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

7^

Feliy

potuii

ofc{

tfa

^ - , - rcrum fL.^ ,

^uiqne mctus omncs , inexornbiU tum

Subjccit peclibks , (irepitumque z^ckcrontis^ avari. \ Nirois lonf;um eflet fingula pcrcurrerc reinc-^ dia , c]ua: fingulis animi morbis dodlrina fup-i peditat aliquando vitiofbs humorcs expur-B gans, nonnunc]uam obftrudiones aperiens,! alias concoclioncm javans,alias appetitum ex-s citans, non raro vulncra cjus & ulccra fananj j & fimilia. Quareconcludam cum hoc (]Uodf vidcrur rarioncm habcre totius , itanimiruml animum dodrinam difponerc , & flcdcre , uti nunquam protinus acquicfcat , & tanquami cont^clctur in defe(5t;ibus fuis , quin incitct Cc fcmpcr , projE^rcflumquc fpirct. Nefcit illitc- ratus , <]uid iiz hi fe dcfccndcrc , aut fecum iiure rationcs , autquam fuavis vita fit , c]ux indics (entit f;:fieri mcliorcm : (i <]ua fbrte vir- tutcpn-cditus fit , cam venditabit fcilicet, & ubique fpcdandam cxponct , caque utctur fbrlitan commodc , quam tamcn excolere , & ' aijtyere ncglic;it. Rurfus , fi quo vitio laborat , artcm , atque induftriam illud celandi atque occultandi , mmimc autem corrigendi , adhtbcbitj tanquam malus mcllbr, quipcr- pcruo dcmetiit , falccmautem nunquam cxa- cuic: litcratuscontra , non tantumutitur ani- mo , virtutcmquc cxercct , fcd continuo cmen- datfe , & Hi virtuteproiicit. Imo ut in fumma dicam , proccrto cii , vcritatem & bonuatcm diftm<:uitantum , ficut figillum , & impref. lioncm : nam vciitas bomtatcm lignat : Ec

con-

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

L I B E R I. 75 ' ontra , vitiorum ac pcrturbationum procel- cx crroris & faUitatis nubibus crum-

-">unt.

A virtutc tranfeamus ad potcntiam & Im- ^erium , & aifpiciamus , fi ufpiam invcniatuc •rantapotcntia, &Rcgnum, quanta cruditio ominis naturam inveftit&coronat. Vidc- inus, di^nitatcm impcrandi, reqmdignitatcni i?jus , cui impcratur. Impcrium m bclluas , ac pccora, qualebubulcorumautopilionum, • rcs vilis : Impcrium in pueros , qualc Ludi- mamitrorum , minus honorificum : Impc- iuro in mancipia , potius dedecori eft .quam lonori: Neque multo pricftantms cft Impe- ium Tyrannorum , in populum fervilcm, •atquc anu-nis & gencrofa indolc cxutum. Un- dc hoc fcmpcr manavit judicium , lionores iii ibcns Monarchiis , autRebufpub. luaviorcs {fe, quam fub Tyrannis i quia Impenuiu . honorificum magis fupra volentcscft , quaia ■ fuprainvitos & coaclos. Ideoque Virgihus , fcumcxintimoartificio, mter humanos ho- nores , longe vellet optimos expromcrc , quos /AuguftoCarfari aflignarct , lu hxcipfavcrba loquitur ,

, .-~ ViBorque "volentes . , Vcr (fopulos dat juraiviamqhe affttlat Olympo, •J Aft Imperium fcientire , longe celfius eft quani Impcrium in voluntatcm, iicetjjiberam, & . [ non aftndam . Illa cnim rationi , fidei & in- I tellcduiipfidominatur, qui eftaltiitima pars rianimi, &voIuutatcm ipfam rcgit. Etcnim ..j milla pioculdubio tcrrena cft potcftas , qua: :;l in (pintibus hominum, & animalibus, co-

D lumquc

74 Augm. SCIENT.

rum^uccogicacionibus , & pl^mafiis > aA^nCu cjuo<]uc& Hde,tluouum , &q«ari cathcdrarat fuam erit^ic , & collocat: , prxter doclrinara , &: (cicriciam. Ac idcirco vid^iraus 4ctciiabi- lcm illam , & immciifam deIcd:ationcm , qua Hxtcfiarchx , faUi Prophecic , & impoltore^ magftiperfuttduutur rapiuntur, poftc|uani ienicriut , in fidc & cottfcieHwis homuium coepirtc ic rcgnarc : Tancam ccrcc , otqui cam femcl degullaverit , Uullis fere perfccutioni- bus , aut cormentis adigi poflit , ut hoc regno icabdiccc. Sicut autcm hoc illud oli , ouod m Apocalypfi dicitur , e^byffus five ^rofunda Saunx : ita c concrario , jull«s & legicimuJ in animos hommum doniiuacus , ve^icacis ipfi cvKicntia , ac cotninenditioi^c dalcilfima ftabi- litus , fancquam proximc ad pcneiUtis diviua: (imilicudmam acccdit.

Qr ' ! forcunas & honores fpcclat, muni- ficcntu aocfrina; uonfic rcgnaiHcei;ra& Refp. iocuplcc^t , & ditac , «t non iiommum etiarti pTivatoiftm fortanas & opcs amplificet , & cvctwt. Vcmsenim ob{crvat4o eft , Homc- xtsttk pii. fuppcdicafle vidufn , quam Syl- lam , Cjcfarcm , aut ^u^uflum , licet tot coh* gfaria , tot don^i va , tot agrorum aflignatio- ncs krgiti /int. Ccrte di-fHcik did« cft , ar- iM4an'htcrx pliiriam fortunas cohftjtuerint. Quin fi it fumma potcftatc loquamur , vi- MtAa^ , fi atma , a«t iws haicdir.ir^< , Re- contulcroiit , at litcrarum - -pi»» «rrili^ac^adotium , quod regni lcfnper fuit ^ci^le.

»1**^^ , dckaauoncm j»cu-nditacemqu€

L I B E R I. 7>

^kkmx intuearis , multum faiie illa volupta- •cs alias omnes cxuperat. Quid enim ? num -orce afFeauum voluptatcs tanto intcrvallo )blcaamenta fenfuum exccdent , quanto voti 'afrecutio felix , cantiunculam , aut cccnam :

• non pari gradatione . intelleaus volupta- :es , eas qux funt affeduum , tranfcendent ?

• .{n cxteris obleaationibus fatictas eft finitima » 5c poftquam paulo inveteraverint , flos ipfa-

^ iium & venuftas marcefcit : quo docemur , v"iioniIIasIiQuida5revera voluptatcs, ac firrce- ras fuide , (cd umbras tantum , & fallacias vo- iuptatum , non tam qualitate fua , quam no- • vitate jucundas : unde & voluptarii fxpiu« fiunt Monarchi , ambitioforum prmapum feneaus , triftior fere eft , & mclancholu ' obfclTa. Scientia: autcm noii cft (atieras , ve- rum & fruendi , &appetendi, perpetuo& fub- mde recurrens viciflitudo jut nccene fit, hu)us dcledationisbonum, fimplcx efle , noncx ac-

• cidci»te,autcumfraude. Neque illavoluptas, quam depingit Lucretius , ultimum in ammo

jlocum fortitur ;

Suave mari maino turhantihus xquora x-cn-

_ tiSiCTc,

■\Suave cfl fpedaculum , (inquit) flantem aut xamhulantcminlittorej navem intucri tempeflate in mari jaElatam : juave itidem ex cdita turriduas .cerncreacics concurfantes inplanitie : at nil dul- .cius cfl homini , quam menspcr dochrinam , in ar- ce veritatis collccata , undealiorum errorcs CjT horcs dcfpicercpoJ]it.

Dcnique , ut mitcamus vulgaria illa argu- ncnu , mod per dodrinam lcilicct , homo

P 1 homini

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotfieek, Den Haag.

234 M 29

76 Db Augm. SciENT.

"hcmtni in eopTdcjlct , in quo ipfe brutis : quod opc doLlriu3C afccndac homo intclledu ufquc ad cqclos , quocorpore non poteft: &aliafimi- lia : cum eo concIudamus1:)ono hancdilTerta- tionemdc Htcraruni exccncntia , ad quod hu- inana natura ante omnia afpirat , hoc cft , im- « mortahtate, & xternitate. Huc enim fpedant J procrcatio fbbolis ,nobilitatio famihx , xdifi- > cia , fundationes , monumenta , fama , acdc- iiique huftianorum votorum fumma. Atqui : vidcmus , monumenra ingenii , & eruditio- - nis , quanto diutius durent , quam ea , qux opcre & manu fa^ta funt. Annon Homeri Carmina, vi^intiquinqucannorum centurias> & fupra , abfquc unius fyllabx autliterx ja<5tu- ra,duraverunt ? Quo fpatio innumera Palaria , Templa , Caftclla , Urbes , collapfa funt , auc diruta. Pidurar , ac Statua? Cyri , Alexandri , Cxfaris , imoRegum & Principum multo re- ccnriorum , nullo jam funt modo parabiles : Archctypa enim ipfa, jam duduni confedla vetuftate pcrierunt iexcmplaautemindies pri- mii^enia limilicudin.e rnulclantur. At in^e- niorum imagincs perpctuo intcgrx manent ]q libris , nuliis tcmporum injiiriisobnoxix , ut- pocc qux jugem rcnovaiionem rccipcre pof- liint : Quanquam ncc iniagines dici propric poflint, quia pcrpctuo generant quodammo- do , feminaquc fua in animos hominum fpar- gunt, atquextatibus fubfequentibus infiniras a<ftioncs opiiiiouefque fufcitanr& progignunt. Quod C\ navis inventum , rcs exiftimara tam robilis & admirabilis fuerir , qux opes mercef- cj^z iiiuc inde tranfpprut , Regioncs locis ilis-

naifTimas ,participatioiicfruauum & com- ,»iodorumconfociat ; quanto reaius liccr^e ce- .cbraridcbcnt.quiEtanquam naves fulcantcs Gccanum temporis , remotilTima fccula in- ocniorum & inventorumcommercio & focie- cate copulant ? Porro vidcmus , nonnullos Philofbphorum , qui maximc immerfi erant 'fenfibus , minimcqucdivini , atque immorta- Jitatcm animx praffraclc negabant,- hoc tameii tvivcritatis adaclos conceiliire, quofcumque motus & adusanima humana abfquc corpons organo pra:ftarc pofTlr, cos ctiam poft mortcm pcrmanere probabile elVe : qualcs nimiruni erant intelleclus , minime autem aftcc^uuin motus. Adeofcilicet fcientia immortalis vila , cft rcs illis , atque incorruptibilis. Nos aiJ- -i*fcm , quibus divina revclatio illuxit , concul- cantes ha:c rudimcina, atque ofFucias lcn- fuum , novimus^, nou fbhmi nKniem , fcd & affedus pcrpurgatos , ncqucanimam tantum , fedctiam corpiis , ad immortalitaccmaflum- ptum iri fuo tcmpore. Scd cnmi mcmincrint homincs, & nunc, & aHas ubiopus fucrit mc in probationibus dc dignitatc lcicntia: , indoab initfo fcjunxific teftimoniadivina abhumaiiis-, quam method^m conftantcr rctinui , fepara- ; tim utrunquc explicans. I Quamvisvcro haec itafint , neqnaquam ta- ^ mcn hoc mihi fum.o , ncquc mc coiifcqui pof- (e contido , ut ulla caufx: hujus pro doarinae pcroratione , autadione , judicia refcindam ; vel ^fopici Grf///,qui granum hordei gcmmaj pr.ctuht; vcl Midce, qui cum arbitcr fadus eflct mter ApolUnem , Mularum , &Paneni ,

D ; QVium

Images reproduced by courtesy o( Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

78 r)E AUG M. Se TE N T.

oyium Vixlidcm , opuleutix palmam detul/t ; , vel Partdis » qui fprcta (apientia , ac potentia 1 ! primas voInpcati& amori dedit ; vel ^grippi^ ii^y^h^iMiSiOccidatmatrem-imodo imperet.im^ pcriuni Jicec cum condi/ionc detcftanda prx- optautis s vel UiyJJis, qui vctulam prxtulitim' viortalitati ^ typi certe eorum , qui confueta optiinis prxponiuit : plurimaque ejufmodi iudicia popularia: Hrcenimanciauumobtine- bunt ; Verum &illutictiam manebit , cui in^ iiixadt fempcrdoarina tanquam firmillimo fundamento , cjuodque nunc]uam Jabefadaci fOiQtit Judijicata cjifapientia a Jiliisfuis,

Francisci Baconis

De Verulamio,

Vice-Comitis fanfti Albani ,

DeDi^nitate & Augmentis Scientiarum ,

LXBER Sl-CUNDUS,

o/^ci B^gifm fuum.

, Onlentaneum videri poffit , tametfi non raro fccus evcniat , ( Rex op- tnr>e ) nt, «^ui Sobole numerofa _ _ aui^li funt , <]uiquc immortalita- tcm fuam in pofteris ipibrum quafi pro- fpedant , prx caeteris mortalibus fint folliciti 4e Itacufuturorum temporura 3 utpote guibus

Images reproduced by ccxjrtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

I T B B R n.

fatis intaiigunt charifrimailla (uatandem de- bere pignora tranfmitti. EliKahetha l{cpna , pror-er vitam caclibem,hofpcs potiusmmun- do , quam incola fuit fua quidem tempora ornavit , & in multis bcavit. Enim vero tuae 1 Majdhti, (cui Dcus pro benignitate fua dcdit 1 tot lulciptre hbcros, dignos certc quitc pet- 1 pctucnt , cujufciue xtas vigcns , & torus foe- ! cundus , adhuc plurcs poUicctur) ufquequaquc 1 convenit , non modo tuum Tquod facis) ix- ) culum irradiare ; vcrum etiam ad illa curas 1 tuas extcndcre , qux memoria omnis alat , » quxqueipfaintueatur arternitas. Intcreaau- tem (nififtudium mcum crga htcras me fal- lit ) nil dignius cft , aut iiobxHus , quam fi . dotetur Orbis terrarum ^ugnirntis Scientia- f rum foHdis & fruauofis. Qiioufquc enifn tandem pauculos ahquosSeriptoresftatuemus liobis tanquam Colunmas Herculis , nc p/i/y ultra in doarinis progrediamur cum habea- mus Majeftatem tuam , mjlar lucidi & be- iiigm Sidcris , quod nos intcr navigaiidum conducat &: fortunet ?

Uc igitur ad rem redeamus : Rccolanuis jam , & nobifcum pcrpcndamus , quid Prin- cipcsViri , aHiquc , hucuique ad litcrarum ampHficationcm attulerint , quid pra:termi- fcrint ? Hoc autem prellc & diftinae cxcu- tiamus , fcrmonc quodam Adivo& Mafcu- lo, nufquam digrcdiendo , ml ampHficando. Ponatur igitur illud , (quod quivis conccdat ) opcra quyque maxima Zl difficilHma ,vel pra;- miorum amplitudine, vd confiHorum pru- dcntia & faniratc , vcl laborum coniun<5lione

D 4 ^*^"

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

SO D B A U G M. S C I E N T.

tuperari : Quorum primum , coiiatum cxti muht, fccundum ambages & crrorcs rollit tertium mortalium fragilitati fuccurrit, A iiiter ha:c tria , merito' primas tcnet Conp/: frudcntia O' fanitas ; hoc clt , Monftratio & Dehncatio yix icCtx & proclivis , ad rem <3iixproponitur, peragcndam. CUudus enim Cquod dici foletj in via , antcvertit Curjorct: extraviam. Et Salomon perappofitc ad hanc rem : Ferrum fi rctufum jucrit , \iribus utenA dum majoribus : quod i>cro fupcr omnia pncvaletj : cjl fapientia, Quibus verbis innuit , medii prudcntem tleciioncm cflicacius conducere: ad rcm , cjuam virium aut intentionem , aut . accumulationem. Ha:c ucdicam , iIludim-( pellit , cjuod ( falvo fcmpcr corum honore , tjui de Literis cjuomodocunque mcruerunt ) perfpicio atque animadverto , opcra cotum arqueaQa plcraque , ad magnificentiam po- « tius , & nominis fui memoriam , cjuam ad ) ^Scientiarum ipfarum Profcaum & Augmeu- tafpcdafle: 6cliteratorum potius numcrum auxifTe , quam artibus ipfis rauhum incrc- menti artulifle.

A(51:iones autem & opera , qux ad literas • amphficandas pcrtincnt , circa tria vcrfantur «Jbjcdla : Ci rca litcrarum (edcs ; circa hbros - 2c circa pcrfonas cruditorum. Qucmadmo- <fum cnim aqua , five cx coelcfti rorc defcen- ^ <iens , five ,ex fontibus fcaturicns , ftcile diV- pcrdiiur , tiifi colhgaturin aliqua rcccptacu- la , ubi pcr unioncm & congrcgaiioncm fe/uf- tentare & fovcre pofiit , (qucm m fincm ex- • «ogttavitL folertia huraana Aquarduc^us , Ci- •

ftcriias > ^

Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

L I B E R n.

ftcrnas , Stagna , caqiie ct.am .uuisorna- .mentiscondccoravic, qux Magnificcmix & Dicrnitati , non minus quam U/ui & Nccclh* Itacfdcfctviant) fimilicci- liquor illcSaeatht: . prctiofillimus , five a Divina mfpirationc dc , niUet (ive c Scnfibus cxiliat , mox ^ierirct o- , mnis ' arque evancfccret , mli conlcrvaretuc in Libris , Traditionibus , Colloquns , ac ( prxcipue m Locis certis his rcbus dcftinatis , nualcs funt Acadcmia: , Collcgia, Scholx , iibi Sc pcrmanentcs habeat fedcs , & crefccndi infuper & ie congrcgandi copiam , & iacul-

tatern

C I ii •

Ac primo , Opcra , quarad Mufarum Sedcs fpcaant , quatuor numetantur : ^dificiorum arudura ; Provcntuum Dotatio ,• Privilcgio- rum Conccflio j Difciplino: Lcx & Inftitutio: Qux omnia ad fecelllim & otium (ut pluri- iiium) conierunt , & ad vacationem a curis&: niolcdiis : qualia funt qux ad Alvcaria con- iiuucnda , in ufum mcUis , requirit Virgihus;

Principio fedci apibus flatioque petenda ,

neque fit ventis aditus , &c. At Opcra circa Librcs duo funt pr.xcipua. Primum Bibliotheci' , in quibus tanquam Maufolcis-, prifcorum Sandorum rehquia: , virtutis plenje , condiia: funt. Sc:undo , iiov;k cditiones Auiflorum, emendatioribus impret- fiombus , fidclioribus ver(ionibus , utihori- bns commentariis , annotationibus magisdi- ligcntibus , & hujulmodi famulitio , inftru- i\x & ornatar. Porto opera, quse Literatorum hominum ?er.

D 5 fona^s

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

82, De Augm. Sc ient. fonas rerpiduut , ( prxtcrquam cjuod ipfi or- jiaudi finc & promovendi ) funt ctiam duo: {( Remuncratio& defi<;natio Leaorum , in arti- ¥r bus jamdudum mventis ,& cognitis ; & rcmu- k ncratio ac dclignatio fcriptorum , circa ea$ |k dotflrinajpartcs , c|ux non fatis had^enus cx- cuhx autelaboratx funt.

Hxcfummatim operafunt& ada, in c|ui- bus inclytorum Principum , aliorumquc illu- }r ftrium virorum promcrita , crga rem litcra- riam claruerunt. Dc particulari alicujuscom* l; mcmorationc, cjui dc Litcns bcne mcruit , . cogitantijOccurritilludCiccronis, quod<?um * \ poftredirum fuum,ad gratias promilcue agcn- »: das impulit j Difficile , non aliqucm in^ra- ^-.j ium qucnquam prxtcrirc. Potius ( ex ftri- i pturarum confilio ) fpatium intueamur, quod I adhuc redat in ftadio dccurrcndum, quani i oculos rcflc(flamus adca , qux a tcrgo jam pri* | dcm reliquimus. * *

Primum igitur , mtci tot totius Europce f: Collegia, pra;cJariirimc liipdata , omnia ilia i certis ProiclTionibus dcftiuata eflederoiror , , iiuila Iibcris arque univcrfalibus attium & i fcicntiarum ftiidiis dcdicata. Nam fi quis s judicec, Do(5lrinam omncm refercndam ef- - lc^d V(\im & Av^ioncm , rectc (apit : Vctun- [ tamcrt facile eft, iito modo proiabi in crrorcm l illum , qucmfabula perantiqua perftringitj i in qua cxtcra Corporis Membralitcm Vcntri- (• culo intcnderuDt, quod ncquc motum prxbc- ret , utartus, neque fcnfum , utcaput : quam- yis intcrea alimcntum co(^lum atquc confe- ^ Ctuai ventricuIUs illc iu rchquuni corpus divi- ;

dcrct :

II.

S3

lerct : Planc codem modo , qui ui mulo.oplua c Contemplatioiubus amvcrialibus po uuiu Dmncftudium , iuaneatqucignavumaii>iira- oir , non animadvcrtit , lingulis PiofcflioiU- Dus , & Artibus , exinde fuccuai & robur lup- ,»cdkari . Atquc certc pa luaium habco , iuiic ipiam haud muumam caiiiim fuiUc , cur *cii- ior Dodrmxprogicflus hucui^quc retaidatus if quodopera hilbc fundamcutalibus kien- iisnavata hi tantum in trau.^tu,ncquchauttus . Dkmorcs UKlccpoti. Nam iiiiteem l<Aito frnduodorem ticricupias .dcrajiusmedican. •^is fruftracogitavcns •, Tcrra ipia circa radi- rcm fubicTcnda , & J^kba hctior admovenda, aut mhil l-j^ris . Ncque ruxius iikutio prae- icermittendum cft , hai«: Collcgiorum , & (o- ;k:ictatum, in ulum tamuiumodo Dottruis Profcflorix , Dcdicationcm , nou (olum kien- tiarum incrcmcntis mimlcam fiuiTc ; fcd CD- lam in Resporum & KcrumpubL dctn- . lucnuim ccftilib. Hmc cmm iicri fokc , :ut Prmcipcs dclcaum habitun miniftro- rum , qui Rcbus avilibus tracVandis finc i idonci , c)u(modi hominum miram fohtvidt- iicmcirca fc repcriant^ proptcrea quod no« .habcaiur Educatio aliqua Collcgiata , m hos . ufus dcftinata , ubi fciUcct homuics a Natura Jad liocfaai&comparati, (praeccrartcsahas ) iHiftonx , linguis modcrnis , hbris & trad ati- • bus Pohticis, pra:cipuc ir.cumbant ut u.de ad . icn-iha munera magis habilcs , & uiftrudi ac- iccdant.

1 Qiioniam vero Fundatorcs Colicgiorum \planta'it , Prackaioncm vcro ngm ; icquitui:

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

H

84: De AuGM. SciENT.

jam otdine , ut dicam quid in publicis Lcdio-' iiibus defiderctur: Nimiruiii , Improbo vcl maxime tenuitatcm Stipendiorum , riarle^flo-i ribusfive Artium , five Profcflionum , ( praen lcrtimapudnos ) aflignatam. Intcrcftcnimi inprimis progrclTui in Scicntiis, ut Lcclores in unoquoque gcncre ex optimis indrudifTi-l milque cligantur : ucpote quorum opera , non) in ulum tranfttorium j fcd ad fufficicndam So- bolem Scientix , in lecula adhibeatur. Id ficri iiecjuit , nifi praemia & conditioncs tales con- itituantur , quibus cminciitillimus quifquc in ea Arte plane contentus clFe po(Hc j ut illi de- mum grave non (i: , m eodem muncre immo- ri , neque Pradicam cogitcr. Quocirca Scicn- tixuc floreant, Militaris lcx fcrvauda Davidjs; tJtxcfua. effet pars defcemlentis adprxlium , wanentis ad farcinas i Sarcinismale aliter pro- Ipedum erit. Sic Lcclorcs in Scicntiis fuis tan- cjuam Con(crvatores& Cuflodes totiusLuera-i riiapparatus , undcpraxis& militia dcinccps kicnuarum inftruatur: prouidc a'quum cit, utmercesiplbrum lucra Pracflicorum cxa^qua- repoflir. Alitcr fipatribus lcicnciaium prai- mianonconfticuantur facis ampla,& luculcu- ra, cvcniecillud;

£tpatrim invalidi rcUrcnt jejuma naii.

Dcfccftumnuncnotaboalium , in quo Al- chymifta quifpiam in auxilium advocandus fbrct j cum idgcnus hominum Scudiofisau- thores fint , uc libros vendanc , fornaces ex- ttuant, Mmervam acMulas (canquamvir- gincs ftcriies ) dcferant , ac Vulcaiio fc appli- am. larcnduaicft cnimvcro, tamadpcnc-

tralia

\

Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by courtesy o\ Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

I

B

K II.

iiralia comcmplationis , quam ad operativx ifruaam , in nonnuUis fcientns ( praiiertim , naturali Philorophia , & Mcdicma ) haud u- ;nica fubfidia c libris pctcndaeife. Qua m r-c neutiquam omnino ccflavit munificcntia hommumi ^iuippe videmus , non Ljbros ! mat^is , quara Sphxras , Giobos , Aitrola- I bia'7 Mappas , &aliafimilia, utadminicula ! quxdam Aftronomix , & Cofmographix , I comparari, &ftudio praeberi. Vidcmus et- 1 iam,loca nonnulla , Mcdicin^ ftadiodicata, hortos habcrc pro fimphcium cujufquc gcnc- 1 ris infpedione , & notitia; nec ufu mortuo-

• rumcorporum ad obfervationcs A»jatomi- cas dcftitul. CaJterum haccad pauca fpcdbanr.

i,. In gcnere , pro certo habeatur , magnos , in ' rcbus natura: abditis erucndis & referandis , progrelVus vix fieripofle, nifiad experimen-

• ta ,^five Vulcani , five Da;dali , Cfnrnacis fci- ■ licct , autmachinx. vel cu)u(cunque alteriug

gcnciis, iumptus abundc iuppeditcntur. Ideo- quc licut principum fccrctariis , & cmiffariis, conccditurcxhibcre rationcs cxpenfarum pro diliuentiisfuis , in explorando & erucndo res Hovas & arcaiia civilia j fimilicer & explora- tonbus , ac Ipcculatoribus natura: , fatisfa- cicndum dccxpenfis fuis; alias de quamplu- rimis nunquam fiemus ccrtiorcs. Si enim Alcxandcr magnam vim pccunia: fiippcdita'- vit Ariftoteli , qua conductrct venatorcs , aU'- cupcs, pifcatorcs , dz alios , quo mftruclios acccdcrec ad conicnbcndam hiftoriam anima- hum j ccrtc majus quiddam debttur iis > qui non in faltibus DZiutx f crerrant > fcd in La-

byiinihis

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

S6 De AugM. i"ClENT.

byrintliis artium viaro fibi aperiunr.

Dcfcctus etiaiimum aluis nobis obfcrvan- dus , (magni certi momeuti j negledus qui- damcft, ni AcadcmiarumRc^aoribus, con- fultationis ; in rcgibus five fuperioribus , yi(i- tationis j in hunc fincm , utdiligaitcr confi- dcretur , & perpendatur , utrum pnxlcdjo- nes , difputationcs , aliaquc exercitia fchoJa- ftica , antiquitus inftituta , & ad noftra ufquc tempora afitata , connnuarc fucrit cx ufu , vd potius antiquarc , aliaque mcliora lubftituc- rc. Etcuim uiter Majeftatis tux Canones pru- dentiifimos , illum rcpcrio : /» omni vel con- jMetHdine , vW exemplo , tempora. fpe^anda funt ^ quando primim res cacpta : m qutbus jivelcoH* fufio regnayerit y -velifi/caia, derogat illud in- primis authorttati rcrkm , at^ue omnia reddit fufpeCia. Quamobrcm , quandoquidera A- cademumm inftituta plerunquc originem rraxcrinn a tcraporibi;<; h - rccnoftris haud pauio

ob(cunoribus , & i .aonbus: co magis

convenit , ut cxammi dcnuo fubjiciantur. tx- cmplum in hoc gcncre , unum aut akerum proponam , in rcbus qu.r maKimeobvije vi- dcnlur & familiares. Pro morcreceptu.n cll-, ( Iicet , uti mihi vidctur , pcrpcram ; ut litc- rarum ftudjofi Logicam , & Rhctoricam, prx- propcrc nimis addilcant 5 artcs lanc provea?o- rrbus magisconvcnicntcs , quampueris , &: ti- ronibus. Etcmm hxdujc , fi verc rcspei-pcn- datur, funtcx artibusgravillimis 5 cum hnt tatesartium^ altera ad judicium , altcraador- «atum. Qumctiam regulam normam con- tmcnt , rcs & materiam lubjeilam vd difpo-

ucndi,

T. t B E R

TI

cndi , vd illuarandi. Idcoque id agctc , uc .Ticntcs rcrun. ignarx , & rudcs ( quarqucnon. dum id collc^crunt, quod a Ciccronc Sylva vcl W/«appcllatur,idcft. matcriam , & co- :piamrcrum, linitium abillis lcicntns (umanti :( ac fi quisdifccrc vcllct pondcrarc, vc mctiri > jvcl ornarc vcntum : ) haud anud profcao pa- ric , quam ut hatum artium virtus & /^5^«^^^ rqui pcrmaana: (unt , & latiflmjc diftufx ) ■fcrc contcmptx jaccant , atquc vd nipucnlia fophifmata afFcdationcfquc ridiculas dcgcnc- *rcnt , vd fahem exiftimationc lua haudpaium imuldatx fim. Qumctiam prsmatura & nu itcm^cftiva ad has artes acccfliodilutam carum a:quc jcjunam traditioncm ac traaationcm h .necclTario fecum traxit , quahs mmiruni ca- .; .ptuipucrorumadaptctur. AUcrumcxcmplum (quodadducam ) erroris , qui in Acadcmns ; jam diu mvctcravit , ejufmodi cft ; quod lcili- cet invcntionis , afqucmcmona: , m excrcitiis ■ fcholaftici^ , ficn folctnimio plus noxmm ai- vortmm : lllic fiquidcm oranoncs plcrxquc , ( automninoprarmcditatarfunt, adcoutconcc- I ptis vcrbis profcrantur , & mvcntioni nihil rdinquaturiautplanecxtcmporana:, ut pcr- \( parum rchnquatur memona: : ( cum ui vmi communi , & praxi , rarus Htalterutnus jfto- rumuflis feorlimjff-.d potius mixturariplorunn idcft , Notarum five Commentanorum , at- que didionis fubitx ) ita ut hoc pado excrci- tia ad praxim haud fmt accommodata , ncc fir^ago refpondeat vitx. lllud autcm in cxcr- citiis pcrpetuo tcncndum cft^ ut oi-nnia (quam licri potcft ) maximc rcprxlciucnt ca , qua- m *■ vica

1

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

8J{ Dfi AUGM. Sci.ENT.

vita agi foknt j aiioqui motus & facultatc mentis pervcrtcnt , non pr^^parabunt. Huju autem rci vcritas non obfcure ccrnjtur , cun: Academici ad praxim fuarum Profcllionum : vcl alia civilis vita: munia Cc accingunt : <juoc : cumfaciunt, hunc , tlecjuo loquimur , dcfe - d:um ,ipfiinfe cito deprehcndunt j lcd citius ctiamnum alii. Ca:terum hanc partem , dc: inlbrutorum Academicorum emcndatione , claufulailla (exCa'faris cjuadam adOppium & Balbum Epiftola defumpfa ) concludam j Hoc quemadrnodum fcri pofjit , nonnulla. mihi inmentem veniunt , multa reperiri pofjunt : de iis rebus ro^o yos , ut cogitationem jujcipia" tis,

Alcerdefe^us ,quemobkrvo , altius paulo <]uam praeccdens alccndit. Qiiemadmodum cnim doctrinarum progreflio , haudparum m prudcnci regmime 5c inftitutione Academia- rum (ingularumconfiftit j ita, magnus adhoc cumulus accedere polTit , fi Academix* univer" fx, pcr totam Europam fparlx, ardiorera conjun<flionem & neccffitudincm contrahe- rcnt. Suiiccnim , uti videmus , multiordines, & fbdalitia , cjua: licet rcgnis & fpatiis longin- quis disjunv^^a fint, lamen focietatem &l tau- quam fraternitatcm intcr fe mcunt, &coIunt,- 5idco ut habcant prxfcdos ( alios provinciaks., ahos gcncralcs , ) quibus omnes parcnt. Ec ccrtc ,qucmadmodum natura creacfratcrnira- temin familiis ; artcs mcchanica: contrahunt fraternitatcm in Ibdahtiis undio divina fu- perinducirfrarcrnitatcm in Regibus, fic Epi- {copis i vota (3i rcgulx conciliaut fratcniicatcm

m-

Lm intcrcedat fcaternitas illuftris 5c gcncfo- X inter homincs , pcr doannas ^iHumi-

, .aia^ioncs , quandoquidcm Dcus ipfc Patcr

^dminiirn nuncupatur.

^ oftrcmoillud queror , (dc quo rupcrius a^nnilul prxmifO quod vel nunquam , vel .raroadmodum . publica ahqua cxtiterit dch. .gnatio virorum idoncorum qui vel knbc- :rcnt , vcl inquifitionem uiftituereiu , dc 1 s ^fcicntiarum partibus ,. in quibus fatis adhuc .„on fucrit elaboratum. Cm rei iHud infctvicc .auammaxime, fi tanquam luftrum conda- tur doarinarum , & cenfus excipiatur , qux :cx illis locuplctes fint , & majorcm in mcdum .auaar. qul-autcminopcs, &dcftitutx. O- pinio cnim copix , intcr cautas inopix cft , at- cuc multitudohbrorum luxuriar potmsquam pcnuria: indicium quoddam prx fc fert. Qux .{amcnrcdundantia (fiquis rcac Hicetjncu- tiquam dclendis antehac fcriptis hbris , lcd , novis melioribus edcndis tolli debct , qui c,us ; j;cncrisfint,ut, tzuc^u2.m fcrpens Mofis Jcr- ' pentcs Mazorum dcvoi^QVit.

Horum , quos cnumcravimus , omnium : dcfcauum rcmcdia, pra-ter ilhus poftremi , : quin etiam ciufdcmpoftrcmi quoadpartcm ; ciusaaivam, qux fpcaat ad dcfignationcm I fciibcntium, opcra funt verc Bafilica : trga I qux, privati alicujus conatus , &: mduftria, I £cte fic fe habeat ut Mcrcurius inBivio: qui ; dicitumpotcftin viam intendcre, pcdem in- I fcrtc non potcft. At fpcculativa illa pais , qux ad examcn doariuarum ( quid iiinurum m

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

90 Dn AUGM. SciENT.

fingulisdcfidcrctur; pertniet , ctiam induftrbri homints privat, patct. Mihi igitur in animcfl. «t, pcrambulationcm doarinarum , &Iul' ftrationcm gencralcm & fidclcm a<»crrcdi prxcipue cum inquifitionc fcdula & accurata v 5iua:nam carum partcs neglcaa; incultarquf jaccant , hommum induftria nondum fubl' adtar, & ad ufum convcrfx ; ut hujufmod) delmeatio , Sc regiftratio , & publicis defiena.\ tionibus , & privatorum fpontancis Iabor'ibun Jaccm acccndat. In quo nihilominus confi.f ' ^octcmporc omiflloncs duntaxar. Scdeliderata notarc ; non autcm crrorcs &i mfclicitatcs rcdargucrc. Aliud cnim cft incul-i ta loca indicare , aiiud cultura: modum cor-r

rigcre.

Quam quidcmadrem, cum mc compa- ro, &accingor , non fum nefcius , quantum' opusmovcani , quamque difficilcm provin-i ciamfuftineam ; etiamquam fintvircs mini-i ine voluntati parcs : attamcn magnam in fpcm r vcnio , fi ardentior mcus crga litcras amor : iTiC Ionf;ius provexcrit , ufuriim me excufa- ; tionealFcaus i quianon /imul cuiquam con- ccditur, ^mare O- Sapcre. Ncfciuscquidcm : iion lum , candcm judicii libcrtatcm aliis rc- \ Jinqucndam , quam ipfeufurpaverim. Equi- \ dem libenterarque acceperim ab aliis , ac im- \ pcrtiverim humanitatis illud officium : Nam \ ^tfitrranticomitermonflrat^iam^ Scc. Profpi- l cioetiamanimo , compluracx illis , quxtan- ^ quam omiffa , & dcfiderata , in Rcgiftrum hoc : noftrum rcfcrre vifiim fucrit , in divcrfas ccn- [ furas iacurfura : Alia fcilicct quod fint dudum |

pcr-

1

^^eraaa, & jam extent : Alia quodcuriofitatem apiant , & fruaum promitcant percxilem ; \l,a quod nimis arduaexiftant, &hre impol- ibilia qux ab hominibus ablolvantut. M KioraJuoquodattmet , ^es «pfx ptolc cau- •fam asent : circapoftrcmum dc impofTibili a- •e ita riatuo , Ea omnia polTibilia , & pra.ftab,- nacenfcnda , qua; ab aliquibus peifici po - .fint , licetnon a quibufvis Et qux amuUis xonjunaim , licec non ab uno Et qux in luc- .ceHione feculorum , licet non eodem a:vo i « lenique qux publica cura & fumptu , Iicet uou it>pibus& induftria fingulorum. Si quis la- !men fit, qui malit Salomonis illud ulmparc» Dicit pizer , Leo e{i in yia ; quam illud Virgiln , Pofrunr^quiapolfevidentur: facis raihicnt, U bborcs meiintcr votatantum fivc optata me* ilioris notae habeantur. Sicut cnim haud mnino rei impcritum clTe oportet , qui q«:r' ftionem appofitc inftituat 5 ica nec lenlus in- ops videatur,qui haud quaquam abiurda opta-

ivcnt.

C A r. I.

Taytitio univerfali ilio&nnz huinanff, in Hiftoriam. Poefim , philofophiam , fecundum trtslntel\ttus FacuUates , Memoriam , Fhantafiam , Ratio- nem: quoaqueeadem partitiQCompetAt ettamlhzo-

logicis.

^Aftitio Doi^r/W huManje ea cft vcriflima , qu:E fumitur ex triplici Facultatc Ammx itioiialis , c^ua: Doanux fedcs cft. moria

Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

9'2. De AUG M. S C I ll^ T.

ad MfmoTiam refertur , Po^fis ad Phantafam f PhilofophiasLd K^tionem. Per Poefim autem jr liocloco intelligimusnonaliud, cjuam hiftok: riam conficlam , five fabulas. Carmcn cnim- ftyli quidam charader e(l , acquc ad artificiif orationis pcrtinet. dc quo fuoloco.

Hifhria propric individuorum cft , qux cir cumfcribuntur loco & tcmporc. Eth etiarrr hiltorianaturalis circa fpecicsverfari videatur i tamcn hoc fitob promifcuam r^rum natura-; lium , ( iiTpIurimis ) fubuna fpccic, fimilitudi- ficm ; ut fi unam noris, omne« noris. Sicubri autcm individua reperiantur , qujc aut unica: funt in fua fpecie , vcluti Sol & Luna j aut a fpe- ) cie infiorniter deflc(5bunt , ut monftra non mi-! nus rcacconftituitur narratio de illisin hifto-- rianaturali , quam dehominibusfingularibusi in hiftoria civili. Hxc autcm omnia ad Me» moriam (pc(ftanc.

Poefis , co fenfu qno dichim cft , ctiam in- i dividuorum. eft , confidorum ad fimilitudi- : iiem iilorum , qux in hiftoria vera mcmoraH-. \ tur ; ita tamen ut modum ft^pius excedat , &, in tcrum natura nunquam convcntura aute- vcntura fuiffcnt , ad llbitum componat , & . jncroducat ; quemadmodum facit & Pidorin. Quod quidem Phantafa opus cft.

Philo/ophia individua dimittif, neque im- • prclliones prinias individuorum lcd"notio- • ncsabillis abftraclas complcditur; atquc in iis componcjidjs, & dividendis, cx lege na- ? turx, & rcrum ip/arum evidentia , vcrlatur. • Atque hoc prorfus oificium dl atque opifi- cium J{ativtus.

Vlxc

L I B B 11 n.

. J Hjtc autem ita fc habcrc . fi quis intclledua • um ongines pctat, facile cernet. Individua .^lafenfum pcrccllunt, qui intellcdus janua ft. Individuorum imagines , fivc imprcflio- jucs a fenfu cxcepta: , fi^untur in mcmoria , itque abeuntin eam , a principio tanquam ttitet^ra: , codcm quo occurrunt modo: Eas ooft^a rccolit , & ruminat anima humana: . .^uas dcinceps aut fimplkiter Yccenjet aut lufu ''jnodam imitatur aut componendo CT dividendo li^crit. Itaquc hquido conftat , cx tnbus his nrbntibus, Afemori.€ , ?hantafut , ScRationiSy . cffctrcs illas cmanationcs , H//?cn>, Poefeos , & Philojcphi^ ncc ahas aut plurcs clTe poirc. •Etenim hiftoriam & experientiam pro cadcm ic habcmus i quemadmodiim etiam Philofo- , phiam & fcientias.

Nequc alia cenfcmns ad Theologica partitio- nc opus cfie. Differunt ccrte informationcs oracuH & (enfiis , &re, & modo infinuandi : fcd fpiritus humanus unuscft , ejufque Arcu- & Cella: ca:dcm . Fit itaquc , ac fi divcrfi liquores , atque per divcrfa infundibula , iii ununi atque idem vas rccipiantur. Qiiarc & Theolo^ia , aut ex Htfhria facra conftat auc ex Parabolis , qux inftar divnix Pcefeos func : aucex Prctceptis C7' doi^matihus ,tanquam per» ; cnni quadam Philofcphia. Quod enmi ad cam ' part':m percinct , quxredundarc videtur , Pro- ' phetiam videlicet , ea H///or/>genusc{t: quan- i doquidcm Hiftoria Divina ca polleat fupra : humaiiam Pra-rogativa , utNarratio fadum prxcederc non mums , quam fcqui poilic.

C A P.

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

94

D 1 A UG M. Sc I ENT. C A P. II.

Tdrtitto Hiftoriac in Naruralem & Civilem , Ecclc'> fiafttca & Literaria fub CWxVicomprihenja. Partiti v Hiftoriac Naturalis /nHtftoriam Generationum i Practer-Gcncrationum ^ & Atiiuni.

Hlftoria aut NaturaHs cft , aut Ci\ilis Iii Natnrali , NaturcX res gefta: , & fa * cruora memorantur j in Civiliy hominum. E I 1 uccnt procul dubio DmW fn utrrfcjue, fcci magis in CivilibHs , ut ctiam propriam ///^or/v« fncciem conftituant , quafn Sacram autEcclc' j;.:;/;r^w ap pcUare coniucvimus. Nobis veroi ctiam ca videtur LiteYarum & t^yfmwdigni- ta$, i!t iis Hifloria ppbpria feorfum attribui! dcbeat,- c]uam fub HiflorittCivili (c^uemad- modxim &c Ecclefiafhcam] ccmvpreheijdiintelli- gimus.

PartKronem Hifiorict Naturalis moliemur. cx conditione ipfms Naturae, qux la > triplici ftatu pofitainvenitur, &tanquam re- iTjaicn triimm fubit. Autenim hber^ eftna- ^ tura j & curfu confueto fecxplicans ,ut incoe- Jis,animalibus,plantis, & univcrfo naturasap- paratu i aut a pravitatjbBS) & infblcntiis matc- ux cowtumacis,&ab impedrmerKorum violen- • tia, ik ftatu (aodctruditiir , ut in Monftris ,• aut • dcnic]iie ab arte & opera humana conftringitur, - & fingitur , & tancjoaTti novatur , utin artifi- • crahbus. Sit ita<:]ue partitio Hifiorix NatHra- - lis , in Hiftoriam Gencratimmm ; Frater-Goiera- • tionum j & t^rtiitm ; Qimm poftremam etiam f Aleckiimcam 3c Expcrimcntalem appellare con- •

Early European Books, CopyrighfO 201 1 ProQuest LLC,

Images reproduced by ccjurtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

L I B B R n. .95 jcvimus. Harum prima libcrtatem mturJi ;a<^at, fccmxia errorw , tertiav/«r«/<J. Li- bcnter auterri hifloriam artium , ut hiftorix na- ;uraUs fpcciem conftituimus : quia iiivacravi* •jrorfus opinio , ac fi aliiKl quippiam tlllt ars a

tatura, artificialia aiiaturahbus; nndc illud lalum , cjuodpleriquehiftoriaj naturahs kri- Ptorcs , perfundos fe pwent , fi hiltoriaw ani- malium , aut plajitarum , a«t mineralium xjnfccerint, omifTis artium mechanicarum l*xperimentis. Scd & illabitur etiam animis iliominum aliudfubtjlKismalum,- nerope , ut .!irs cenfeatur folummodo taixjuam additamcn- ttum quoddam natura; , cujus lciUcet ea f c vis , ut naturam ( fane ) vel inchoatam pcrficerc » vel in dctcrius vergentcm cmendare , vel impc- . iditam hbcrare j minime vero pcnitus vertcre, ;ranfmutarc,aut in imis concutcre poffit. Quod pfiim rcbus humanis pratpropcram defpcra- tioncm imiilk. Atcontra, illud auimis ho- . minum penitus infideredcbucrat j artificialia a. naruralibus , non forma , aut ciTentia , lcd . efikieme folummododiforei honrini quippc innaturam, nulhusrcipoteftaccmefre, prae- tcrquam n>otus , ut (cilicet coipora naturalia aut admoveat , aut amovcat. Ubi i^nm datur mdmotioGorporum iKiruralium , aiit remotio, 1 coii^ungendo (utvocant) acliva paffivis, o- I xnnia poteft homo ^ubi nondatur , nihil : Nc- ! que iiitercft , fi rcs ponantur in ordine ad I aliqucm efFedutn , utrum hocfiatper homi- I nem , vcl abkjue homine. Aurum aliquah- I do excoquitur igne , aliquanco in arcnulis purum inYcimur , mi«iftrante fibi ipfi natu-

ra:

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

^6 D E AUG. Sc I EN T.

ra: Iris fimilitcr fitexnubc rofcida in fublf mi j fitetiam pcr afpcrfionem aqux, hic apun nos. Itaque natura omnia regit : fubordinan turautcm illa triaj curfus natura ^ txpatiati naturce ;Scars, five additus rebus homo : Ideo cjucin hiftoria naturali, triailla comprehen: dipar cftj quod etiam C. Plinius magna es parte fecit,- qui hiftoriam naturalcm folus prc dignirate complexuscft j (ed complexam , mi ni'mc , ut dccuit , imo potius indignis modii rracftavit.

Harum prima habctur mcdiocritcr excul- ta: Scquentes duaj ira tenu:ter , & inutilitci traclantur , ut in defideratorum clafle reponen- da: fint. Nequeenim repcrias (atis inftru(flam & locupletcm coHcclioncm opcrum naturx corum , c]ua: acurfu ordinario gcneratiormm, produciionum , & motuum abcrrarunt, & deflcxerunt ; five fint illa fcetus certarum rc- gionumaut locoium fingularcs : fivetcmpo- rum eventus infbliti : five cafuum (utaitillej i>t)^cnia : five proprictacum abditarum c{Fc(5lus: fivc monadica natura: in fiia fpccie. Non nc- gavcrim , invcniri Iibros nimio plures , fa- kuiofis cxpcrimcntis , commentitiis fccrctis , & frivolis impofturis,ad voluptatem , & no- vitatem , rcfertos : Csterum narrationem gravem & lcveram de Heteroclitis & mirabi- Jibus naturx , diiigcnter examinatam , acfi- delicer, dcfcriptam , non, inquam , invcnio: pracfertim cum dcbita rcje<5I:ionc , 6c publica tanquam prolcriptione nK-ndaciorum , & fa- bu'arum , quoe invalucrunt. Nam ut rcs nuuc habct , fi forte mendacia aliqua circa res

i

I(. . I

u

i^aturalcs obcinuerinc, & ccL-braU fint ( fivc iQUod tanrum polfit reverenciaantiquuatis, livc ..itiuod illa der.uo cxammi iubjicere (it moic- (lum , five quod miririca lcilicet ornamcnu •iputantur orauonis , propter limilitudmcs & ..icompiratiofics nunquam poftca cxtcrminan- Mtur, autrecra<5tantur.

Finishu)u(moaioperis , quodcxemplo luo Idccoravit AriiloteUs , nil mmus cft , cjuam ut , curiofis & inambus ihgemisgratificctur , licuc ifeciunt mirabilarii, & prodij^iaftri : Verum duasobcaufas, utramquc feriam & gravem j unam , ut axiomatum corrigatur iniquitas, ; qux plerunque in cxemphs tritis & vulgatis i fundamentum haber.t : AUeram , quod a nu- racuhs natur^e , ad miracula artis cxpcditus ht : • tranficus & pcrvius. Ncquecnira huicrei plus i ineit ncgotu , pra:terquam ut naturx velbgia :: perfequaris fagacitcr, cum ipfa fpontc aberrct: ut hoc pado polteacum tibi libuerit , eam co- dcm locidcduccrc & compcllcre polfis. Nequc • ' vcro prarccpcrim , ut cx hiftcria ifta mirabi- :. hum , (upcrftitiofo narrationcs dc malcficiis . fafcinationibus , incantationibus , fbmniis,di- ▼inationibus , &iimihbus, prorfuscxcludan- tur , ubi dc fado & rc gcfta hquido conftcr. 1 Nondum ctiarn innotuit , quibus in rebus , 8c ! quoufoue cfilxlus fupcrftitioni attributi , cx i caufis naturalibus partici^^nc. Idcoque hcct I hujufmodi artium ufum & praxim , rnerito ;: damnandam ccnfcamus.iamcn e fpeculationc> ! & confiderationc ip(arum ( li ftrcnuecxcutian- ;| tui) notitiam haud mutilem confequemur, 1 noD folum ad dch<ila , m hoc geuex« jcorum , ' E litc

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

<)8 De Aui3M. Sc f ent.

iicedijudicanda ; fcd ctiatnad nacurae lecrct^- ultcrius nmanda. Necjuc cene haiitanduni dc ingreflk & pcnctratione nura luijuiinofi;. antra , & recclTa , fi quis (ibi unicam ventati^: inquificioncm proponat j ouod & Majclhs tus: cjtemplo pioprio conlirmavit. Tu cmm duo-c bus illis clarirtimis , religionis ac naturalji;- rhilolbphixoculis > talcs umbras prudciiteraci perfpicacicer pcrluftralli, ut tc Soh limilhmum:- probaveris , cjui polJuta loca ingreditur , ncc. tamen mquinatur. Carterum iJJud monuc-; rim , narrationcs illas cum rcbus fuperftuio-r fis conjunclas , Icorfim componi , neque cumi puris &: lincens naruralibuscommiJceri opor- tcre. Quovi vero ad uarrationes attinet ,circa proJigia &c miracula religionum j iJla certe autnon ucique vcra funt, aut nuiJa ex parte iiaturalia ,• idcoque ad hiftoriam naturaUm noa pertmcnt.

Quantum ad Hiftoriam naturx fuhaclx , Sc faEliti^ ^c^azxn mechanicam appcllarc folcmus j iiivenio JaQCcolledioues qualdam de agricul- tuca, etiara deartibus compJuribus mcchani- cis i fcd , quodpotillimum cftm hoc gcncre , lcmpcr negliguntur & rcjiciuntur cxpcrimcn- ta, in artibus fingulis familiaria &vulgata; iqua:tamcnad nucrprctationem nacura: , £que ( auc plus faciunc , quam minusrrica. Nam Ja- ■ bcs qaxdam Jicens atf)ergi vkJcatur , fi fortc : viri do<fli fe iubmitrant inquifinoni , auc obfcr- :> vatiomrcrum mcchanicarum , nifi fueric ca- • run^qu^e proarcanisartJS,autprorebus admo» - dum raris , autfubtilibus reputentur. Quod :

.um iuanis ac fupcialiold^ mog^ixiix vitium ■ .

mciiro i

L l B B R IL V9

ncritoirnfitPlato , quando Hippiam Sophi- 'ibni jadtabundum inducitcum Socrate diipu- i uantem , {inccro & folido veritatis invelti^to- 1 ;. c: Qui,cumde pulchritudine fermo inftitu- i \ ns cita\ pro vago fuo & foluto difputandi ; uore, primum ii\tuht cxemplum virginis pul- i !r.hra; , dein equx pulchra:, poftrcmo oUx hdi- [ 2is pulchrx , & afFabre fa^a; : Hoc ultimo ex- : ipmplo Hippias commotus, dint : Stowacharfr ,:^crtc , {mjlhunianitatis ratio meco a^Jl^erct , ) xum quoquamdifinuare , qui excmpla tam yilia ItP' jordida allegaret. Cui Socratcs , Tc ^uidctn itadecet, cum tam mtidis fisamiElus veftibus , CT pulchriscalceis : & aha per Ironiam. Enmive- 10 , illud pro cerro afleripoflit , grandiacxcm- iplahaud optimam aut tutilTimam afFerre in- Aformationem. Id ciuod cxprimitur non infulfc lin pcrvulgata illa tabula de Philofopho: qui cum ftellas fublatis oculis intuerctur , incidit -jnaquam: Nam fioculos demififlet , ftellas 'illico in aqua vidcrepotuiflct: verum fufpiciens inccclum , aquam in ftellis videre non potuit. Eodem modo fx'pe accidit, ut rcs minutx & humilcs, plus conferant ad notitiam grau- •dium,quam grandcs ad nctitiam minutarum. Bene fiquidem notavit Ariftoteles , Cujufque irci naturam in fortionihus ejus minimis optime icerni. Quam ob caufam , Reip. naturam per- , : (crutatur primo in familia , & in flmplicifllmis ■ combinationibus focietatis , ( mariti fcilicet &c uxoris , parentum Sc liberorum , Domini Sc , I Servi , ) qua:in quolibet tuguriolo occurrunt. \ ; i Simili plaue raiione naiura hujufce magnasci- L iTitatis, ( umverfltatis nimirum reium cjuf-

ir:i,l ■ - ^

E 1 ^uc

Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC.

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

r

loo De Augm, Scibnt. qucdifpcnfatio , in primaquaquc fymboliza-if tjonc, & minimis rcrum portionibus , invc-j. ftigandaeft : uti fieri videmus , quod fecrctumji illudnatur^K ( habirumpro maximo.) dc vcrti-;' ticitate fcrri , tadu matnicris cxciti .id polos fc confpiciendum pra:buir,non in vcdibus fcr rcis , fed ni acubus.

Ego vcro , Ci quod C\t mei ponr-us judicii , fic piane ftaruo j HifhrU MechdHic<t ufiim er- ga Philofophiam naturalcm , cfTe maxuiic ra- dicalcm, & fundamcntalcm. Tamen intcl-j ligo Philofophiam naturalcm , qua^non abc in flimos fpcculationum fubtilium , aut fubl mium y fedqujc cfticaciteropcrctur , ad (uble-f vanda vitcehumanar mcommoda. Nequc c») uim ad pra:fcns tantum juvabit, nc(5tcndo&,; transferendo obfcrvationcs artis in ufum alia4 rum , &indl:novas commoditatcs cliciendoji ouod ncccfTceft fieri , cum expcrimcntadivcr-i xarumartium inunius hominisobfervationemi & confidcrationcm Vciucnt fcd porro ad cau-t' fas indagali ' 5: artium Axiomata dcdu-i ccnda , luci .; j;cm frccra acceudct , quara.: hacfhnus unquam affulfit. Quemadmodum.'. cnim ingcnium alicujus haud bcncnoris , auiii probaris , nifi cum irriraveris ncviuc Proteus fe in varias rerum facies vcrtci-c fblitus cft, nifi nianicis ar£le comprehcnfus j fimilitcr ctianj natura arte irrirata , & vcxata , (c clarius pro dit , quam cum fibi libere ncrmittitur

Antcquam vcro hoc membrum hiftori.i; ii turalis fquod mcchanicum atque cxpcrimen'i talc vocamus ) dimittamus , illud adjicien-i dumj Corpus talis hiftoriic, non Iblum cxt

arti-;

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog.

234 M 29

B

R

II.

lOX

irtibus ipfis mcchanicis , verum & cx opera- ,!va part-e lcientiarum hberahum , ac fimul rx Praaicis compluribus (qux in artem non loaluerunt] confici debcre, ut nihil utilcprx- .tern.ieta:ur , quod ad informandu,,, ,«telle- •iluni juvat. Atque hxc eft hiihri<£ naturaii> ;partitio prima.

C A r.

III.

^ Z in Narrativam , & Induaiyam- ^uod^u, Vin\s r.ob,lsIpmu. Hiftorix NaturaUs/r , ut v.s.s.

^ilFincm ^nruetir Induaiva P.rtit.o H.ftorKC Gcncrationum in Hiftor.am Coelcftmm : Hifto. liam Metcororum: Hiftoiiam Globi Terrx & Maris : Hiftoriam Maftarum/.. Collcgjoruin Majorum: & Hiftoiiara Spccieium /i/f Colic* giorara Minorum.

moria Naturafis , ut Suhjc^o trl^^J r X fquemadmodum diximus) itaU///du- . plcx c-ft : Adhibctur enim , nut proptcr Co^m- 4, tio»cn! rerum ipfavum , qux hiftorix man.lan- ■81 tur ; aut tanquam Matcria j^rima Phiiolophiar.

Atque prior ilU , qux aut Narrationum jucun- i I ditate deleaat , aut Ex^erimentorum ufu juvar, :i atque huiuCmodi vohiptatis aut frudlus gratia quxfitaeft, longc mferioris notx ccnlenda, prx ca , qux Indunion:s vcrx & legi^timx (vlva fit atque fupcllcx, & primam Philofophi» mammam pra:bcat. Rurfus itaquc partimur htihriam mitnralem , in ISfarrntivam , & (ii-vam ' Hanc autem poftcriorcm mter De\i' dcrata ponimus. Ncquc vcro acicm mcntis ' £ j ahcujus

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Blbliotheek, Den Hoag.

234 M 29

JOl ACGM. SCTENT.

alicujus perftringant , aut magna anciquorum nomina , aut magna rcccntium volumina. Sa- ^Jscmmfamus, habcn hiftoriam naturalem- Jnolc amplam , varietate gratam , dihcentiai- la>pius curiofam. Attamen fi cjuis cx ca fabu-f ias, & antu]uitatem , & audorum citationcs ? & inanes controverfias , Phiiolocjiam dcni.*r quc , &ornamcntaeximat, ( qu:^ ad Con^>i^i va;ef Jermones homiiMj ncjue dodorum wo-».- cles , potius quam ad inftiruendam Philo/b-i. fhnm ium accommodata , ; adnil ma^ni res t /eader. Longe autem prokao abcft' ab ca : iiiftoria , quam animo mctimur. Primo enim I 'i^iidcr^nmrdnxinxhijhrixnaturalis partcs, ; (dequibus modo diximusj Prater-Generatio^ ^ num , & ^rtium , in quibus nos piurimum ■ ponimus: Deindc, intcrtiailia (qua: rchqua cft) partc gcnerah , nimirumdc Generationi' ■ hus , um tantum , ex quinquc partibus cjus, ; btisfoat. Siquidem ///f^on^ G^nerationum l conftituuntur par tes rubordiuatxquijiquc.Pri- ► ma CocUHUum , qua: Piixuomcna ipia hncera i complcaitur, atquc feparau adogmatibu<-» , Secunda Mcteororum ( annumerando criam i Comctas) & J^j-^/owwquas vocant, ^eris: : Ncque enimdeComccis , iVleteoris ignitis , Ventis, Piuviis , Tcmpcftatibus , & reiiquis> , inveaitur aliqua Hiftoria, qux uIJius i]t prctii. , Tcrtia Terr^ cr Maris , (^quatenus funtUni- • vcrii Partes Integrales > Montium , Flumi- iium > i£ftuum , Arcnariim ,. Sylvarum Iniularum , dcniquc Figur.v ipfius contincn- dum prout cxporriguntur ; in his omnibus, potius Naturalia inquircudo 6c obfcrvando *

quam

I

L 1 B E Ti ir. .

:: -iiam Ccfmographica.Quartcdc AlaJJif Ma* ..'rix commumhus , c^m^Colle^ia Majora yocA^

• nis, (vulgo £/fwrnMclicunmr.) Ncquecnim

• e Ignc , Aere . Aqna , Tcrra , eorumque Na- .uns , Motibus > Operibus, Imprcflionibus, islarraciones rc pcriunrur , <]ux corpus alicpiod . f^iltorix juftuin conftituan:. Quinta , & ulti- ..na , de CoUeCtionihus Matericc exquifitis , qu» •t nobis Colle^ia Minom , vulgo 5pec/V^ appeJ- antur. In hac aurcm poftrcma ibla , induftria )criptorum enituir,- itatamcn, ut potius lu- Kuriata (it in fuperfluis , (Iconibus Anima- •ium, aut Plantarum , & fimilibus intumc- Tcens) quam foliJis & diligcntibus obfervario- . iiibus ditara , qux ubique ui Hi(loria Naturali . fubneai debcant. Atquc , «t verbo dicam ,

, omnis, quam habcmus , Naturalis Hiftoria^ tam inquHinone fua , quam congerrc , nullo Riodo iii ordinc ad cum qucm diximus lincm ( condendx fcilicct Philofophix ) aptata cft. . QuareH///or/Vim inAuEii^fam defiderari pronun- iamus. Atque de Naturali Hiihria hadcnus.

C A 1'. IV.

^artitio HiHorix Civilis , in Ecclcfi^fticam , Lite- lariam , (^«* (^tneris r,ontenretinet) Civilem : quod^tie Hiftoria Liteiaiia defideretur . Ejtis (*»- fciend^e Prscfpta,

HKtoriam CivUem in trcs fpccies rc£l:c dr- vidi putamus : Primo Sacram , five £c- (lejiu[Hcam: deindc cam, qux Gencris nomen retinet , Ctvilem : poftremo Literarum &c^r- tium. Ordiemur autem ab eaSpecie, quam poltrcmo pofuimus , quia rehqux dua: habcn-

E 4 tur >

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

104 DsAuGM.SciENT. I rur , illam auccm mter Defiderata rcfcrrc vifumr cft. Ea ci\ Hijlcria Literarum. Atcjue ccitcv Hiftoria Mundi , fi hac parte fucnt deflituta ,if i\on ab/imiiis ccnferi polfit Statns PolypkcrfiiyK crutooculo i cuai ca pars imagmis dclic , qua:, ingenium & indolcm Vcviwx maxime refe-?;' rat. Hanclicet dtiiderari fiatuamus, nos ni^f iiilominus minmie fugit , in Scicrltiis parri-r culanbrzs Jureconfultoium , Mailiematico-f rum , Khctoruni , rhilofaphorum > haberij lcyem aliouam mcmi' auc narracjoiusr

TMl^am jcjunas, de ocholis , Libris

.w^toribus } & Succcffionibus hujufmod Scicntiarum ; Inteniri etiam dc Rerum & Ar-f rium Inventoribus tradatus aliquos cxilcs , & > infru(ff»o]'oSj Attamen juftam atc]ueuniver(a-i Icm literarum Hlftoriam nullam adhuc cdirani : aflerimus. Ejus itaquc & Argumcntum , U conficicndi Modum , &Ufum proponcmusi ^rgumentum non aliud cft , quam ut cx i omniMcmoria repctatur, qua: Doclrhiar Sc\ Artes , quibus Mundi xtatibus &: Regionibus i floruerint. Earum Antiquitates, progrefius > i ctiamperagrationes pcr divcrfas Oibis partcs i { mjVrantcnim Scientix , non fccus ac populi ) lurlus dcclinationes ,ob!iYioncs , inftauratio- ms commemorentur. Obfervctur fimul pcr fingulas Artes , invcntionis occafio & origo j tradendi mos &difciplina ; colendi & exercen- di ratio & in(tituta. Adjiciantur etiam Sc- €tx , & Controverfix maxime celebrcs , qua* r hommcsdo(ftostenucrnnt ; Calumnia: , qui* t bus patucrunt 5 Laudes& honorcs,quibusde- > corata: funt. Noteucur Autloccs pra:cipui i \

hbrit

Early European Books, CopyrighKD 201 1 ProQuest LLC.

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

Jbri prxftanriorcs , Scliolx , Snccedloncs , cadcmix , Socictatcs , Collcgia , Ordines, dc- nquc omniaqiixadStatumLircrarum fpcdanr. .ntcomniaetiam idagivolumus (quodCivi- . $ Hiftorix decus elt , & quafi anima ) ut cum .:ventis caufje copulentur : videlicet, ut mcmo- .!?ntur Natura: rej^ionum ac populorum In- iolerqucapta&: liabilis , autinepta & inbabilis d dilciphnas diverlas Accidcntiatcmporum , •ux Scientiis adverfa flicrint aut propitia Zeli _ roixtura: Religionum ; Malitix & favorcs Icj^um ; Vircutcsdeniquc infigncs , & cfficacia ^uorundam virorum , cr^a Jitcraspromovcn- ^as i &rimilia. At krc omma ita traaari T^cipimus, utnon, Criticorum more , m ..ludc&ccnfaratcmpustcratur 5 fed planc hi- . toricc res ipfe narrcntur , judicium parcius v.ntcrponatur.

Dc Modo autcm hujufmodi Hiltorix corf- ..icicnd.v , illud inprimis monemus , utmateria ,k copiacjus , non tantum ab HiRoriis & Cri- ticispcratur, vcrumetiam per finf^ulas amio- mm Ccnturias , autctiam minoiaintcrvaila j Jcriatim , ( ab ultima Antiquitatcfacloprinci- pio) libri prarcipui, qui eo temporis fpatio ironrcripti funt , in confilium adhibcantur j uc :x corum non perledionc, Cidcnim infinitum quiddam cfTet ; fcd degudation? & obfervatio- :ie Argumcnti , Stvli , Mcthodi , Gcnius illius remporis litcrarius , vciuti incaiitatione qua^ m , a mortuis cvocetur. ^uod 2dVjum attinec , hxc eo fpeclant ; inon ut hcnor Literarum , & ponipa , pcr toc riTCumfufas imagines celebrccac 3 ncc tjtiia ,

E $ pro

ro<> D E A U G M. Sg l E N T.

pro flagraiuilllmo , c^uo liccraspro^uiinur „ amore, omiuacjuaj aacaium rtatum quonuo- modopertmcnc, ufcjue ad curiofuatcm mc]ui. reie , acfcire r&conlirvarcavcmus : fed prx- cipuc ob caufam magis fcriam y & gravcm : Ea cU , ( ut verbodicamus ) quoniam pcr talem , cjualerndcfcripfimus.Nanationem , ad Viro- rum doa-orum, in Doarinje ufu&admini- ftrarionc ,prudentiam &: Iblertiam, maxmiam accelTionem ficri polle exillimamus j & rerum i«tcllea:ualium , non minus cjuam Civiliuiiv inotus, & perturbationes, vitiaque & virturcs. «otari pofTc , & Regimen mde optimum cduct ^cinftitui. Ncquc cnim B. Augultini, aut B. Ambrofn opera, adprudentiam* Epilcopi , aut Thcologi , tantum faccrc pollc putamus , mjantum fi Ecclefiaftica Hiftoria diligentcr in- (piciatur , & rcvolvatur. Quod & Viris doclis. cx.Hjjhria Literarnm obvcntunim nondubi- tamus. Cafum enimomninorccipic,^: ttmc- ritati cxponitur , quod cxf mplis & memoria. rcrum non fulcitur. Atquc dc Hilioria Lacra^ Tia hjccdiilafinr.

C A p. V.

y f

Tfc Dignitatc , & Difficultatc Hiflori* Civilit.

SEquitur Hijloria Civilis (pccialis , cujus di- - gnitas atqueaudoriras, inter fcrij^ hu- mana cmincc Hujus cnim fidei , cxempla i Majorum, viciflitudines retum , fundamenca i Prudcfitia; Civilis , homuium dciiiquc nomcii i

Sc

;c fona , commiaarunt. Ad digmtatcm rci ■ accedit , difficultas non minor. Etcnim ani- iiuminrcnbendo ad pr.rtcrita retrahcre , /eluti antiquum faccre i temporum motus , -Pcrfonarum charac^eres , Conhhorum trcpi> dationcs , Aaionum ( tanquam aquarum ; .Judus, prx-tcxtuum interiora Impetn Ar- cana,cum dilis^entiaiautari.cum hdc &: Hbcr- ute refcrre,'dcnique vcrboruni hmiine lub X)culosponere, mac;ni utique labons elt, cV liudicn 5 prxfertim cum antiquiora quarquc in- ccrta,recentiorapcriciilo obnoxia rcpcriantur. Quamobrem 5c pUirimaHiftonamiltam Ci- ivilemcircumtlantvitia: dum plerique narra- tiones quafdam inopcs & plcbeias , & plana jdedecorahiltoriarum conlcribant ^ ahi parti- cularcsrelationes, & Commcntariolos opcra ifeftiiiata & textu inxquah conlarciant j ahi . capita tantum rcrum geibrum percurrant> aliicontra, minima quxque, &: ad fiimmas atftionum nihil facicntia ,pcrfcquantur \ nou- nulli ,nimia erga ingenia propriaindulgentia , plurimaaudaaer confingant : aft ahi, non tam ! ingeniorum fuorum , quam AfJeduum ima- gincmrebusimpiimant, &:addant, partmm fiiarum memores, rerum parum fideles tellcs r. quidam Politica , in auibus hbi complacent , i ubique inculccnt , & diverticula ad oftcntatio- .1 nnn qujcrendo , narrationem rerum nimis lc- I viter interrumpant: alii in Orationum, &Con- : cionum , autetiam Acftorum ipforum proli- : xitarc , parum cum judicio , nimii fint s adeo : ut fatis conftct , non inveniri inter Scripta ho- jiiinum rarius quicquam , quam Hiftoriam

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

I08' tfE AUGM. ^CIENT.

regitimam 6c omnibus numeris .fuis aBfoIu tam . Vcrum nos in prxfenti parritionem do-v drinarum inftituimus , utomifTai nonCcn-^: furam, utvitio/anotcntur. Nunc partitionesfe jHi(hrije Civilis pcrfcquemur , eaftjue diverfo-['. jrum generum ; Minus enim implicabunturk Species , fi partitiones diverf-c proponantur,' quam fi una partitio curiofc pcr membra dc- ducatur.

11

.4.

C A p. VI.

Tsrtinaprima Hiftoria: Civilis , in Memonas, Ami- quitstes, cJ^ Hiftoriam inraim.

Hlftoria Civilis tripartita eft , tribus pi- durarum aut imaginum gcncribus nori abfimilis. Videmusenimexpidturis, &ima- ginibus, alias imperfedas, utciuibus ultima manus non accejrerit j alias perfcdas j alias vero vetuftatc murilatas & dcformatas. H//?o- riam fimiliter CiviUm (cjux rmago rerum & temporum <]uxdam cft) in tresYpccics , illis piflurarum congruas, partiemur,- McmOrias liiiiccf j Hipcridm juftam ; & z^ntiquitates, Mcmoridi funt Hijloria inchoata , aut prima & , rudia Hiftoriar lincamenta eyiyitiquiiates vero. Hijhria defLrmata funt, fivc rcliciuia: Hifto- x'r qox cafu c iiauFragio temponim crcprx

Mmtrii , fivc prxparariones ad Hiftoriam duplicis gcncrisfunti quorum attcrum Cctn- mefftarios , alterom l^e^ifha vocarc pUcct, 'Ccmmcntarii nudam a^ionuTii Z-\ cvcntuum icntmac coniKiionc» proponunc, prartet-

iniHIs

I -B

II,

•[nfriscaufis rerum &pi:a:textibus,iiutus quo- itic carundem & occafionibus , confiliis iti- icm & orationibus , & rcliquo AaionUm ap- i-aratu. Taliscnim cfl: propria Cowwe>jMr/o- natura : licet Carfari , per modelliam ;iuandam cum magnanimitate conjundam r)rffftantiflima: , mtcr cas , c\ux extant Hifto- ix Commentariorum nomcn indere placuc- ^h' ■'At ^e^^iftra duplicis naturx funt : Com- ,lc£luntur cnim aut Titulos B^rumScJ^erfond' ,-um , in fcric temporum , quales dicuntur Fajlir & Chro}wlogj£e:Aut f^fhrum Solcmutates i cu- puS aeneris 1iint,rrincipum Edicla > Scnatuum ''Decrcta, ludiciorumProce{rus,Orationes pu- Iblice habitx , tpiftola: pubJicc mifla: , &rimi. Jia, ablquc nanationis contextu , livefilo coi> uinuo.

^ntiquitates , fcu Hiftoriarum ^eliqtdx r Aun ( uti iam dixinnis; lanquam tabulae nau-

• fragii , cumdcHcicnte, &fererubmerla, rc- lummemoria, nihilominus homines indu-

• ilni , &: lagaccs , pcrtinaci quadam, & fcrupi»,

) lofa dihgentia, ex genealo^^iis , faftis , titulis , f 4-nonumentis , numifinanbus , nominibus propriis& flylis, verborum etymologiis.pro- vcrbiisjtraditionibus, Archivis & inflrumcntis tam pubhcis quam privatis Hilkjriarum frar- gmemis , hbrorum neutiquain Hidoricorum Jocisdifpcrfis ,• ex his , inquam ,omnibus, vcl ahquibus > nonnulla a temporis diluvio cri- piuiit , & coufervant. Rcs lane opcrofa , fcd iBortahbusgrata , & cum reverentia quadam njuncSb ac digna ccrte , qua: delctis fabulo- natiouum originibus , in locum hujufmodi

com.

109

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

ji

IIO De Aff GM. S t i r N T.

commeiuitioium fubffituatiirj Icd tamcn eoj minns habcns Au(5loritatis , quia paucoium Liccntije fubjicitur , c]uocl paucis cura: cft..

lvA\\s Imperfcefde Hilhrij: genenbus , ckfe- (Itumaliqucm non puto de/ionandum , cum , fint tancjuam Imperfecic MijUy uc dcfeftus L hujufmodi fit ex ipfa earum Natura. Ad £/>/-' /owajquod attinet jCHidoriarum certe tercdi- ( ; ncs , &:tineas , ) eas cxularc volumus j c]uo(fr ctiam cum plurimis , qui niaxntiefani fucrunc | . judicii , facimus j utpotc quae coraplura no- biliflimarum Hiftoriarum corpora cxederuit y & corroderint , atque in farccs iuucilcs dcmunv redcgcrint.

VTI.

Wattitio Hifloriac iuftx in Chronica , Vitas , & Rela- tioncs J tnrumcjue pantum expUcatio.

AT Hiltoriayuflatnnm gcncrum, pro rationc ObjehiyZiuod (ibi proponit reprx- lcntandum. Autenim Portionem ali<juam tem- /)or/jrcpr^(cntat ,.aut Verfonam fingularem mc- moriadignam; aut z^Slioncm ali<juam {iycrcm geliamQx. illuftricribus. Primum C^ro«;V.j fivc ^nnalcs appellamus i fccundum Vitas ; ter- imm \elationes . Ixkq: c[\x£ Chronica celebri- tate & nomine exccllcrcvidenrur ; Vit^ aucein, frudlu&excmplis ,• K^lationes milns fincc- ritatc& veritate.. Chronica namque amplitu- dinem adionum publicarum , & perfbnarum fiCies cxternas , & in publicum verfas , propo- nunt i Minora autcm , qua; tum ad Rcs , tum adPcrfonas pertinent , omittunt , & filcntio

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

n.

iir

!

involvunt. Cum vero id artihcii divuii fic proprium ,ut Maximae mmimis jujpendat , hc .Lpcnumero , ut huiuOnodi K///or/a, majora tantum pci fecuta, negotiorum pompam po^ tius , & Iblcnnia , quam eorum vcros fomites texturas rubtihotes oftendat : qumetiam , lctfiConhhaipfaaddat, atque immifceat, ta- imcncranditate oaudens , plus gravitatis atc|uc prudentix, quam rcvcra habent, humanis adionibus afpcrgati ut Satyra aliqua pcfTit clle verior humanx vit:E tabula , c|uam nonnulla cx ciufmodi Hiftoriis. ContraK/^, Ci diligcn- tcr&cumjudicioperfcribantur ( neque euim deEIogiis, &huju(modi CommemoiationiP. busjejunisloquimut) quandoquidem Peifo- iiam fingularcm pro Subjcaohbi proponanti in qua necelVe cft adiones , non minus leves^, quamgravcs, patvasquam grondcs, privatas Quam publicas ,componi &commikeii ,• far.e mac^is vivas &:fidas lerum narrationes,&: quas adexemplura tutius &: fclicius transkrrc poi- fis ,exhibcnt. At Kelationes Adionum fpc- ciaics (qmksCumBellum Pelopomiefi, Exfc- ditio C>r/, Conjuratio Catilinx, hmiha ) omnino puriore & magis hncero veritatis caii- dore veftiri pai eft , quam Hiftoriasjujlas tem- porum j quia argumcntum iniisdcligi,& fiimi potcft habile, icdefinitum i atque c)u{modi , utdeco notitia, &ccrtitudo bona , & plena informatio haberi poflfit , cum contizHillcria temporis ( prccfcrtim qux' xnateSctiptoris mul- lo antiquiot fit ) neccllario in mcmotia rcrum " fa!piust-ati(cat,&: veluti fpatia vacua contincat: ouA:ingeaio& coiijcduracccupari,& fupplen

fatis

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

ITl DeAogM. SciENT.

fatis licenter confucvcrunt. Hoc tamen ipfu m , cjuodde Rclationum finceritatedicimus , cunt cxceptionc intell-ocndum. eft : nam fatenduiri certeeft, (cum humajia omniaexparte Jabo.i rent ,& comrnoda cum incommodis fere per-f petuo conjuncfta fint) hujufmodi rclationcs".! prxfertim Ci fubipra rcrum gedarum temporai cdarntur, ( cum fxpius vei ad p;ratiam , vel adf invidiam fcribantur ,) omnium narrationumJ nwrito maxmie fulpedas cflc. Sed rurfus huicl incommodo ctiam illud connafcitur rcmc-( dium quod illx ipfe ^lntiones , cum non ex \ una partcfolummodo, fcd pro fadionibus , & partium ftudiis*cxmrac]ucpartcfcmpcr fer* cdantur , viam hoc paclo cjuandam vcritati ^ tancjuam inrerextrema, apcriunt & jnuniunt : atquc poftcjyam contentioncs animorumdc- • fcrbucrint , Hiftonco bono&prudenti , non i pclfima hiftoria^ perfedions niatcria , & Se- ^ mcntisfunr.

^ Quod vcro ad ca , . . . .1 . :nbus hifto- Tiar gcneribus dcfidcrari vidcantur ,• dubium ^ certe non cft , cjuin plurimte hiftorix parti- ij cularcs (dc tahbus locjuimur qux cfll- po!lint) ahcujus diguitatis, autctiaTj^ mediocritatis, cum maximo Rcgnorum &Rcrump. quibus debcntur, honoris & nominis dctrimcnto , hucufquc prxtcrmifTj: fin? , cjuas noiarc pcr- longum efFet. Carrcrnrrj extcrarnm Natio- num Hiftorias ExtcrcTum curx relinquens {nc fcrte fim in rJ.iena \ep.ruriofus) non pcflbrn non apud Majeftatcm tnam conqutri , dc Hiftorix Anglix, c]ux nunc habetur , vilira- tc & indignitarc , cuatcnus ad ccrpus cjns

! L I B E R n. 115

itecrrum i ncc non Hjftoiix Scotio: uuquitatc U obliquitate , quatcnus ad Auaorcm e)us ecentilllmum & uberrimum : Repatans mc- um , hononficam aamodum Majeftati tua: aaturum ,atqucOpus pofteritati gratiamiumi Quemadmodum Inlula hxc magna: Britan- mi, renuncinunamMonarchiam coahtam, • id lcquentes a;tates tranlmictit ; ita m una • iiirtona dcfcripra, a prxteritis fa:cuhi> repc- icrctur ; eodem modo quo H.lloriam deccm Irnbuum Recni ludx > tanquam gcmellam wcraPaeina*dcducit. Quod fi moles hu)ul- niodi hiilorix , magna ccrtc & aidua , quo minus cxaae & pro digmtatc P^^f^^»^,^.^,^^ » .videatur obfutura , ccce tibi memorabilcm ruilto anquaions temporis penooum . qua- .tcnus ad "hirtoriam Anglix , nnr.irum ab U- nionc Rofarum ad Unioncm Regnorum j Spa. tiumtcmpons, quod, mco quidem )udicio, majorcm rccipit eveniuum , qux raro lc oitcn- dunt , varietatcm , quam in pari fucceilio- num numcro ufpiam in Regno Ha:rcdirar:o dcprehcndcre licet. Incipit cnim ab adcptior.c :Corona:mixta , partim Armis , partinMure: Inei-taum liquidem Rrrum apcrmt , ItabJif* nicntumattulerantNuptia:. Sccutaigitur lunc tempora ilhs initiis confcntanca i lin.Ulima fluclibus , poft maguam tcrnpcftatcm tu^ niorcs & agitationes luas , fcdablquc ahqua immani procella , retinentibus , ntquc gubcr- natons prudentia , qui unus intcr AntcceUorcs Rcgcs confihoenituit,luperatis. Ordincpro- jrimus fuccedit Rcx , cujus aaiones , liccc ma- ^ eis impctu quam confilio adrauultrarx , non

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

114 De Augm. Sci ent. levetamcn inRcbus Europx momcnmm aM rulerunc ,eas (ubindelibrando ,&iaclinando « prouc ipfar propci>debant. Quo ctiam regnan'-i ic, cojpichcn ingens illa Scatus Ecclefialticii mucatio,c]ualis raro admodum prodit in Thea-: trum. Securus dt Rex minor. Dcin tema-: nientum Tyrannidis , licetillud brevillimumi tueriMnftar febris Ephemera^.DeinRcgnumi Paminx, extero Regrnoptar. Rurfus Rcgnum ■ Foemnix- folitaria: , &ca;libis. Hxc omnia i demum evccpic evcntus ide fauflus & glorio-;< lus ; nimirum hujufcc Infulx Britannia:! a tota . OrbcdjviG: ,infc unio ; per quam Vctus illudx oraculum , JEncx rcddicum , quod rcquicm c ci prxmonftrabat ,

-'tAntijuam exquirite matrem ;

lupranobilifirmas Gcntcs AngUjt & Scotia: in nominc illo Britannix , ^.ntiqu^ Ju<£ Matris , jam convenicntcsadimplcfum (it ; in pignus & tcfleram metx , & cxitus crrorum & pcregri- nationis jam rcperii. Jtaut, qiTcmadmodum corpora ponderofa jadaca , anccquam ponanc fic confifbnc, trepidarioncsquafdam cipcriun- turjcodcm modoprobabilc ridcatur, Divina Providcnria faaum cffc , uc Monarchiahfta , priufquam in tua Majcftate , Rcgiaquc tua So- bolc , ( in qua fpero eam in pcrpctuum forc ftabilitam ) confiftcrct, & conhrmata cflct , has tam varias mutationcs , & vici/lltudujcs , tanquam prxludiaftabilitatisfuar , fubiref.

DcKr/V cogitantem , fubitquxdam Admi- racio, tcmpora ilh noftra , haud nofle bona lua ; cuni ram rara fit Commemoratio , & confcriptio viCaruni, corum, qui noftrofxculo

cla-

R

II.

II

;!arucrunr. Etli enim Rcges , & qui abfolu- um Principacum obtmcanr , pauci elle pof- inr i Principcsetiam niRep.hbera (rotRe- Dufp. in Monarchiam convetfis ) Iiaud mulci ; orcunque ramen non defuerunt Viri egrcgii ilicetfub Regibus) qui meliora mcrcntur , !iuam incerram & vagam mcmonx iux fa- :nam ,autclogiaarida&: jcjuna. Etcnim hac rx partc , inventum cujtilciam ex Poctis recen- •donbus , quoajuic]uam fabulam locuplcravit , .lon niclcgans eit. fingit iUc , inextrcmitatc iih Parcarum , numifn/aquoddam ,(eu Moni- • cpendere, m quo defundi nomen imprel^ fuin fit: Tcmpus autem cultrum Atropi pra;- tolari . & ftatim abfcjflb filo , numifmata eri- ?erc, caque afportata , paulopoft in fltiviuin ;.ethcs cx grcmio fuo projicerc ; Circafluvium lurem , magnam avium vim volitare , ouac ' lumifmata arripiunt , ac poftcjuam in roftris .pfarum paulifpercadcm circumrulcrint,paulo ooft penncuriam in fluvium decickrc pcrmit- :unc; Intercas vero , Cygnos repeiit nonnul- »os , qui li numifma aliquod cum non.inc prc- 'nendcrint, illico ad templam cjuoddam illud ' icfcrrc folcbant , immortalirati confccratum. Hujufmodi itacjueCygni noltris ccmporibus fcre defcccrunt. Quamvisautem plurimi ho- minum , curis &ftudiis fuis nimio plufc|uani :orporibus mortaIes,nominis fui memonam, /eluti fumura aut auram dcfpiciant,

, t^nhni nil mainx laudis e^entes j

quorum lcilicct Philofbphia & feveritas ab ea jcadice pullulat , Non prius laudes contempfimus , uam,laiidanda faccre dcjivimus i Id lamcu

aputt

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

tl6 De A OG M. Sc lENT.

apud nos Salomoiiis judicio non prxjudicab:. Memoria /ufti cum laudibus , at impicrum n i menpHtrefcit: Alcera pcrpetuo florct , akeru autin oblivionem protinus abit , auc in od rem tetrum compurrefcit. Ac propterca m t \ ipfo (tylo , vd loquendi formula , cmx red admodum recepta eft , ut defunctis cribuatu (Felicis mcmori£ , pi^ memorix , honx wcm rl£ ) ai>nolcerc videmur illud , quod Cicei (mutuaius id ipfum a Demofthene; protuli; Bonam famam propriam effe poffcffionem defur ; Borum. Quam quidem polIc/Tionem na polTum nou notarc , noftro xvo inculram i plurimum , & negledlam jacere.

Quantum ad iQlationes , optandum e/Tc prorlus , ut multo major circa cas adhibcreru dihgentia. Quippe vix incidic aliqua adio ii lultrior, cui non intcrfit calamus aliquisc; mchoribus , qui eam excipcrc & defcribcr poOit. Quoniam autcm is perpaucorum ho minum cfic dcbct , qui Hiftoriam jultam pr( digniute conlaibat , (uc ex paucirate Hifto ricorum vcl mediocrium (atis liquct) idcirco / aclioiies particularcs , (iib tempus ipfum quc gcrunrur , toIer.ibiji aliquo fcripto mcmoria nundarcntur, fpcrandum eiret , cxorituro' quandoquc , qui Hiftoriam juftam , ope & ^nxiho ilhTUm Rj-iationum , confcribere pof fcnt. lllo: cnim inflar Scminarii cflc poflint «nde, cum ufus , hortus amplus 8c magui- ficus confcrcrcscur.

C A P

L I B E R 11. C A f. VIII.

117

|[.._

da. , & IncommodA,

HKloiia Tcm^^oYum uUL Univ:rju.i> cit.aut Furticularif ; Hjcc alicujus R^e^ni , vel .({cip. vcl Nationis rcs gelbs coniplectitur, iWiVniverfi Orbis. Nequecniir. defucrunt, «]ui Hijloriam Mundi etiam :ib Origine fcri- •pnirevideri volunt i Farraginem reruir. , & •^ompendia narratiouum pro Hiftoria exhi- pentes : Alii fui tempons ics , pcr Orbem ter- jrarum mcmorabiles , tanquam juftaHiftoria ricompledi poflc contifi funt , conatu profedo umagnanimo , atque frudu haud exiguo. Ne- nquc enim res humanx ita Imperiis aut Regio- •inibus divifa: funt , ut non habeant muha con- ;ncxa j Quarc juvat ccrte , fata , ahcui Ixcub .aut xtati delfcinata > veluci una tabula conten- • .ta& dcfcripraintiieri. Fit etiam , ut plurima fcripta noii contemnenda , (cjualia (unt qx , de

?iuibusantea locuti furaus , R^iatiQnes) ahas orte pcritura, nequc prelum {ipius palTura , . aut fakcm capitaipfoium ,- m hujufmodi Hi- s[iori(im Generalem recipiantur , acque hoc par ;<5lo figantuL, & coiifcrvcntur. Veruntamen, fi quis rem rc^lius perpcndat , animadvertet, . tam feveras efle Hipori^e jufU Leges , ut eas in tanta argumcnti vafticate exercerc vix Iiceat; adeo ut' minuatur potius Hifloria: Majeftas molis granditate , quam amplificctur. Ficc i cnim / ut qui tam varia nndequaque perfc-

q«itur ,

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Il8 D^AUGM. SicTINT.

cjuitur , is informationis Religione pauIatinL. rcmifTa , & diligentia fua , cjux ad totrcs exT tcnditur , in fmgulis clangucfcentc , aurci popularcs , & rumorcscaptct ; & cx rclatioii nibus non admodum Authenticis , aut huju{^ modi alicjua Jevidcnfi mareria , Hiftorianti conftciat. Quinctiam neccfle ci crit, (neopuJ' in immcnfum cxcrcfcat, ) plurima rcIatudiV gna confulto prartcrmitterc , arque ad Epito-I . marum rationes fipius delabi. Incumbii. ctiam aliud pcriculum non parvum , atc]ue u-l tilitati hiftorix univerfalis exdiamctro oppo.i fitum. Quemadmodum enim univcrfalis hi-i ftoria , narrationes alicjuas , <\ux alias forrcl fijiffcnt pcritura? , con(crvatj ira contra fa:pc j numcro narrationes alias fatis fruduofis>c]uxi \ aliter vidura? fuiflent , proprer grata mortuh- 1 bus rerum compcndia , permiit.

C A p. IX.

r.:»riV/e HiftoriacTcmporum , Annalcs, & Ada Diurna.

ETiam Hifloria Temporum redle dividirur i m z^nnalcs , & Diaria : Quae divifio , i licet ex pcriodis tcmporum nomina fumat , : tamenad dclcdum rerum ctiam periinet. Rc- i {\c cnim Cornclius Tacinis , cum in mentio- i iicm Magnificcntix quarundam ftrudurarum k incidit , ftatim fiibdit , Ex dignitate puputi l l{om. repcrtum ejfe , res illujhes c^nnalibus , ' idia diurnis urbis aSfis mandare : applicando ) AiniaJibus res , <]ux ad Scatum Rcip. pcrti- |

Images reproduced by courtesy of Koninkiiike Bibliotheek, Den Haog.

234 M 29

B

II.

119

»ent j A(5la vero Sc Accidentia Icviora , Dia- 'iis. Meo mique judicio , valere convenirct Kifciplinam cjuandam Haraldicam , indifpo- •lendis non minus librorum , quam perfona- ■um dignitatibus. Sicut tnim nihil Rcbus Civilibus magis detrahit , quam Ordinum & -Jraduum confufio ita etiam Audloritati hi- :toria' gravis haud parum dcrogat , fiadmi- ceantuf Politicis res levioris momenti , cjua- ^s funt pompar , & folemnitates , & fpecta- :ula , &hujufmodi. Atque fane optandum bflet, utilia ipfadiftindio in confuetudinem veniret. Noftris vero temporibus , Diaria n navigationibus tantum & expeditionibus Dcllicis , in ufu funT. Apud Anticjuos certe Regum honori dabatur , ut ada Palatii fui in • Diariii rcferrentur •, cjuod videmus fadum FuifTe fub Ahafvero Pcrf rum Rege ; qui cum riO(5bem agerct infomnem , Diaria popofci: ; ibi conjurationem F.unuchorum recognovit: At in Atexandri Diariis , lam pufilla contine- bantur , ut etiam , C\ fortc ad menfam dor- niiret , in ad:a rcponcrctur : Ncqueenimfi- cut tt^imales tantum gravia, nzDiaria tan- ' tum Icvia complexa funt ; {ed omnia promi- fcue 2c curfim Diariis excipiebantur , feu ma- oris , (cu rninoiis momeiiti.

TarttUoJecufida Kidoxlx CiviliSf iv^Meiam» Hjf c^Mixtam.

C A r. X.

O s T R E M A vero partitio Hi^orid Civi' Hs ca fit , ut dividamr in Maam , aut

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

I lO D E A U G M . S C 1 E T.

Mntam. MixtuY£ celebrcs duac. Alrera p Scientia Civili. Alicia pracipuc cx Natural Introdu<ftum cftcnim ab aliqiiibus genus fcr bcndi, ut quis narraiioncs aliquas > non i;: fciic hiftoria: contmuatas, fcdex dcleduau dloris exccptasconfcribat: dcindecaldem ret coUt > & tanc]uara ruminet j & fumptaab ipli ( occalionc, dc rcbus Policicis diffcrat. Quo. i genus hifiorice R^ufninat^ nos (anc ma|^nopeni probamus , modo hujufmodi Scrtptor hoca: gar , &; hoc fe agcrc confireatur. Hiflorian \ autem jitliam cx profciro fcribcnti , Policicii ubique ingercrc, atqae pcr illafihini hjitonji i intcrrumpere , intcmpeftivum quiddam , & molcftum eft. Licet .aiim hrftoria quxqu» ; prudcntior , Pohcicis prxccptis , & moniris ' veluti imprxgnara lit , tamcn Scriptor ipfc fib ; obftetricari uou dcbct.

jMixta ctiam cft htjiona C(^fmographica , id* c}uc ixiulripliciter : Habcc cmm cx hifloria Na- turaii , ' S ipfas , atquc carum Siius , &

Frutlus i i^x i)i 'jioriaCi\ili i VrbeSi Imperia, Moresi Ex Mithematicis , Ciimata y & Co ji^uratio>i€s Coeli , quibus trai^us mundi fu jaccnt. In quogencrc Hi(iori<t , fivc Scicn- CLC , cft quod feculo noftro gratulcmur. Or- bis cnim terrarum fa^lus cft , hac uoftj-a sc- tatc , mirura in modum fcneftratus , atquc patcns. Antiqui ■ ccrtc Xoruis & Autipodas iiovcrant ,

^Nofjue ubtpnmuj djuis ornns affiavitan hclis,

Illic fera ruhtns aaeHdit lumint vefper. ) Idque ipfuin magis pet <icmon{lratioiies,quaoi

pcr

L I 3 E R n.

Tjer pcrccrnnationcs. Verum ut Carhia alicjua Darva , coelum ipfum xmularetur j atquc uiii- •rcrrum globum tcrrcftrcm , magis ctiam ob- aquo&flexuoib , quam ccclcftia folcnt, itinc- :.?ecircumivcnt , ca cil noftri fa-culi prxrogati- : itaut prxfcns a'tas jurc in Symbolo ftio ururparepoiTit , non tantum Wlud P Itts uitra y abi Aniiqui ufurpabant Non ultra j atque in- ■fupcr illud Imitahile fulmcn , ubi Antiqui , Non 'mitabtle fuh?ien : Demens ^ui nimhos , C non imitahile jtU-

mcn ■

verum &:illud, quod omncm admirationcni fupcrat, JmitabiieccelMm; proptcr navigatio- ncsnoftras , quibus circaunivcrfum tcrrxam- bitum , coelcftium corporum morc , volvi 5c icircumagi fxpius conceirum fuir.

Atque hxc prxclara , in rcNautica, atquc . Orbc pcrluftrando , fclicitas , de ulterioribus ctiamprogreiribus,& Augmcntis Scicntiarum, , fpcm magnam faccre polfit j prxfertim cum divino vidcatur Confilio effedccretum ,uthcEC duo cox'va fuit: Sic enim Daniel Prophctaf :dc noviifimis tcmporibus vcrba faciens , prx- dicit , Plurimi pcrtraufibunt O' au^chitur Jcicn- tuii quafi pcrtranfitus , five pcrluftratio mun- ..di, atque multiplex Augmentura Scicntiarum, eidem feculo deftinarcntur : Sicut magna ex partc jam complctum videmus ; Qiiandoqui- idcm tcmpora noftra , duabus iilis prioribus do- ..| drinarum pci iodis , aut revolutionibus , ( aU I teri apud Grxcos , altcri apud Romanos ) eru- i<!itioue non multum cedaut, eas vcro in ali- ouibiis longc fupercnt.

f C A p.

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

121

D E A U G M . S C 1 E N T.

xr.

Tartitit hiftorix Eicdcfi»fti(x , ;« Ecdefiafticj.,. fpccialem , hidorwm ad f rophetias » & h:lioi lan Ncmefeos.

Hlftoria Eccleftnjiiu m gcnerc , eafSe ferecum H/jhria CiVdi partitiones fub it. Sunt enim Chronica Ecclcpaftica , (un Patrim , funt I{elationes de Synodis , & rc Iiquis ad Ecclcfiam fpedainibus. Proprio verc . iiomine, rede dividitur in hforiam Ecclefiafii | €am ( Generis iiomitie fcrvato , ) & kiflorian \ ad Prophetias , hifloriam Nemefcos five Tro- \ Videntix. ' Prima , Ecclefix milit^utis tcmj?ora i & ftatumdiver/iim memorat: five illa fluduct . i ut z^rca iu diluvio : five itinerctur , ut n^Jrc^ » ili eremo : five confiftat, ut t^rca in templo: ho- elljfiatum EcclefijE inperfecutiotte , in motu^ <« pace. In hac parte , defcctum aliqucm non t invcnio, quin fuperfunt in itla complurapo-: tius quam dcfunt illludlane optarem , ut maC! fa: tam prxgrandi , virtus quoquc & finceritas f narrarionum refponderent.

Secunda pars , qu:E eft hifloria ad Prophe- tias , exduobus Rclativis conftat , Prophctiai ipfa , & cjus e^dimplctione. Quapropter tale J cllc debct hujus opcris inftitutum , ut cum j fingulis ex ftripturis Prophetiis , cventuum f vcritas conjungaturj idqucf per omncs mundii ^etatcs , tum ad confirmationcm fidci , tum i adiuftituendam difciplinam quandam , &:pc- ' liciam , in interpretatioue Prophetiarum , qnx i

adhuc i

L I B E R n. 115

idhiic reftant complcnaa:. Atramcn in liac rc, admittcnda cft illa latitudo , qux Divmis va- ^ trciniispropria cft& familiaris utadmiplc- L iriones comm iiant , & continentcr , & pun- t, Jaualiter : Referunt cnirn Aui5loris iw natu- V/dlkam , cuiums dies tanquam mille amiiy O' nnik \innitanquamumsdtes: at<]ue licct pknitudo , i& fa{tij;ium complcmcnticoium , plerunquc •alicui ccrta: xtati , vel etiamcerto momento ideftujctur 5 attamen habcnt intcrim gradus •i iionnullos , & fcalas complcmcnti , pcr divcr- ifas mundi xtates. Hoc opus defideran fta- •.tuo , verum tale eft , ut magna cum rapieijtia> fobrietate , & reverentia tradandum fit , aut omnino dimittendum.

Tcrtia Pars , qux Hifioria Nemefios eft, fanc in calamosnonnullorum piorum virorum in- > cidit , fcd non fine partium ftudio : occupara : cft autcm in oblcrvanda divina illa convcnien- . lia, c\ux nonnunqaam intcrccdk , intcr Dei voluntatem Rcvclaram , & Secrctam. Quam- vis aiim tam oblcura iint Con{iIia& ]udicia Dci, ut homini ammJili inn pcnitus inicmta- ,< bilia , qfninetiam fx^pius corum oculis , qui I prolpiciunx c tabcrnaculo , fc fubducant j Di- •I vrna: tamcn Sapientia: vifum , alicjuando pct :i viccs , ad faoium confirmationcm , &con- A fufioncm corum , qui tancjuam fux: Deo funt rj in mundo , ca c]«ali majaribus characlcntras ! defcripta , fic proponcre confpicienda , uti l\ (ficut loquitur Vro^hcxa.) quivis etiam in curjk ,j! ra perlc^ere pojjn ^ hoceft, nt homincs mcrc 1 lcnfuales & vduptarii , <fui Judicia illa divina

Hprvrtcrvehi feftwiant , neque cogitationcs liaat

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

Hlii

114 D E A« GM. Sc T EN T. I

iii ea unquam dcfiguiit , i^mcn , cjuamvjf propere cuiiaiit , & aliud agant , ipfa agno? lcerc cogaiuur. Talia fiiut vindida: kro: i julperatx ; confiliadjviDa per ambagcs r.erunii tortuofas , & (lupcndas fpiras , tandem Ij maniFefto expcdientia & (imilia : qux vaf- Jcnt , non (bl-um ad confblandos animos fidcl Iium , fcd ad pcrcellendas& convinccadas coui- fcientias improboiuui.

C A p. XIL

Df Appcndicibiis hiftoiix : tjuit rireaVcihihomtnu (ejuemidmeium luftoria /;>/u nrc<» fa£ta) verfantur^ Partitit earum in cpiftolas, C^apophihcgmata.

AT noiifuclorum /blummodo huauni ge neris , verum ctiam diSiorum mcmoria rervari debcr. Neque tamen dubium , quini dicUilh quandoquc hifhrix ipfi inleranturi: quatenus ad res geftas perCpicue & graviteti iiarraudas faciant, & deferviant. Sc<l dicia fi\c'> verba Humana proprie cuftodiunt tibri Ora-i tionum , EptfloUrum , CiT c^pophthcgmatum . i\tque Orationcs iaue virorum prudeiKium, dc iiegotiis & cauds gravibus & arduis habitae tum ad rcrum ipfarum aotitiam , tum ad elo quentiam muitum valcnt. Sed majoraadhuc pra:ftantur auxilia ad inftrucndam prudcntiara civilem ab Epijiolis , qua: a viris magnis dc jicgotiis fcriis milTae funt. Eteaim ex "verlis hominum , uil fanius aut prxftaiitius , quam hujufmodi EpiiloU. Habent enim plus nativi renluB , quam Orationcs ; plus etiam matu- ikiSXi^ > quam colloquia iuWca. £a:dcm quan- h

L I B E n n. 115

ijtocontinuantur nrcundum fcriem temporum, ut fit in illis qux a Legatis , Pror fedis Provin- .:iaium , & aliis Imperii Minillris , ad Rc- ^cs , vcl Scnatus , vcl alios Supcriores fuos mutcumur j aut viciflim ab Imperantibus ad ttniniftros ,) lunt certc ad hifloriamy pra: o- minibus, prctiofillrma fuppcllex. NcquCc^- ^j^ophthc^niatd ipfa ad deledationem & orna- ttum tantum. profunt , fed ad res gerendas ec- iam , & ufus civilcs. Suntenim ( ut ajebat iil!c ) vcluti Secures aut Mucrones Vcrhcrutn , icjui rerum & ncgotiorum nodos , acuminc Mtjuodam fecant ,* & penetrant : Occafioncs autcm rcdeunt in orbem , & (juod olim erac commodum, rurfus adhibcri , & prodeflc potcll ; flve <]uis ca tancjuam. fua profcrat , (i- ve tanquam vetera, Neque certc de utilitatc cjus rci ad civilia dubitari poieft , quam Cic- iar Didator opera fua honcftavit ; cujus Liber utinam extaret , cum ea , c]ua: ufquam habcn- tur in hoc generc , nobis parum cum dclcda coiigefta vidcanrur.

Atque ha:c dida fint de Hiflorra , ea fcilicct ^partc Dodrina: , qua: rcfpondet uni cx CeUiSy 'iive Domiciliis LntelLc^us , qua: eit Memoria. ^

C A P. Xlil.

[De f(cun<io Mcmbro principali D*^£lTinx , ncrnpi Foefi. Pa^tith Poelcos /;? Nnrrativani , Drama^- ticarr , & Parabolicam. ExcmpU Par^ibolics triapropontintur.

I

Am ad Pcefin veniamus. Pccfis eft genus doclrina; , veibis plcriuique adftridum ,

F 3 rcbus

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag.

234 M 29

116 I>E AOG. S C I EN r. '

lebus folumm & licentiorum Itaque, ut inii. tio diximis , ad Phantafiam refertur , qua- iniJo «^ua, &illicira piorfus rerum conjugia & dii, vortia commii>ifci , & machiiiari iblct. Poef^ aiirem ( ut fupra innuimus) duplici accipitui fcnfu , OjUatGnus ad Verba , vd quatenus aj i^ex relpiciar. Priorefcnfu, 5^frwow/^ quidani Charaeicr cft : Carmen enim ftyli genus , &i «locuticiiis formula qua.*dai» , 4>cc ad res pcri" linct : Nam & vcra narratio carmine , & fi.j d:a oration^ Ibluta coi^icribi potcft. Poftctio l levcro (cnlii, conftituimus eam , ab initio t

ari)i.-Q McmLram Pri>KipdU y eamquc jux-r i:x,hiflGriam collocavimus, cum nihil almd (Iri c]uani Htjkrix Imtatioad Pla<iUim. : os igi-i ttjr in partitiombus noftris , veras doclrina^ tum veius iud.igantes , & p€ifcc]ucnces ; ne-i cjue confuctudini & divihor.ibus rcccpiis (i multis) ccdentes j Satyras , & Ele^iasy & E-^ figrammatay &c OcLis ^ &hujufmcdi, ab in.-i ftituro fermone removcmus j atque ad philo-; £f»phiam & artcs orationis rcjicimus. Subno-o niincautcm Pcejcos , dc Hijhria oilPLicitJtm' con^6iaj rantummodo traclamus.

Partitio Pcefeosy vcriHima, atc|ue niaxtmci cx proprictate , prsetcr illas Divifiones, c]uar;i funtcicum H.j//or/<i communcs , (funt cnim^ Ji^ia Chronica , Vitx fidx , ficix ctiam }{clatiO' iies) eaeft , ui fit aut Narrativa; aut Drama^t itca 'y aut Paraboiica. Narrativa prorfns hi-i ftoriam imitatur , ut fcre fallat , m[i quod rcs cxtollatfa.'pius fupra fidcm. Dramatica eft ve- Juti hiftoria Spedabilis i nam conftituit ima- giuem tcxuai canrjuani pra;(c«tium ; hiftoria

autem

1 I B II. i>r

^antcm tanquam prxccntarum. vcro cft hilloria cum typo , ^ux Intdlcauali» jeducit ad laifum . tt •

« Atquctic Pc.^/i ZV^irr.rfiv''! , /ivc eatn Hf^Oi- if appclUrc placci , modo hoc miclligas dc IJiJut^ , non dc ^^f^/ii , ea a fundamcmo •prorfus nobili cxcitaca videtur , quodaddi- jicuKacem humaiix naturx in prmiis Ipcttat.. "umcmm muudus fcnfrbiUs , fit anima ra- ■tionalidi-nitatc mfenor , widciut Pcefi^ hxc JiumamTr Nacurse largiri, qua: Hiaona dcnc- cat : atque animo imibris rerum utcunciuc la- mstaccre, cum folida haberinon pomnt. Sf iquis enimrcm acutius mtrofpiaat , hrmum cx Pcir/i fumitur ar2;umcntum , magnitudi- • iicm rerum magis iliuftrcm , ordincm magis- pcrfcdum, &:'vaiiccatcm magis pulehram , - .amma;humanarcomplaa!rc, quam mnatura -f jpfa roit lapfum , rcpcnre ullo modo poflit.

Ouaproptcr , cum res G^cftx , & cvenrus , <iui • ! vcrx hiftorix lubjiciuniur , non lini cjus amphtuiimis , in qua anima humana (ibi ta- 'i tisbciat, pr-:ftocftP<if(ij , qux hda magis Heroica contin^at : Cum hiftoria vera lucccl- . fiis rcrum , mimme pro mcntis Virtmum dc '\ 5ceicrum , narrct corrigit eam Pctfts , & ' oitus , &fortunas , ftcur.dum mcnta, &ex Iccrc Ncmcfcos, cxhibct: Cum hiftoria vcra, i obvia rcrum fatictatc & fimihtudmc , animx I hnmana: fliftidio ht-, icficiccam Pf^//x , mcx- •M -peaata, & varia , &: viciirmidmum plcnaca- ' Bcns. Adco ut Pc<?/«/ ifta non (olumaddele- aationcm , lcd ctiam ad animi mr.gnitudi- ncm , & ad morcs confcrat. Quare & mcnto

p 4 etiam

Images reproduced by courtesy of Koninkliike Bibliotheek, Den Hoag.

234 M 29

22.8 D E AUG M. S C I ENT.

cciam diviniiatis cujulpiam particcps vidcri; pollit i c]uia animum erigit , & in fublim& lapit ; rerum fimulachra ad animi dc/ideria- accommodando , non animum rcbus (quodf ratio facit , & hiftoria) fubmittendo. Atquc^ " his quidem iliecebris, 8c congruitate, quaani-i •iTium humanum dcmulcet ,addito ctiam con-i Ibrtio Mulices , uodc fuavius infinuan pofTit,! ;iditum libi patcfccit, ut honori fueritetiaml fxcuhs planc rudibus,& apud Nationes barba4 :as,cum alix Dodrmxprorfus cxdufa: cncnt.i

Dramatiai 3LUtQm Poefis , c]ua' Theatrum V liabct pro mundo , ufu cximia eft , fi iana fb-l rcr. Non parva enim elTc pclfct Thcatri , & t Difophna, & Corruptda: Atque Corruptc-'. hrum j m hoc generc, abundeeft; difcipluia > plane noftris tcm^oribus eflncgjeda, Atra- i meu licct inRebufp. modcrnis habeainr pro ; ic Judicraadio theatraiis , nifi fortc nimium .= irahat c Satyra , & mordeat ; tamcn apud An- -* tiquos curx fuic , ut animos horainum ad vir- i tutcm inllitucret. Quinctiam Viris prudenti- bus , & magnis Philofophis , veluti animo- » T.iim pledruni cjuoddam ccnfcbatur. Atquc 5 lanc vcriflimum cft , & ranquam Secrctura r <|uoddam Natarx , hominum animos , cum r congregati fint , magis cjuamcum Ibli finc^ afte^libus & imprenronibus parcrc.

At Pocfts Parabolica , intcr reliquas emi- k lict, & tanfjuam res (acra vidctur , & augulta: cum pra'/ertim Rcligio ipfa , cjus opcra plc- runquc utatur , &peream commercia Divi- norum cum. humanis cxerceac. Attamen & hxc quo<]ue , Ingeuiorum circa Allegorias le-

vuatc

■•r,i:|ute &:indulgcnna , contamiiiaca mvenitur. <aa aurem ufus ambigui , acquc ad contrana icf^ilhibetur. Facit enmi ad Involucrum ; tacic xiam ad illujhationcm. In hoc Docendi<:\nx- .lam Katio i in illo OccultamiicJrtificium cju.r- Hvidctur. Hxc autem Dormi/ Hatio , quaj icitad Iliujhationem , antiquis fa:cuhs pluci- num adhibebacur. Cum emm racionis hu- , nanx mvciiia , &. conclulioncs , ( etiam cx mx nuiic tntai , & vulgata: tunc tempo- , is nova: & mfueta: ellenc , vix illani iubtihta- - em capicbant mgenia humana, nih pioprius :£ ad leufum , pcr hujufmodi fimulachia, Sc xempla, deducerentur. Quarc omnia a- >ud illos . fabularum omnigcnenarum , 6c >arabolarum, & itnii;marum , & (imili- udmum, plena fucrunt. Hmc teflcrx Py- . hagorx, j£nigmataSphingis , u£fopiFabu- \xl&i fimiha. C^uinctiam Apophthcgmata .•eterum Sapicntium fere per fimiluudines rcm kmonlhabaut.Hmc Mcncnius Agrippa apud Uomanos rGcntem co iicculo mmimc Htcra- ram) fcditioncm fabula reprcinc. Dcnique uc HicroglyphkaLiteiis : ita Parabola; Argumen- cis erant antiquiorcs. Atquc hodic etiam 8c iemper, exunius cft , & fuit, Parabolarurai vigor, cum nec argumeiua tam pcrfpicua , ncc cra exempla tam apta > elfe pollinc. . Alter eft ufus PoSjcos Parabolicx , prioti