“ἀπ * t i4 m ΠΡΟΣ ἫΝ: Ἐν Ψ e

ον wA asd rx SINE a. Recibe ——— ^ a AE al

69vvO [921 8

{1}111|

No i

n

PROMA RE pu

PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS,

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA,OECONOMICA,

0XMUM SS. PATRUN, DOCTORUI SCIIPTORUNQUE ECCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORUM, SIVE GR/ECORUM,

QUI AB JEFO APOSTOLICO AD TEMPORA CONCILII TRIDENTINI (ANNO 1545) PRO LATINIS, ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1459) PRO GIUECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QU/E EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESLE S/ECULA ET AMPLIUS,

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN- TER CASTIGATA ; DISSERTATIONIRUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU/E£ TRIBUS NOVISSIMIS S/E£CULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIDUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTI- BUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUDJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTI-

CAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIDUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPIIADETICIS, CHRONOLOGICIS, STATI- STICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITUR- GICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTOR!CUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER , VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM QMISSO,

IN QUODLIDET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCHIPTURAZE SACILE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIDUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SCIRIPTURJE VERSUS, A FINO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT:

EDITIO ACCURATISSIMA, CAETERISQUE OMNIDUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CIIARACTERUM NITIDITAS, CHART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS,

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PIUESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM ,

PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTIIECA, EX OPERIDUS ET MSS. AD OMNES /ETATES,

LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM,

SERIES GRJECA PRIOR,

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIE GR/EC/E A S. BARNABA AD PHOTIUM,

AGCURANTE J.-P. MIGNE, I Bibliotheco Clerl umiverso, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTUE ECCLESIASTIC/E RAMOS FDITORE.

4

PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GR.ECO-LATINA. LATINA, JAM PENITUS EXARATA, QUOAD PRIMAM SERIEM, VIGINTI-QUINQUE ET DUCENTIS VOLUMINIBUS MOLE SUA STAT, MOXVE POST PERACTOS INDICES STADIT, AC. QUINQUE-VIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCIS VENIT. GRUECA DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRUECUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALIS AMPLE- CTITUR , ET AD NOYEM ET CENTUM VOLUMINA PERVENIT, SED SINE INDICIBUS ; POSTERIOR AUTEM HANC VERSIONEM TANTUM EXIIIBET, IDEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA VOLUMINA RETINETUR ; UTRAQUE VIGESIMA QUARTA DIE DECEMBRIS 1860 OMNINO APPARUERAT. UNUMQUODQUE VOLUMEN GRJECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUMMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO, UT PRETII IlUJUS BENEFICIO FRUATUR EM- PIOR, COLLECTIONEM INTEGRAM SIVE GRJECAM SIVE LATINAM, 926 VOLUMINIBUS PRO AMPLIORI EDITIONE ET 272 PRO MINORI ABSQUE INDICIBUS CONSTANTEM, COMPARET NECESSE ERIT, SECUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPL!- TUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA JEQUABUNT. ATTAMEN, SI QUIS. EMAT INTEGRE ET SEORS!M COLLECTIONEM GILECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX GRECO LATINE. VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VLL PRO 8EX FRANCIS ODTINEDIT. ISTJE CONDITIONES SERIEDBUS PATROLOGLE NONDUM EXCUSIS APPLICANTUR.

PATROLOGIA GRJECAE TOMUS XLVI. oU . " δὶ ^ $. GREGORIUS NYSSENUS. τῷ

— Tam m s ^ EXCUDEDBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, FMLIPS IN VIA DICTA D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA. PARISINA.

1863

μωΤῆς —— o. Qe mu

En AVIS. IMPORTANT. D'aprés uné deslois providentielles qui régissent le monde , rarement les ceuvres au-dessus de l'ordinaire se font sans contradielions plus ou moins fortes et nombreuses. Les Ateliers Catlioliques ne pouyaient guére échapper ἃ ce cachet divin de leur utilité. Tantót on a nié leur existence ou leur importance ; tantót on a dit qu'ils étaient fermés ou qu'ils allaient l'étre, Cependant ils poursuivent leur carriere depuis 21 ans, et les productions qui en sortent deviennent de plus en plus graves et soignées : aussi parait-il certain qu'à moins d'événements qu'aucune prudence humaine ne saurait prévoir ni empécher, ces Ateliers ne se fermeront que quand la Bibliothéque du Clergé sera terminée en ses 2,000 volumes in-i^ Le passé parait un sür gar«nt de l'avenir, pour ce qu'il y a à espérerou à raindre. Cependant, parmi les calomnies auxquelles ils se sont. trouvés en butte, il en est deux qui ont été conti- suellement répélées, parce qu'étant plus capitales, leur effet. entrainait plus de conséquences. De petits et ignares voneurrents se sont done acharnés, par leur correspondanee ou leurs voyageurs, à répéter partout 16 nos Editions Ctaient mal eorrigées et mal imprimées. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont que les chefs-d'eeuvre du Catliotieisme reconnus pour tels dans tousles temps et dans tous les pays, il fallait bien se rejeter sur 1a forme dans ee qu'elle a de plus sérieux, la correction et l'imoression; en effet, Jes chefs-d'eeuvre mme n'auraient qu'une demi-valeur, si le texte en était inexaet ou illisible.

ll est trés-vrai que, dans le principe, un succes inoui dans les fastes de la Typographie ayant foreé l'Editeur de recourir aux mécaniques, afin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages à moindre prix, quatre volumes du double Cours d'Ecriture sainte et de T héologie lurent tirés avec la correction insuffisante donnée dans les impri- meries à presque tout ce qui s'édite; il est vrai aussi qu'un certain nombre d'autres volumes, appartenant à diverses Publications, furent. imprimés ou trop noir ou trop blanc. Mais, depuis ces temps éloignés, les mécaniques ont οὐκ le travail aux presses à bras, et l'impression qui en sort, sans étre du luxe, attendu que le luxe jurerait dans iles ouvrages d'une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapporls. Quant à la correction, il est de fait qu'elle n'a jamais été portée si loin dans aucune édition ancienne ou contemporaine. Et comment en serait-il autrement , aprés loutes les peines et Loutes les dépenses que nous subissous pour arriver à purger nos épreuves de ioutes fautes? L'habitude, en typographie, méme dansles meilleures maisons, est de ne corriger que deux épreuves et d'en conlérer uue troisiéme avec la seconde, sans avoir préparé en rien le manuscrit de l'auteur.

Dans les Ateliers Catholiques ἴὰ dillérenee est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs blanchis sous le harnais et dont le coup d'al typographique est sans pitié pour les fautes, on commence par préparer la copie d'un bout à l'autre sans en excepter un seul mot. On lit ensuite en premiere épreuve avec la copie ainsi préparée. On lit en seconde de la méme maniére, rais en eoliationnant avec la premiere. On fait la méme chose en tierce, en colla- tionnant avec la seconde. On azit de méme en quarte, en collationnant avec la tierce. On renouvelle la méme opé- ration en quinte, enu coflationnant avec la quarte Ces collationnements ont pour but de voir si aucune des fautes signalées a1 bureau par MM. les correeteurs, sur]la marge des épreuves, n'a échappé à MM. les corrigeurs sur le marbre etle métal. Aprés ces cinq lectures entiéres conteólées l'une par l'autre, ei en dehors de la préparation ci-dessus mentionnée, vient une révision, et souvent il en vient deux ou trois; puis l'on cliche. Le clichage opéré, par conséquent ia pureté du texte se trouvant immobilisée, on fait, avec la copie, une nouvelle lecture d'un bout de l'é- preuve à l'antre, on se livre à une nouvelle révision, et le tirage n'arrive qu'aprés ces innombrables précautions.

Aussi ya til à Montrouge des correcteurs de toutesles nalions et en plus grand nombre que dans vingt-cinq imprimeries de Paris réunies ! Aussi eucore, la correction y coüte-t-elle autant que la composition, tandis qu'ailleurs elle ne eoüte que le dixieme ! Aussi enfin, bien que l'assertion puisse paraitre téméraire, l'exaetitude obtenue par lant de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions des Ateliers Cat/ioliques laissent bien Join derriere elles celles m&me des célebres Dénédielins Mabillon et Montfaucon et des célebres Jésuites Pelau et Sirmond. Que l'on compare, en effet, n'importe quelles feuilles de leurs éditions avec celles des nótres qui leur correspondent, en grec comme en Ian, on se convoincra que l'invraisemblable est une réalité.

D'ailleurs, ces savants émiuents, plus préoceupés du sens des textes que de la. parlie typographique et n'étant point eorrecteurs de profession, lisaien!, non ce que portaient les épreuves, mais ce qui devait s'y trouver, leur haute intelligence supplóant aux fautes de l'édition. De plus les Bénédictins, comme les Jéswites, opéraient presque toujours sur des manuserils, cause perpétuelle de la rmultiplieité des fautes, pendant que les Ateliers. Catholiques, dont le propre est surtout. de ressusciter la Tradition, n'opérent le plus souvent que sur des imprimés.

Le R. P. De Buch, Jésuite Boliandiste de Bruxelles, nous cerivait. il y a quelque temps, n'avoir pu trouver en dix-huit mois d'étude, 16e seule faute dans notre Patrologie latine. M. Denzinger, professeur de "Théologie à l'Uni- versité de Wurzbourg, et M. Reissmaun, Vicaire Général de la méme ville, nous mandaient, à la date du 19 juillet, n'avoir pu également surprendre une seule faute, soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrologie. Enfin, le savant P. Pitra, Bénédietin de Solesme, et M. Bonetty, directeur des Annales de philosophie chrétienne, mis au déli de nous convaincre d'une seule erreur Lypographique, ont été foreés d'avouer que nous n'avions pas trop présumé de notre parfaite correction. Dans le Clergé se trouvent de bons latinistes et de bons hellénistes, et, ce qui est plus rare, des hommes tres-positifs et tiés-praüques, eh bien ! nous leur promettons une prime de 25 cenlimes par chaque faute qu'ils découvriront dans n'importe lequel de ros volumes, surtout dans les grecs. ^

Malgré ce. qui précede, l'Editeur des Cours complets, sentant de p'us en plus l'importance et méme la nécessité d'une correction. parfaite pour qu'un ouvrage soit véritablement utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et est résolu de se livrer jusqu'à la fin à une opération longue, pénible et eoüteuse, savoir. la révision entiére et universelle de ses innombrables clichés. Ainsi chacun de ses volumes, au fur et à mesure qu'il les remet sous presse, est corrigé mot pour mot d'un bout à l'autre. Quarante hommes y sont ou y seront occupés pendant 10 ans, et une somme qui ne saurait étre moindre d'un demi million de franes est consacree à cel Important contróle. De cette maniere, les Publications des Ateliers Catholiques, qui déjà se distinguaienL entre toutes par la supériorité de leur correction, n'auront de rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ni dans aucun pays; car quel est l'éditeur qut pourrait et voudrait se livrer APRES COUP. à des travaux si gigantesques et d'un prix si exorbilant? Il faut certes étre bien pénétré d'une vocation divine à cet effet, pour ne reculer ni devant la peine ni devant la dépense, surtcut lorsque l'Europe savante proclame que jamais volumes n'ont été édités avec tant d'exactitude que ceux de la Bibliotheque universelle d Clergé. Le présent volume est du nombre de ceux révisés, el tous ceux qui le seront à l'avenir porteront cette note. En conséquence, pour juger ies productions des Ateliers Catholiques sous le rapport d« la correction, il ne faudra prendre que ceux qui porteront en téte l'avis ici trace. Nous ne reconnaissons que cette éd.tion et celles qui suivront sur nos planches de métal ainsi corrisées. On eroyait autrefois que la stéréotvpie immohilisait les fautes, attendu qu'un cliché de métal n'est point élastique; pas du tout, il introduit la perfection, car on ἃ trouvé le moyen de le corrirer jasqu'à extinetion de fautes. L'Hébreu ἃ été revu par M. Drach, le Grec jar des &recs, le Latin et le l'rancais par les premiers correcteurs de la capitale en ces langues. j

Nous avons la consolation de pouvoir finir cet avis par les réflexions suivantes : Enfin, notre exemple z fini par epranler les grandesspublications en Italie, en Allemagne, en Belgique et en France, par les Canons grecs «e. Wome, ie Gerdil de Naples,,le Saint TIiomas de Parme, l'Encyclopédie religieuse de Munich, le recueil des üéclarctions des rites de Druxelles, les Boliandistes, le Suarez et le Spicilége de Paris. Jusqu'ici, on n'avait su réimprimer que des ouvrages de courte haleine. Les 1n-4^, οὐ s'engloutissent les in-folio, faisaient peyr, eL on nosait y toucher, par «rainte de se noyer dans ces abimes sans fond et sans rives; mais on a lini par se risquer à nous imiter. Dien plus, sous notre impulsion, d'autres Editeurs se préparent au Bullaire universel, aux Décisiois de toutes les Congrézatious, à une Biographie et à une Histoire générale, etc., ete. Malheureusement, la plupart des éditions déjà faites ou qui se font, sont sans autorité, parce qu'elles sont sans exactitude ; la correction semble en avoir été faite par des aveugles. sot qu'on n'en aiL pas senti la gravité, soit qu'on ait reculé devant les frais; mais patience: une reproductier correcte. surgira bientól, ne fül-ce qu'à la lumiere des écoles qui se sont faites ou qui se feront. encore.

TRADITIO CATHOLICA i: SJECULA 1V-V, ANNUS 501.

TOY EN ATIOIX IIATPOX HMON

LPHIOPIOY

EHIXKOIHOY NYXXHE

TA EYPIXKOMENA IIANTA.

S. P. N. GREGORII

EPISCOPI NYSSENI

OPERA QUJE REPERIRI POTUERUNT OMNIA.

( Ed. Morell. 1653.)

NUNG DENUO CORRECTIUS ET ACCURATIUS EDITA ET MULTIS AUCTA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,

BIDLIOTHEC/E CLERI UNIVER SL/E, SIVE

CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIJ ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE,

——————MM ám a a ἧ΄᾿.ςςρ-ς-ςς-ς.-ς-

TOMUS TERTIUS.

VENEUNT TRIA VOLUMINA 99. FRANCIS GALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIA. DICTA. D'AMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETI PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC. NERO JNTRA. MOENIA PARISINA,

1863

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO XLVI CONTINENTUR.

Quae stellula pranotantur, ea nunc primum inter opera Gregorii N usseni comparent,

S. GREGORIUS,

ScniPTA poaMATICA (continuatio).

De anima et resurrectione Dialogus qui inscribitur Macrinia ex editione Joan- nis Christiani Wolfii, collata cum ea quam anno 1840 Landishuti dedit Joan. Georgius Krabingerus. e

De infantibus qui premature abripiuntur.

DoGMaATICA DUPIA.

* Testimonia adversus Judios, interprete et scholiaste Laurentio Zacagnio.

De sancta Trinitate, quod Spir tus sanctus sit Deus. Est epistola 189 S. Basilii. De differentia essenti& et hypostaseos.

Est epistola 38 S. Basilii. Deanima ad Tatianum. Exstat inter opera S. Gregorii Thaumaturgi.

ASCÉETICA ET MISCELLANEA.

De professione Christiana.

De perfecta Christiani forma.

De instituto Cliristiano

Adversus eos qui castigaliones agre fe- runt.

De virginitate, Epistola exhortatoria ad frugi vitam.

Adversus eos qui baptismum differunt.

ORATIONES.

Contra usurarios.

I. De pauperibus amandis. i1 De pauperibus amandis. Contra fornicarios.

* * E! Ji9 rq Ὕ ^" "v "3 . - IRADITIO CATHOLICA. S S/ECULA 1V-V, ANNUS 01. ^ 3 ELENCHUS NYSSENUS EPISCOPUS. De mortuis. 498 Adhortatoria ad penitentiam. 539 In principium jejuniorum. 539 In apostolos Petrum et Paulum. 539 Contra Manichaos. 541 11 ἴῃ suam ordinationem. 543 161 De deitate Filii et Spiritus saneti. 55A In Baptismum Christi. 9TT In Christi Resurrectionem orat. quinque. 599 In Ascensionem Christi. 690 192 De Spiritu sancto. 695 In $. Stephanum protomartyrem. 102 935 [ἢ eumdem. 122 L De S. Theodoro martyre. 735 935 In XL martyres. 749 In eosdem. 114 935 ΠῚ laudem fratris Basilii. 781 "* De Vita S. Patris Ephreem Syri. 819 De Meletio episcopo. 851 931 In funere Pulche:ria. 863 551 1n funere Placillae imp. 878 9s; De Vita B. Gregorii Thaumaturgi. 893 zi De Vita S. Maerinee, 959 307 v Epistole. 999 Fragmenta ex operibus deperdilis. 1107 s Dunia. In diem Natalem Domini. 1123 De occursu. Domini, de Deipara Virgine ny et de justo Joseph. 16] A54 Variorum nota, 1182 490 Index analyticus. 1250

Vide ad calcem hujus tomi collationem ordinis novi cum veteri,

———— ————— —

Parisiis, — Ex Tvpis J.-P. MIGNE.

& ι;

IN OPUSCULUM SEQUENS

MONITUM

(Jo. Christ. Worr, Anecdota Greca sacra et profana, tom. Hl, Hamburgi 1722, in-8*.)

Dialogus qui inter Gregorium Nyssenum et Maerinam, sororem ejus, de Anima et Resurrectione , facta ex obitu Dasilii M. occasione, intercessisse fingitur, semper lectu dignus mihi visus est, ob industriam et doctrinam, quam ad argumenti hujus tractationem Pater optimus attulit. Perspexi autem, totam com- mentationem pluribus locis in utraque editione Parisiensi, imprimis vero in priore, pessime acceptam et habitam esse. Quod ut appareret, partem illius totam cum versione Latina pristina notisque meis exhibendam | censui, deinde vero satis me fecisse putavi, si varielates lectionum tantum subindicarem. Ceterum ips ille varietates exhibentur a me ex duobus diversis codicibus, iisque bon: note, et w; plurimum, saltem in iis, quz alicujus sunt momenti, secum invicem conspirantibus. Alter corum ornamentum est insignis Dibliothecz,, quam illustris Zacharias Conradus ab Uffenbach, Reipublieze Moeno-Francofurtan:s seuator meritissimus, statorque rei litterari:e. hodie pr:ecipuus, non tam sibi servat, quam eruditis quod ad usum communem esse jubet. Scriptus is est seculo xiv in charta, formam- que refert quarti ordinis, preut describitur a doctissimo J. Henrico Maio, in Bibliotheca Uffenbaehiana msta parte αι, pag. 425. Folio codicis illius 157 incipit hzc disputatio et decurrit usque ad p. 257. EL hic (verba habes Cl. Maii) addite marginibus sunt varietates lectionum, calligraphi primam. manum calamwmque agnoscentes. Ad calcem disputationis, nempe [olio 951, b, occurrunt ποαρασημειώσεις τι- vég , scholia qu:edarn, ad hunc ipsum tractatum. Horum scholiorum aliqua e regione textus poni ceperunt, mox cum marginis spatium. non caperet omnia, 1ejecta ad. hunc. postremum. [uere locum. Denique paulo post monetur, scholia ipso codice esse recentiora, et. sero addita. Atque istud quidem exempluin cum edito, cel. Uffenbachii precibus adductus, contulit illustris Steinhelius, serenissimi Poloniarum regis minister residens in urbe ad Moenum Francofurtana, eaque opera pro singulari, qua pollet, harum omnisque generis litterarum notitia et. dexteritate diligenter et feliciter. defunctus est, raro omnino xOslra z»tate exemplo, et. vel ideo ad posteritatem omnino memorando., Ego vero pari virorum incom- parabili non minus meo, quam publico, nomine pro isto litteras provelendi studio gratias decenter et offieiose persolvo. Alter codex pervenit ad me heneficio Rev. Zacharize Hasselmanni, verbi divini apud Oldenburgenses in Wagria ministri solertissimi dexterrimique, qui ejus mihi copiam liberaliter fecit. Est ille, meo judicio, ejusdem et :etatis et formie cum priore, in. charta diligenter et eurate exaratus, mque id habens priecipuum, quod, eum commentatio h:ee disputationis formam referat, colloquentium sermones descriptis rubro colore disputantium Gregorii et. Maerin nominibus, ἃ se invicem distin-

suantur. Qu:e quidem res subinde contextus. seriem cgregie illustrat, quemadinodum vel ex specimine quod ipse dedi, patebit.

PATROL. Gn. XLVI,

11 S. GREGORII NYSSENI

12:

TOY EN ATIOIX '? ΠΑΤΡῸΣ HMON

l'PHrTOPIOY

EIITZKOIIOY NYXXHZ

IIEPI VYXHX ΚΑΙ ANAXTAXEQX O AOTOX

O AETOMENOX

ΤᾺ MAKPINIA.

S. P. N. GREGORII

EPISCOPI NYSSENI

DE ANIMA ET RESURRECTIONE DIALOGUS

QUI INSCRIBITUR

MACRINIA.

(Textum contulimus cum editiode Joan. Georgii Krabingeri, qu:e prodiit Landishuti, 1840, in-8". Epi )

Cum ingens ille inter sanctos Dasilius ex humana A

vita ad Deum migrasset, et communis eausa luctus Ecclesiis exstitisset, atque etiam nune soror et magistra vitze superstes esset, ego quidem studiose ibam, ut cum illa communicarem calamitatem, morte fratris acceptam. Ae mihi, tanto accepto detrimento , animus vehementer anxius atque do- lore confectus erat, et aliquem socium lacrymarum requirebam qui xqué magnum :egritudinis onus susciperet atque ego. Ut autem alter alteri fuimus in conspectu, mihi quidem magistra visa refricuit animi dolorem: etenim jam etiam ipsa mortifero morbo correpta erat. At illa quemadmodum equo- rum regendorum artis periti facere solent, cum permisisset mihi ut impetu doloris paulisper trans-

versus agerer, postea oratione me reprimere atque p

(1) Τοῦ ἂν ἁγίοις. Wnscriptio cod. ms. A, sive Uffenbachiani,cum ea quie in editis comparet, consen- Lit, nisi quod pro Νύσσης legitur ΝΝυσσαέως, eodem sensu, nec preter scriptorum ecclesiasticorum mo- rem, qui sepe Gregorium nostrum τὸν Νυσσαέα ab episcopatus sede appellant. Deinde desunt ibidem verba extrema, ὁ λεγόμενος λόγος τὰ Μαχρίνια. Ti- tulus in ms. B. seu Jlassehnaniano obvius, alio modo conceptus, ita habet : Διάλεξις τῆς ὁσίας Maxplvnc μετὰ τοῦ ἰδίου à6gAgoU τοῦ ἁγίου I'pn- γορίου περὶ ψυχῆς. Eodem modo Suidas refert, Gregorium nostrum scripsisse μαχρόν τινα χαὶ περι- χαλλῇ πρὸς τὴν ἀδελφὴν Μαχρίνην περὶ ψυχῆς λό- γον. Ex quo etiam manifestum est, quod eL res ipsa credere jubet, dialosum hunc non quidem revera inter Gregorium οἱ Macrinam babitun, sed instar dissertationis a Gregorio conscriptum esse.

Ἐπειδὴ τοῦ ἀνθρωπίνου βίου πρὸς Θεὸν μετέστη ὁ πολὺς ἐν ἁγίοις Βασίλειος, χαὶ χοινὴ πένθους ἀφορμὴ (2) ταῖς Ἐχχλησίαις ἐγένετο, περιῆν δὲ ἔτι τῷ βίῳ ἣ ἀδελφὴ xoX διδάσχαλος, ἐγὼ μὲν ἧειν (5) χατὰ σπου- δὴν χοινωνήσων ἐχείνῃ τῆς ἐπὶ τῷ ἀδελφῷ συμφορᾶς. Καί μοι (A) περιώδυνος ἣν ἣ Ψυχὴ, πρὸς τοιαύτην ζημίαν ὑπεραλγοῦσα, xal τινα τῶν δαχρύων χοινω- νὸν ἐπεζήτουν τὸν ἶσον ἔχοντά μοι τῆς λύπης ἄχθος. Ὡς δὲ ἐν ὀφθαλμοῖς ἦμεν (D) ἀλλήλων, ἐμοὶ μὲν ἀνεχίνει τὸ πάθος προφανεῖσα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ δι- δάσχαλος " xoi γὰρ ἤδη χαὶ αὐτὴ τῇ πρὸς θάνατον

. - ? c. ἀῤῥωστίᾳ συνείχετο. 'H δὲ κατὰ τοὺς τῆς ἱππιχῆς ἐπιστήμονας ἐνδοῦσά μοι πρὸς ὀλίγον παρενεχθῆναι τῇ ῥύμη (0) τοῦ πάθους, ἀναστομοῦν ἐπεχείρει μετὰ ταῦτα τῷ λόγῳ, χαθάπερ χαλινῷ τινι τῷ ἰδίῳ λογισμῷ τὸ ἁταχτοῦν τῆς ψυχῆς (T) &meuÜUvouca , xoi ἣν

(2) ᾿Αφορμή. Ma. rescripsi pro χαὶ ὁρμή, quod in editis erat, auctoritate ms. utriusque, sicut et versio Latina eamdem vocem recte expressit, quod eliam auas fieri observavi. E

(5) "Het. Ma recte ms. utrumque pro edito εἴην.

(4) Mov agnoscit neuter codex, quod tamen lo- cum habere potest. -

(5) "Hyper. |a omnino scribendum est, pr:eeunte utroque ms. pro ἡμῶν, quod edita exhibent.

(0) 'Pópg. Permutavi hoc eum lectione edita ῥώμη, ad exemplum ms. utriusque. De affectus enim impetu, de quo hic sermo est, rectius hasc quidem vox usurpatur, quam altera illa ῥώμη.

(7) Τῆς ψυχῆς. Hoe rationes grammatieze requi- runt pro vulgata lectione τῇ Ψυχῇ, quam τὸ ἀτα- χτοῦν, Cui vox illa jungitur, non admittit.

13 DE ANIMA ET RESURREGCTIONE. 14

αὐτῇ τὸ ἀποστολιχὸν λόγιον (8) προφερόμενον (9), A cohibere conabatur rationibus suis, tanquam aliquo

τὸ μὴ δεῖν ἐπὶ τῶν χεχοιμημένων λυπεῖσθαι" μόνων γὰρ τοῦτο τῶν οὐχ ἐχόντων ἐλπίδα (10) τὸ πάθος εἶναι. oporteat propter illos, qui obdormiverunt ἢ solis Δ. Κἀγὼ περιζεούσης ἔτι μοι τῆς χαρδίας τῇ λύπῃ (1)Πῶς ἔστιν, εἴπον,ἐν ἀνθρώποις τοῦτο χατορθωθῇ- vat, οὕτως ἐν ἐχάστῳ φυσιχοῦ τινος πρὸς τὸν θάνατον τῆς διαδολῆς ὑπαρχούσης, χαὶ οὔτε τῶν ὁρώντων

T

ποὺς ἀποθνήσχοντας (19) εὐχόλως χαταδεχομένων τὴν ἕαν, οἷς τε ἂν προσίῃ (15) ὁ θάνατος ἀποφευγόντων

e

ἐφ᾽ ὅσον οἷόν τε ; ᾿Αλλὰ xay τῶν ἐπιχρατούντων νόμον ἔσχατον ἐν ἀδιχίαις χαὶ ἔσχατον ἐν τιμωρίαις τοῦτο χρινόντων; τίς μηχανὴ τὸ μηδὲν ἡγεῖσθαι τὴν τοῦ ζῇν ἀναχώρησιν, χαὶ ἐπὶ τῶν ἕξω τινὸς (14) μὴ ὅτι γε τῶν ἐπιτηδείων, ὅταν τοῦ βίου λήγωσιν; Ὁρῶμεν δὲ, εἶπον, xai πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην σπουδὴν (15) πρὸς τοῦτο βλέπουσαν, ὅπως ἂν ἐν τῷ ζῇν διαμένοιμεν (16). Διὰ τοῦτο γὰρ χαὶ οἶχοι πρὸς διαγωγὴν (M) ἡμῖν ἐπινενόην- ται (18), ὡς ἂν μὴ τῷ περιέχοντι (19) διὰ Ψύξεως ἣ θερμότητος χαταπονοῖτο τὰ σώματα. Γεωπονία δὲ τί ἄλλο χαὶ οὐχὶ τοῦ ζῇν ἐστι παρασχενή ; Ἡ δὲ τῆς ζωῆς φροντὶς πάντως διὰ τὸν τοῦ θανάτου φόθον γίνεται (20). 'H δὲ ἰατριχὴ πόθεν τιμία τοῖς ἀνθρώποις ἐστίν ; Οὐχ ἐπειδὴ μάχεσθαί πως διὰ τῆς τέχνης δοχεῖ πρὸς τὸν θάνατον ; Θώραχες δὲ, καὶ θυρεοὶ (21), χαὶ χνημῖδες, χαὶ χράνη, χαὶ τὰ ἀμυντήρ!α (22) τῶν ὅπλων, χαὶ αἱ τῶν τειχῶν περιθολαὶ͵ χαὶ σιδηρόδετοι πύλαι, xal f τῶν τάφρων ἀσφάλειχ χαὶ τὰ τοιαῦτα, τί ἄλλο πλὴν διὰ τὸν τοῦ θανάτου γίνεται φόθον (25) ; Οὕτως οὖν ὄντος φοθεροῦ φυσιχῶς (294) τοῦ θανάτου, πῶς ἕστι

ῥᾳδίως πεισθῆναι τῷ χελεύοντι ἄλυπον (25) διαμέ-

(8) Λόγιον. Ms. A in textu habet θαῦμα. In. priori omnino est aequiescendum.

(9) Προφερόμεγον. Ms. A praemittit εὐθύς, i. e. e vestigio, statim, non. inconcinne quidem, sed ta- men preter necessitatem.

(40) ᾿Εὐπίδα. Ms, B. addit ἀναστάσεως. Fortasse Gregorius explicationis loco addidit. Paulus enim, T "Thess. 1v, 15, qui locus hie respicitur, non diserte memorat resurrectionem, sed tamen procul dubio respicit. Fortasse olim glossema fuit, et ex margine in textum hie irrepsit.

(M) ΤῊ Aózm in testu ms. A. desideratar, at. in margine restitulLur.

(12) ᾿Αποθγήσκοντας. Ms. B pro composito siin- plex habet θνήσχοντας.

(15) προσίῃ. Wa scripsi auctoritate ms. utriusque, cum in editis legatur zgocfist. Quo quidem varietas ex pronuntiatione, diversas vocales eodem modo cfferente, orta est.

(14) ᾿Επὶ τῶν ἔξω τινός. In extremo : ita versio Latina an. 1615 edita, non interpretis, sed librarii aut typographi vitio, qui pro externo, quod restitui, obvio errore legit extremo. Eadem emendatio facta est inedit. Paris. an. 1658.

. (05) Exovéiiv. 1n utraque editione legitur ζωήν, in versione. autem. vertitur per studium, adeoque exprimitur τὸ σπουδήν, quod fide utriusque ms. in lextumi. recepi. Fortasse sequens verbum. ζῇν hu- jus erroris occasio fuit librario.

.. (10) Aiagiévorper. Wa utrumque ms. in textu. At in margine τοῦ A legitur δια μένοιεν, i. e. permaneant. Utraque lectio locum tueri potest. Placet tamen non parum lectio margiualis.

(47) Are. lta. uterque codex. At margo. τοῦ À exhibet διαμονήν, prieter rem. διαγωγή enim de

freno incompositum, indecorum et inordinatum animi dirigens affectum, ac proferebat aposto- licum illud dictum, quod non angi et merere

enim iis qui spem non haberent, id accidere solere.

G. Atqueego cum cor mihi :egritudine atque do- lore etiam tunc undique ferveret et :wstuaret, Quo pacto, inquam, potest id inter homines pr:e- stari, cum adeo naturalis quiedam unicuique ad- versus morlem calumnia atque querela insita sit, ac neque qui vident morientes, spectare facile sustineant, et, quibus mors imminet, quoad cjus fieri potest, eam refugiant? Quin etiam cum leges, quibus utimur ae regimur, uL in malefieiis, ita in supplieiis hane extremam judicent, quo pacto, qui- busve rationibus effici potest, ut quis vel in externo et alieno aliquo vitz? separationem et recessum pro nihilo ducat, nedum in propinquis ac necessariis, vitam finientibus ? Videmus autem, inquam, omine

B quoque studium hominum eo spectare, utin vita per-

maneamus, Nam ideirco domicilia quoque a nobis, ne vel per :stum vel frigus ab aere circumfuso corpus affligeretur et conficeretur, ad inhabitandum excozi- tata sunt. Agricultura vero quid est aliud, quam vitze apparatus et subsidium? Nam cura atque sollicitudo vitze metu mortis prorsus adhibetur. Quid item me- dicina ? qua de causa ab hominibus in honore ha- betur? Annon propterea quia pugnare quodam- modo eum morte ea ars videtur? Thoraces vero, loricz, clypei, ocreze, gale; et innumera arma quibus vim homines ἃ eorpore propulsent, muro- rum item ambitus, porte ferrez, fossarum muni-

vit: rationibus οἱ statu usurpari solet, quo hie re- spicitur. Criticus, quicunque is fuit, antecedente verbo διαμένειν, ad hanc emendationem suscipien- dam perduci se passus est.

(48) "Exwwevénvcat. Edit. Paris. 1615, mendose labet ἐπινενόηται, quod in altera anni. 1658 recte emendatum est.

(19) Περιέχοντι. Sic rescripsi ex A et D, pro περιόντι, quod est in editis : scilicet τὸ περιέχον, etiam sine addito, usurpari solet de aere circuin[uso, ceu Latina versio recte expressit. Loca velerum lege in notis Gatakeri ad. Marci Antonini lib. iv, 8 59, ubi legis οὐδὲ μὲν ἕν τινν τροπῇ xai ἑτερώσει τοῦ περιέχοντος. Idem Marcus lib. vin, ὃ δά. phrasin ellipiicam supplet, ubi legis τὸν περιέχοντα ἀέρα. Ita noster paulo μοϑι ἕως ἂν περιχρατῆται τὸ πνεῦμα τῷ περιέχοντι.

(20) Διὰ τὸν τοῦ θανάτου céCov γίνεται. [ἃ recle editio anni. 1658 consentiente nis. utroque, pro eo quod in altera illa anni 1613 legitur, διὰ τὸν τοῦ θανάτου ; γίνεται. Τί δὲ ἰατρικὴ φόδον πόθεν, etc. Scilicet vox φόθον αι statim post τί δὲ ἰατριχῆ s quitur, locum suum, nescio quomodo, mutavit, qua proprize sedi vindicata e:tera bene fluunt.

(21) Θυρεοί. Moc restitui prieunte cod. D. pro χυραῖοι.

(22) Δμυγτήρια. Cod. A in margine exhibet μυρία ἀμυντήρια.

(25) Διὰ τὸν τοῦ θαγάτου γίγνεται φόξον. Ma recte editio anni 1653, pro eo quod illa anni. 1615 liabet διὰ τῶν --- gó€or. Eadem phrasis proxime an- tecedens una cum codd. mss. nostram hane vindicat.

(24) Φυσικῶς. 1n textu cod, À omittitur, in mar- gine vero restituitur.

(28) "AAvaorv. Codex A legit. ἀλύπως ἄλυπον,

15 S. GREGORII. NYSSEN(U 16

liones, c:teraque ejusdem modi qua alia de causa A νεῖν ἐπὶ τοῦ χατοιχομένου τὸν περιόντα; — M. Τί δὲ,

fiunt, preterquam metu mortis? Cum igitur natu- raliter mors adeo terribilis ac formidabilis sit, qui facile obtemperari potest ei, qui jubeat superstitem ob alterius. mortem expertem :zgritudinis perma- nere? — M.Quid veroqua maxime de causa tibi, inquit magistra, ipsa per sese mortis necessitas acerba atque molesta videtur ? Non enim satis est ad ecriminandum et conquerendum consuetudo eorum, qui ratione minus utuntur.—6G- Quid enim- vero , annon res digna mceroris est, ad eam inquam ego, eum videmus eum, qui paulo ante vivebat et loquebatur, sine spiritu, sine voce, immobilem repente factum, omniaque ei sensuum naturalia vasa et instrumenta. exstincta, non oculis, non au-

ribus, non alio quoquam eorum, quorum appre- B

hensionem, subsidium atque auxilium sensus habet, operante atque officium suum faciente? cui sive ignem sive ferrum admoveas, sive gladio corpus incidas, sive carnivoris feris objicias, sive humi defodias, ad omnia similiter jacens efficitur. Cum igitur in his consistere mutatio videatur, vitalisque ila causa, quicunque tandem illa erat, repente visui subducta atque exstineta incertum quo con- cesserit, ubi vel lateat, quemadmodum in lucerna exstincta fit, cum flanima, qux modo in ea accensa erat, neque in ellychnio manet, neque alio quopiam transit ac recedit, sed ad extremum interitum et aboltionem redisitur atque transmigrat, qui fieri pessit, ut tantam mutationem, qui nulla re certa confirmetur, sine animi dolore ferre possit? Exitu enim anim:e audito, quod quidem relictum est, vi- demus, quod autem separatum atque disjunctum

est, tum ipsum quid tandem secundum naturam sit, tum in quid concesserit,

ignoramus, non aere, non terra, non

proter rem, et vitio librarii, qui priorem vocis ejusdem formam incondite scriptam delere ne- glexerat.

(26) Τὸ τοῦ θανάτου. Ma lege cum ms. utroque sine voce ἀναγχαῖον, quam edita habent. Neque enim hic ad necessitatem mortis simpliciter, sed ad ea, quze. mortis sunt in universum, respicitur.

(21) BA£zcopev. Ita utrumque ms. pro βλέπομεν.

(28) Καὶ ἄναυδον. lta ms. utrumque, quod et versio Latina recte expressit, quamvis in Greco edito non exstet.

(29) *Q uterque codex habet in editis omissum, quod tamen versio Latina habet.

(50) ᾿Αγατέμῃς. Ms. A ἀνατέμνῃς. Prius przfe- rendum suadent sequentia verba ejusdem teinporis προθῇς et ἐγχρύψης.

(91) Προθῇς. Wa ex ms. DB οἱ ex lectione margi- nali τοῦ A, qui in textu exhibet προσθῇς minus recte. Nam de rebus in cibum propositis non προσ- τίθημι, sed προτίθημι usurpatur; v.c. apud. Sophio- clem :

Προθέντ᾽ ἀδειφῷ δεῖπνον οἱκείων τέκνων.

(52) Ἅπαντα. ιἱοάοχ A habet ἅπαν.

(95) Ὁ κείμενος ἔχει. Posteriorem vocem ex uwiroque cod. restitui. Eam enim sensus omnino requirit.

(94) Βιέπηται. Mà Merum. pro. βλέπεται, quod

φησὶν 1| διδάσχαλος, τί cot μάλιστα λυπηρὸν αὐτὸ ἐφ᾽ ἑαυτοῦ, τὸ τοῦ θανάτου (26) δοχεῖ ; οὐ γάρ lxa- νὸν εἰς διαδολὴν 7| τῶν ἀλογωτέρων συνήθεια.- —T. Τί μὲν οὖν οὐχ ἔστι λύπης ἄξιον, πρὸς αὐτὴν εἶπον ἐγὼ, ὅταν βλέπωμεν (27) τὸν τέως ζῶντά τε xo φθεγγόμενον, ἄπνουν καὶ ἄναυδον (28) xo ἀχίνηϊον ἀθρόως γενόμενον, xoi πάντα αὐτῶν σδεσθέντα cà φυσιχὰ αἰσθητήρια, οὐχ ὄψεως, οὐχ ἀχοῆς ἐνεργού- σης, οὐχ ἄλλου τινὸς ὧν ἣ αἴσθησις τὴν ἀντίληψιν ἔχει; Ὧ (29) χἂν πῦρ προσενέγχῃς, χἂν σίδηρον, χὰν ἀνατέμῃς (50) διὰ ξίφους τὸ σῶμα͵, χἂν τοῖς σαρχοδόροις προθῇς (51), x&v ἐγχρύψῃης χώματι, πρὺς ἅπαντα (53) ὁμοίως ὁ χείμενος ἔχει (55). “Ὅταν οὖν ἐν τούτοις βλέπηται (54) ἡ μεταθολὴ, τὸ Oi ζωτικὸν ἐχεῖνο αἴτιον, ὅ τί ποτε ἦν, ἀφανές τε xaX ἄδολον ἀθρόως γένηται (95), χαθάπερ ἐπὶ λύχνου σθεσθέντος τῆς τέως ἑξαπτομένης ἐφ᾽ ἑαυτοῦ (50) φλογὸς οὔτε ἐπὶ τῆς θρυαλλίδος μενούσης, οὔτε ἑτέ- ρωθί που μεθισταμένης, ἀλλ᾽ εἰς ἀφανισμὸν παντελῇ μεταχωρούσης, πῶς ἂν γένοιτο τὴν τοσαύτην μετα- θολὴν ἐνεγχεῖν ἀλύπως μηδενὶ, προδήλως ἐπερειδό- μενον (57); "Εξοδον γὰρ ψυχῆς (58) ἀχούσαντες, τὸ μὲν ὑπολειφθὲν (39) ὁρῶμεν, τὸ OE χωρισθὲν ἀγνοοῦ- μεν, αὐτό τε ὅ τί (40) ποτε χατὰ τὴν φύσιν ἐστὶ, xaX εἰς ὅ vt μεταχεχώρηχεν, οὐ γῆς. οὐκ ἀέρος, οὐχ ὕδατος, οὐχ ἄλλου τινὸς τῶν στοιχείων ἐν ἑαυτῷ δειχνύντος ἐχείνην τὴν (41) δύναμιν τὴν τοῦ σώμα- τος ἐχχωρήσασαν " ἧς ὑπεξελθούσης νεχρόν ἐστι τὸ ὑπολειφθὲν (42) xai πρὸς διαφθορὰν (5) ἤδη ἐχχεί- μενον (^4).

atque redactum sit,

aqua, non alio quopiam elemento in sese ostendente illam

est in edito.

(55) Pórncai. Ms. B habet γεγένηται.

(56) Ἐφ᾽ ἑαυτοῦ. Sic lego pro edito αὐτοῦ cum co- dicibus A et B, quorum hic lectionem istam in ipso textu, hie vero. in. margine exhibet, cujus loco in contextu mendose legitur ἐπ᾿ αὐτῶν.

(91) Mn8evl προδήνως ἐπερειδόμενον. Hanc le- ctionem restituo ex ms. utroque, pro editis μὴ προδήλως ὑπερειδόμενον. in quibus sensum frustra quieras. Imo ipsa versio Latina eamdem expressit ita reddens : qui nulla re certa confirmetur. Loquitur enim. Gregorius de lugente. ejusmoli, qui nullum habet spei priesidium.

(98) Ψυχῆς. hestitui ex utroque cod., sicut et versio Latioa exprimit.

(59) "YzxoAetg0£r. Sic legendum pro ὑποληφθέν, quod estin edit. 4615, jubente ms. B et postulantibus grammatice: rationibus, imo emendante edit. anni 1618. Derivari enim debet ex ὑπολείπω, non ex ὑπο- λαμθάνω.

(40) Αὐτό τε ὅ τι. “Ὅτι non. agnoscit A, quo ta- men ad sensum perficiendum opus est.

(41) Tov. Interserui ex ms. utroque. à

(42) 'YzxoAergü£v. lta. scribo iterum pro ὑπολη- q0£v, quod estin edit. 1615.

(45) Διαφθοράν. Codex A habet. simplex φθοράν.

(44) "Euxelpgsrov. Ms. B habet ἐγχείμενον men- dose.

17 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 18

vin, que exeesserit e corpore : qua egressa atque subducta, quod relinquitur, mortuum est et cor-

ruptioni jam expositum.

T. Ταὐταδέμου διεξιόντος (49) μεταξὺ χατασεί- A δ. ΠΟ cum ego dixissem, manu interim silentio

: caca. (46) τῇ χειρὶἡ διδάσχαλος ---Δ. Mf, τίς σε τοιοῦ- ὑ χαὶ συνέχει (AT)

0$, φησὶ, φόδος ὑποταράσσει ἣν διάνοιαν, ὡς οὐ διαμενού της εἰς ἀεὶ (48) τῆς ψυ- χῆς, ἀλλὰ συγχαταληγούσης τῇ διαλύσει τοῦ σώμα- τος; —T. ᾿Ἐγὼ δὲ (xa γὰρ οὔπω τοῦ πάθους τὸν λογι- σμὸν ἀνεδεξάμην) (49) θρασύτερόν πως ἀπεχρινάμην, οὐ πάνυ περισχεψάμενος τὸ λεγόμενον. Εἶπον γὰρ ἐπιτάγμασιν ἐοικέναι τὰς θείας φωνὰς, δι᾽ ὧν τὸ μὲν

εἶν πε

e

τεῖσθαι τὴν Ψυχὴν εἰσαεὶ διαμένειν ἀναγχα- ζόμεθα, οὐ μὴν λόγῳ τινὶ τῷ τοιούτῳ προσήχθημεν δόγματι. ᾿Αλλ᾽ ἔοιχεν ἡμῖν (50) δουλικῶς ἔνδοθεν ὁ νοῦς φόθῳ τὸ χελευόμενον δέχεσθαι, οὐχ (Ὁ 1) ἑχουσίᾳ τινὶ ὁρμῇ τοῖς λεγομένοις συντίθεσθαι. “Ὅθεν xal βαρύτεραι ἡμῖν ἐπὶ τῶν χατοιχουμένων αἱ λύπαι γίνονται[οὐχ] ἀχριθῶς ἐπισταμένων (52) ἡμῶν, εἴτ᾽ ἔτι ἐστὶ (95) xa0' αὑτὸ τοῦτο τὸ ζωοποιὸν αἴτιον, xo , χαὶ ὅπως, εἴτε οὐχ ἔστιν οὐδαμῇ οὐδαμῶς. Ἴσας (D4) γὰρ ποιεῖ τοῦ ἀληθῶς ὄντος ἀδηλία (55) τὰς ἐφ᾽ ἑχάτερον ὑπολ . Καὶ πολλοῖς μὲν τοῦτο,

C ( οχεῖ. Καὶ εἰσί γέ τινες παρὰ τοῖς Ἕλλησιν οὐ μιχρὰν ἔχοντες ἐπὶ φιλοσο-

7) τὴν δόξαν, οἱ ταῦτα ᾧήθησάν τε xo ἀπ- εφήναντο. — M. "Ea, φησὶ, τοὺς ἔξωθεν λήρους, ἐν οἷς ὁ τοῦ ψεύδους εὑρέτης ἐπὶ βλάθῃ τῆς ἀληθείας € τὰς ἡπατημένας ὑπολήψεις συντίθησιν " σὺ ς τοῦτο βλέπε, ὅτι τὸ οὕτως περὶ Ψυχῆς ἔχειν, οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἣ ἀλλότριον (58) πρὸς τὴν ἀρετὴν ἔχειν, καὶ πρὸς τὸ παρὸν ἡδὺ μόνον βλέπειν " τὴν δὲ τοῖς αἰῶσιν (59) ἐνθεωρουμένην ζωὴν ἀπ᾽ ἐλπίδος τοιεῖσθαι., xa ἣν μόνη (60) ἡ ἀρετὴ τὸ πλεῖον ἔχει. —F. Καὶ πῶς, ἔφην, γένοιτ᾽ ἂν ἡμῖν παγία (01) τις χαὶ ἀμετάθετος ἣ περὶ τοῦ διαμένειν τὴν ψυχὴν δόξα;

(48) Διεξιόντος. Hoc malim cum ms. B pro ἐξ- tóyxoc, quod est in editis. Διεξιέναι enim de enarra- lione rerum copiosa et luculenta usurpari solet. Vide B. Godolr. Olearii notas ad Philostratum 1,20,

2 De Vitis sophistarum, et Ludov. Cresollium in Theatro rhetorum 1n, c. 17.

(46) Kacaceíicaca. Sic seribendum puto cum cod. Δ qui in textu hanc lectionem diserte, in margine vero xazactYácaca exhibet, quod posterius explicat alterum illud. Utrumque enim silentium infert, et nostra quidem lectio tale, quod quis, facto per ma- num indicio, vel suadet vel imperat. Vide Actor. xiu, 17; xin, 16, etc. et confer Lambert Dos, ad Nov. Testam. p. 79. Codex B in ipso textu legit χατασιγάσασα.

(1) Xvréyet. Codex À habet συγχεῖ, eodem fere sensu.

(48) Διαμενούσης εἰσαεί. Codex A legit μενούσης cicaci* B vero μενούσης ἀεί.

(49) Ἀγεδεξάμην. Codex. uterque legit ἄνελε-- ξάμην, quod malim. Videtur etiam interpres Latinus hoc verbum nte oculos habuisse. Vertit enim, collegeram.

(50) 'Hy deest in codice D.

(^1) Οὐχ. Malo hoc, quam οὐδέ, quod est in editis. Alterum illud tuetur ms. utrumque.

(52) ᾿Επ:σταμένων. Editio anni 1615, mendose ἐπισταμένως, quod in altera anni 1658 emendatum, probante ms, utroque.

imperato, magisira, — M. Nunquid ejusmodi, iu- quit, metus te perturbat, eL mentem tuam angit,

1951, anima non semper maneat, sed una cum dis-

solutione corporis ipsa quoque esse desinat? — G. Ego vero (etenim nondum ab wgritudine et pertur- batione rationem. collegeram) audacius protervius- que quodammodo, quid diceretur, non admodum considerans, respondi. Dixi enim, divinas voces proceptis et edictis esse similes, quibus credere quidem cogamur, animam oportere in perpetuum permanere , non autem aliqua ratione ad ejusmodi sententiam. adducamur. Sed videtur nobis mens intra nos servilem in medum metu probare quod jubetur, non voluntario quodam motu iis, qui di- cantur, assentiri. Unde etiam fit, ut gravius mor- tuorum nomine doleamus, cum plene et exacte non sciamus , sitne adhue per sese hiec vivifica causa , et ubi, et quomodo, an vero nusquam sit ullo mo- do. Nam incertitudo ejus, quod revera est, pares efficit in utramque partem opiniones. Ac multis qui- dem hoc, multis vero contrarium videtur: et sunt sane apud Grecos quidam non in parva propter philosophiam existimatione, qui hxc et opinati sunt eL pronuntiaverunt, —M. Mitte, inquit, exter- nas nugas, in quibus mendacii inventor in de- trimentum veritatis probabiliter falsas opiniones componit. Τὰ vero hue respice, quod ita de aninia sentire nihil est aliud, quam a virtute alienum esse, eL id quod in prisentia suave et jucundum est, solum spectare, eam autem vitam, qua in infinitis szeulis consideratur, per quam sola virtus eminet atque superior est, desperare.—G, Et

(53) Eic ἔτι. ἐστί. Hanc lectionem et ms. & sug- gerit, et sensus requirit pro εἴτε τί ἐστι quod est in editis. Huic enim opponitur in sequentibus εἴτε ovx ἔστιν. Varietas orta est ex duabus vocibus εἴτ᾽ ἔτι οἱ εἴτε «t facile inter legendum inter se permutan- dis. Versio Latina nostram lectionem sequitur.

(54) "Icac. Ma. scribere jubet et ms. utrumque. et sensus pro ἴσως, quod est in editis.

(55) 'AO0mJía. lloc reposui ex ms. utroque pro ἢ δειλία, quam vocem edita maleexhibent. Interpres Latinus per incertitudinem. vertens, vel eamdem vocein prie oeulis habuit, vel coniectura assecutus est.

(56) TO ἐναντίον. Ms. B legit τοὐναντίον.

(DX) ᾿Επὶ φιλοσοφίᾳ. Ma scripsi ex cod. B pro ἐπὶ φιλοσοφίαν quod estin edit. auni 1615. Nam ea qui estanni 1658, mendosam scriptionem emenu- davit,

(58) "AAAócpiov. Ms. A habet ἀλλοτρίως, idque melius.

(59) Τοῖς αἰῶσιν. Ms. ^in margine τοῖς ἄτελευ- τήτοις αἰῶσιν.

(60) Μόνη. ὅ16 Βουῖρβὶ pro μόνην. ex ms. A. Virtuti enim soli hzec prserogativa hocloco vindicatur.

(61) Haa. ta recie ms. utrumque, ul et editio anni 1658, pro πλαγία, quod estin edit. anni 1615. Derivatur enim a zfy[vout, et soliditatem infert.

19

S. GREGORII NYSSENI

90

quo pacto, inquam, firmam aliquam, stabilem , A Δἰσθάνομαι (02) γὰρ xa αὐτὸς, ὅτι τοῦ χαλλίστευ

fixam et immobilem habere possimus opinionem, qua animam credamus permanere? Nam et ipse sentio, quod re omnium pulcherrima in vita ( de virtute loquor ) vita hominum caritura fuerit, nisi 2liqua certa et. non ambigua de hae re fides in nobis firmata (uerit. Quomodo enim virtus habere locum possit in iis, qui id quod est, presenti vita circumscribi sibi persuasum habent, et post eam nihil ampliussperant? —M. Ergo quzrere, magi- stra inquit, oporteL, unde nobis conveniens et ido- neum de hae quistione prineipium oratio sumere possit. Ae, si placet , abs te contrariarum opinio- num atque sententiarum propugnatio atque defen- sio suscipiatur. (Nam video quod etiam animus tibi imoLus est , ae gestit eas tibi deferri partes.) Deinde lioc modc post oppositionem veritatis ratio requi- retur. — G, posteaquam autem ita facere jussit, de- precotusab ea, ne, qux a nobis contradicerentur, idcirco proferri, ut doctrina de anima firmiter intentionem solutis :

Nonne, inquam, hzc dixerint qui contra- riam opinionem defendunt, quod corpus, cum eompositum sit, prorsus, ex quibus constat, in ea dissolvatur ? Soluta autem ea qui est in cor- pore, elementorum coalitione atque concretione , unumquodque, ut par est, ad proprium fertur, vergit et inclinat, ipsa natura elementorum per attractionem quamdam necessariam ei, quod est ejusdem generis, suum reddente. Nam et cum ca- lido rursus unietur id quod in nobis est calidum, et cum solido ac duro terreum ; atque ex reliquis unumquodque ad cognatum redigitur οἱ recedit. Anima ergo postmodum ubi erit? Nam siquidem aliquis dicat cam in elementis esse, eamdem illam esse cum his necessario concedet, atque assen- tietur. Non enim aliqua eum alieno mistio fieri possit ejus, quod est diverse nature, et sj hzc ità sint, varia quzedam prorsus videbitur, ut que cum contrariis sit mista qualitatibus : quod autem

(62) ΑἸσθάνομαι. Sie vescripsi pro αἴσθομαι utrius- que editionis, vi lingue et auctoritate utrius- que ms.

(65) TOv xarà τὴν ζωήν. |ta scripsi τῶν pro τόν quod habet editio anni 1615.

(64) ᾿Αναμφίδοος. Hane vocem pro ἀμφίθο- λος, quod est'in utraque editione, requirit et sensus Οἱ ms. utrumque.

(05) Περιγράφειν' τὸ elvat. Wa editio Paris. 1658, melius quam altera ubi legis περιγραφεῖν, qua: tamen in eo rectius habet, quod pro. ζωήν ponit ζωή. In- terim aliam et ut puto, veriorem lectionem exhibet ms. utrumque, ubi ita babent verba : Ἢ παροῦσα ζωὴ cpi pat τοῦ εἶναι ὑπείληπται. Sensus utrin- que idem est, sed posterior phrasis Grecismo ac- commodatior.

(66) Λάδῃ. Ms. utrumque λάθοι,

(61) Πρὸς τοιαύτην. Mss. A D πρὸς τὴν τοιαύτην.

(08) Hag ἡμῶν. Hoc restitui pro παρ᾽ ἡμῖν vulgato. Consentit ms. utrumque, et rationes grammaticae requirunt.

(69) Τῶν ἀντιπιπτόντων.. Arüculum premisi au- coritate iss,

B

C

τῶν χατὰ τὴν ζωὴν (03) (τῆς ἀρετῆς λέγω) ὁ τῶν ἀνθρώπων χηρεύσει βίος, εἰ μή τις ἀναμφίθολος (04) ἡ περὶ τούτου πίστις ἐν ἡμῖν χρατυνθείη. Πῶς γὰρ ἔστι τὴν ἀρετὴν χώραν ἔχειν ἐφ᾽ ὧν fj παροῦσα ζωὴ περιγράφειν τὸ εἶναι (63) ὑπείληπται, καὶ πλέον ἐλπίζεται μετὰ ταύτην οὐδέν ; —M. Οὐχοῦν ζητῆσαι χρὴ, φησὶν ἡ διδάσχαλος, ὅθεν ἂν ἡμῖν τὴν δέουσαν περὶ τούτων ἀρχὴν ὁ λόγος λάδῃ (66). Καὶ εἰ δοχεῖ, παρὰ σοῦ γενέσθω τῶν ἐναντίων δογμάτων fj συμ- payta* ὁρῶ γὰρ ὅτι σο! χαὶ ὑποχεχίνηται πρὸς τοιαύ- τὴν (07) χαταφορὰν ἡ διάνοια. E10' οὕτως ὁ τῆς ἀλη- θείας μετὰ τὴν ἀντίθεσιν ἀναζητηθήσεται λόγος.--Τ. Ἐπειδὴ τοῦτο ἐχέλευσε, παραιτησάμενος αὐτὴν μὴ χατὰ ἀλήθειαν οἰηθῆναι τὰ παρ᾽ ἡμῶν (08) ἀντιλέ- γεσθαι, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τοῦ βεθαίως χατασχευασθῆναι τὸ περὶ ψυχῆς δόγμα, τῶν ἀντιπιπτόντων (09) πρὸς τὸν σχοπὸν τοῦτον ὑπεχλυθέντων (70)-

pro seria ae vera contradictione acciperet, sed constitueretur, ac probaretur, oppositis ad hane

"H mou (71), ἔφην, ταῦτα ἂν εἴποιεν ol τῷ

ἐναντίῳ παριστάμενο" λόγῳ, ὅτι τὸ σῶμα σύνθετον ὃν,

πάντως εἰς τὰ, ἐξ ὧν συνέστηχε, διαλύεται; Λυθείσης

τὸ οἰχεῖον ἐν (75) ἑκάστῳ γίνεται χατὰ τὸ εἰχὸς ἣ ῥοπὴ αὐτῆς φύσεως τῶν στοιχείων, δι᾽ ὁλχῆς (74) τινος ἀναγχαίας τῇ ὁμογενεῖ τὸ οἰχεῖον ἀποδιδούσης. Τῷ τε γὰρ θερμῷ πάλιν τὸ ἐν ἡμῖν (75) ἐνωθήσεται, xa τῷ στεῤῥῷ τὸ γεῶδες, χαὶ τῶν λοιπῶν ἑχάστῳ (70)

πρὸς τὸ συγγενὲς ἡ μεταχώρησις γίνεται. Ἡ οὖν Ψυχὴ μετὰ τοῦτο ποῦ ἔσται ; Εἰ μὲν γὰρ (17) ἐν τοῖς στοιχείοις εἶναί τις λέγοι, τὴν αὐτὴν εἶναι τούτοις xaz' ἀνάγχην συνθήσεται. Οὐ γὰρ ἂν γένοιτό τις τοῦ ἐροφυοῦς πρὸς τὸ ἀλλότριον μίξις, χαὶ, εἰ ταῦτα τεροφύοῦς πρὸς ? 4 - ».- εἴη, ποιχίλη ste πάντως ἀναφανήσεται ἡ πρὸς τὰς οὐχ ἔστιν, ἀλλ᾽ ἐν συνθέσει θεωρεῖται πάντως. Πᾶν δὲ τὸ σύνθετον χαὶ διαλυτὸν ἐξ ἀνάγχης " dj δὲ διάλυ-

σις φθορὰ τοῦ συνεστῶτός ἐστι. Τὸ ὃὲ φθειρόμενον

(10) '"YzexAv6O£vzov. Sic legendum omnino est pro edito ὑποχληθέντων jubente ms. utroque. Idem expressit interpres Latinus, et possim observes, genuinam lectionem in versione exstare, non autem in textu. νὴ

(71) Ἦ που. Ad hic verba in margine codicis A hiec leguntur : "Ev0a ἄρχεται ὡς ἀπὸ τῶν ἐναντίων ὁ ἐπίσχοπος, πρὸς τὴν οἰχείαν ἀδελφὴν διαλέγεσθ. i. e. Hic incipit episcopus tanquam. in contrariam sententiam contra sororem suam disputare.

(72) Evugvtac. Codex A in textu habet. συμφο- pic, mendose : at in margine restituitur lectio ge- nuina.

(75) Ἐν delet ms. utrumque : est. ᾿

(ΤῊ) Av. ὁλκῆς. Sie scribere sensus jubet, et La- lina quoque versio expressit. Habet vero etiam ms. uirumque. Aged :

(15) Ἐν ἡμῖν. Wa recte ed. anni 1658, pro men- doso alterius ἐν ὑμῖν.

(16) 'Exdcro. Pro ἑχάστου edito, probante no- strum ms. utroque.

(17) Γάρ. Addidi ex ms, A.

neque eo opus

21 DE ANIMA ET RESURHECTIONE. 22

οὐκ ἀθάνατον" 3| οὕτως γε ἂν (78) xaX ἡ σὰρξ ἀθά- A varium est, simplex non est, sed in compositione

νᾶτος λέγοιτο, εἰς τὰ, ἐξ ὧν συνέστηχε, λυομένη. El ὃὲ ἄλλο τί που παρὰ ταῦτά ἔστι, ποῦ λόγος αὐτὴν εἶναι ὑποτίθεται, ἐν μὲν τοῖς στοιχείοις διὰ τοῦ ἕτε- ροφνῶς αὐτὴν (79) ἔχειν οὐχ εὑρισχομένην, ἄλλου δὲ οὐδενὸς ἐν τῷ χόσμῳ ὄντος (80), ἐν ᾧ γένοιτ᾽ ἂν ἡ Ψυχὴ καταλλήλως (81) τῇ ἰδίᾳ φύσει ἐμθιοτεύουσα ; Ὃ δὲ μηδαμῇ (82) ἐστιν, οὐδέ (83) ἐστι πάντως.

prorsus consideratur. Quidquid autem compositum est, necessario quoque dissolubile est. At disso- lutio corruptio est ejus, quod compositum est ; quod autem corrumpitur, non est immortale ; nam alioquin caro quoque immortalis diceretur, ut qua solvatur in ea ex quibus constat. Sin autem ali- quid diversum est ab elementis, ubinam ratio eam

esse ponit, quie in elementis quidem propterea, quod diverse atque alterius naturze sit, non invenia- Qr, aliud autem. nihil sit in mundo, in quo esse auima possit, convenienter et ad suam naturam aecommodate vivens ? Quod autem. nusquam est, ne prorsus quidem est.

Μ. Καὶ ἡδιδάσχαλος ρέμα τοῖς ῥηθεῖσιν ἐπιστε- νάξασα, Τάχα που ταῦτα xol τὰ τοιαῦτα, φησὶ, πρὸς τὸν ᾿Απόστολον ἐν ᾿Αθήναις ποτὲ προέφερον (84) Στωϊκχοί τε χαὶ Ἐπιχούρειοι. Καὶ γὰρ ἀχούω πρὸς ταῦτα μάλιστα τὸν Ἑπίχουρον ταῖς ὑπολήψεσι φέρεσθαι, ὡς (85) τυχαία (80) τις xol αὐτόματος ἡ τῶν ὄντων ὑπενοήθη (87) φύσις, ὡς οὐ- δεμιᾶς προνοίας (88) διὰ τῶν πραγμάτων διηχού- σης (89). Καὶ διὰ τοῦτο χατὰ τὸ ἀχόλουθον xa τὴν ἀνθρωπίνην ζωὴν πομφόλυγος (90) δίκην ᾧξτο πνεύ - uat τινι (91) τοῦ σώματος ἡμῶν περιταθέντος (92), ἕως ἂν περιχρατῆται τὸ πνεῦμα τῷ περιέχοντι, τῇ δὲ διαπτώσει τοῦ Üxou χαὶ τὸ ἐναπειλημιμένον (95) συγχατασθέννυσθαι. Ὅρος γὰρ τούτῳ (94) τῆς τῶν ὄντων φύσεως (95) τὸ φαινόμενον (96) 1», καὶ μέτρον τῆς τοῦ παντὸς χαταλήψεως ἐποιεῖτο τὴν αἴσθησιν (97),

^

μεμυχὼς παντάπασ: và τὴς ψυχῆς αἰσθητήρια, xat

πρὸς οὐδὲν τῶν νοητῶν τε χαὶ ἀσωμάτων βλέπειν οἷός C

) τε ὧν (98), ὥσπερ ὁ (99) οἰχίσχῳ τινὶ καθειργμένος τῶν οὐρανίων θαυμάτων ἀἁθέατος μένει, τοῖς τοίχοις xai τῷ ὀρόφῳ πρὸς τὴν τῶν ἔξω θέαν (1) ἐμποδιζό- μενος. ᾿Ατεχνῶς γὰρ γήϊνοί τινές εἰσι τοῖχοι τὰ αἷ- σθητὰ πάντα, ὅσα ἐν τῷ

τῶν νοητῶν θεωρίαν ὃ:

παντὶ χαθορᾶται, πρὸς τὴν ,

ἑαυτῶν τοὺς μιχροψυχοτέ-

(18) Οὕτως ye ἄν. Ms. Ain margine exhibet οὕτω γὰρ ἅν.

(19) Αὐτὴν delet ms. utrumque.

. (80) "ΑΜου δὲ obOgvÓc ἐν τῷ χόσμῳ ὄντος. Elit. anni 1615 habet ὄντως, male. Ms. B legit : ἀλλ᾽ οὐδὲ οὐδενὸς ὄντος tv τῷ χόσμῳ.

(81) Kaca.L.ti].Aoc. Ms. B legit χατάλληλος. Utrum- que recte.

(82) Μηδαμῆ. Ms. A μηδαμοῦ, B οὐδαμοῦ.

(85) Οὐδέ. Ms. B legit οὐδέν eodem sensu.

I Δ :

(84) Προέφερον. Ms. A προσέφερον, sensu non dissimili.

(85) “ὥς, Sie rescripsi pro ᾧ, jubente ms. ulro- Que.

(86) Τυχαία. Ita recte edit. anni 1658, male al- lera ταχαία.

(87) “Ὑπεγοήθη. Ms. À ἐπενοήθη.

(88) Προνοίας. Ms. A mendose παρανοίας in textu : δ΄ recte in margine προνοίας.

(89) Aumxobvcnc.Ma scribendum est cum edit. 1658 et mss. pro διοιχούσῃς prioris illius. Sermo enim hie est de providentia divina, oinnia per- meante.

(90) Πομφόλυγος. In calce cod. ms. ἃ παραση- μειώσεις τινές seu ποία leguntur, inter quas ad hane vocem ista occurrunt : Ἡ πομφόλυξ οὕτω γίνε - ται. Πνεύματι τὸ ὕδωρ περιτείνεται, οὗ περιῤῥηγνυμέ- vao διαφορεῖται τὸ πνεῦμα, xol ἣ πομφόλυξ ἀφανί- ζεται, τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ Ψυχή. Video idem hoc scholion

M. Et magistra, ubi paululum dictis ingemuis- set : lhec talia fortassis adversus Apostolum,

συστάντες p inquit, olim Athenis coeuntes Stoici et Epicurei

proferebant. Etenim audio in hane sententiam Epi- curum maxime in opinionibus ferri et inclinari, quod casu ac fortuito concursu quodam per se ex- stiterit atque effecta sit. rerum natura, quasi nuila providentia per res pertranseat ct permect ; et id- circo per consequens humanam quoque vitam in modum bulle putabat spiritu quodam corpore no- stro inflato, esse tandiu, quandiu cohiberetur et coerceretur spiritus ab aere, quo continetur : si- mul autem atque tumor ille collapsus et dissolutus esset , id quod intus cohibitum et interceptum fuis- set, exstingui. Terminus enim ci ac finis rerum naturze id , quod appareret, erat, οἱ modum com- prehensionis rerum universitatis sensum esse pu- tabat, et cum clausa penitus et obtusa hapeat anima sensuum vasa atque instrumenta , et nihil eorum , quie incorporea sunt, et mente percipiun- tur, intueri possit, domunceula quadam coercitus et abstrusus , expers spectaculi coelestium miraeu- lorum manet, parietibus el tecto contemplari ex- terna peoliibitus. Nam terrei quidam plane parie-

ad marginem editionis anni 1638 ita Latine exhi- beri : Bulla ita exsistit : [[atuaqua undique intendi- tur, qua rumpente flatus. dissipatur, et bulla. eva- nescit. Ma. alie quoque annotatiunculie in sequenti- bus ex cod. A afferentur, quarum plerzeque ad oram editionis Latin: exstant.

91) Turri addidi ex ms. B.

92) Περιταθέντος. Sie scribendum putavi pro zz- ριτεθέντος. Sermo enim est de eorpore spiritu. quo- dam inflato, et sic extenso ac dilatato. Vocem ipsam ex περιταννύω vel περιτάννυμι. derivatam constat. Edita habent περιτεθέντος. Ms. B παρατεθέντος. Utrinque mendose.

(95) ᾿Εγαπειλημμένον. Va. recte ed. 1658, pro ἐναπειλημμένην in priore.

(04) Τούτῳ. Sic scripsi ex ms. B pro edito τοῦτο.

(95) Τῶν: ὄντων φύσεως. Sie scripsi ex ms. B pro τῆς ὄντως φύσεως quod est in editione anni 1615. Posterior legit ὄντων, sed sinearticulo.

(96) Τὸ φαινόμενον. Ms. A in textu habet γινό- μενον, in margine vero genuinam illam lectionem.

(97) Τὴν αἴσθησιν. |n margine cod. A scholii loco legitur : τουτέστιν 7j Ψυχή.

(98) Oléc τε ὄν. Sicscribere jubet ms. utrumque.

(99) 'O inserui ex mss.

(D Πρὸς τὴν τῶν ἕξω θέαν. Ms. ἃ πρὸς τὴν ἔξωθεν, mendose,

25 S. GREGORII. NYSSENI 94

4

tes sunt omnia, qui in universitate rerum sub A ρους (2) διατειχίζοντες. Γῆν ὁ τοιοῦτος βλέπει μό-

sensum eadentia conspiciuntur, minus alto animo praeditis quasi pariete per sese objecto earum re- rum, qui mente atque intelligentia cernuntur, causa contemplationi ollicientia et obstantia. Ter- ram, qui Lalis est, aquam , aerem, ignem duntaxat intuetur; unde autem horum unumquodque sit , aut per quod , aut a quo coerceatur, comprehen- datur et contineatur, perspicere pr» animi exi- guitate non potest. Ae vestem quidem aliquis con- spicatus, rationibus eo adducitur, ut textorem agnoscat ; per navem fabricatorem ejus intelligit , itemque simul atque zedificium conspectum fuerit , manus opifieis spectantium menti obversatur : isti vero dum mundum intuentur, ad eum, qui per il- lum Jeclaratur, czeeutiunt. et. hallueinantur. Unde fit, ut scita ista acuta ab iis, qui interitum et abo- lionem anim:e suis decretis tradunt, proferantur, corpus nimirum ex elementis, et elementa esse €x corpore, item animam per sese esse non posse, nisi vel horum aliquid , vel in his sit, Nam si pro- pterea nusquam eam esse adversarii opinantur, quod anima non sit ejusdem generis et naturz cum elementis : hi primum quidem etiam , que in carne degitur, vitam inanimam esse tradant (non enim aliud quidquam corpus est, atque concursus elementorum ), ergo nec in his quidem animam esse dicant, quie per sese vivificet eam concretionem atque commistionem : siquidem fieri posthae non potest, quemadmodum opinantur, ut manentibus elementis etiam anima sit, quo efliciatur, ut nihil aliud, quam mortuam esse vitam nostram demon- sirent. Sin autem nunc in corpore animam esse non dubitant, quo pacto corpore dissoluto in ele- menta animam aboleri atque interire censent ac wradunt? Deinde vero adversus divinam quoque naturam paria audeant obloqui et oblatrare. Quo- modo enim dicent invisibilem , incorpoream, ma- lerie expertem, et eam qui mente sola percipi- tur, naturam in humida molliaque et calida atque

νὴν (3) , καὶ ὕδωρ, καὶ ἀέρα, καὶ πῦρ" ὅθεν δὲ τού- των ἕχαστον, ἣ ἐν τίνι ἐστὶν, ἢ ὑπὸ τίνος (4) περι- χρατεῖται, διιδεῖν ὑπὸ μιχροψυχίας οὐ δύναται. Καὶ ἱμάτιον μέν (5) τις ἰδὼν τὸν ὑφάντην ἀνελογίσατο, xai διὰ τῆς νηὸς (0) τὸν ναυπηγὸν ἐνενόησεν, ἥ τε αὐτοῦ οἰχοδόμου χεὶρ ὁμοῦ τῇ τοῦ οἰχοδομήματος (7) ὄψει τῇ διανοίᾳ τῶν θεωμένων ἐγγίνεται. Οἱ δὲ πρὸς τὸν χόσμον ὁρῶντες πρὸς τὸν διὰ τούτων (8) δηλού- μενον ἀμθλυωποῦσιν (9), ὅθεν τὰ σοφὰ (10) ταῦτα καὶ δριμέα παρὰ τῶν τὸν ἀφανισμὸν Ψυχῆς δογματι- ζόντων προφέρεται" σῶμα Ex στοιχείων, καὶ στοιχεῖα ἐχ σώματος, «χαὶ τὸ μὴ δύνασθαι τὴν ψυχὴν xa? ἑαυτὴν εἶναι, εἰ μήτε τούτων τι εἴη, μήτε ἐν τού- τοις. Εἰ γὰρ ὅτι μὴ ὁμοφυὴς τοῖς στοιχείοις ἐστὶν ἣ Ψυχὴ, διὰ τοῦτο (11) οὐδαμοῦ εἶνα: αὐτὴν οἱ ἀντιλέ- γοντες οἴονται" οὗτοι πρῶτον μὲν xai τὴν ἐν σαρχὶ ζωὴν ἄψυχον εἶναι δογματιζέτωσαν. Οὐ γὰρ ἄλλο c: τὸ σῶμά ἔστιν, εἰ μὴ συνδρομὴ τῶν στοιχείων * μὴ τοίνυν μηδ᾽ ἐν τούτοις τὴν ψυχὴν εἶναι λεγέτωσαν δι᾽ ἑαυτῆς ζωοποιοῦσαν (19) τὸ σύγχριμα" εἴπερ οὐχ ἔστι μετὰ ταῦτα δυνατὸν, χαθὼς οἴονται, τῶν στοι-

χείων ὄντων χαὶ τὴν Ψυχὴν εἶναι, ὡς μηδὲν ἄλλο 3 νεχρὰν τὴν ζωὴν ἡμῶν παρ᾽ αὐτῶν ἁποδείχνυσθαι. Ei ὃΣ νῦν ἐν τῷ σώματι τὴν ψυχὴν εἶναι (15) οὐκ ἀμφιθάλλουσι, πῶς τοῦ σώματος (14) εἷς τὰ στοι- χεῖα τὸν ἀφανισμὸν αὐτῆς δογματίζουσι,, ἔπειτα δὲ xa χατὰ ταύτης (19) τῆς θείας φύσεως τὰ ἴσα τολ- μάτωσαν. Πῶς γὰρ ἐροῦσι τὴν νοεράν τε (10) xol &üXov χαὶ ἀειδὴ φύσιν εἰς τὰ ὑγρά τε xoi μαλαχὰ xa στερέμνια διαδυομένην (17) ἐν τῷ εἶναι: συνέχειν τὰ ὄντα, οὔτε συγγενῶς ἔχουσαν πρὸς τὰ ἐν οἷς γίνε- ται, οὔτε διὰ τὸ ἑτερογενὲς ἐν αὐτοῖς εἶναι ἀδυνατοῦ- σαν ; Οὐχοῦν ἐξηῃρήσθω (18) χαθόλου τοῦ δόγματος αὖ- τῶν xa αὐτὸ τὸ Θεῖον, ᾧ διαχρατεῖτα!: τὰ ὄντα. ---Τ'. Αὐτὸ 6E (19) τοῦτο, εἶπον (20) ἐγὼ, πῶς ἂν τοῖς ἀντι- λέγουσιν ἀναμιφίόδολον γένο!το, τὸ ἐχ Θεοῦ elvat τὰ σθαι τὰ ὄντα,, T] xa

πάντα, χαὶ ἐν αὐτῷ περιχρα

ὅλως τὸ εἶναί τι Θεῖον τῆς τῶν ὄντων ὑπερχείμενον

φύσεως;

dura penetrantem in essentia conlinere res universas, qu: sunt: cum neque cognita ejusdemve ge- neris cum iis sit, in quibus versatur, neque propterea quod alterius ac diversi generis sit, in eis esse non possit? Ergo penitus ex eorum doctrina eximatur etiam ipsum divinum Numen, quo res

(2) Μικροψιυχοτέρους. Ms. B legit. μικροψύχους.

(5) μόνην. Ms. utrumque μόνον, eodem sensu.

(ἢ) Er τίνι ἐστὶν, ἢ ὑπὸ τίνος. lta ms. utrunque ditio anni 1658 pro mendosa lectione ἐν τινί

πό τινος editionis prioris.

5) Mév deest ms. A.

(6) INqcc. Ms. B legit νεώς. ,

(1) Οἱκοδομήματος. Sic utrumque legit ms. pro oixoünu.fisausos,quod edita habent. Latinus interpres genuinam hanc lectionem expressit. l

(8). Τούτων". Sic et utrumque ms.; at codex À. in margine legit τούτου, quod przestat, quia sermo est je mundo, per quem creator ejus demonstratur.

(9) 'Au£Avwzovcw. Ms. utrunque ἀμολυώττου - 5ty Sensu eodem.

(10) Σορά. Sic utrumque ms. pro σαφά in editis; pavlo post δριμέα recte edit. 1658, pro δριμαῖα, quod est in prio:e. 1 Ns . (M) Διὰ τοῦτο. Hoo rescripsi ex mss. pro διὰ

τούτων quod est in editis.

(12) Ζωοποιοῦσων. la recte editio an. 1658, pro ζωοποιοῦσα, prioris, consentientibus mss. -

(15) Elrat inserui ex mss. Peest enim in. editis male.

(14) Τοῦ σώματος deest in ms. utroque, quis scilicet ex antecedentibus facile intelligi poterat.

(15) Κατὰ ταύτης. Ms. utrumque xav' αὐτῆς, rectius, uL puto. à

(16) Νοεράν τε. Ms. B addit hie vocem φύσιν, quam in editis post àztóy, invenis. ^

(17) Διαδυομένην. Sic lego ex mss. pro διαλυο- μένην quod est in editis. De penetratione enim, non autem solutione, sermo est.

(18) ᾿Εξῃρήσθω. Hoc malim ex mss. pro &&at- ρέσθω quod editum est.

(19) A£. Ms. B legit in textu δῆ, ^ vero in mar- gine idem habet.

(20) Eixor. Ms. B εἰπών,

155

DE ANIMA ET RESURRECTIONE,

"niverse continentur, atque conservantur. —G.Dehocipsonimirum, inquam ego, quomodo

96

ad-

versari non ambigere, nec dubitare possint, quod ex Deo omnia sint, et per eum contineantur et conserventur res universe ; aul sitne aliquod omnino Numen, quod in superis priesit. rerum

nature ?

M. Ἡ δὲ σιωπᾷν μὲν (21) v, φησὶν, ἐπ τοιούτοις ἁρμοδιώτερον, μηδὲ ἀξιοῦν ἀποχρίσεως τὰς μωράς «s χαὶ &csÓsig τῶν προτάσεων (22), ἐπεὶ χαί ίνεσθαι ἄφρονι ἐν τῇ ἀφροσύνῃ (25) αὐτοῦ" ἄφρων δὲ πάντως ἐστὶ, χατὰ τὸν Προφήτην, ὁ μὴ εἶναι λέγων Θεόν. Ἔπε δὲ χρὴ ἐμὸν (24) οὐχὶ,

τις τῶν θείων ἀπαγορεύει λόγος μὴ ἀποχρ

χαὶ τοῦτο εἰπεῖν, ἐρῶ σοι, φησὶ, λόγον, ἀλλ᾽ (25) οὐδὲ ἄλλου τινὸς ἀνθρώπου * μιχρὸς γὰρ οὗτος, ὅστις (26) δ᾽ ἂν ἢ (271): ἀλλ᾽ αὐτὸν (28) ὃν ἡ χτίσις τῶν ὄντων διὰ τῶν ἐν αὐτῇ θαυμάτων διέξεισιν, ἀχροατὴς ὀφθαλμὸς γίνεται, διὰ τῶν φα!- νομένων, ἐνηχοῦντος τῇ χαρδίᾳ τοῦ σοφοῦ τε χαὶ χνιχοῦ λόγου. Βοᾷ γὰρ &wwxpu (29) τὸν ποιητὴν ἣ χτίσις, αὐτῶν τῶν οὐρανῶν, χαθώς φησιν ὁ Προφή- τῆς (50), ταῖς ἀλαλήτοις (51) φωναῖς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ διηγουμένων (53). Τίς γὰρ βλέπων τὴν τοῦ παντὸς ἁρμονίαν, τῶν τε οὐρανίων χαὶ τῶν χατὰ γῆν θαυμάτων, χαὶ (53) ὡς “ἐναντίως ἔχοντα πρὸς ἄλληλα τὰ στοιχεῖα χατὰ τὴν φύσιν, πρὸς τὸν αὐτὸν τὰ πάντα σχοπὸν διά τινος ἀῤῥήτου χοινωνίας συμ- πλέχεται, τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ δύναμιν ἕχαστον πρὸς τὴν

τε-

ποῦ παντὸς διαμονὴν συνεισφέροντα, xal οὔτε τὰ ἄμικτά τε xai ἀχοινώνητα χατὰ τὴν ἰδιότητα τῶν ποιοτήτων (54) διαχωρεῖ ἀπ᾽ ἀλλήλων, οὔτε ἐν ἀλλή- λοις φθείρεται χαταχιρνάμενα πρὸς ἄλληλα ταῖς ἐναν- τίαις ποιότησιν, ἀλλὰ χαὶ οἷς ἀνωφερής ἐστιν ἡ φύ- σις, ἐπὶ τὰ χάτω φέρετα!, τῆς ἡλιαχῆς θερμότητος διὰ τῶν ἀχτίνων χαταῤῥεούσης " τά τε ἐμθριθῇ τῶν σωμάτων ἀναχουφίζεται διὰ τῶν ἀτμῶν λεπτυνόμενα, ὡς χαὶ τὸ ὕδωρ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀνωφερὲς γίνεσθαι, δι᾽ ἀέρος ἐπὶ πνευμάτων ὀχούμενον (53) , xaX τὸ αἰθέριον πῦρ πρόσγειον γίνεσθαι, ὡς xoi τὸ βάθος μὴ &potpziv (56) τῆς θερμότητος, ἐπιχεομένην τῇ γῇ τὴν ἐκ (97) τῶν ὄμόρων ἰκμάδα μίαν οὖσαν πῇ φύσει, μυρίας γεννᾷν βλαστημάτων διαφορὰς t

χατάλληλον (38) τοῖς ὑποχειμένοις ἐμφυομένην * τὴν τε ὀξυτάτην τοῦ πόλου περιφορὰν (59) χαὶ τῶν

(21) M£v deest in ms. B.

(22) Προτάσεων". Wecteita editio anni 1658, pro προτέσεων in priore.

. Q3) "Er τῇ ἀφροσύνῃ. Ms. utrumque χατὰ τὴν ἀφροσύνην.

(9) μόν. Ms. utrumque addit. μέν.

(25) "AAA" omittit uterque codex.

(26) “Ὅστις. "Ocoz habet A et B non paulo melius altero illo. Agitur enim hic de rationis pondere qualicunque.

(21) *H. Codex B habet εἴη.

(28) Αὐτόν", Mta seripsi ex mss. pro οὐ τόν, quod est in editis pessime.

(29) "Avzixpv. "Avexpuc ἃ et D.

(90! Αὐτῶν» c. οὐ. z. 9. ὁ προφήτης desunlL in ins. B mendose.

(51) "A4acorc. Ms. B mendose ἀλάλοις.

(32) Δωηγουμένων, Ms. B. mendose διηγουμένη, ex ingenio forte librarii, qui cum τῶν οὐρανῶν omi- sissel, nec videret, quo illud διηγουμένων referen- dum esset, ad vocem φύσις lioc verbum accommo- dandum putavit.

τοῖς A

C

—M. Atillo,Commodiusetconvenientius, inquit» esset super lalibus silere, ac non dignari re- sponso stullas pariler et impias propositiones : quippe divinum etiam quoddam dictum vetat re- spondere dementi juxta dementiam suam. Stultus auiem et insipiens, ul ait Propheta, prorsus est is, qui Deum esse negat. Sed quoniam oportet etiam de his dicere, dicam tibi rationem, in- quit, non meam nec alterius hominum eujusquam (quippe exigua hie quicunque tandem fuerit), sed eam quam creatura rerum per ea, quie in ea sunt miracula, explicat eL enarrat, eujus crea- Quri auditor est oculus, per ea, quie apparent, resonante , in corde solerte pariter et artifice ser- mone. Clamore enim palam ereatra indicat faete- rem, ipsis eclis, ut inquit Propheta, ineffabili- bus vocibus gloriam Dei enarrantibus. Quis enim intuens et animadvertens harmoniam (id est. con- spirantem , consentienlem et quasi concinentem copulationem atque coagmentalionem) rerum uni- versitalis ccelestiumque ac terrestrium. miraculo- rum, et quemadmodum elementa natura inter sese contraria ineffabili et occulta quadam societate at- que communione ad eumdem omnia scopum atque intentionem. unumquodque suam vim ad rerum universitatis permansionem , durationem et inco- lumitatem simul conferentia atque. contribuentia conferuntur, implicantur et connectuntur ; eunique juxta qualitatum proprietatem. neque commisceri neque consociari possint, non tamen secedunt ab invicem , neque. contrariis qualitatibus inter sese comniista atque contemperata aliud per aliud. cor- rumpuntur, sed et illa, quibus ea natura est, ut in sublime ferantur, deorsum vergunt atque feruntur, calore solis per radios deorsum fluente ; corporaque gravia ac ponderosa sublevantur et attolluntur per vapores extenuata, ut et aqua preter sui naturam

(53) Kat. Addidi ex ms. utroque partieulam hanc, ab interprete Latino recte ex pressam. Codex A post- ponit eam τῷ ὡς minus recte, at τό B proemittit.

(54) Ποιοτήτων. Ms. B legit ἰδιοτήτων., male. Librarii memoria adhuc in pracedente voce :0:5- τῆς occupata erat. A.

(85) ᾿Επὶ πνευμάτων ὀχούμενον. Ita scripsi ex utroque codice pro editis ἐπουρανίων ὀχουμένων. Scilicet τὸ ἐπουρανίων ex compendio scriptionis ἐπι πνὼν natum videtur. Latina versio lectionem nostram etiam hic repreesentat.

(56) ᾿Αμοιρεῖν. Ma recte editio anni 1658, pro ἀπομοιρεῖν, quod est in edito.

(57) "Ex omittit ms. B mendose. .

(58) Κατά.1.1η.1ον». Uterque codex habet χαταλ- λήλως, idque rectius.

(59) Too πόλου περιφοράν". Wn calce ms. À ad has voces hoc legitur scholion : Πόλος καλεῖται τὸ ob pá- νιον σῶμα, παρὰ τὸ πολεῖσθαι, τουτέστι στρέφεσθαι. Τοῦτό φησιν ἐχ πλειόνων συγχεῖσθαι σφαιρῶν, ὧν z*y μὲν ἐξωτέραν xaX τὰς λοιπὰς περιέχουσαν τὴν àz ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμὰς χινεῖσθαι κίνησιν, τὰς ὅς

21 S, GREGOIUI NYSSENI eg

ad supera feratur, per aerem flatibus vecta, et zethe- reus ignis ad terram deferatur, adeo ut et. infimo partes caloris expertes non sint, et terrze superfusus imbrium humor, cum unus natura sit, innumeras germinum producat dilferentias omnibus subjectis apte atque accommodate inhzrens, atque insidens ; celerrimam item axis in orbem circumque rotundum conversionem atque revolutionem , interiorumque circulorum in contrarium motionem , subjectiones- que et congressus coitusve atque concinnas, aptas, ratas, constantes , convenientes et :equales digres- siones distantiasque siderum : hiec. si quis oculis intelligenti:: atque aeie mentis intuetur, annon aperte per ea qux? apparent , docetur quod divina vis artificiosa solersque im rebus universis appa-

ἐντὺς κύκλων τὴν ἐπὶ τὸ ἔμπαλιν. χίνησιν, τάς τε ὑποδρομὰς χαὶ τὰς συνόδους, xal τὰς ἐναρμονίους ἀποστάσεις τῶν ἄστρων" ὁ ταῦτα βλέπων τῷ δια- νοητιχῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, ἄρα οὐχὺ φανερῶς £x τῶν φαινομένων διδάσχεται, ὅτι θεία δύναμις ἔντεχνός τε χαὶ σοφὴ τοῖς οὖσιν ἐμφαινομένη, xa διὰ πάντων ἥχουσα τὰ μέρη (40) συναρμόζει τῷ ὅλῳ, καὶ τὸ ὅλον συμπληροῖ ἐν τοῖς μέρεσι, χαὶ μιᾷ τινι περιχρατεῖ- ται δυνάμει τὸ πᾶν (41), αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ μένον [χαὶ περὶ ἑαυτὸ χινούμενον] (42), χαὶ οὔτε λῆγόν ποτε τῆς κινήσεως, οὔτε εἰς ἄλλον τινὰ τόπον παρὰ τὸν, ἐν ᾧ ἔστι, μεθιστάμενον:---Γ. Καὶ πῶς, εἶπον, ἣ περὶ τὸ εἶναι τὸν Θεὸν πίστις, χαὶ τὴν ψυχὴν εἶναι τὴν ἀνθρωπίνην συναποδείχνυσιν ; Οὐ γὰρ δὴ ταὐτόν ἐστι τῷ Θεῷ 1j Ψυχὴ, ὥστε εἰ τὸ ἕν ὁμολογοῖτο (40) εἶναι συνομολο-

rens, alque per omnia pertinens ac fusa cum D γεῖσθαι πάντως χαὶ τὸ λειπόμενον.

partes accommodat et adaptat toti, tum totum partibus explet, atque una quadam vi rerum univer- sitas coercetur et continetur, dum ipsa in se ipsa manet, et circum se ipsa movetur, ac moveri nun- quam desinit, neque in alium quemdam locum, jweler cum, in quo est, transmigrat?—6G. Et quo pacto, inquam , argumentum , quo Deum esse fides fit , simul etiam animam humanam esse demonstrat ?

Non enim utique eadem cum Deo res anima est, ut si unum esse concedatur, prorsus etiam de altero

non dubitetur.

M. Atilla :Dieitur, inquit, a sapientibus homo parvus quidam esse mundus, qui in sese hzc elementa contineat, ex quibus rerum universitas constat atque completa est. Quod si h:ee opinio vera est, ul esse videtur, forsitan non opus ha- buerimus alio auxilio ad confirmandam eam quam de anima concepimus opinionem : censemus au- len eam per sese proditam esse natura propria, peculiari, eximia, diversa atque alia quam corpus quod ex crassis partibus constat. Ut enim univer- sum mundum auxilio sensuum cognoscentes, per ipsam nos'rorum sensuum actionem atque elficien- Liam deducinur ad considerationem notionemque rei, opinionis et intellectus sensum superantis, atque oculus nobis exsistit interpres omnipotentis sapientie, qux in rerum quidem universitate cer- nitur, eum vero, qui per ipsam solus res univer- sas undique comprehendit atque complexus est, per sese indicat : ita dum eum quoque, qui in nobis est, mundum intuemur, haud parva subsidia habemus per ea qux apparent, etiam ad id quod

M. Ἡ δὲ, Λέγεται (44), φησὶ, παρὰ τῶν σοφῶν μικρός τις εἶναι χόσμος ὁ ἄνθρωπος, ταῦτα περι- ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὰ στοιχεῖα, οἷς τὸ πᾶν συμπε- πλήρωται. Εἰ δὲ ἀληθὴς οὗτος ὁ λόγος (ἔοιχε δὲ), τάχα οὐχ ἂν ἑτέρας ἐδεήθημεν (45) συμμαχίας εἰς τὸ βε- θαιωθῆνα: ἡμῖν ὃ περὶ ψυχῆς ὑπειλήφαμεν (46). Ὑπει- λήφαμεν δὲ τὸ εἶναι αὐτὴν καθ᾽ ἑαυτὴν ἐν ἐξηλλαγμένῃ τε χαὶ ἰδιαζούσῃ φύσει, παρὰ τὴν σωματιχὴν παχυ- μέρειαν. Ὥς γὰρ πάντα τὸν χόσμον διὰ τῆς αἰσθητι- χῆς ἀντιλήψεως ἐπιγινώσχοντες, OU αὐτῆς τῆς χατὰ τὴν αἴσθησιν ἡμῶν ἐνεργείας εἰς τὴν τοῦ ὑπὲρ αἴ- σθησιν πράγματος (41) χαὶ νοήματος ἔννοιαν ὁδηγού- μεθα (A8), χαὶ γίνεται ἡμῖν ὁ ὀφθαλμὸς ἑρμιηνεὺς τῆς παντοδυνάμου σοφίας, τῆς τῷ παντὶ μὲν ἐνθεω- ρουμένης, τὸν δὲ xav' αὐτὴν (49) τοῦ παντὸς περιδε- δραγμένον δι᾽ ἑαυτῆς μηννούσης," οὕτω xa πρὸς τὸν ἐν ἡμῖν βλέποντες χόσμον, οὐ μιχρὰς ἔχομεν ἀφορμὰς πρὸς τὸ διὰ τῶν φαινομένων xal τοῦ χεχρυμμένου (50) χαταστοχάσασθαι. Κέχρυπτα! δὲ ἐχεῖνο, ὃ ἐφ᾽ ἑαυτο" ὃν νοητόν τε (51) xat ἀειδὲς διαφεύγει τὴν αἰσθητιχὴ"

χατανόησιν.

occultum est, conjectura perveniendi. Id autem in sese occultum et absconditum est, quod et meite eL intellisentia percipitur formaque expers est, quod sensuum effugit animadversionem.

G. Atqueego: Verum sapientia quidem, inquam, D T. Κἀγὼ εἶπον" ᾿Αλλὰ τὴν (59) τοῦ παντὸς ὑπερ- qu: in superis partibus quasi in arce rerum χειμένην σοφίαν διὰ τῶν ἐνθεωρουμένων τῇ φύσει τῶν

(44) Ἡ δὲ, Λέγεται. In. calce codicis A hanc in- venis nolam, ἐντεῦθεν τὰς περὶ ψυχῆς ἀποδείξεις

ἄφει

ντίαν. --Περιφοράν. Ταῦτα πάντα δια-

ἐσιν χινήσεων xaX σχέσεων πρὸς ἄλληλα τῶν (45) Ἐδεήθημεν. A. B δεηθείημεν., : (46) Ὑπειλήφαμεν,, etc. D. ὑπειλήφαμεν * ὑπει-

λήφαμεν δὲ ἑαυτὴν ἐξηλλαγμένη.

4T) Πράγματος. A B πράγματός τε.

ἢ

1c

Á

(40) Τὰ μέρη. Ms. utrumque τά τε.

(41) δυνάμει τὸ πᾶν. Wa recte editio anni 1658. Aliter habet interpunctio in editione 4615, sed inendose. Codex B pro sequenti αὐτό legit male αὐτῷ, (.

(42) Περὶ ἑαυτὸ κινούμενον. la scripsi ex ms. ( À pro edito περὶ αὐτὸ γινόμενον. Cod. B mendose ( περὶ ἑαυτοῦ. Cilera consentit,

(43) 'Opno.lovorco. Ya uterque codex pro eo quod editio 1658 liabet. ὡμολογεῖτο, et altera prior ) ὠμολόγοιτο. (952

1 8) ᾿δηγούμεθα. B ποδηγούμεθα. 49) Kaz' αὐτήν. A χαθ᾽ ἑαυτόν. 4 Ἶ (50) Τοῦ κεχρυμμένου. ln calce codieis ἡ τῆς ψυχῆς δηλονότι. (51) Ὃν γοητόν cs. ὃ νοητόν τε. "AAA& τήν. A B ἀλλὰ τὴν μέν.

29 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 20

ὄντων σοφῶν τε xat τεχνιχῶν λόγων, £v τῇ ἁρμονίᾳ (55) A presidet universitati per eas, qu: spectantur in

ταύτῃ xaX διαχοσμήσει δυνατόν ἐστιν ἀναλογίσασθαι " ψυχῆς δὲ γνῶσις διὰ τῶν χατὰ τὸ σῶμα δειχνυμένων τίς ἂν γένοιτο τοῖς ἀπὸ τῶν φαινομένων τὸ χρυπτὸν ἀνιχνεύουσιν; —M. Καὶ μάλιστα (54) μέν τοι, φησὶν ἡ παρθένος, τοῖς χατὰ τὸ σοφὸν ἐχεῖνο παράγγελμα γινώσχειν ἑαυτοὺς ἐπιθυμοῦσιν * εἰ χἂν ἡ (55) διδά- σχαλος τῶν περὶ ψυχῆς ὑπολήψεων αὐτὴ ἡ ψυχὴ, ὅτι ἄϊλός τις (Ὁ0) χαὶ ἀσώματος, χαταλλήλως τῇ ἰδίᾳ φύσει ἐνεργοῦσά (57) τε καὶ κινουμένη, καὶ διὰ τῶν σωματιχῶν ὀργάνων τὰς ἰδίας χινήσεις ἐνδειχνυμένη. ἯἩ γὰρ ὀργανιχὴ τοῦ σώματος αὕτη διασχευὴ, ἔστι μὲν οὐδὲν ἧττον καὶ ἐπὶ τῶν ἀπονεχρωθέντων (58) διὰ θανάτου, ἀλλ᾽ ἀχίνητος (59) μένει xal ἀνενέρ- γῆτος, τῆς ψυχικῆς δυνάμεως ἐν αὐτῇ μὴ οὔσης. Κινεῖ- ται δὲ τότε ὅταν T, τε (00) αἴσθησις ἐν τοῖς ὀργάνοις T, χαὶ διὰ τῆς αἰσθήσεως ἡ νοητὴ δύναμις διήχῃ (01) ταὶς ἰδίαις ὁρμαῖς συγχινοῦσα πρὸς τὸ δοχοῦν τὰ ópyavix αἰσθητήρια. —L. Τίοῦν, εἶπον, ἐστὶν ἡ ψυχή; εἰ δυνατὸν λόγῳ τινὶ τὴν φύσιν ὑπογραφῆναι, ὡς ἄν τις γένοιτο ἣ μῖν τοῦ ὑποχειμένου διὰ τῆς ὑπογραφῆς χατανόησις. Καὶ ἡ δ'δάσχαλος,---Μ." Ἄλλοι μὲν ἄλλως, φησὶ, τὸν περὶ αὐτῆς ἀπεφήναντο λόγον, χατὰ τὸ δοχοῦν ἕχαστος ὁριζόμενοι, Tj δὲ ἡμετέρα περὶ αὐτῆς δόξα οὕτως ἔχει" Ῥυχή ἐστιν οὐσία γεννητὴ (03), οὐσία ζῶσα, νοερὰ, σώματι ὀργανιχῷ χαὶ αἰσθητιχῷ, δύναμιν ζωτιχὴν καὶ τῶν αἰσθητῶν ἀντιληπτιχὴν δι᾽ ἑαυτῆς ἐνιοῦσα (03), ἕως ἂν ἢ δεχτικὴ τούτων συν- ἔστηχε (04) φύσις: Καὶ ἅμα ταῦτα λέγουσα 6s τῇ χειρὶ τὸν ἰατρὸν τὸν ἐπὶ θεραπείᾳ τοῦ σώματος αὐτῇ προσχαθήμενον, xai φησιν: Ἐγγὺς ἡμῖν τῶν εἰρημένων ἡ μαρτυρία. Πῶς γὰρ, εἶπεν (05), οὗτος ἐπιδαλὼν τῇ ἀρτηρίᾳ τὴν τῶν δαχτύλων ἁφὴν, ἀχούει τρόπον τινὰ διὰ τῆς ἁπτιχῆς αἰσθήσεως τῆς φύσεως πρὸς αὐτὸν βοώσης, χαὶ τὰ ἴδια πάθη διηγου μένης, ὅτι ἐν ἐπιτάσει ἐστὶ τῷ σώματι τὸ ἀῤῥώστημα, χαὶ ἀπὸ τῶνδε τῶν σπλάγχνων ἣ νόσος ὥρμηται, χαὶ ἐπὶ τοσόνδε παρατείνει τοῦ φλογμοῦ 4 ἐπίτασις ; Διδἄάσχεται δὲ xal ὑπὸ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἄλλα τοιαῦτα, πρός τε τὸ σχῆμα τῆς χαταχλίσεως βλέπων, χαὶ πρὸς τὴν τῶν σαρχῶν τηχεδόνα. Καὶ ὡς ἐπισημαίνει τὴν ἔνδον διάθεσιν, τό τε εἶδος τοῦ χρώματος, ὕπωχρόν τε ὃν χαὶ χολῶδες, χαὶ ἡ τῶν ὀμμάτων βολὴ περὶ

γυσι

τῶν λυπούντων (66) χαὶ ἀλγύνον αὐτομάτως ἐγχλι - νομένη. Ὡσαύτως δὲ xa ἡ ἀχοὴ (07) τῶν ὁμοίων

διδάσχαλος γίνεται, τῷ δὲ (68) πυχνῷ τοῦ ἄσθματος, χαὶ τῷ συνεχδιδομένῳ μετὰ τῆς ἀναπνοῆς στεναγμῷ τὸ πάθος ἐπιγινώσχουσα. Εἴποι δ᾽ ἄν τις μηδὲ τὴν ὄσφρησιν τοῦ ἐπιστήμονος ἀνεπίσχεπτον εἶναι τοῦ πάθους, ἀλλὰ διὰ τῆς ποιᾶς τοῦ ἄσθματος ἰδιότητος

ἐπιγινώσκειν τὸ ἐγχεχρυμμένον τοῖς σπλάγχνοις ἀῤ-

Ἁρμονίᾳ etc. ἐναρμονίῳ ταύτῃ διαχοσμήσει. Μάλιστα. Β μάλα. à

El κἂν ἡ. A B ixavfj.

"Αὔδός cic. Β δῦλός τίς ἐστι. ᾿Ενεργοῦσα. B ἐνεργουμένη. Ἀπογεχρωθέντων. A ἀποναρχωθέντων. ᾿Ἀκίνητος. Α B ἀχίνητός τε.

60) Ὅταν ij «s. B ὅτ᾽ ἂν 1) τε.

61) Anjxn. A διήχηται.

62) Γεγγητή. B γενηπῆ.

goto

6o Ξὶ δ. Di p.

natura rerum, solertes et. arlificiosas rationes, in hac apta, coneinna, consentienti atque conspiranti distinetione, descriptione atque digestione potest animadverti atque zestimari : aniuxe vero cognitio per ea quz in corpore ostenduntur, quisnam con- tingere possit iis qui per apparentia quod oc- cultum est, investizant?M. Atque. admodum sane, inquit virgo, vel ipsa anima, juxta scitum illud prz- ceplum, seipsos noscere cupientibus, opinionum atque persuasionum. de anima satis idonea sulfi- ciensque magistra est, nempe quod expers materie οὐ incorporea quiedam sit, quie ad suam naturam accommodate et operetur et moveatur, et per in- strumenta corporalia suas motiones ostendat.

B Instrumentorum enim corporis h:ec digestio atque

apparatus est quidem nihilominus in morte perem- ptis et exstinetis, sed quod animze visin ea non sit, expers manet et motionis et actionis. Movetur auteni tune, eum et sensus instrumenti est, el per sen- sum intelligendi vis atque facultas pertinet atque pervadit una eum suis conatibus et. appetitionibus quo visum fuerit, simul movens sensuum instru- menta. —6. Quidisitur,inquam.estanima? si forte polest aliqua ratione natura ejus designari atque describi, ut ex ipsa delineatione atque descri- ptione aliquo modo quod propositum es!, anim- advertatur etcognoscatur.—M.Et magistra, Alii quidem aliter, inquit, rationem ejus ediderunt, prout cu&que videretur, definientes : nostra vero de ea sententia talis est : Anima est essentia generata, essentia vivens, intellectualis, corporeis sensuum insirumentis vivendi, atque ea qui ca- dunt sub sensus percipiendi facultatem ac vim per sese suggerens et immittens, quandiu capax earum rerun) natura constare videatur. Et simul hic dicens, medicuin, qui ei curandi corporis causa assidebat, manu ostendit, et ait: Prowsto nobis est eorum qux dicta sunt testimonium. Quo- nam enim modo, inquit, hic tactu digitorum ad arteriam adhibito, per tangendi sensum quodam - modo audit ad ipsum clamantem naturam, suasque affectiones et :xgritudines enarrantem, quod in incremento nimirum et in intentione corporis in- firmitas sit, et ab his visceribus morbus exortus sit, et tandiu prorogetur ac duret ardoris vehe- mentia? Atque alia quoque talia discit ab oculo, dum vel ad figuram et habitum decumbentis, vel ad carnium tabem atque collapsionem respicit. Et quemadmodum et species coloris vel subpallidi vel biliosi, et oculorum ictus ad habitum doloris

(65) ᾿Ενιοῦσα. A B ἐνιεῖσα.

(04) Συγέστηκε. A in margine συνεστηκυῖα φαί- νοῖτο.

(05) Πῶς γὰρ εἶπεν. ἴῃ calce codicis A hane notara invenies : Σημείωσαν ὅπως ἰατρὸν εἰς μαρ-

τυρίαν χαλεῖ.

(00) Τῶν AvzoUrzovw, ete. A B τὸ λυποῦν τε χαὶ ἀλγεινόν.

(67) 'H ἀκοή. B ἡ βοή.

(08) Τῷ δέ. Β τῷ τε.

e

$1

iudicem atque tristi: sua. sponte inclinans inter- nim significat allectionem, atque itidem auditus quoque similium megister exsistit, tum ex fre- quenti ae crebra anhelatione, tum ex gemitu simul cum respiratione edito zgritudinem cognoscens. Lixerit autem aliquis, ne odoratum quidem periti non posse animadvertere et notare morbum, sed pcr certam quamdam anhelitus qualitatem agno- cere in visceribus latentem infirmitatem. δ Nunquid igitur hoe fieri. possent, nisi aliqua vis qui mente cernitur et sub intelligentiam eadit, wnicuique sensuum adesset instrumento? Quid nos manus ab se ipsa docere potuisset, nisi cogitatio mentis et intellizentia ad subjecti cognitionem tactum deduceret? Quid item auditus a mente sejunctus, aut oculus, aut nasus, aut aliquod aliud sensuum instrumentum ad cognitionem rei qussit:e adjuva-

» 51 per sese solum horum unumquodque esset? Sed omnium est verissimum, quod quidam exter- nis litterisae. disciplinis eruditus przeclore ac recte dixisse memoratur, mentem esse nimirum quie

S. GREGORII NYSSENI 32

A ῥώστημα. "Ap! οὖν εἰ μή τις δύναμις ἣν νοητὴ ἡ ἐχάστῳ τῶν αἰσθητηρίων παροῦσα ; Ti ἂν ἡμᾶς ἡ χεὶρ ἀφ᾽ ἑαυτῆς ἐδιδάξατο, μὴ τῆς ἐννοίας. πρὸς δὲν τοῦ ὑποχειμένου γνῶσιν τὴν ἁφὴν ὁδηγούσης ; Τί ὃ ἂν ἡ ἀχοὴ ἔς διανοίας διεζευγμένη, T] ὀφθαλμὸς, 3 μυχτὴρ ( γνωσιν τοῦ FE συνήργησεν, ci ἐφ᾽ ϑόνου τούτων ἕχαστον ἣν ;

), ἣ ἄλλο τι αἰσθητήριον πρὸς τὴν ἐπί- ἑχυτοῦ ᾿Αλλ᾽ ὃ πάντων ἐστὶν ἁλη- θέστατον (71), ὃ καλῶς τις τῶν ἔξω πεπαιδευμένων εἰπὼν μνημονεύεται, τὸν νοῦν εἶναι τὸν ὁρῶντα (72), χαὶ νοῦν τὸν ἀχούοντα. Ei γὰρ μὴ τοῦτο δοίη τις (10) ἀληθὲς εἶναι, πῶς, εἰπὲ σὺ, πρὸς τὸν ἥλιον βλέπων, χαθὼς ἐδιδάχθης παρὰ τοῦ διδασχάλου βλέπειν, οὐχ ὅσος φαίνεται τοῖς πολλοῖς, τοσοῦτον αὐτὸν φὴς εἶναι

τῷ μεγέθει τοῦ χύχλου, ἀλλ᾽ ὑπερθαλεῖν πολλαπλά-

Β RON OE VEU EE UR

cix. (74) τῷ μέτρῳ πᾶσαν τὴν γῆν ; Οὐχ ἐπειδὴ τῇ S ors ποίᾳ χινήσει, xal τοῖς χρονιχοῖς τε xal τοπιχοῖς δια- ; στήμασι,͵ xo ταῖς ἐχλειπτικαῖς αἰτίαις τῇ διανοί

διὰ τῶν φαινομένων ἀχολουθήσας, θαῤῥῶν ἀποφαί- νων (75) τὸ οὕτως ἔχειν;

videat, mentem item qui audiat. Nam misi quis

hoc dederit esse verum, quo pacto, dic tu, cum solem intucris, quemadmodum ἃ magistro intueri dilicisti, non quantus vulgo hominibus apparet, tantum eum esse ais, sed amplitudine ae magni- tudine orbis multis partibus superare terram universam? annon quod certum quemdam motum,

temporumque pariter ac locorum

distantias eL intervalla,

defectionumque causas per apparentia

mente secutus sis, confidenter pronuntias atque censes, ila se rem habere ?

Atque etiam lure diminutionem et incremen- tum cum vides, per eam quze apparet in ele- mento fizuram alia discis, videlicet eam et ex sui natura splendoris expertem esse et circum terrz? proximum orbem versari atque vagari ; lucem autem atque splendorem accipere ab radiis solis, quemadmodum naturaliter fieri solet in. speculis, qui solem in sese recipientia non proprios red- dunt splendores, sed luminis solaris, quod lu- men ex levi glabreque ac nitido corpore in contrarium reflectitur atque reverberatur. Quam rem, qui sine serutatione atque judieio intuentur, ex ipsa luna splendorem exsistere arbitrantur, Quod autem id ita non sit, hinc demonstratur, quod ex diametro quidem e regione solis facta loto qui ad nos spectat orbe illuminatur ; in bre- viori autem et angustiori suo loco citius lustrato cireulo in quo versatur. priusquam sol semel

(69) 'H ἀκοή. A xo ἀχοή. (10) Μυκτήρ. A & μυχτήρ. ὙΠ "A AnÜéccacov. B. ἀληθέστερον. (12) Τὸν γοῦν εἶναι τ. ὁρῶντα. n €is Α itla : οἶμαι: τὸν Μένανδρον εἶναι. (15) rod δοίη τις. Aon

calce codi-

τις ποῦτο.

(14) 'Yzxep6adeir zoAAazA. A B ὑπερδάλλειν 7 ECL foyt. (19) ᾿Αποραίνων. A ἀποφαίνῃ. B ἀποφαίνητο.

(16) Σελήν nc. In margine ποῦ A scholii loco : ᾿Ἐπείσαχτον £x, τοῦ ἡλίου τὸ φῶς ἡ σελήνη προσγείως περιπολεῖ. In calce vero ejusdem codicis eadem fere observatio, mulatis aliquantulum ver-

recurrit ita : Σημείωσαι περὶ σελήνης, ó ὅτι προσ- γείως περιπολεῖ. Ἐν ms τῇ ἐνδοτέρᾳ σφαίρᾳ, ἥτις προσγειο: foa, φασὶν εἶναι xol xt cista: τὴ" σε- λήνην

bis,

€ (16) μείωσίν τε χαὶ αὔξησιν βλέ- "us t (n διὰ τοῦ po περὶ τὸ εἶναι αὐτὴν

πολεῖν * λάμπει (19) δὲ (80) ἀπὸ τῶν ἡλιαχῶν jd. νων, i ἐπὶ τῶν χατόπτρων γίνεσθαι πεφυχέναι (81) τὸν ἥλιον, ἐφ᾽ ἑαυτῶν δεχόμενα οὐχ (82) ἰδίας αὐγὰς ἀντιδίδωσιν, PS (85) τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ἐχ τοῦ λείου xat στίλθοντος σώματος εἰς τὸ ἔμπαλιν ἀναχλωμένονυ.

Ὥσπερ (84) τοῖς ἀνεξετάστως βλέπουσιν ἐξ αὐτῆς Onxci τὸ σελήνης εἶναι τὸ φέγγος. Δείχνυται δὲ τὸ μὴ ἔχειν (85), ὅτι γινομένη (80) μὲν ἀντιπρόσωπος τῷ ἡλίῳ χατὰ διάμετρον ὅλῳ τῷ πρὸς ἡμᾶς βλέποντι

χύχλῳ χαταφωτίζεται ἐν ἐλάττον: δὲ τῷ χατ᾽ αὐὖ- τὴν (81) τόπῳ θᾶττον περιοῦσα (88) τὸν ἐν ᾧ ἔστι χύχλον, πρὶν ἅπαξ τὸν ἥλιον περιοδεῦσαι τὸν ἴδιον

δρόμον, πλέον ἣ δωδεχάχις αὐτὴ (89) τὸν χατ᾽ αὐ-

D τὴν (90) περιέρχεται. Διὸ συμθαίνει μὴ ἀεὶ πεπλη

) Διδάσκει. B διδάσχῃ. Σχημάτων. A B σχήματος. Λάμπει. A λάμπειν. A&. B 6£ αὐτήν. τὴ Πεφυκέναι, eic. A πέφυχεν " & τοῦ ἡλίου ἐφ ἑαυτῶν. B πέφυχεν &.

(82) Οὐκ deesi b.

(85) 'AJ4A& deest D.

(84) “Ὥσπερ. A ὅπε

(85) Μὴ ἔχειν. A B μὴ οὕτως ἔχειν,

(86) Pur ομέγ' q. À γενομένη.

(87) Κατ᾽ αὐτήν. B. χαθ᾽ ἑαυτήν. À in margine χαθ᾽ ἑαυτήν. b

(88) Περιοῦσα. B περιιοῦσα.

(89) Αὐτή. B αὕτη.

(900 Kac αὐτήν». A et B xa0' ἑαυτὴν.

— oo -- —

οὗ

DE ANIMA ET RESURRECTIONE.

δι

ρῶσθαι φωτὸς (91) τὸ στοιχεῖον " οὐ γὰρ μένεϊ ἐν τῷ A suum conficiat eursum, ipsa suum ampiius duo-

πυχνῷ τῆς περιόδου διηνεχῶς ἀντιπρόσωπος (92) θέσις, ἅπαν τὸ πρὸς ἡμᾶς τῆς σελήνης μέρος διὰ τῶν ἡλιαχῶν ἀχτίνων πεφωτισμένον ἐποίησεν, ὅταν ἐπὶ τὰ πλάγια γίνεται (95) xav αὐτὸν γινομένου (94) τῆς σελήνης ἡμισφαιρίου διαλαμθανομένου τῇ τοῦ (95) ἀχτίνων περιθολῇ, τὸ πρὸς ἡμᾶς xav! ἀνάγκην ἀποσχιάζεται, ἀντιμεθιστα- μένης τῆς λαμπηδόνος ἀπὸ τοῦ μὴ δυναμένου πρὸς τὸν ἥλιον βλέπειν μέρους ἐπὶ τὸν (90) ἀεὶ χατ᾽ ἐχεῖ- νον γινόμενον, ἕως ἂν ὑπούᾶσα (97) χατ᾽ εὐθεῖαν τὸν ἡλιαχὸν χύχλον χατὰ νώτου τὴν ἀχτῖνα δέξηται, xal οὕτω τοῦ ἄνωθεν ἡμισφαιρίου περιλαμφθέντος ἀόρα- τον ποιεῖ τὸ πρὸς ἡμᾶς μέρος, τὸ εἶναι (98) χαθόλου «ἢ ἰδίᾳ φύσει ἀφεγγὲς xal ἀφώτιστον " ὅπερ δὴ παν- τελὴς τοῦ στοιχείου μείωσις λέγεται. Εἰ ὃὲ παρέλθῃ πάλιν τὸν ἥλιον χατὰ τὴν ἰδίαν τοῦ δρόμου χίνησιν, χαὶ ἐχ πλαγίου γένοιτο τῇ ἀχτῖνι, τὸ πρὸ ὀλίγου ἀλαμπὲς ὑπολάμπειν ἄρχεται (99) , τῆς ἀχτῖνος ἀπὸ τοῦ πεφωτισμένου πρὸς τὸ τέως ἀφανὲς (1) μετιούσης.

οὕτως τοῦ ἡλίου τοῦ ἀεὶ

b

decies complet orbem. (uainobrem accidit, ut non semper elementum lun: plenum luninis sit; nam qui suum cursum exiguo temporis spatio swpo confieit, erebro circuitu ei, qui longo temporis intervallo suum orbem lustrat, adversa perpetuo non manet, sed quemadmodum directe soli adversus lunae situs efficit utomnis illius ea pars, qux ad nos spectat, à radiis solis lumen accipiat atque collustretur : ita ubi ex transverso soli fuerit opposita, quoniam ea di- midia globi lunaris pars, (0 semper ipsi soli oppo- sita esiamplexu radiorum intercepta collucet ; altera, qui ad nos pertinet, umbra necessario obducitur, transeunte nimirum splendore ab ea parte quz solem aspicere non potest, ad illam partem qux semper illi est adversa, donec directo subiens orbem solisa tergo radium accipiat, atque ita collustrata ea dimidia parte splierze, quse supra est, illam qui ad nos spectat, quoniam ex sui natura prorsus splendoris et luminis expers est, visui subducit : quod nimirum plena

atque perfecta. ipsius elementi diminutio dicitur. Quod si rursus sui cursus motu solem prztevierit,

el ex transverso radio fuerit opposita, quod paulo ante lumine carebat,

lucere incipit, transeunte radio

ab illuminata parte ad eam, qui hactenus splendoris expers erat.

Ὁρᾷς οἷόν (2) cot γίνεται ἡ ὄψις διδάσχαλος, οὐχ ἄν σοι παρασχομένη δι᾽ ἑαυτῆς τῶν τοιούτων τὴν θεωρίαν (5), εἰ μή τι οὖν (4) τὸ διὰ τῶν ὄψεων βλέπων (5) , ὃ τοῖς xav αἴσθησιν γινωσχομένοις οἷόν τισιν ὁδηγοῖς χεχρημένον διὰ τῶν φαινομένων, ἐπὶ τὰ μὴ βλεπόμενα (6) διαδύεται ; Τί δεῖ προστιθέναι τὰς γεωμετριχὰς ἐφόδους διὰ τῶν αἰσθητῶν χαρα- Ὑμάτων, πρὸς τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν ἡμᾶς χειραγωγού- σας, xal μυρία ἐπὶ τούτοις ἄλλα, OU ὧν συνίστα- ται (7) διὰ τῶν ἐν ἡμῖν σωματικῶς ἐνεργουμένων τῆς ἐγχεχρυμμένης (8) τῇ φύσει ἡμῶν νοερᾶς οὐσίας τὴν χατάληψιν γίνεσθαι ; —TV. Τίδὲ, εἶπον, εἰ ὥσπερ χοινὸν μέν ἐστιν ἐπὶ τῆς αἰσθητῆς τῶν στοιχείων φύσεως τὸ ὑλῶδες, διαφορὰ δὲ χατὰ τὸ ἰδίαζον ἐν ἑχάστῳ εἴδει τῆς Dine

CER

ἐσ

ποῦ BE ἐπὶ τοῦ (9) χάτω βρίθοντος, τὸ δὲ (10) εἶδος o) τὸ αὐτὸ, xa ἡ ποιότης διάφορος ἔν τινι), τού- τῶν (11) χατὰ τὸν λόγον συνουσιωμένην τις εἶναι έγοι δύναμιν, τὴν τὰς νοητιχὰς ταύτας φαντασίας τε xa χινήσεις, £x φυσιχῆς ἰδιότητός τε χαὶ δυνά- πολλὰ βλέπομεν ὑπὸ τῶν

psog ἐνεργοῦσαν ; Οἵα δὴ μηχανοποιῶν ἐνεργούμενα, ἐφ᾽ ὧν ἡ ὕλη τεχνιχῶς

mn Πεπιηρῶσθαι φωτός. ln calee codicis A anc lego annotationem : Ὅτι ἐλάττονα τόπον τοῦ ταχοῦ τοσοῦτον ἢ σελήνη περιπολεὶ, ὥστε ταύτην ὲν χατὰ μῆνα τὸν ἴδιον ἐχτελεῖν τόπον, τὸν ἥλιον δὲ ἐνιαυτοῦ. (92) Ἀντιπρόσωπος. Post hane vocem in mss. A et B sequuntur ista in editis omissa DO διὰ πολλοῦ περιιόντι τὸν ἴδιον πόλον ἣ δι᾽ ὀλίγου πολλόχις τὸν ἑαυτῆις περιθέουσα " ἀλλ ὥσπερ i| xav εὐθς ὡς πρὸς πὸν ἥλιον ἀντιπρόσωπος θέσις.

(93) T'irectt. A γένηται.

(94) Pwrouérov. B γενομένου.

(99) Τῇ τοῦ. Β τῇ τῶν.

(96) "Exi τόν. Α in textu ἐπεὶ τό, ἐπὶ τό.

in margine

C

D

Videsne qualium rerum tibi visus magister sit, qui per sese talium rerum tibi considerationem atque cognitionem non probuisset, nisi aliquid esset quod per oculos cerneret, quod iis quae sensu percipiuntur tanquam — ducibus quibusdam utens per apparentia penetraret ad ea, quie non ap- parent ? Quid opus est addere instrumenta geo- metrica, quie per sensibiles figuras ad ea qui supra sensum sunl, nos quasi manuducunt, ac preter hzc alia sexcenta, quibus ostenditur at- que probatur per ea quie corporaliter in nobis operantur, comprebensionem atque perceptionem fieri iutellectualis et invisibilis essenti:e, quie in natura nostra infusa , immista, contemperata alque abscondita est? G. Quid vero, inquam, si, g«emadmodum materiale quidem commune est insensibili elementorum naturis, differentia tem singulatim in unaquaque specie materi magna ( motus enim iis contrarius cst, eum aliud quidem sursum feratur, aliud vero deorsum ver. gat, species ilem non eadem et qualitas diver- sa), si quis his elementis vim quamdam ratione alque proportione contemperatam , insitam et

au-

97) 'Yzxo6aca. B Ὑποδᾶσαν. 93) Τὸ εἶναι. A τῷ τὸ εἶναι. B τῷ 99) Ἄρχεται. B ἄρχεται ᾿Αφαγές. ΑΒ ἀφεγ Οἷον". & B οἵων. Θεωρίων. B. θεραπ Οὖν. B ἣν. BA£zov. AB £ βλέπον.

Μὴ βιεπόμεν E Μή deest B.

Xvviccacut. B συνίσταται τό. ᾿Εγχεκρυμμένης. À in margine ἐγχεχρα-

εἶναι.

“τὸ ποτε.

——À— —ÀÀ——— ——À—À —

OO -( O72 7? e τι» —XO————————

"TE [S x

9 -

Ἐπὶ τοῦ. ἃ B ἐπὶ τό. 0) Τὸ δέ. ^ B τός VS. 1) Ἔν cort , τούτων.

————

A B £y τιν. τούτων,

- —

$5 S.

cat, qui hae, que mente percipiuntur, visa atque moliones ex naturali proprietate atque fa- cultate efficiat? qualia multa nimirum a machi- narum artificibus effici videmus, ubi materia arte disposita naturam imitatur, non in forma solum similitudinem ostendens, verum etiam in motu versatur, et. fictam quamdam vocem repra- sentaL, resonante machina in parte vocali: ae non uuique vim quamdam intelligentia przeditam in iis qui: fiunt inesse animadvertimus, qua quasque res efíficiat et operetur, fi- speciem, sonum, motum. Si hwe dica- mechanieo nature nostre fieri

nulla separatim , quze. mente cer-

singulatim guram, mus etiam in hoc iustrumento ,

natur, natura

GREGORIL NYSSENI 26 quasi incorporatam atque consubstantiatam esse di- A διατεθεῖσα μιμεῖ

ἴται τὴν φύσιν, οὐχ iy τῷ σχήματι μόνῳ (12) δειχνῦσα τὸ ὅμοιον, ἀλλὰ (15) χαὶ ἐν xtwf- σει γίνεται, xo. φθόγγον τινὰ ὑποχρίνεται, ἠἢχοῦντος ἐν τῷ φωνητιχῷ μέρει τοῦ μηχανήματος, xat οὐδέ mou (14) νοητήν τινα δύναμιν γινομένοις (19) ἔνθεω- ροῦμεν τὴν xaf' ἕχαστον (16) ἐργαζομένην τὸ σχῇ- pa, τὸ εἶδος ([0“), τὸν ἦχον, τὴν κίνησιν. Εἰ ταῦτα, λέγομεν (17) καὶ περὶ τὸ μηχανιχὸν τοῦτο τῆς φύσεως ἡμῶν ὄργανον, μηδεμιᾶς χατὰ τὸ ἰδιάζον νοητῆς οὐ- σίας ἐγχεχραμένης (18) γίνεσθαι, ἀλλά τινος τῇ φύσει τῶν ἐν ἡμῖν στοιχείων χινητιχῆς δυνάμεως ἐγχειμένης, xa τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν ἀποτέλεσμα

εἶναι (19) ἐφ᾽ ἑαυτῆς " τὴν νοητὴν ἐχείνην καὶ ἀσώ- ματον τῆς ψυχῆς οὐσίαν ἀποδειχνύοιτο, Tj τὸ μιηδόλως εἶναι ;

infusa, sed quadam facultate movendi insita nature corum qu» in nobis sunt

clementorum, urgente, atque ejusmodi actionem esse rei effectum, qux» nihil aliud est quam mo-

ius quidam impulsivus, qui versatur

M. At illa: Cumsimilitudo, inquit, que defendit nostram orationem , tum structura atque compositio omnis ex adverso nobis illatze contradictionis. non parum conferet ad senten- lie nostre confirmationem. —6., Qui hoc dicis ? in- quam. —M. Quoniam, inquit, ita scire, tractare, dis- ponere et accommodare materiam inanimam, ut ars, quie. ad machinas adhibita est, loco anim: propemodum materie sit , propterea quod et motum, et sonum, et figuram et talia repre- sentat, satis fuerit ad demonstrandum , quod sit aliquid. in homine tale quod per contemplati- cem et inventricem facultatem cum naturaliter possit hzc in seipso considerare, mente conci- pere et animadvertere , tum ante cogitatione instituere ac preparare machinas, atque ita de- inde eas per artem. ad actionem perducere ac per materiam ostendere mentis conceptum. Primum enim quod ad vocem edendam spiritu opus sit animadvertit ; deinde quo pacto machin: spiritus excogitaretur, considerata elementorum natura , ratione ante perpendit , quod nimirum nihil va- euum sit in rerum natura, sed comparatione cum graviori, leve vacuum putetur atque dica- τ, quoniam eL ipse aer in sese sui nalura so- lidus ae plenus est. Vacuum enim vas dicitur per abusionem, cum ab humore vacuum fuerit , nihilominus aeris plenunf eruditus etiam hoc es-

(12) Μόνῳ. À in margine μόνων.

(15) "A.L1d. À ἀλλὰ γάρ.

(14) οὐδέ που. A Οὐ δήπου.

(18) Puwogérotc. B τοῖς γινωσχομένοις.

(16) Ka ἕκαστον. B Τὸ xa0' ἕχαστον.

(16) Té σχῆμα, τὸ εἶδος. x τὸ εἶδος, τὸ σχῆμα. (17) Λέγομεν. B 2 λέγοιμε ([8, ᾿Εγκεχραμένης. B E:

x pug. μένης.

(19) ᾿Αποτέλεσμα εἶναι. A et B postea h;e ex- hibet

Ἢ οὐδὲν ἄλλο 7| κίνησίς τίς ἔστιν ὁρμητιχὴ L τὴν γνῶσιν τῶν σπουδαζομένων ἐνεργουμένη. Τί ἂν μᾶλλον διὰ τούτου (διὰ τούτων A) ul τὸ εἶναι.

(20) Μεταχειρίζεσθαί τι. B. μεταχειρίζεσθαί τε,

et occupatur circa cognitionem earum rerum, quibus stu- demus et. operam damus : utrum magis per hoc, essene illam in que participem et incorpoream anim: naturam, an ne prorsus quidem esse, adjuvat at- ἢ

sese rationalem intelligenti:e- demonstretur ?

M. 'Hà5, Συμμαχεῖ, φησὶ, τῷ λόγῳ xoi τὸ ὑπό- δειγμα, καὶ ἣ χκατατχευὴ πᾶσα τῆς ἀνθυπενεχθείσης ἡμῖν ἀντιῤῥήσεως 23 μικρὰ συντελέσει πρὸς τὴν τῶν νοηθέντων ἡμῖν βεθαιότητα. ---Π, Πῶς οὖν τοῦτο λέγεις; —M."0ztzot, φησὶ, τὸ οὕτως εἰδέναι μεταχειρί- ζεσθαΐί τι (230) χαὶ διατιθέναι τὴν ἄψυχον ὕλην, ὡς τὴν ἐναποτιθεῖσαν (21). τοῖς μηχανήμασι τέχνην μικροῦ δεῖν ἀντὶ τῆς ψυχῆς τῇ ὕλῃ γίνεσθαι, δι᾽ ὧν χίνησίν τε xal ἦχον, καὶ σχήματα, καὶ τὰ τοιαῦτα χαθυποχρίνεται, ἀπόδειξις ἂν εἴη τοῦ εἶναί τι τοιοῦ- τον (92) ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ᾧ ταῦτα (25) πέφυχε διὰ τῆς θεωρητιχῇς καὶ ἐφευρετιχῆς δυνάμεως κατανοεῖν τε ἐν ἑαυτῷ (24) xal προχατασχενάζειν τῇ διανοίᾳ τὰ μηχανήματα, εἶθ᾽ οὕτως εἰς ἐνέργειαν διὰ τῆς τέχνης ἄγειν, χαὶ διὰ τῆς ὕλης δειχνύειν τὸ νόημα.

C Hun Y&p ὅτι πνεύματός ἐστι χρεία πρὸς τὴν ἐχ-

φώνησιν, χατενόησεν " εἶθ᾽ ὅπως ἂν ἐπινοηθείη πνεῦ- Ua τῷ μηχανήματι τῷ λογισμῷ T poceft,

τᾶσε, τὴν τῶν στοιχείων. φύσιν ἐπισχεψάμενος, ὅτ: οὐδὲν χενὸν ἐν τοῖς οὖσίν ἐστιν, ἀλλὰ πρὸς (25) τὸ βαρύτερον παρᾶς

θέσει χενὸν τὸ χοῦφον νομίζεται, ἐπεὶ χαὶ αὐτὸς ἐφ YT E $

ἑαυτοῦ xav' ἰδίαν ὑπόστασιν μεστός τε ὁ ἀὴρ xoi πλήρης ἐστί (20). Διάχενον γὰρ τὸ ἀγγεῖον &x. xaza- χρήσεως λέγεται. “Ὅταν γὰρ τοῦ ὑγροῦ χενὸν 1. οὐδὲν ἧττον (27) μεστὸν ἀέρος πεπαιδευμένος (98) χαὶ τοῦτο λέγει. Σημεῖον δὲ τὸν ἐπαχθέντα τῇ λίμνῃ ἀμφορέα (39) μὴ εὐθὺς πληροῦσθαι τοῦ ὕδατος, ἀλλ᾽ ἐπιπολάζειν τὰ πρῶτα, τοῦ ἐναπειλημμένου ἀέρος

(21) Ἐναποτιθεῖσαν. A in textu ἐνατ mon gOet- ca», in màrgine ἐναποτεθεῖσαν. B ἐναποτεθεῖσαν.

(22) Τι τοιοῦτον. B τοιοῦτόν xt.

(25) Ὧ ταῦτα. A ὃ ταῦτα.

is 4) Ἔν ἑαυτῷ. B ἐν αὐτῷ.

(259! Πρός. B τῇ πρός.

(26) Μεστός ce ὁ ἀὴρ x. π. ἐ. Δ ὁ ἀὴρ ναστός τε xoi πλήρης. B eumdem ordinem servat, sed pro ναστός retinet μεστός.

(21) Οὐδὲν ἧττον. A B οὐδὲν δὲ ἧττον.

(28) Πεπαιδευμέν oc. À B ὁ πεπαιδ.

(29) ᾿Αμφορέα. B τὸν ἀμφ. Α in textu idem ha- bet, in margine vero τὸν χεοαμέα.

51 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. οὐ

ἐπὶ τὸ ἄνω τὸ χοῖλον ἀνέχοντος, ἕως ἂν πιεσθεὶς ὁ A se dieit. Cujus rei signum est, quod amphora

ἀμφορεὺς τῇ χειρὶ τοῦ ἀρυομένου ἐν τῷ βάθει γίνε- ται (50), xaX τοῦτο (51) δέξηται τῷ στόματι (53) τὸ ὕδωρ" οὗ γινομένου δείκνυται τὸ μὴ χενὸν αὐτὸν εἶναι xai πρὸ τοῦ ὕδατος. Μάχη (5) γάρ τις περὶ τῷ στόματι (54) τῶν δύο στοιχείων ὁρᾶται, τοῦ μὲν ὕδατος ὑπὸ βάρους ἐπὶ τὸ χοῖλον βιαζομένου τε χαὶ εἰσρέοντος, τοῦ δὲ ἀέρος τοῦ ἐναπειλημμένου τῷ χοίλῳ διὰ τοῦ αὐτοῦ στόματος (55) ἐπὶ τὸ ἔμπαλιν συνθλιδομένου περὶ τὸ ὕδωρ, xal ἀναῤῥέοντος, ὡς καὶ (50) ἀναχόπτεσθαι διὰ τούτου (57) χαὶ ἀναχοχλά- ζειν (98) τὸ ὕδωρ περιαφρίζον (59) τῇ βίᾳ τοῦ πνεύ- ματος. Ταῦτα (40) οὖν κατενόησε, χαὶ ὅπως ἂν ἐν- τεθείη πνεῦμα τῷ μηχανήματι διὰ τῆς τῶν στοιχείων φύσεως ἐπενόησε. κοῖλον γάρ τι (41) ἐκ στεγανῆς ὕλης χατασχευάσας, χαὶ πανταχόθεν τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα περισχὼν ἀδιάπνευστον, ἐπάγει τὸ ὕδωρ διὰ στόματος (42) τῷ χοίλῳ, χατὰ τὸ μέτρον τῆς χρείας τὸ ποσὸν συμμετρήσας τοῦ ὕδατος, εἴθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὸν παραχείμενον αὐλὸν δίδωσι χατὰ τὸ ἀντιχείμενον τῷ ἀέρι τὴν δίοδον, ἐχθλιθόμενος δὲ τῷ ὕδατι βιαιό- τερον ὁ ἀὴρ πνεῦμα γίνεται" ὅπερ ἐχπίπτον (43) τῇ

χατασχευῇ τοῦ αὐλοῦ τὸν ἦχον ποιεῖ. ducit, deinde sic ad oppositam fistulam ex hementius et elisus ab aqua in stracturam fistule sonum edit. "Ap οὐ (44) φανερῶς δείκνυται διὰ τῶν φαινομέ- νων, ὅτι ἔστι τις ἐν τῷ ἀνθρώπῳ νοῦς ἄλλο τι (48) παρὰ τὸ φαινόμενον, ὁ τῷ (10) ἀειδεῖ τε χαὶ νοερῷ τῆς ἰδίας φύσεως ταῦτα ἐν ἑαυτῷ προχατασχευάξων ταῖς ἐπινοίαις, εἶθ᾽ οὕτως διὰ τῆς ὑλικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἐμφανὲς ἄγων τὴν ἔνδον συστᾶσαν διάνοιαν ; Ei γὰρ ἣν χατὰ τὸν ἀντιτεθέντα λόγον ἡμῖν τῇ φύσει τῶν στοιχείων τὰς τοιαύτας θαυματοποιίας λογίζε- σθαι (A7) , αὐτομάτως ἂν ἡμῖν συνέστη πάντως τὰ μηχανήματα " καὶ οὔτε ὁ χαλχὸς τὴν τέχνην ἀνέμε- γεν εἰς τὸ γενέσθαι ἀνδροείχελον (48) , ἀλλ᾽ εὐθὺ (49) ἂν τοιοῦτος Ex φύσεως (50) ἦν * οὐδ᾽ ἂν τοῦ αὐλοῦ πρὸς τὸν ἦχον ὁ ἀὴρ ἐδεήθη, ἀλλὰ πάντοτε ἂν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ (1) ἤχει χατὰ τὸ συμόδν (52), ῥέων τε xot χινούμενος " τοῦ τε (53) ὕδατος οὐχ ἂν ἣν βεθιασμένη διὰ σωλῆνος, ἡ πρὸς τὴν ἀναφορὰν (54) τῆς τέχνης ἐχ πιεσμάτων εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἀναθλιδούσης τὴν κίνησιν " ἀλλ᾽ αὐτομάτως ἀνίη (55) τὸ ὕδωρ πάντως πρὸς τὸ μηχάνημα, τῇ ἰδίᾳ φύσες ἐπὶ τὸ ἄνω ὀχετὴ - γούμενον. Εἰ δὲ τούτων χατὰ τὸ αὐτόματόν ἐστιν οὐ- δὲν ὑπὸ τῆς τῶν στοιχείων φύσεως ἐνεργούμενον, ἀλλὰ τέχνῃ πρὸς τὸ δοχοῦν ἕχαστον ἄγεται d δὲ

Γίνεται. AB γένηται. - Τοῦτο. A B τότε.

Τῷ στόματι. & B τῷ στομίῳ. Μάχη. B. μηχανή.

Τῷ στόματι. ἃ B τὸ στόμιον. Στόματος. A B στομίου.

Ὡς χαί. Kat deest A.

Αἰὰ τούτου. B διὰ τοῦτο f. "'Aruxoy Adtgur. A B ἀναχογχυλιάζειν. 59) Περιαφρίζον. B περιαφρίξοντι. 40) Ταῦτα. A B ταῦτά τε.

A1) KorAov γάρ τι. B. delet γάρ. 42) Στόματος. Δ B στομίου.

CU €-- τις —c

pae uii URS VER DE C1 Ot CU ot c1 ol

“1 C. ——DD———————

— — M MÀ — " cl [5625]

"ceptus. deprehenditur,

adverso transitum violentius aer, spiritus fit: qui

admota stagno non statim aqua repletur, sed primum, coacto ac deprehenso intus aere concavum sursum tollente, innatat , quoad bhaurientis ma- nu amphora pressa in fundo fuerit, ac tunc per 0s accipiat aquam: quo facto ostenditur, quod nec antequam aqua repleretur , vacua esset, Nam pugna quedam duorum circa os elemen- lorum cernitur, dum aqua quidem propter gra- vitatem et ponderositatem vi in. concavum influit atque irrumpit: aer vero, qui in concavo inter- per 3dem os in contra- rium circa aquam coarctatus dilabitur ac retro fluit, adeo ut. per hunc aqua quasi interrumpa- tur et impediatur, ac vi spiritus refracta reci- procataque aec. spumans quasi e conchylio sonum edat. Et hoc igitur animadvertit , et. quomodo spiritus. machinis immittatur, per clementorum naturam excogitavit, Nam concavo quodam ex so- lida duraque materia facto, atque aere intus concluso undique cohibito atque compresso ne exspiret, aquam, pro modo presentis usus quan- titatem ejus dimensus, per os in concavum in- aeri dat, expressus autem vc- Spiritus. irruens et. incunibens

Annon igitur per ea qui apparent manifesto ostenditur quod sit quaedam in homine mens aliquid aliud. atque apparet, qua invisibili atque informi et intelligentia prodita natura sua hac intra seipsam excogitata proparans, sic deinceps per materiale ministerium in propatuium atque apertum educit intus agitatam et conflatam in- telligentiam ? Nam si juxta oppositam nobis ora- lionem elementorum mature talia mirifica opera ascribere atque assignare liceret, sua sponte ca- suque fortuito nobis prorsus machin: conderentur ; ac neque as artem exspeclaret ad hoc ut statua virilis evaderet, sed protinus ἃ natura tale esset, neque ad sonum edendum aer tubo opus haberet, sed semper per sese resonaret, quippe qui fortuito casu flueret et. moveretur, neque aque per fistu- lam cursus in sublime, arle motum przter na- turam per expressiones ad supera elidente atque

p cogente, ut conficeretur, sed sponte sua prorsus

aqua ad machinam ascenderet, quippe sui natura sursum evecta. Sin autem horum nihil sua sponte ab elementorum natura eflicitur, sed arte, quor-

) Ἐχπίπτον. À B ἐμπίπτον.

) "Ap! οὐ. A in margine ἄρ᾽ οὖν οὐ.

) "AJAAo ci. B ἄλλος τις,

) Ὁ τῷ. Α ὃς τῷ.

) Λογίζεσθαι. A ἴῃ margine χαταλογίζεσθα!, ) ᾿Αγδροείκε.ϊον. A ἀνδρείχελον.

) Εὐθύ. A B εὐθύς.

) Τοιοῦτος ἐκ φύσεως. DB £x φύσεως τοιοῦτο. ) Ἂν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ. 'Eg' ἑαυτοῦ ἄν.

) Συμδαν. B συμθάν.

) Τοῦ τε. Β τοῦ δέ. 5

) ᾿Αναφοράν. ἃ Β τὸ ἄνω φορά.

(99) ᾿Αγέη. Ain testu ἂν εἴη in marg., fizt. B ἀνείςι,

PEE E E. E ERN RE E ES RS RR ; Ut ὧν QU Ct QtmAERGR κὸν GREGEM t Ο TS 7 C ὦ Qo -͵α Qt &- Οἱ

$9 sem visum fuerit unumquodque ducitur : tem est intellisentia. quxdam stabilis ac. firma, qua ad aliquod propositum et institutum per ma- teriam exercetur, atque intelligentia mentis quidam proprius motus et efficientia est, nimirum etiam esse mentem, consequentia dictorum demonstravit.

M. Ego vero: Hoc quidem, inquam, etiam ipse dico ita se habere, quod nimirum id quod non apparet, non idem sit cum eo quod apparet: non lamen in hae oratione video id quod queritur : non&/um enim mihi liquet quid tandem existimare oporteat illud esse quod non apparet, sed quod materiale quidem aliquid non sit, didici ex ser- mone : nondum autem cognovi quid de eo dicere conveniat, Ego hoc maxime desiderabam discere, non quid non sit, sed quid sit. —M. Atilla : Multa, inquit, etiam de multis ita discimus, du:n dici- mus non hoe aliquid esse ipsam essentiam rei quresite, quidnam tandem ea res sit signifieantes. Cum enim ἀπόνηρον, Ἰὰ est non pravum vel haud malum dicimus, bonum ostendimus ; cum item ἄναν- ὃρον, id est, non virum nominaverimus, timidum designavimus, ac multa his similia atque ejusdem modi diei possunt, per qua vel benigniorem per malorum negationem excipimus intellectum, ve] contra ad deteriorem opinionem deflectimus, ad- emptione bonorum id quod pravum et malum est

indicantes, Ad hunc. igitur modum si quis ex presenti quoque questione rem eonsideraverit, quaerendum et scrutandum proposita requirit. atque

ea cogitatione atque opinione quam res ad

desiderat, non aberrabit.

Quiritur autem, quid mentem esse oporteat arbitrari secundum ipsam essentiam. Qui igitur qun sit quidem id, de quo quaestio: est, propter cam, quse ab ipso nobis ostenditur, efficientiam, non dubitat hoc quid sit, scire si vult, abunde ac suflicienter id assequi poterit. Nam si didicerit id non esse hoc. quod sensu percipitur, non co- lorem, non figuram, non duritiem, non gravitatem, ron quantitatem, non eam, quze in tria fit, divisio- nem, non in loco positionem, neque quidquam prorsus eorum quie circa materiam deprehendun- tur, novit quod aliud adque lizecsit.—G. Ego autem ejus interpellato sermone, Nescio, inquam, Si omnia h:e ex sermone detrahantur, qui fieri possit, ut non una cum his tollatur et aboleatur id quod queritur. Quidnam enim absque his per- cipiendi cura atque sedulitas amplectatur, cui in-

hireat, mea quidem opinione, nondum apparet.

56) Post διάνοια in A et B sequuntur ista : ἐστὶν

ἀσφαλὴς πρός τινα σχοπὸν Eve ργουμένη διὰ τῆς ὕλης, Y (in margine 5 ) διάνοια νοῦ τίς ἐστιν οἰχεία ς cce, ón margine ἐστὶ ποιὰ χίνησίς τε. In B

" ἀσφαλὴς fj δὲ διάνοια νοῦ. Pro ποία idem

legit ποιά.

(51) ICH T da A B πα (8) Tc ὑτοις. B « οιούτοις t$.

(99) 'A2 ποιράσεως: A in margine ἀπε μφά

« 60) Τὸ δὲ ὅτι. À in margine τοῦθ"

(01) Εὕροιτο. A B εὕροι τό.

ἀρεστήσαυεν. σεως.

ὅτι.

S. GREGORII NYSSENI

ars au- A τέχνη διάνοιά (56) τ

40 le E

ἰς ἐστι ποία χίνησίς τε xot Evép- γεια, ἄρα xai διὰ τῶν ἀντιθέτων ἡμῖν τὸ ἄλλο τι παρὰ τὸ φαινόμενον εἶναι τὸν νοῦν ἣ ἀχολουθία τῶν εἰρημένων ἀπέδειξεν.

per opposita nobis aliquid aliud atque apparet,

T. Ἐγὼδὲ, Τοῦτο μὲν οὕτως ἔχειν φημὶ xol αὐ τὸς, τὸ μὴ ταὐτὸν εἶναι τῷ φαινομένῳ τὸ μὴ φαινόμε- vov οὐ μὴν τὸ ζητούμενον ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ βλέπω, οὕπω γάρ μοι δῆλόν ἐστιν, ὅ τί ποτε χρὴ νομίζειν ἐχεῖνο εἶναι: τὸ μὴ φαινόμενον, ἀλλ᾽ ὅτι μὲν ὑλικόν τι οὐχ ἔστιν ἐδιδάχθην τῷ λόγῳ * οὐδέπω δὲ ἔγνων, ὅ τι περὶ αὐτοῦ προσήχει λέγειν " ἐγὼ δὲ τοῦτο μάλι- στὰ ἐδεόμην μαθεῖν, οὐχ ὅτι οὐχ ἔστιν, ἀλλ᾽ ὅπερ ἐστίν. —M. Η δὲ, Πολλὰ, φησὶ, xaX περὶ πολλῶν οὕτω

Β μανθάνομεν ἐν τῷ μὴ τόδε τι λέγειν εἶναι αὐτὸ τὸ

C

D

εἶναι τοῦ ζητουμένου, 6 τί ποτέ ἐστι Gtepumvstovssc. ᾿Απόνηρον γὰρ εἰπόντες τὸν ἀγαθὸν παρεστήχα- μὲν (97), xaX ἄνανδρον ὀνομάσαντες τὸν δειλὸν ἐγνωρίσαμεν, χαὶ πολλὰ τούτοις (58) ἔστιν εἰπεῖν ὁμοιότροπα. Av ὧν ἣ τὸ χρηστότερον ἀναλαμθάνομεν νόημα διὰ τῆς τῶν πονηρῶν ἀποφάσεως (59), ?| τὸ ἔμπαλιν ἐπὶ τὸ χεῖρον ταῖς ὑπονοίαις τρεπόμεθα, τῇ τῶν χαλῶν ἀφαιρέσει τὸ πονηρὸν ἐνδειξάμενοι. Οὕτω ποίνυν xai ἐπὶ τοῦ παρόντος τις λόγου κατανοήσας, obx ἂν τῆς δεούσης περὶ τὸ ζητούμενον ἐννοίας ἀποσφαλείη.

ab

Ζητεῖται δὲ τί χρὴ τὸν νοῦν οἴεσθαι xav αὐπὴν τὴν οὐσίαν. Ὁ τοίνυν τὸ μὲν εἶναι: τοῦτο, περὶ οὗ ὁ λόγος ἐστὶ, διὰ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ δειχνυμένης ἡμῖν ἐνεργείας μὴ ἀμφιδάλλων, τὸ δὲ ὅ τί (00) ἐστι γνῶ-

βουλόμενος; ἱκανῶς ἂν εὕροιτο (61), μὴ τοῦτο μαθεῖν εἶναι αὐτὸ ὃ χαταλαμδάνει ἡ αἴσθησις, μὴ χρῶμα, μὴ σχῆμα, μὴ ἀντιτυπίαν, μὴ βάρος, μὴ p E μὴ τὴν εἰς τρία διάστασιν, μὴ τὴν ἐπὶ

που θέσιν (02), μηδέ τι (05) τῶν περὶ τὴν ὕλην |o ὅλως μηδὲν ἴδῃ (64), τί ἄλλο παρὰ ταῦτά ἔστιν. Ἐγὼ oi μεταξὺ διεξιούσης,--Γ, Οὐκ οἶδα, ἔφην, πῶς ἔστι, πάντων τούτων ἀφαιρουμέ- νων (08) τοῦ λόγου, μὴ συνεξαλειφθῆναι τούτοις χαὶ τὸ ζητούμενον. Τίνι γὰρ προσφυῇ (00) δίχα τούτων f χαταληπτιχὴ περιεργία,, οὕπω ὁρᾶται. Πανταχῇ (07) ἴσῃ ἐν τῇ τῶν ὄντων ἀναζητήσει διὰ τῆς ἐξεταστιχῆς διανοίας ὅσον τε (68) τυφλοὶ διὰ τοίχων ἐπὶ

χατά γε τὴν ἐμὴν ὑπόληψιν

τὸ ζητούμενον, ὥσπερ τινὲς

^ né Bp. 189. Α ὅμως μηδὲν εἰ δή τι. B μηδέν. Εἰ δή τι. In margine τοῦ A lot» illa senten- lia ita scribitur : θέσιν * μηδέ τι τῶν περὶ τὴν ὕλην καταλαμβανομένων ὅλως μηδὲν οἶδεν, ὅτι ἄλλο παρὰ ταῦτά ἐστιν.

(65) Αφαιρουμένων.. B ἀφαιρουμένου.

(00) Προσφυῇ. & προσφυῆς. B ἂν προσφυῇ.

(07) Havcayn. ^in margine Πανταχοῦ.

(08) "Ocov ce. A B ἀφάσσοντες.

1

τὴν θύραν χειραγωγούμενοι, πάντως θιγγάνομεν (09), ἣ χρῶμα εὑρίσχοντες, 7| σχῆα, ἣ πηλιχότητα, Tj τι τῶν παρὰ σοῦ νῦν ἀπη- ριθμημένων ἕτερον" ὅταν δὲ τούτων μηδὲν εἶναι λέ- γηται ἂν (70), εἰς τὸ μηδόλως τι εἶναι οἴεσθαι ὑπὸ μικροψυχίας περιαγόμεθα.

DE ANIMA ET RESURRECTIONF.

ἑνὸς τῶν εἰρημένων A Nam ubique in rerum investigatione examinatrice

1d 42

atque scrutatrice intelligentia, quasi pal!pantes id, quod quiritur, tanquam exei quidam ducibus pa- rietibus ad ostium tendentes, prorsus unum ex dictis attingimus, vel colorem, vel fizuram, vel quantitatem, vel aliquid aliud eorum quie abs te

enumerata sunt offendentes : cum autem dicitur nihil borum esse, prz» animi exiguitate co redigimur ut

ne prorsus quidem aliquid esse putemus.

M. Ἡ δὲ σχετλιάσασα μεταξὺ τοῦ λόγου, Φεῦ τῆς ἀτοπίας, φησὶν, εἰς οἷον (71) χαταττρέφει πέρας ἣ μικροφυὴς αὕτη χαὶ χαμαίξηλος περὶ τῶν ὄντων χρί- σις! Εἰ γὰρ ἐξῆρηται τοῦ ὄντος ἅπαν ὃ μὴ τῇ αἷ- σθήσει γνωρίζεται, οὐδ᾽ ἂν αὐτὴν τὴν τοῦ παντὸς ἐπιστατοῦσαν χαὶ περιδεδραγμένην τῶν ὄντων δύνα- μιν ὁμολογοίη (712) πάντως 6 τοῦτο λέγων, ἀλλὰ τὸ ἀσώματόν «s καὶ ἀειδὲς περὶ τῆς θείας φύσεως δι- δαχθεὶς, τὸ μὴ εἶναι αὐτὴν ὅλως Ex τῆς τοιαύτης πάντως (19) ἀκολουθίας λογίζεται (74). Εἰ δὲ ἐχεῖ τὸ ταῦτα μὴ εἶναι περιγραφὴ (15) τοῦ εἶναι οὐ γίνεται, πῶς ὃ ἀνθρώπινος νοῦς τοῦ ὄντος ἐχθλίδεται τῇ ἀφαιρέσει τῶν σωματιχῶν ἰδιωμάτων συνδαπανώμε- νος; —T. Οὐχοῦν, εἶπον, ἐξ ἀτόπων (16) μεταλαμθάνο- μεν ἕτερον ἅτοπον διὰ τῆς ἀχολουθίας ταύτης. Περί- χειται γὰρ ὁ λόγος ἡμῖν εἰς τὸ ταὐτὸν οἴεσθαι (77) «Tj θείᾳ φύσει, καὶ τὸν νοῦν τὸν ἡμέτερον, εἵπερ τῇ ὑπεξαιρέσει τῶν χατ᾽ αἴσθησιν εὑρισχομένων voci- ται (78) ἑχάτερον.---Μ. Μὴ ταὐτόν (19) εἴπης, φησὶν ἡ διδάσχαλος (ἀσεθὴς γὰρ χαὶ οὗτος ὁ λόγος), ἀλλ᾽ ὡς ἐδιδάχθης παρὰ τῆς θείας Γραφῆς (80), ὅμοιον εἰπὲ τοῦτο ἐχείνῳ. Τὸ γὰρ xac! εἰχόνα (81) γενόμενον διὰ πάντιον ἔχει πάντως τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον (82) ὁμοιότητα, νοερὰν τοῦ νοεροῦ, XO τοῦ ἀσωμάτου ἀσώματον, ὄγχου τε παντὸς (85) ἀπηλλαγμένον ὥσ- περ ἐχεῖνο, xa πᾶσαν ἐχφεῦγον διὰ σημαντιχὴν (84) χαταμέτρησιν ὁμοίως ἐχείνῳ * ἄλλο δέ τι παρ᾽ ἐχεῖνο χατὰ τὴν τῆς φύσεως ἰδιότητα. Οὐχέτι γὰρ ἂν εἴη εἰχὼν, εἰ ἐχείνῳ 80 ἁπάντων (88) εἴη ταὐτὸν (80), ἀλλ᾽ ἐν οἷς ἐν τῇ ἀχτίστῳ φύσει χκαθορᾶται ἐχεῖνο, ἐν τοῖς αὐτοῖς ἡ χτιστὴ φύσις δείχνυσι τοῦτο" xal

ὥσπερ πολλάκις ἐν μιχρῷ Ψήγματι ὑελίνῃ (87), ὅταν τύχῃ πρὸς ἀχτῖνα χείμενον, ὅλος ἐνορᾶται τοῦ ἡλίου ὁ χύχλος, οὐ χατὰ τὸ ἴδιον μέγεθος αὐτῷ ἐμφαινό- μενος, ἀλλ᾽ ὡς χωρεῖ βραχύτης τῶν τοῦ ψήγματος τοῦ χύχλου τὴν ἔμφασιν * οὕτως ἐν τῇ βραχύτητι τῆς ἡμετέρας φύσεως τῶν Shin ἐχείνων τῆς θεότητος ἰδιωμάτων αἱ εἰχόνες ἐχλάμπουσιν, ὥστε διὰ τούτων τὸν λόγον χειραγωγούμενον, μήτε ἀπο-

(69) Θιγγάνομεν. In textu A. additur ἀπτόμεθα, in margine vero monetur : Λείπε: τὸ ἁπτόμεθα.

(10) Δέγηται ἄν. A ei B delent ἄν.

tro) Εἰς οἷον. A in textu εἰς ov, sed in margine εἰς οἷον.

(12) Ὁμοιλογοίη. À ὁμολογείη.

(15) Πάντως delet B.

(74) Λογίζεται. A λογίσεται, quod et habet editio anni 1615,

(15) ) Περιγραφή. A. ποραγραφή.

(16) Ἐξ ἀτόπων. B ἐξ ἀτόπου.

(11) Οἴεσθαι. A in margine νοεῖσθαι.

(18) Νοεῖται delet D.

(19) Μὴ ταὐτόν. "AY ἣ ταὐτὸν εἴπης.

PATROL. Cn. XLVI.

C

M. Ar illa, dum hiec dicerem indignata, Proh res importuna, inquit, et absurda! ad quem finem redigitur ac desinit exigui ingenii, pusillanimum- que et abjectum istud de rebus qux: mente noscun- tur judicium ! Nam si ex rerum natura exemptum est quidquid sensu non cognoscitur, ne ipsam qui- dem rerum universitatis rectricem atque priefectan:, quie res universas complexa est, vim atque po- testatem confiteri prorsus potuerit is qui hoc dicit : sed ubi incorpoream, informem et invisibilem esse divinam acceperit naturam, non esse eam penitus, ex hujusmodi prorsus consequentia existimabit. Sin autem illie propterea quod hic non sint, ipsius essentiw preseriptio atque peremptio non exsistit, quo paeto mens humana ex natura rerum, ut que unà cum ademptione corporalium proprie- tatum eonsumatur, eliditur atque excluditur?—G. Ergo ex absurdo, inquam, per hane consequentiam, aliud invicem arripimus absurdum; nam eo nobis oratio redacta est, ut nostram quoque menteni eamdem rem esse cum divina natura putemus, siquidem subtractione eorum quie sensu deprehen- duntur, intelligitur utrumque.—M. Ne idem dicas, in- quiL magistra (impia enim haze quoque oratio est), sed quemadmodum a divina voce doctus es, simile esse hoc illi die. Nam quod seeundum imaginem factum est, per omnia penitus principalis exem- plaris atque forms similitudinem habet; intelle- €tualem, ejus quod est intellectuale ; ineorpoream, incorporei; atque ab omni mole corporea liberum est itidem, ut illud ; et omnem intervallarem dimen- sionem effugit similiter atque illud : sed est aliquid aliud atque illud quod ad natur: attinet proprieta - tem. Non enim amplius imago fuerit, si per omnia, per intellectualem, incorpoream, intervalli expertem naturam idem cum illo esset, sed per qux in. natura non creata illud perspieitur, per eadem natura creata hoc ostendit ; et quemadmodum in parvo scpe frusto vitri, eum ad radium expositum jacet, totus solis

(80) Γραφῆς. AB φωνῆς.

(81) Τὸ γὰρ κατ᾽ εἰκόνα. Yn calce codicis A hiec jta explicantur, "Ost ὅμοιος μέν ἐστι τῷ Θεῷ ὁ ἡμέ-

τερος νοῦς, οὐχέτι ὃὲ ὁμοούσιος.

(82) Τὸ üpyéc. A τὸν ἀρχέτυπον.

(8o) "Oyxov τε παντός. αὶ ὄγχου πάντως [sic| et A habet ὄγχου.

(84) Διὰ σημαντικήν'. & οἱ B διαστηματιχήν.

(85) AV ἁπάντων. B διὰ πάντων».

(86) ᾿Εχείνῳ. ln A additur, ἐν τῷ ἀσωμάτῳ χαὶ ἀδιαστάτῳ.

(81) Ὑελίνῃ. A B ὑελίνῳ.

(88) Βραχύτης. B ἡ | βραχύτης.

νοερῷ x3

45 S8. GREGORII NYSSENI 45

orbis conspicitur, non pro sua magnitudine in eo A πίπτειν τῆς xazX τὴν οὐσίαν τοῦ νοῦ χαταλήψεως,

apparens, sed prout brevitas frusti circuli simu- laerum atque representationem capit et admittit: Sic in exiguitate nostrae natur? /inexplieabilium illarum deitatis proprielatum imagines elucent, ut per hae manu quasi ducta ratio neque excidat el aberret ab natur: mentis deprehensione atque

ἀποχαθαιρομένης ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ σχέμματος τῇ: σωματιχῆς ἰδιότητος “ μηδ᾽ αὖ πάλιν εἰς ἶσον (89) ἄγειν τῇ ἀορίστῳ τε (90) χαὶ ἀχηράτῳ φύσει, τὴν μικρὰν xal ἐπίχηρον * ἀλλὰ νοητὴν μὲν οἴεσθαι τὴν οὐσίαν " ἐπειδὴ xal νοητῆς οὐσίας ἐστὶν εἰχὼν, μὴ μέντοι τὴν αὐτὴν τῷ ἀρχετύπῳ τὴν εἰχόνα λέγειν.

cognitione, si in esaminatione quaestionis corporalis proprietas excernatur et rejiciatur; neque rursus ex diverso eamdem cum invisibili simul et immortali natura parvam mortalemque naturam esse ducat, sed ralione et intellizentia quidem cerni naturam ejus existimet : quoniam etiam mente comprehensibilis nature imago est, non tamen eamdem cum principali et originali forma imaginem esse dicat.

Ut igitur per arcanam et ineffabilem Dei sapien- liam qua in universitate rerum apparet, divinam naturam pariter ac potestatem in rebus universis esse non dubitamus, ut in sua omnia maneant essentia (quanquam si quis natur: rationem exigat et exquirat, longe plurimum natura Dei distat alque diversa est a singularibus rebus qua in creatura et ostenduntur et intelliguntur : attamen in his esse constat id quod natura distat atque diversum est), ita nullo modo ineredibile est animze quoque naturam qua: per sese aliquid aliud est (quodeunque tandem etiam esse putatur), non impediri quin sit, etiamsi ea qux in mundo tan- quam elementa considerantur, ei, ratione naturz, non conveniant : quemadmodum enim jam ante diclum est, nec in viventibus quidem corporibus, quorum natura constat ex elementorum contem-

peratione, simplici pariter et informi invisibilique (;

anima ratione natur:e, aliqua cum crassa corporum congerie atque concretione communitas est; ve- rumtamen vitalem anime efficientiam ratione qua- dam humanam animadversionem atque cognitionem superante, permistam ac diffusam in his esse non dubitatur. Ergo ne resolutis quidem in sese, qux in corpore sunt, elementis, periit id quod per vi- talem efficientiam ea colligat atque connectit. Sed quemadmodum, constante ac durante adhuc ele- mentorum concrelione, omnes pariter atque simi- liter partes corpus complentes atque constituen- 105. anima penetrante, singulatim unumquodque animatur, neque aliquis vel solidam esse animam dixerit ac duram, quie cum terreo commista atque contemperata sit, vel humidam, vel frigidam aut frigido opposita qualitate preditam, qui in his universis sit, et unicuique vim vitalem immittat : ita soluta quoque illa coagmentatione et ad pro- prias cognatasque res iterum redacta, simplicem el incompositam illam naturam unicuique parti eliam post dissolutionem adesse, atque eam quae

89) Εἰς ἴσον. B εἰς £v.

90) ᾿Αορίστῳ τε. A ἀοράτῳ τε, B ἀρίστῳ τε.

(91) Ei delet b.

(92) Φύσεως. Ain margine: φύσεώς τις ἀπαιτοίη λόγον, B φύσεως € ἀπαιτοίη λόγον.

(95) Παμπιχήθως. A B παμπληθές.

(94) Aer zóc B6 1

(95) Οὐδέ. A B οὐδὲ Yá(

(96) Heg vpeptiar. τνλχομέρειαν,

Ὥσπερ οὖν διὰ τῆς ἀποῤῥήτου σοφίας τοῦ Θεοῦ τῆς τῷ παντὶ ἐμφαινομένης τὴν θείαν φύσιν τε χαὶ

Β δύναμιν ἐν πᾶσι τοῖς οὖσιν εἶναι οὐχ ἀμφιθάλλομεν,

ὡς ἂν ἐν τῷ εἶναι τὰ πάντα μένοι " xal τοί γε εἰ (91) τὸν τῆς φύσεως (92) ἀπαιτοίης λόγον, παμπλήθως (95) ἀπέχει οὐσία Θεοῦ πρὸς τὰ χαθ᾽ ἕχαστον ἐν τῇ χτί- σει δειχνύμενά τε χαὶ νοούμενα " ἀλλ᾽ ὅμως ἐν τού- τοις εἶνα! τὸ διεστὸς (94) χατὰ τὴν φύσιν ὁμολογεῖ- ται" οὕτως οὐδὲν ἄπιστον χαὶ τὴν τῆς ψυχῆς οὐσίαν, ἄλλο τι xa0' ἑαυτὴν οὖσαν, ὅ τί ποτε xai εἶναι εἰχά- ζεται, μὴ ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὸ εἶνα!, τῶν στοι- χειωδῶς ἐν τῷ χόσμῳ θεωρουμένων οὐ cuu6atvóvztov αὐτῇ χατὰ τὸν λόγον τῆς φύσεως * οὐδὲ (95) ἐπὶ τῶν ζώντων σωμάτων, χαθὼς ἤδη προείρηται, οἷς ἡ ὑπόστασις Ex τῆς τῶν στοιχείων ἐστὶ συγχράσεως, χοινωνία τις κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ἐστὶ τῷ ἁπλῷ τε χαὶ ἀειδεῖ τῆς ψυχῆς πρὸς τὴν σωματιχὴν παχυ- μερίαν (96) * ἀλλ᾽ ὅμως τὸ ἐν τούτοις εἶναι τὴν ζω- τιχὴν τῆς ψυχῆς ἐνέργειαν, οὐχ ἀμφιθάλλεται, λόγῳ τινὶ χρείττονι τῆς ἀνθρωπίνης χατανοήσεως ἀνα- χραθεῖσαν. Οὐχοῦν οὐδὲ ἀναλυσάντων πρὸς ἑαυτὰ τῶν ἐν τοῖς σώμασι (97) στοιχείων, τὸ συνδέον αὐτὰ διὰ τῆς ζωτικῆς ἐνεργείας ἀπόλωλεν. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ συν- εστῶτος ἔτι τοῦ τῶν στοιχείων συγχρίματος ψυχοῦ- ται xal τὰ (98) xa0' ἕχαστον, ἴσως τε xai ὁμοίως πᾶσ! τοῖς μέρεσι τοῖς συμπληροῦσι τὸ σῶμα τῆς ψυ- χῆς ἐνδυομένης (99), xal οὐκ ἄν τις εἴποι, οὔτε στεῤῥὰν αὐτὴν χαὶ ἀντίτυπον εἶναι, τῷ γεώδει συγ- χεχραμένην, οὔτε ὑγρὰν, ἣ ψυχρὰν ἣ τὴν τῷ ψυχρῷ ἀντιχειμένην ποιότητα, τὴν ἐν πᾶσιν (1) οὖσαν τού- τοις) χαὶ ἑχάστῳ τὴν ζωτιχὴν δύναμιν ἐνιοῦσαν (2}" οὕτω, xal λυθέντος τοῦ cuyxplpavoc, χαὶ εἰς τὰ οἰχεῖα πάλιν ἀναδραμόντος, τὴν ἁπλῆν ἐχείνην xot ἀσύνθετον φύσιν ἑχάστῳ παρεῖναι τῶν μερῶν, χαὶ μετὰ τὴν διάλυσιν οἴεσθαι, οὐδὲν τοῦ (5) εἰκότος ἐστὶν * ἀλλὰ τὴν ἅπαξ ἀῤῥήτῳ τινὶ συμφνεῖσαν λό- γῳ τῷ τῶν στοιχείων (4) συγχρίματι (5) , χαὶ εἰσαεὶ παραμένειν, οἷς χατεμίχθη, μηδενὶ τρόπῳ τῆς γινο- μένης ἅπαξ αὐτῇ συμφυΐας ἀποσπωμένην. Οὐ γὰρ

( (2) Ἐγιοῦσαν. ᾿Ενιεῖσαν. (5) Οὐδὲν τοῦ. A B οὐδὲν ἔξω. (4) Τῷ τῶν cc. B διὰ τῆς. (5) Συγχρίματι. B συγχράσεως.

45

DE ANIMA ET RESURBRECTIONE. 46

ἐπειδὴ λύεται τὸ συγχείμενον, κινδυνεύει (0) συν- A simul occulta atque ineffabili quadam ratione cum

διαλυθῆναι τῷ συνθέτῳ τὸ μὴ συγχείμενον.

elementorum concremento coaluerit etiam in per-

petuum permanere cum iis quibus commista est, neque ullo modo ab ea coalitione atque concretione, quae semel ei contigerit, avelli putare, nullo modo est a verisimilitudine atque probabilitate alienum. Non enim quia solvitur compositum, inde etiam necessario consequitur una cum conposito dissolvi il quod compo-

situm non est.

T. Κἀγὼ εἴπον, ᾿Αλλὰ τὰ μὲν στοιχεῖα συμπίπτειν τε πρὸς ἄλληλα (7), xai πρὸς ἀλλήλων διαχρίνεσθαι, χαὶ τοῦτο εἶναι τὴν τοῦ σώματος σύστασίν τε χαὶ διάλυσιν, οὐδεὶς ἂν ἀντείποι. ᾿Επειδὴ δὲ πολὺ τὸ μέσον ἑκάστῳ (8) νοεῖται τοῦτο τῶν (9) ἑτερογενῶς ἐχόντων πρὸς ἄλληλα, χατά τε τὴν τοπιχὴν θέσιν, χαὶ τὴν τῶν ποιημάτων (10) διαφοράν τε χαὶ ἰδιότητα, συνδεδραμηκότων μὲν (11) ἀλλήλοις περὶ τὸ ὑποχεί- μένον τῶν στοιχείων, τὴν νοερὰν ταύτην xat ἀδιάστα- τον φύσιν ἣν χαλοῦμεν (12) ψυχὴν, ἀχόλουθον συμ.- φυῶς πρὸς τὸ ἡνωμένον ἔχειν * εἰ δὲ ἀπ᾽ ἀλλήλων διαχριθείη ταῦτα, χἀχεῖσε (15) γένοιτο, ὅπηπερ ἂν ἕχαστον ἡ φύσις ἄγοι (14), τὶ πείσεται (15) ἡ Ψυχὴ πολλαχῇ τοῦ ὀχήματος αὐτῇ διασπαρέντος " ὥσπερ τις ναύτης τῆς ὁλχάδος ἐν ναυαγίῳ διαλυθείσης ἀδυνα- τῶν πᾶσι τοῖς τοῦ πλοίου μορίοις ἄλλοις ἀλλαχῇ τοῦ πελάγους ἐσχεδασμένοις xaz' αὐτὸν (10) ἐπινήξασθαι (παντὸς (17) γὰρ τοῦ ἐπιτυχοῦντος (18) λαθόμενος τὰ λοιπὰ φέρειν (19) χαταλείψει τοῖς χύμασι), τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ ψυχὴ (20) τῇ διακρίσει τῶν στοιχείων συνδιασχισθῆναι τὴν φύσιν οὐχ ἔχουσα, εἴπερ δυσ- απαλλάχτως ἔχει τοῦ σώματος, ἑνί τινι πάντως προσ- φυεῖσα στοιχείων (21), τῶν ἄλλων ἀποσχισθήσεται, χαὶ οὐδὲν μᾶλλον ἀθάνατον αὐτὴν διὰ τὸ ἐν ἑνὶ ζῆν, 3| θνητὴν, διὰ τὸ ἐν τοῖς πλείοσι μὴ εἶναι, ἡ ἀχολου- θία τοῦ λόγου δίδωσιν οἴεσθαι.

Β

G. Atque ego : Verum elementa quidem, inquam, inter sese tum coire et coh:rescere, tum alterum ab altero separari atque disjungi, et id corporis esse tum constitutionem tum dissolutionem, nemo contradixerit, Quoniam autem multum interesse intelligitur. inter unumquodque horum, qui tum secundum localem positionem, tum qualitatum dif- ferentiam pariter ac proprietatem diversi inter sese generis sunt, siquidem circa subjectum inter sese coneurrerint elementa, consentaneum est, intelle- ctualem hanc dimensionisque expertem naturam, quam animam vocamus, coh:rere atque conjun- €tàm esse cum eo, quod (ita) unitum est; sin autem hzc alterum. ab altero separata atque illo redacta fuerint, quocunque unumquodque natura ducit, patietur etiam anima, in multas partes pas- sim vehiculo ejus disjecto : et quemadmodum ali- quis nauta, ubi naufragio dissoluta fuerit navis, ad omnes ejus partes, aliis in aliam pelagi partem dissipatis, eodem tempore adnare non potest (nam si quidquid primum occurrerit et obviam fuerit, apprehenderit, reliqua fluctibus ferri plane permit- tel), eodem modo anima qua ea natura przdita non est, ut una cum separatione elementorum scindatur, siquidem a corpore liberari atque expe- diri non potest, si uni alicui prorsus inh:serit ele-

mento, ab aliis avelletur et intercludetur, et ut nihilo magis immortalis qui in uno vivat, quam mortalis putetur quie in. pluribus non sit, consequentia sermonis dat.

M. ᾿᾽Αλλ᾽ οὔτε συστέλλεται, φησὶν, οὔτε διαχεῖται τὸ νοητόν τε χαὶ ἀδιάστατον (σωμάτων γὰρ ἴδιον συστολὴ χαὶ διάχυσις), ἐπίσης δὲ χατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν τὴν ἀειδ xaX ἀσώματον τῇ τε συγχρίσει τῶν στοιχείων περὶ τὸ σῶμα χαὶ τῇ διαχρίσει πάρεστιν, συνεσφι- γμένων (22) ἐν τῷ συγχρίματι τῶν στοιχείων στενο- χωρουμένη, οὔτε ἀποφοιτησάντων ἐπὶ τὰ συγγενῆ (25), xal χατὰ φύσιν αὐτοῖς ἀπολιμπανομένη, χἂν πολὺ τὸ μέσον εἶναι δοχεῖ τὸ τῆς ἑτερότητος (24) τῶν στοι- χείων ἐνθεωρούμενον. Πολλὴ γὰρ ἣ διαφορὰ (25) τοῦ ἀνωφεροῦς τε xal χούφου πρὸς τὸ βαρὺ xai γεῶδες, ποῦ θερμοῦ (36) πρὸς τὸ Ψυχρὸν, καὶ τοῦ ὑγροῦ πρὸς τὸ ἐναντίον " ἀλλ᾽ ὅμως οὐδεὶς πόνος τῇ νοερᾷ φύσει

(6) Κωδυγεύει. Καὶ χινδ.

(1) Πρὸς à.AAiA. Δ B ἀπ᾽ ἀλλή (8) Εκάστῳ. Δ B ἑχάστου.

(9) Τοῦτο τῶν". AB τούτων. (10) Ποιημάτων. A B ποιοτήτων (11) Μέν deest A.

(12) Ἣν «aA. À τὴν xai.

1

(

^.

Κἀκεῖσε. B xaX ἐχεῖσε.

"Aqot. ἃ ἄγει, B ἄγη.

Πείσεται. À in margine . "Ayzzz: x2 1j ψυχή.

10) IKaz' αὐτό. À xazX ταὐτόν.

17) Hoycóc. Δ πάντως.

M. At neque. contrahitur, inquit, neque diffunditur id quod et mente noscitur, cogitationeque perci- pitur, et disjunctionis separationisque expers est (corporum enim contrahi atque diffundi proprium €st), sed zqualiter juxta sui naturam, qui et in- visibilis, informis et incorporea est, cum coalitis atque coneretis cirea. corpus elementis, tum Sepa- ratis atque disjunctis adest, ac neque constrictis in concretione elementis premitur alque coarctatur, neque ad cognata sibique naturalia reversis, relin- quitur, etiamsi magnum illud discrimen esse videa- tur, quod cernitur et animadvertitur in elemento- rum diversitate; magna enim differentia est. inler

(18) Ἐπιτυχοῦντος. A B ἐπιτυχόντος.

(19) Φέρειν. A in margine : Τοῖς χύμασ! χαταλεί t φέρεσθαι.

Es Ἡ ψυχή. Β χαὶ ἡ Ψυχή. (2

ἢ te

Qe

Ü

Es » [s] «d o 4 o - & -

χε

n

Συνεσφιγμένων.. A οἱ D premittunt οὔτε. Συγγεγῆ. B συγγενῇ τε. Δοκεῖ τὸ τῆς ἑτερότητος. A D δοχῇ τῇ ἑτερό-

DATE

——

tS t5 EZ-

da -—

vit

E

.. (35) 'H διαφορά, A in textu ἀναφορά, in margine διαφορά. (26) Τοῦ θερμοῦ. D xax τοῦ θερμοῦ.

11 S. GREGORII. NYSSEN! 43

d quod cum leve sit, sursum fertur, et grave ter- A ἑχάστῳ παρεῖναι, οἷς ἄπαξ ἐνεφύη, διὰ χράσεως (97)

reumque : item inter calidum et frigidum, humidum- que et ei contrarium, attarüien nullo negotio intel- lectualis natura, eaque quie mente sola. constat et cogitatione percipitur, adest unicuique eorum, qui- bus semel inhiserit, nec per refusionem, discus- sionem ae distractionem una cum contrarietate scinditur elementorum. Non enim quia dispositione loci certaque quadam proprietate, procul hzec inter Sese distare existimantur, idcirco inseparabilis, disjunctionisque ae spatii expers natura magno ne- golio ac difficulter conjungitur cum iis qu:e. loco distant, quoniam etiam nune mens simul et ccelum contemplari, et ad terminos mundi curiosa inqui- silione extendi potest; ae non divellitur contem- plativa anim: nostr: pars, dum ad tantas disten- ditur longitudines. Ergo nihil impedit animam, quin zqualiter corporis adsit. elementis, tum per concursum contemperatis, tum per discussionem, distractionem, atque disjuncetionem resolutis. Quem- admodum enim auro et argento colliquefactis, artificiosa vis quzedam cernitur, qui malerias eas conflaverit; et si rursus per liquefactionem alterum ab altero separatum fuerit, nihilominus .ratio artis in utroque manet ; ac materia quidem divisa fuerit, ars autem. una cum materia non dissecatur ; quo- nam enim modo dividi poterit individuum ? eadem ratione ea qui? mente constat, atque cogitatione

μὴ συνδιασχιζομένη τῇ τῶν στοιχείων ἐναντιότητι, Οὐ γὰρ ἐπειδὴ χατὰ τὴν τοπιχὴν διάστασιν, καὶ τὴν ποίαν (28) ἰδιότητα, πόῤῥωθεν ἀλλήλων ταῦτα (29) νομίζεται, διὰ τοῦτο χάμνει ἣ ἀδιάστατος φύσις τοῖς τοπιχῶς διεστηχόσι συναπτομένη, ἐπεὶ χαὶ νῦν ἔξεστι τῇ διανοίᾳ ὁμοῦ τε τὸν οὐρανὸν θεωρεῖν, χαὶ ἐπὶ τὰ πέρατα. τοῦ χόσμου ταῖς πολυπραγμοσύναις ἐχτείνε- σῆαι " χαὶ οὐ διασπᾶται πρὸς τοσαῦτα pfxr τὸ θεω- ρητιχὸν τῆς ψυχῆς ἡμῶν διατεινόμενον. Οὐχοῦν οὐδ- ἐν ἐμπόδιόν ἐστι τῇ ψυχῇ χατὰ τὸ ἴσον παρεῖναι τοῖς τοῦ σώματος στοιχείοις, xoà συγχεχραμένοις διὰ τῆς συνδρομῆς, καὶ ἀπολυομένοις διὰ (50) τῆς ἀναχρά- σεως. Καθάπερ γὰρ χρυσοῦ χαὶ ἀργύρου συντετηχό- τῶν ἐνθεωρεῖταί τις τεχνιχὴ δύναμις ἣ τὰς ὕλας συντήξασα" χαὶ εἰ πάλιν ἀποταχείη τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον, οὐδὲνιἔλαττον ὁ τῆς τέχνης λόγος ἐν ἑχατέρῳ μένει" καὶ ἡ μὲν ὕλη διεμερίσθη, ἣ δὲ τέχνη οὐ συν- διετμιήθη τῇ ὕλῃ" πῶς γὰρ ἂν διαυρεθείη τὸ ἄτμητον ; χατὰ τὸν αὐτὸν λόγον xo ἡ νοερὰ τῆς ψυχῆς φύσις, χαὶ τῇ συνδρομῇ τῶν στοιχείων ἐνθεωρεῖται, καὶ δια- λυθέντων (51) οὐχ ἀποχρίνεται, ἀλλὰ xoi ἐν αὐτοῖς μένει χαὶ ἐν τῷ χωρισμῷ αὐτῶν συμπαρεχτεινομένη οὐ διαχόπτεται, οὐδὲ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν στοιχείων εἰς μερικὰ (52) τμήματα χαταχερματίζεται (93). Τοῦτο γὰρ ἴδιον τῆς σωματιχῆς χαὶ διαστηματιχῇς

τὰ Ex διαστάσεως οὐχ ἀναδέχεται πάθη.

percipitur, animae natura, et. in concursu elementorum cernitur, et resolutis iis, non secernitur nec segregatur; sed et monet in iis, eL una cum separatione eorum extensa non interciditur, nec inter- rumpitur, neque pro numero elementorum in partes et frusta conciditur : id enim corpore pariter

et intervallaris naturz:?. proprium est :

at incorporea intellectualisque et. invisibilis pariter, atque divi-

sionis dimensionisque expers natura passiones et casus ex distantia atque intervallo contingentes non

recipit, neque admittit,

Ergo anima est in iis in quibus semel fuit, nulla C Οὐχοῦν ἐστιν ἐν αὐτοῖς ἡ ψυχὴ, ἐν οἷς ἅπαξ ἐγέ-

necessitate eam a cohzrentia, qua cum illis con- juncta est atque conerevit, avellente. Quid igitur in his triste, acerbum atque animi. demissione di- gnum est, si id quod videtur, eum invisibili com- mutatur? Et cujus rei gratia adeo mens tua morti infensa est? — ἃ, Ego vero, ubi definitionem anime, quam in superiori sermone fecerat, animo revol- vissem atque repetivissem, dixi non satis mihi con- cideranti atque animo reputanti potentias et vires, quas in anima cernuntur, illam orationem esse de- monstratam : quie dicit eam intelleetualem esse na- turam, et in instrumentario corpore vitalem vitn ad sensuuni efficientiam atque adjectionem ingenerare. Nam non solum circa eam mentis nostra agitatio- nem, quà scientias percipimus ac speculamur, efli- caX el actuosa anima nostra est, per eam quie "nente constat et intelligentia. sux naturae vim talia

(27) Διὰ χράσεως. A BU ἀναχράσεως.

(98) Ποίαν. V Ποιάν.

(29) Ταῦτα deest b.

(90) ᾿Αποιϊυομένοις διά. B ἀπολ. ὃ. τῆς συνδρο- μῆς χαὶ ἀπολλυμένης.

(51) Δια.τυθέντωγν. A in margine, ἀναλυθέντων.

(32) Μερικά. B μέρη at.

yevo, οὐδεμιᾶς ἀνάγχης τῆς πρὸς ἐχεῖνα συμφυΐας αὐτὴν ἀποσπώσης. Τί οὖν τὸ σχυθρωπὸν ἐν τούτοις ἐστὶν, εἰ τοῦ ὁρωμένου τὸ ἀειδὲς ἀνταλλάσσεται ; χαὶ ὑπὲρ τίνος οὕτω διαθέθληταί σοι πρὸς τὸν θάνατον 1] διάνοια; ---Τ', ᾿Εγὼ δὲ, ἀναλαθὼν (54) τῇ διανοίᾳ τὸν ὁρι- σμὸν, ὃν ἐν τοῖς πρὸ τούτου λόγοις περὶ Ψυχῆς ἐποι- ἤσατο, οὐχ ἱχανῶς εἶπον ἐνδεδεῖχθαί xov τὸν λόγον ἐχεῖνον τὰς ἐνθεωρουμένας τῇ Ψυχῇ δυνάμεις (59) * ὅς φῆσι νοερὰν αὐτὴν εἶναι οὐσίαν, xal τῷ ὀργανιχῷ σώματι ζωτιχὴν δύναμιν πρὸς τὴν τῶν αἰσθήσεων ἐνέργειαν ἐμποιεῖν * οὐ γὰρ μόνον περὶ τὴν ἐπιστημο- νιχήν τε xaX θεωρητιχὴν διάνοιαν ἐνεργός ἐστιν ἡμῶν ἡ Ψυχὴ, ἐν τῷ νοερῷ τῆς οὐσίας τὸ τοιοῦτον ἐργαζο- μένη, οὐδὲ τὰ αἰσθητήρια μόνα πρὸς τὴν χατὰ φύσιν ἐνέργειαν οἰχονομεῖ" ἀλλὰ πολλὴ μὲν ἡ χατὰ ἐπιθυ- μίαν (50), πολλὴ δὲ χαὶ fj χατὰ θυμὸν χίνησις ἐν- θεωρεῖται τῇ φύσε: - ἑχατέρας (51) 0E τούτων γενι-

(55) Κατακερμαωτίζεται. B. χαταμερίζεται.

(54) ᾿Εγὼ δὲ ἀνακαξών". Scholia in calce codicis A explicant, Γρηγόριος ἐπίσχοπος ὡς ἐν ἀντιθέσει. In margine seribitur Παραθέσει.

(55) Δυνάμεις. A addit ἔννοου μένῳ.

(560) Κατὰ ἐπιθυμίαν. 1» χατ᾽ &mup.

(97) 'ΕἙκατέρας. A ἑχατέρον.

49 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 50

κῶς ἡμῖν ἐνυπαρχούσης (58), εἰς πολλάς τε χαὶ A efficiens, neque sensoria vasa instrumentaque sola t

ποιχίλας διαφορὰς ὁρῶμεν προϊοῦσαν παῖς ἐνεργείαις ἀμφοτέρων τὴν κίνησιν. Πολλὰ μὲν γὰρ ἔστιν ἰδεῖν, ὧν τὸ ἐπιθυμητιχὸν χαθηγεῖται" πολλά γε (59) πάλιν.ἃ τῆς θυμοειδοῦς αἰτίας ἐχφύεται, χαὶ οὐδὲν τοῦτο σῶμά ἔστι (40), τὸ δὲ ἀσώματον νοερὸν πάντως " νοερὸν δέ τι (4) τὴν ψυχὴν ὁ ὁρισμὸς ἀπεφήνατο, ὥστε δυοῖν ἀτόποις τὸ ἕτερον kx τῆς ἀχολουθίας ἀναχύπτειν τοῦ λόγου, ἣ xa τὸν θυμὸν χαὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἄλλας ἐν ἡμῖν εἶναι ψυχὰς, xoà πλῆθος ψυχῶν ἀντὶ μιᾶς xa0- ορᾶσθαι, 1| μηδὲ τὸ διανοητιχὸν τὸ ἐν ἡμῖν ψυχὴν οἴεσθαι. Τὸ γὰρ νοερὸν ἐπίσης πᾶσιν ἐφαρμοζόμε- νον, ἣ πάντας (42) ψυχὰς ἀποδείξει ταῦτα, ἣ ἕκαστον τούτων Ex τοῦ ἴσου τοῦ (43) ἰδιώματος τῆς Ψυχῆς ἐξαιρῆσει.

ad naturalem efficientiam, operationemque guber- nat; sed multus quidem cupiditatis, multus ilem iracundize quoque motus cernitur in ejus natura ; cum autem horum utrumque generaliter in nobis insit, in multas pariter ac varias differentias actio- nibus, eflicientiisque amborum progredi motum videmus. Nam multa quidem videre licet, quorum concupiscendi vis auctor ac dux est; rursus item multa a eausa ir: coneitatriee nascuntur, ac nullum horum corpus est; quod autem incorporeum est, intelleetuale prorsus cst, solaque mente constat ; porro intellectualem quamdam solaque meute con- stantem. et. comprebensibilem rem esse auimam definitio deelaravit, ut duorum absurdorum alterum

ex consequenlia orationis exsistat atque emergat, aut ut iracundia quoque atque cupiditas alie in nobis animi sint, et pro una multitudo | animarum deprehendatur atque animadvertatur, aut ne. mentis quidem agitatrix et intelligendi vis in nobis, anima esse putetur. Nam intellectuale solaque mente con-

stans et comprehensibile :equaliter omnibus accommodatum, aut omnia hzc. animas

esse denonstra-

bit, aut unumquodque horum ex :quo eximet atque excipiet ex hac animi proprietate.

Μ. Ἡδὲ Πολλοῖς φησὶν, (44), ἤδη xai ἄλλοις ἐζητη- B

μένον τὸν λόγον τοῦτον ἀχολούθως xa αὐτὸς ἐπιζη- «sig (45), 6, τι (46) ποτὲ χρὴ ταῦτα νομίζειν εἶναι τὸ ἐπιθυμητιχὸν (417) xaY τὸ θυμοειδὲς, εἴτε

συνουσιυ-

μένα τῇ Ψυχῇ, xai παρὰ τὴν αὐτὴν (43) εὐθὺς τῇ χοτασχευῇ συνυπάρχοντα, εἴτε τι ἄλλο παρ᾽ αὖτ

ὄντα χαὶ ὕστερον ἡμῖν ἐπιγινόμενα (19). Τὸ μὲν γὰρ ἐνορᾶσθαι τῇ ψυχῇ ταῦτα, παρὰ πάντων ἐπίσης ὁμο- λογεῖται" τὸ δὲ ὅ, τι χρὴ περὶ αὐτῶν οἴεσθαι, οὕπω δι᾽ ἀχριθείας εὗρεν ὁ λόγος, ὥστε βεθαίαν τὴν περὶ τοὐ-

των ὑπόληψιν

ysw, ἀλλ᾽ ἔτι πεπλανημέναις οἱ πολλοὶ xat διαφόροις ταῖς περὶ τούτων δόξαις ἐπιδιστάζου- χληθῶς (50)

E MNT dos : δὲ Ἦν ἡ ἔξω φιλοσοφία, ἡ τεχνιχῶς περὶ τούτων διαλα-

θοῦσα, περιττὸν ἂν ἣν ἴσως τὸν περὶ Ψυχῆς λόγον

σιν. Ἡμῖν δὲ εἰ μὲν ἱχανὴ πρὸς ἀπόδειξιν

προτιθέναι (51) τῷ σχέμματι. "EneY (52) δὲ τοῖς μὲν χατὰ τὸ φανὲν ἀχόλουθον χατ᾽ ἐξουσίαν προῆλθεν ἣ περὶ ψυχῆς θεωρία - ἡμεῖς ὃὲ τῆς (55) ἐξουσίας ἄμοι- ροι ταύτης ἐσμὲν, τῆς λέγειν (54) φημὶ ἅπερ βου- λόμεθα, χανόνι παντὸς δόγματος (53) xat νόμῳ χε- xonuévo τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ (56): ἀναγχαίως πρὸς ταύτην βλέποντες, τοῦτο δεγόμεθα μόνον, ὅ, τι περ ἂν

f συμφωνοῦν (57) τῷ τῶν γεγραμμένων σχοπῷ. Οὐχ- οὖν παρέντες τὸ Πλατωνιχὸν ἅρμα (58), καὶ τὴν ὑπεζευγμένην αὐτῷ ξυνωρίδα τῶν πώλων, οὐχ ὁμοίως ταῖς ὁρμαῖς πρὸς ἀλλήλους ἐχόντων, χαὶ τὸν ὑπὲρ τούτων ἡνίοχον, δι᾿ ὧν ἁπάντων τὰ τοιαῦτα περὶ

(98) Ἐνυπαρχούσης. A ἐνυπάρχοντος. 59) Πο.1.λά γε. ^ B πολλὰ δέ.

40) Τοῦτο σῶμά ἔστι. B. τούτων σῶμά ἐστι.

(44) Δέ τι. B δέ τι χρῆμα.

(42) Πάντας. A Β πάντα.

(43) Ἴσου τοῦ. Δ Ὁ ἴσου τούτου.

(44) Ἡ δὲ xoAAotc. In calee codieis A hoc habes scholion, Ἡ διδάσχαλος ἀπαντᾷ τῇ ἀντιθέσει, γραφι- χῶς τὸ ἄπορον θεραπεύουσα.

(45) ᾿Επιζητεῖς. ἃ B ἐπεζήτησας.

(46) Ο, τι. B ὅτι.

(17) ᾿Επιθυμητικόν. À D ἐπιθυμητιχόν τε. ms Παρὰ τὴν αὐτήν. A B παρὰ τὴν πρώτην.

ἢ Ἐπιγινόμενα. B ἐπιγενόμενα. (90) "Ixayh πρὸς ἀπόδ. ἀληθῶς. D. πρὸς ἀπάδ,

M. Atque illa, Hanc, inquit, rationem jam a multis étiam aliis quisitam, consequenter ipse quoque requisivisti, quidnam tandem hie esse oporteat existimare , τὸ ἐπιθυμητικόν, id est, vim. concupi- scendi; τὸ θυμοειδές, id est, vim ire concitatricem : simulne insita in anim:e natura et quasi coessentia atque consubstantia, et ab initio eum ea sint, atque a principio statim una cum creatione et constitu- tione ejus exstiterint, an etiam aliquid aliud. atque ipsa sint, et posterius nobis accesserint? Nam quod he quidem in anima. cernantur, ex σι constat inter omnes ; quid autem de eis existimare opor- teat, nondum plene 2tque perfecte ratio assecuta est, ut firmam de his habeat opinionem, sed vulgus ctiam nune vagis, falsisque ac diversis opinionibus de his ambigit. Nobis vero, siquidem sufficiens esset ad. demonstrationem veritatis externa philo- sophia, qux? de his rebus artificiose disputavit, at- que tractavit, supervacaneum forsitan esset illorum commentationi de anima adjicere sermonem. Sed quoniam ab illis quidem prout consequens et. con- sentaneum visum esset, ex licentia atque ad arbi- trium prodita est de anima commentatio: nos au- tem hujus licentiz expertes sumus, dicendi, inquam, qui volumus ; quippe qui regula prorsus divini doctrina et pro lege utimur sancta Scriptura, atque ad hanc necessario respicimus, hoc solum recipi-

ἀληθείας ἱχανῆ. ἃ ἀληθείας pro ἀληθῶς.

(91) Προτιθέναι. Β περιτιθέναι.

(52) Ἐπεί. B ἐπειδή.

(53) Ἡμεῖς δὲ τῆς, ete., hic verba in ealee codi- cis A ita. illustrantur,"Oct xazà τὸν τῆς θείας Γρα- φῆς σχοπὸν ἡ περὶ ψυχῆς διδασχαλία τῷ συγγραφεῖ μεμελήτηται.

(54) Τῆς A£yew. B τῆς τοῦ λέγειν.

(55) Δόγματος. Ἀ θείου δόγματος.

(56) Κεχρημ. τῇ ἁγίᾳ Dp. B τῇ ἁγίᾳ χεχρημ. Γραφῇ.

(51) Συμφωγοῦν. Β σύμφωνον.

(58) Πιατωνικὸν ὥρμα. Wn calce codicis ἃ hoc legitur scholion, Διάλογον ὁ Πλάτων ἐποιήσατο περὶ

ψυγῆς, ὃν Φαίδωγα ἐπέγραψεν, ἐν ᾧ τὸ μὲν Πυμοτιδὲς

51 S, GREGORII NYSSENI 59

inus et approbamus, quodcunque eum Sceripturz A Ψυχῆς φιλοσοφεῖ δι

convenerit et concordaverit intentione. Igitur omis- so Platonis curru, eique subjunctis bijugis pullis equorum, non eadem inter se affectione et impetu preditis, iisque prefecto auriga, quibus omnibus ile per :nigma atque involucrum talia de anima philosophatur (a); omissis item iis, quze tradit is qui post eum philosophus fuit, qui res apparentes artificiose persequitur, eaque qu: nunc nobis pro- posita sunt diligenter examinans ac tractans, mor- talem per h:ec animam esse censuit atque pronun- tiavit; relictis item omnibus iis qui et ante et post hos fuerant, qui vel prosa. solutaque, vel numero quodam ac mensura astricta oratione res philoso- phicas tradiderunt, divinitus proditam Seripturam, quo spectet et intendat, quique divina Seriptura statuit, ut nihil in anima

orationi proponamus, B

A

αἰνίγματος * ὅσα θ᾽ ὁ (59) μετ ἐχεῖνον φιλόσοφος ὁ τεχνιχῶς (00) τοῖς φαινομένοις ἀχολουθῶν, xaX τὰ νῦν ἡμῖν προχείμενα δι᾽ ἐπιμε- λείας χατεξετάζων, θνητὴν εἶναι διὰ τούτων τὴν ψυ- χὴν ἀπεφήνατο, χαὶ πάντας τούς τε πρὸ τούτων, χαὶ ποὺς ἐφεξῆς, τούς τε χαταλογάδην χαὶ τοὺς ἐν ῥυθμῷ (61) τινι χαὶ μέτρῳ φιλοσοφήσαντας χαταλι- πόντες, σχοπὸν τοῦ λόγου τὴν θεόπνευστον Γραφὴν ἣ ψυχῆς ἐξαίρετον μηδὲν νομίζειν εἶναι νομοθετεῖ, ὃ μὴ xoi τῆς θείας φύσεώς ἐστιν ἴδιον. Ὃ γὰρ ὁμοίωμα Θεοῦ τὴν ψυχὴν εἶναι φή- σας (03), πᾶν ὃ ἀλλότριόν ἐστ: Θεοῦ, ἐχτὸς εἷναι τοῦ ὅρου τῆς ψυχῆς ἀπεφήνατο. Οὐδὲ γὰρ (04) ἂν ἐν τοῖς παρηλλαγμένοις διασωθείη τὸ ὅμοιον. Οὐχοῦν ἐπειδὴ τοιοῦτον οὐδὲ τῇ θείᾳ (65) συνθεωρεῖται φύσει, οὐδὲ τῇ ψυχῇ συνουσιοῦσθαι (00) ταῦτα χατὰ λόγον ἄν τις ὑπονοήσειε.

ποιησώμεθα (62),

esse putemus eximium et insigne, quod non etiam divin: nature proprium sit. Qui enim similitudinem Dei animam esse dixit, quidquid a Deo alienum est, extra definitionem anima esse declaravit. Etenim in diversis ac differentibus similitudo conservari non possit. Ergo quoniam ejusmodi nihil cum divina

cernitur natura, ne anim: quidem hzc insita et quasi coessentiata esse recte quis existimaverit.

Jam vero dialectica quidem arte, per rationum et argumentorum collectricem ac resolutricem scien- liam, nostra quoque dogmata atque decreta confir- mare : quod hujusmodi species orationis ad demon- strandam veritatem, tum debilis, tum suspecta sit : recusabimus ac pretermittemus. Patet enim omni- bus ac liquet quod dialectica curiosa subtilitas pa- res in utramque partem vires habeat, vel ad ever- Sionem veritatis, vel ad mendacium judicandum. Unde etiam ipsam veritatem, ubi hujusmodi aliqua adhibita arte profertur, swpenumero suspectam habemus, quasi harum artium subtilitas atque versutia mentem nostram seducat, et in fraudem impellat atque a veritate avertat, Sed si quis in- compositam et inconditam, atque ab omni velamine et amictu nudam admittat orationem, dicemus, ut poterimus, juxta seriem et contextum Seripturze traditionis, commentalionem de his rebus inferentes. Quid igitur est quod dicimus? Quod hoc rationis particeps animal homo, nimirum intelligentize atque scientie capax sit, vel eorum qui a ratione nostr fidei atque religionis alieni sunt, testimonio com- probatum est : quippe non ita naturam nostram de- scriptura ae designatura definitio fuisset, si quidem

Τὸ piv οὖν χατὰ τὴν διαλεχτιχὴν τέχνην διὰ συλ- λογιστιχῆς τε xa ἀναλυτιχῆῇς ἐπιστήμης βεθαιοῦσθαι χαὶ τὰ ἡμέτερα δόγματα, ὡς σαθρόν τε χαὶ ὕποπτον εἰς ἀπόδειξιν ἀληθείας τὸ τοιοῦτον εἶδος τοῦ λόγου παραιτησόμεθα. Πᾶσι γάρ ἔστι πρόδηλον τὸ τὴν δια- λεχτιχὴν περιεργίαν ἴσην ἐφ᾽ ἑκάτερα τὴν ἰσχὺν ἔχειν, πρός τε τὴν τῆς ἀληθείας ἀνατροπὴν, χαὶ πρὸς τὴν τοῦ ψεύδους χατηγορίαν (07). “Ὅθεν xal αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν, ὅταν μετά τινος τοιαύτης τέχνης προάγη- ται, δι᾽ ὑποψίας πολλάχις ποιούμεθα, ὡς τῆς περὶ τούτης (08) δεινότητος παραχρουομένης ἡμῶν τὴν διάνοιαν, χαὶ τῆς ἀληθείας ἀποσφαλείσης (09). Εἰ δέ τις τὸν ἀχατάσχευόν τε xal γυμνὸν πάσης περιθολῇς προσίοιτο λόγον, ἐροῦμεν ὡς ἂν (70) οἷόν τε ἢ χατὰ τὸν εἱρμὸν τῆς γραφιχῆς ὑφηγήσεως τὴν περὶ τούτων θεωρίαν προσάγοντες. Τί οὖν ἔστιν ὅ φαμεν (71) ; Τὸ λογιχὸν τοῦτο ζῶον ὁ ἄνθρωπος νοῦ τε xal ἐπιστή- pns δεχτιχόν εἶναι, ἣ (12) παρὰ τῶν ἔξω τοῦ λόγου τοῦ xaÜ' ἡμᾶς μεμαρτύρηται, οὐχ ἂν οὕτω τοῦ ὁρι- σμοῦ τὴν φύσιν ἡμῶν ὑπογράφοντος, εἴπερ ἐνεώρα θυμόν τε xal ἐπιθυμίαν xai τὰ τοιαῦτα πάντα συν- ουσιωμένα τῇ φύσει. Οὐδὲ γὰρ ἐπ᾽ ἄλλου τινὸς ópov ἄν τις ἀποδοίη τοῦ ὑποχειμένου, τὸ χοινὼν ἀντὶ τοῦ ἰδίου λέγων.

Οὐ iracundiam , et concupiscentiam et hujusmodi omnia cum nostra natura unita et quasi coessentiata

xo ἐπιθυμητιχὸν τῆς ψυχῆς μέρος συζυγίᾳ πώλων ἀπείχασε, τὸ δὲ διανοητιχὸν, ἤγουν τὸν νοῦν, ἡνιόχῳ. Ibidem ad verba textus, quae paulo post sequuntur, ὁ μετ᾽ ἐχεῖνον φιλόσοφος, legis, ᾿Αριστοτέλης.

(59) “Ὅσα θ᾽ ὁ. B ὅσα τ᾽ οὖν.

(00) Τεχγικῶς. B τεχνιχός.

(01) Ῥυθμῷ τινι z. qi. B εὐρύθμῳ τινὶ μέτρῳ.

(02) Ποιησώμεθα. B ποιησόμεθα.

(65) Φήσας. B εἰπών.

(04) Οὐδὲ γάρ. Β οὐ γάρ.

(a) Scholion in Grz:co appositum : Plato de anima dialogum. fecit, quem Phoedonem | inscripsit : in quo eas quidem animar partes, in quibus et concupiscendi vis e trarum ardor exsistit, pari pullorum equino-

(05) Οὐδὲ τ. 0. B οὐδὲν τ. 0.

66) Συγουσιοῦσθαι. B συνουσιῶσθαι.

67) Τὴν c. V. xacnry. B τὴν χατηγ. v. Ψ.

(68) Περὶ ταύτης. A B περὶ ταῦτα.

(09) ᾿Αποσφαμείσης. AB ἀποσφαλλούσης.

(10) Ὡς ἄν. A Bc ὅπως ἄν.

(71) Τί cbr ἐστιν" ὅ φαμεν. Wn calce codicis À hane invenis notam, ὀρισμὸς τ τῆς οὐσίας.

(72) Ἤ. B xai.

mentem autem. seu illam cogitamus et Hoc autem iu

rum currui subjunctorum : anima vim, qua et animo. agitamus, animadvertimus, auriga assimilavit. Phidone non sunt, scd in Phaedro.

55

DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 54

atque consubstantiata esse videret. Nam nec in ulla quidem alia re, loco proprii eommune ponens,

subjecti quisquam ediderit definitionem.

Ἐπεὶ οὖν τὸ ἐπιθυμητικόν τε xai θυμοειδὲς χατὰ A — Quoniam igitur et concupiscendi et irascendi

τὸ ἴσον xal ἐπὶ τῆς ἀλόγου τε xai λογιχῆς φύσεως χαθορᾶται, οὐχ ἄν τις εὐλόγως Ex τοῦ χοινοῦ yapaxzn- ρίζει (75) τὸ ἴδιον. Ὃ δὲ πρὸς τὴν τῆς φύσεως ὑπο- γραφὴν περιττόν (74) τε καὶ ἀπόθλητον, πῶς ἔν- ἐστιν (75) ὡς μέρος τῆς φύσεως, ἐπ᾽ ἀνατροπῇ (16) τοῦ ὄρου τὴν ἰσχὺν ἔχειν; Πᾶς γὰρ ὁρισμὸς οὐσίας πρὸς τὸ ἴδιον τοῦ ὑποχειμένου βλέπει. "O, τι δ᾽ ἂν ἔξω τοῦ ἰδιάζοντος ἧ, ὡς ἀλλότριον παρορᾶται τοῦ ὄρου. ᾿Αλλὰ μὴν ἡ κατὰ θυμόν τε xo ἐπιθυμίαν ἐνέργεια χοινὴ πάσης εἶναι τῆς λογιχῆς τε xo (77) ἀλόγου φύσεως ὁμολογεῖται. Πᾶν δὲ τὸ χοινὸν, οὐ ταὐτόν ἐστι τῷ ἰδιάζοντι. ᾿Ανάγχη ἄρα διὰ τούτων ἐστὶ, μὴ ἐν τούτοις εἶναι ταῦτα λογίζεσθαι, ἐν οἷς χατεξαίρε- τον (78) ἣ ἀνθρωπίνη χαραχτηρίζεται φύσις. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ τὸ αἰσθητιχὺν χαὶ τὸ θρεπτικὸν χαὶ αὐξητιχὸν ἐν ἡμῖν τις ἰδὼν οὐχ ἀναλύςι διὰ τούτων τὸν ἀποδο- θέντα τῆς ψυχῆς (79) ὅρον (οὐ γὰρ ἐπειδὴ τοῦτό ἐστιν ἐν τῇ ψυχῇ, ἐχεῖνο οὐχ ἔστιν), οὕτω χαὶ τὰ περὶ τὸν θυμὸν xai τὴν ἐπιθυμίαν χατανοῆσας τῆς φύσεως ἡμῶν κινήματα, οὐχ ἂν (80) εὐλόγως τῷ ὅρῳ μάχοιτο, ὡς ἐλλειπῶς (81) ἐνδειξαμένῳ τὴν φύσιν.

B

vis :equaliter quoque tam in rationis experte quam rationis compote cernitur natura, nulla ratione nee reete quis per communem notam, id quod pro- prium est designaverit. Quod autem ad naturx designationem supervacuum aec rejiciendum est, quo pacto tanquam pars nature, polest ad ever- sionem definitionis vires liabere? Omnis enim deli- nitio substantize, proprium subjecti spectat. Quid- quid autem extra peculiaritatem. ac proprietatem fuerit, tanquam ἃ definitione alienum despicitur atque contemnitur. Atqui tam irascendi | quam coneupiscendi vim atque elflicientiam cum omni natura tam rationali quam irrational commune esse constat. Quidquid autem. commune est, non idem cum peculiari est. Necessario igitur per hec sequitur ut. hzee in illis non esse existimemus per quie przecipue designatur humana natura. Sed quem- admodum si quis sentiendi, nutriendi et augendi vim in nobis conspicatus, per hzc non resolvit anima demonstratam definitionem (non enim quo- niam hoe est in anima, illud non est), codem modo

si quis natur nostre circa iracundiam et concupiscentiam motus animadvertit, non etiam recte definitionem oppugnet, ut qux» minus suflicienter naturam ostenderit.

T. Τί οὖν χρὴ περὶ τούτου (82) γινώσχειν, εἶπον πρὸς τὴν διδάσκαλον ; Οὕπω γὰρ οἷός τέ εἰμι χατιδεῖν ὅπως προσήχει τὰ ἐν ἡμῖν ὄντα, ὡς ἀλλότρια τῆς φύσεως ἡμῶν ἀποποιεῖσθαι. —M. Ὁρᾷς, φησὶν, ὅτι μάχη τίς ἔστι τοῦ λογισμοῦ πρὸς ταῦτα, χαὶ σπουδὴ τοῦ μονω- θῆναι τὴν ψυχὴν τούτων, ὡς ἂν οἷόν τις (85) ἧ. Καί εἰσί γέ τινες οἷς χατώρθωται ἡ σπουδὴ, χαθάπερ ἐπὶ τοῦ Μωῦσέως ἀχούομεν, ὅτι κρείττων ἣν θυμοῦ τε καὶ ἐπιθυμίας ἐχεῖνος, ἀμφότερα μαρτυρούσης αὐτῷ τῆς ἱστορίας, ὅτι (84) πρᾷος ἣν παρὰ πάντας ἀνθρώ- ποὺς (ἐνδείκνυται δὲ τὸ ἀόργητον διὰ τοῦ πράου, χαὶ τὴν πρὸς τὸν θυμὸν ἀλλοτρίωσιν), χαὶ ὅτι οὐχ ἐπε- θύμησε τούτων τινὸς, περὶ ἃ ὁρῶμεν ἐν τοῖς πολλοῖς τὸ ἐπιθυμητιχὺν ἐνεργούμενον. “Ὅπερ οὐχ ἂν ἐγένε- xo (85), εἰ φύσις ἣν ταῦτα, χαὶ εἰς τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἀνήγετο. Οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν τὸν ἔξω γεγονότα τῆς φύσεως ἐν τῷ εἶναι μένειν. ᾿Αλλὰ μὴν εἰ Μωσῆς (80) χαὶ ἐν τῷ εἶναι ἣν, xal ἐν τούτοις οὐχ ἣν, ἄλλο τι ἄρα παρὰ τὴν φύσιν ἐστὶ ταῦτα, xo οὐχὶ φύσις. El γὰρ (87) ἀληθῶς φύσις τοῦτό ἐστιν (88), ἐν ᾧ τὸ εἶναι τῆς οὐσίας χαταλαμθάνετα!. τούτων δὲ Tj ἀλλοτρίωσις ἐφ᾽ ἡμῖν χεῖται, ὡς μὴ μόνον ἀζήμιον, ἀλλὰ xax Ent- χερδὲς (89) εἶναι τῇ φύσει τὸν ἀφανισμὸν τῶν τοιού- των. Δῆλον οὖν ὅτι τῶν ἔξωθεν ἐπιθεωρουμένων ἐστὶ

(13) Χαραχτηρίζει. B χαραχτηρίζοι.

(14) Περιττόν. Ἀ περιττόν ἐστι xat.

(15) Ἔνεστιν. B ἐστίν.

(76) Ἐπ᾿. Δ B ἐπί.

ἘΝ Τῆς «Ἰογικῆς τε καί delent A B.

18) Κατεξαίρετον. D xav" ἐξαίρετον.

(19) Τῆς ψυχῆς. Min textu. περὶ margine τῇ ψυχῇ.

ἮΝ Οὐκ ἅν. A in margine οὐχ ἔτ

(51) ᾿ΕἸλειπῶς. A B ἑλλιπῶς.

τ ν

αν.

G. Quid igitur, inquam ad magistram, de his sta- tuere et sentire oportet? nondum enim animadver- lere possum quo pacto conveniat ea qua in nobis insunt, tanquam aliena ἃ natura nostra segregare atque repudiare.—M. Vides, inquit, quod pugna quie- dam rationis adversus hzc sit,et stadium, quoad ejus fieri possit, animam ab his separandi atque segre- gandi. Ae sunt sane nonnulli, quibus hoc studium prospere successit, quique id quod quizsiverunt assecuti sunt, quemadmodum de Moyse audivi- mus, quod is nec ab ira nec a concupiscentia vinci ac superari posset, utriusque rei Llestimonium ei perhibente historia, quod et lenis mitisque esset su- pra omnes homines (per lenitatem autem et clenien- tiam γα vacuitas el ab iracundia alienus animus ostenditur), et quod non concupiseeret quidquam eorum circa quz iu. plerisque hominibus vim con- cupiscendi oceupatam esse videmus. Quod non ei contingeret, si natura hzee essent, et ad rationem es- senti;e referrentur. Fieri enim non potest, ut extra naturam constitutus in esse maneat. Atqui si Moyses et in esse erat, et in his non erat, aliud ergo quid- piam atque natura, haee sunt, et non. natura. Que enim vere natura est, hoc est, in. quo ipsum esse

(82) Περὶ τούτου. B περὶ τούτων.

(85) Οἷόν τις. A οἷόν τι, D οἷόν τε.

(84) “οτι. B ὅτι τε.

(88) Ὅπερ οὐκ ür ἐγένετο. 1n calce A ad. hiec verba ista leguntur, Uc: οὐ φυσιχός ἐστιν ἐν τῷ ἀν- θρώπῳ ὁ θυμὸς xax Tj ἐπιθυμία.

(86) Μωσῆς. A B Μωυσῆς.

(83) Ei γάρ. B ἣ Yóp.

(88) Τοῦτό ἐστιν. A τοῦτ᾽ ἔστιν.

(89) Ἑπικερδές. Δ ἔπικερδῇ,

y5 S. GREGORII NYSSENI "6

substantix deprehenditur ; horum autem alienatio A ταῦτα τὰ πάθη τῆς φύσεως ὄντα xal οὐχ οὐσία. 'H

in nobis sita est, ut non solum non noceat, verum- etiam lucrosa atque quzstuosa nature talium motuum abolitio sit. Palam est ergo quod ex iis qui extrinsecus in rebus considerantur, hac sint üffeclus et perturbationes naturs, et non natura. Nam h:e quidem est, quod est; iracundia autem vulgo fervor sanguinis, qui circa cor esl, esse plerisque videtur. Aliis vero, appetitio ulciscendi eum, ἃ quo lacessitus et ante lesus sis. Sed, ut nos arbitramur, iracundia est appetitio nocendi ei qui eoncitaverit et ad iram provocaverit. Horum autem nihil convenit animi definitioni. Itemque si per sese concupiscentiam definiamus, appetitio-

μὲν γάρ (90) ἐστιν ὅπερ ἐστίν" θυμὸν δὲ ζέσιν εἶναι τοῦ περὶ χαρδίαν αἴματος τοῖς πολλοῖς δοχεῖ. “τε - got δὲ (91), ὄρεξιν (99) τοῦ. ἀντιλυπῆσαι τὸν προχατ- άρξαντα (95). Ὡς δ᾽ ἂν ἡμεῖς ὑπολάδοιμεν (94), θυμός ἐστιν ὁρμὴ τοῦ χαχῶσαι τὸν παροξύνοντα. Ὧν οὐδὲν τῷ περὶ ψυχῆς ὅρῳ συμθαίνει. Κἂν τὴν ἐπιθυ- μίαν (95) ἐφ᾽ ἑαυτῆς διορισώμεθα (90), ἔφεσιν λέ- ξομεν τοῦ ἐνδέοντος, ἢ πόθον τῆς χαθ᾽ ἡδονὴν ἀπο- λαύσεως, ἣ λύπην ἐπὶ τῷ μὴ xav. ἐξουσίαν ὄντι κατα- θυμητιχῷ (07)* fj τινα mpbg τὸ ἡδὺ σχέσιν, οὗ μὴ πάρεστιν ἣ ἀπόλαυσις. Ταῦτα γὰρ πάντα xai τὰ τοιαῦτα τὴν μὲν ἐπιθυμίαν ἐνδείχνυται, τοῦ δὲ ὁρι- σμοῦ τοῦ περὶ Ψυχῆς οὐ προσάπτεται.

nem esse dicemus ejus quod deest, vel desiderium fruendi voluptatis, vel dolorem ob id quod non poti- mur eo quod cordi est, atque animo gratum et acceptum, aut aliquam affectionem ad id quod est suave et jucundum, quo frui non licet. H:ec enim et ejusdem modi omnia cupiditatem quidem ostendunt, ad

definitionem autem anim: non pertinent.

Quinetiam alia quoque qui circa animam cer- p

nuntur, quz sibi invicem ex adverso posita viden- tur, veluti timiditas et audacia, dolor οἱ voluptas, metus el contemptus, et quicunque talia sunt, quorum unumquodque cognatum quidem esse vide- tur cum irascendi atque concupiscendi vi, peculiar! autem definitione suam designat naturam. Nam et audacia et contemptio demonstrationem ac re- presentationem indicat ad iram propense appeti- tionis, diminutionem vero quamdam et remissionem hujus ejusdem, is qui per timiditatem et metum ingeneratur habitus et affectus. Dolor autem ex utroque materias habet. Nam et ir» inefficacia, dum non potest quis ulcisci eos a quibus ante le- sus sit, dolor et exsistit et est; itemque de-

speratio eorum qux concupiscuntur, privatioque (ἃ

eorum qu: cordi sunt atque placent, tristem. hane ac tetricam in mente ingenerat affectionem. Atque etiam id quod contrarium dolori videtur, volupta- tis sensum dico, similiter et in iram et concupis- centiam dividitur. Voluptas enim utriusque horum ex quo principatum tenet. (α) Qu:& omnia, eum circa animam sunt, tum anima non sunt, sed ve- luti quzedam verruca ex cogitatrice parte animi

(90) Εἰ μὲν γάρ. B ἣ μὲν γάρ.

(91) Ἕτεροι δέ. ΔΑ B ἑτέροις δέ.

(92) "Ops&£tw. A ὄρεξις.

(95) Προκατάρξαντα. B παροξύναντα.

(94) "Ὑποιλάζξοιμεν, Α ὑπολαμθάνοιμεν.

(95) Κἂν τὴν ἐπιθυμίαν. ἴῃ calee A ὼς nota occurrit, ὄρος ἐπιθυμίας.

(96) Δεορισώμεθα. B ὁρισώμεθα.

(97) Καταθυμητικῷ. & B χαταθυμίῳ.

(98) Δειλίαν. Δ δειλία---λύπη, qó6oc xa χαταφρό-

^T

νησις.

(99) Καί. Delet B.

(1) Kat. Delet B.

(2) Συγγενῶς. A B συγγενῶς μέν.

(a) Scholion : Vitium quoddam in cute corporis uostri exsistit, quod veruca vocatur. Carnosum enim parvum quoddam tuberculum exsistit in. culte quod cutis quidem pars esse videtur, quippe ei in-

᾿Αλλὰ χαὶ ὅσα ἄλλα περὶ ψυχὴν χαθορᾶται, τὰ ἐξ ἀντιθέτου ἀλλήλοις ὁρώμενα, οἷον δειλίαν (98) xa (99) θράσος, λύπην καὶ ἡδονὴν, φόθον xoY καταφρόνησιν, χαὶ (1) ὅσα τοιαῦτα, ὧν ἕχαστον συγγενῶς (2) ἔχειν δοχεῖ πρὸς τὸ ἐπιθυμητιχὸν (5) T] θυμοειδὲς, ἰδιάζοντε δὲ ὅρῳ τὴν ἰδίαν ἀνυπογράφει (ἀ) φύσιν. Τό τε γὰρ θράσος χαὶ ἣ χαταφρόνησις ἔμφασιν ὑποσημαίνει τινὰ τῆς θυμώδους ὁρμῆς * ἐλάττωσιν δέ τινα χαὶ ὕφεσιν ποῦ αὐτοῦ τούτου J| χατὰ δειλίαν χαὶ φόθον ἐγγινο- μένη σχέσις. 'H δὲ λύπη ἐξ ἀμφοτέρων (5) ἔχει τὰς ὕλας. Ἥ τε (0) γὰρ--τοῦ θυμοῦ ἀτονία, ἐν τῷ τοῦ ἀμύνασθαι τοὺς προλελυπηχότας ἀδυνάτῳ (7) λύπη γίνεται" χαὶ ἡ ἀπόγνωσις τῶν ἐπιθυμουμένων, xal ἡ στέρησις τῶν χαταθυμίων, τὴν σχυθρωπὴν ταύτην ἐμποιεῖ τῇ διανοίᾳ διάθεσιν. Καὶ τὸ ἀντιθεωρούμενον τῇ λύπῃ, τὸ χαθ᾽ ἡδονὴν λέγω νόημα, ὁμοίως τῷ θυμῷ τε χαὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ ἐπιμερίζεται. Ἡδονὴ γὰρ ἑχατέρου τούτων χατὰ τὸ ἴσον ἡγεμονεύει. "A. (S) πάντα Xa περὶ τὴν ψυχὴν ἐστι, χαὶ ψυχὴ οὐχ ἔστιν, ἀλλ᾽ οἷον μυρμιηχίαι τινὲς τοῦ διανοητιχοῦ μέρους τῆς Ψψυχῇς ἐχφυόμεναι (9). "A. μέρη μὲν αὐτῆς εἶναι διὰ τὸ προσπεφυχέναι νομίζεται, οὐ μὴν ἐκεῖνό εἰσιν (10), ὅπερ ἐστὶν ἡ Ψυχὴ xac οὐσίαν. --- T. Καὶ μὴν ὁρῶμεν, φημὶ πρὸς τὴν παρθένον, o9 μιχρὰν Ex. τούτων γινο-

v ER ADU ERE: Ain margine, ἐπιθυμητικόν τε xa θυμοειδές. (4) "Αγυπογράφει. Α B ὑπογράφει.

(b) 'H δὲ λύπη ἐξ ἀμφοτέρων. ἴπ calce τοῦ A hoc legitur scholion, Περὶ δειλίας xat θράσους, xai φόθου xal χαταφρονήσεως, xai λύπης xov ἡδονῆς, xaX ὅτι πάντα περὶ τὸ θυμοειδὲς χαὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν συνίστανται.

(0) Εἴτε. B fj τε. 1014. Ἐν τῷ. B ἐν τῇ.

(7) ᾿Αδυγνάτῳ. B. ἀδυναμίᾳ.

(8) "A. A B ἅπερ.

(9) Ἐχφυόμεναι. B ἐχφυόμενα.

(10) Eictr. A in margine εἶναι.

hcrescens : revera tamen ita. se res non habet. Unde si quis curare velit, opus est ut tollatur. Hac simili- tudine ad. rem propositam. adinodum commoda usus est, à

r7 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 55

μένην τὴν πρὸς τὸ χρεῖττον συνεισφορὰν τοῖς ἐναρέ- A enascentes. Quae partes quidem ipsius csse, eo quod

τοις. Τῷ «v: γὰρ Δανιὴλ ἔπαινος ἣν ἡ ἐπιθυμία * xai ὁ Φινεὲς τῷ θυμῷ τὸν Θεὸν ἱλεώσατο (11) * χαὶ ἀρχὴν σοφίας φόθον ἐμάθομεν, χαὶ τῆς χατὰ Θεὸν λύπης σωτηρίαν εἶνα! τὸ πέρας (12) λου ἡχηύσαμεν" τῶν τε

παρὰ τοῦ Παύ- εινῶν τὴν χαταφρόνησιν νου- θετεῖ (13) ἡμῖν τὸ Εὐαγγέλιον - xal τὸ μὴ φοθεῖσθαι πτόησιν οὐδὲν ἄλλο ἣ τοῦ θράσους ἐστὶν boy pacer) * ὅπερ ἐν ἀγαθοῖς ὑπὸ τῆς Σοφίας χατείλεχται (14).

είχνυσι τοίνυν διὰ τῶν τοιούτων (15) ὁ λόγος, τὸ μὴ πάθη τὰ τοιαῦτα (16) δεῖν (17) οἴεσθαι - οὐ γὰρ ἂν πρὸς ἀρετῆς χατόρθωσιν συμπαραληφθείη (18) τὰ πάθη.

agnatz sint, non tamen id esse existimantur quod anima ex sui natura atque essentia est. — G. Atqui, non parvum, inquam ad virginem, virtute przeditis ab his afferri videmus ad bonum. adjumentum. Nam et Danieli laudi cupiditas erat ; et Phinees ira Deum placavit ; etinitium sapientize, timorem esse didici- mus : atque ejus, qui secundum Deum est doloris finem a Paulo audivimus; et rerum adversarum atque asperarum contemptum. Evangelium. nobis prasseribit: et non expavescere ad res terribiles et casus adversos, nihil est aliud quam audaci pr:e- scriptio : qu:e audacia in bonis a Sapientia con-

numeratur, Ostendit igitur Seriptura per haec, quod non existimandum sit, talia affectiones esse atque per- turbationes : non enim ad virtutis actionem perturbationes una adhibitze essent.

M. Καὶ ἡ διδάσχαλος, "Eoo, φησὶ, τῆς τοιαύτης τῶν λογισμῶν συγχύσεως αὐτὴν (49) τὴν αἰτίαν παρέχειν, μὴ διαχρίνασα τὸν περὶ τούτου (0) τάξιν ἀκόλουθον ἐπιτεθῆναι τῇ θεωρίᾳ.

᾿όγον, ὥστε τινὰ χ. Νῦν οὖν, ὅπως ις τῷ σχέμματι, ὡς ἂν 6€ ἀχολούθου προϊούσης τῆς θεωρίας, μὴ xa0* ἡμῶν (31) αἱ τοιαῦται τῶν ἀντιθέσεων (22) ἔχοιεν χώραν. Φαμὲν γὰρ τῆς ψυχῆς τὴν μὲν θεωρητιχήν τε χαὶ διαχριτιχὴν χαὶ τῶν ὄντων ἐποπτιχὴν δύναμιν οἰχείαν εἶναι χαὶ χατὰ φύσιν αὐτὴν (25), καὶ διὰ (24) τῆς θεοειδοῦς χάριτος, διὰ τοῦτο (25) σώζειν ἐν αὐὖ- τῇ (26) τὴν sixóva. Ἐπεὶ xaX τὸ Θεῖον, ὅ, τί ποτε χατὰ τὴν φύσιν ἐστὶν, ἐν τούτοις ὁ λογιαμὸς εἶναι στοχάζεται " ἐν τῷ ἀφορᾷν (21) τε τὰ πάντα xal δια- χρίνειν τὸ χαλὸν ἀπὸ τοῦ χείρονος. “Ὅσα δὲ τῆς ψυ- χῆς ἐν μεθορίῳ χεῖται πρὸς ἑχάτερον τῶν ἐναντίων ἐπιῤῥεπῶς χατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν ἔχοντα (28): ὧν ἡ παία (29) χρῇσις, 1| πρὸς τὸ χαλὸν 1| πρὸς τὸ ἕναν - τίον ἄγει τὴν ἔχθασιν, οἷον τὸν θυμὸν, ἣ τὸν φόθον, ἢ εἴ τι τὸ τοιοῦτον (50) τῶν ἐν τῇ ψυχῇ χινημάτων ἐστὶν, ὧν ἄνευ οὐχ ἔστιν

Lt

ἂν οἷόν τε Tj, ἐπινοηθήσεταί τις τάξ

τιν ἀνθρωπίνην θεωρηθῆναι φύ- ταῦτα ἔξωθεν ἐπιγενέσθαι (51) αὐτῇ λογιζό- μεθα (52), διὰ τὸ

σιν" τῷ ἀρχετύπῳ χάλλει μηδένα τοιοῦ- τὸν ἐνθεωρηθῆναι: (55) χαραχτῆρα. 'O δὲ δὴ περὶ τούτων λόγος ἡμῖν (54) ὡς ἐν γυμνασίῳ προχείσθω, ὡς ἂν διαφύγοι τῶν συχοφαντιχῶς ἀχουόντων. τὰς ἐπηρείας, ὁδῷ τινι χαὶ τάξεως ἀχολουθίᾳ πρὸς τὴν

ἀνθρωποποιῖαν ὁρμῆσαι τὸ Θεῖον διηγεῖται ὁ λόγος

1) ᾿11εώσατο. A ἐξιλεώσατο.

12) Τὸ πέρας delet B.

3) Νουθετεῖ. À B νομοθετεῖ.

4) Kace(Aexcat. B. καταλέλειχται. 15) Τῶν τοιούτων. B τούτων. Ceterum ad. hx»c verba in ealce codicis A hane notam invenis :

Aoxct ἐν τῷ χειμένῳ ἐλλείπειν, οὗπέρ ἔστιν d$ mde Πάθος τι περὶ τὸ δέρμα τοῦ σώματος ἡμῶν γίνετ ὃ μυρμηχὰν [μ ιυρμηχία] χαλεῖται " σαρχώδης γάρ τις ἐπίφυσις μιχρὰ ἐπανίσταται τῷ δέρματι, f, τις δοχεῖ μὲν μέρος εἶναι τοῦ δέ ἑρματος, ὡς προσπε φυχυῖα αὐτῷ, οὐ μὲν xa ἀλήθειαν οὕτως ἔχει, ὅθεν xo τὴν ἄρσιν πρὸς τὴν θέραπ lav ἐπιζητεῖ. Τούτῳ ὑποδείγμα- τι ἐχρήσατο πρὸς τὸ προχείμενον σφόδρα χαταλ- λήλῳ.

(46) Τὰ τοιαῦτα δεῖν οἴεσθαι. A in textu ταῦτα δεῖν οἴεσθαι, in margine τὰ τοιαῦτα διανοεῖσθα:.

(V1) Δεῖν delet B.

M, Et maeistra, Videor, inquit, talis rationum con- fusionis ipsa causam prebere, qui non distinxe- rim ac discreverim sermonem de hae re, quo ali- quis ordo consentaneus speculationi atque tracta- Uni adhiberetur, Nunc igitur quoad ejus fieri poterit, excogitabitur aliquis ordo commentationi, ut per consequentiam. procedente speculatione, ta- les contradictiones amplius locum inter nos non ha- beant. Dicimus enim anim: quidem speculatricem et dijudicatricem, rerumque inspectricem vim ejus propriam esse ac naturalem, ejusque gratie qua Deo similis est, per ha:c. illam in sese imaginem conservare. Quoniam ratiocinatione et conjectura colligitur divinum quoque numen (quodcunque tandem id ex sui natura est) in hisoccupatun esse, nempe tum in inspiciendo omnia, tum in discer- nendo bonum a malo. Quzcunque autem in anime confinio posita sunt ad alterutrum. ex contrariis propensionem et inclinationem juxta sui naturam habentia: quorum certus quidam usus vel ad id quod bonum vel bono contrarium est ducit. even- tum, veluti ira vel metus, ac si quid ex motibus, qui in anima sunt, ejusmodi est, sine quibus hu- mana natura considerari non potest : Secus ei accessisse existimamus, propterea quod in principali et originali pulchritudine nullum ejus- modi signum cernatur, Ac disputatio sane de his rebus a nobis interim tanquam in gymnasio pro-

hie extrin-

) XvuzapaAnc0£ov. B οὐ συμπαραλ. ) Αὐτήν. Β αὐτή. ) Τούτου. B τούτων. ) Μὴ καθ᾽ ἡμῶν. A B μηχέθ᾽ ἡμῖν. ) ᾿Αγειθέσεων. À in margine ἀντιῤῥήσεων. ) Φύσιν αὐτήν. À φύσιν αὐτῇ. ) Διά delent A D. ) Διὰ τοῦτο. B διὰ τούτων. ) Ἐν αὐτῇ. À in margine ἑαυτῷ. ᾿Αφορᾷν. B ἐφορᾶν. Φύσιν ἔχον τὰ, p: ἔχοντα φύσιν. (39) Ποία. Β ποιά. (50) Τὸ τοιοῦτον. Τό delent A B. (91) Ἐπιγεγέσθαι. A in margine ἐπιγεγενῆ- c02:, B idem in textu. (5 52) Λογιζόμεθα. B διαληγι ιζόμε θα. (33) ᾿Ενθεωρηθῆι "αἰ. B 0: εἰῥεῖν, (54) Ἡμῖν. Δ B ἡμῖν τέως

7 Ute! 9 Coo

b9 L9 r2 t9 F9 t9 pO 09 m —

———————————— [15]

oS -1

——

2529

ponatur, ut effugere possit eorum qui calumniandi causa auseultant incursus et offensiones, via qua- dam et ordinis consequentia ad creationem hominis divinum numen accessisse Scripturadocet. Postea- quam enim condit: sunt res universe, quemad- modum historia dicit, non utique statim homo exstitiL in terra, sed hunc quidem ratione caren- lium natura prgcessit; ante illa vero germina ac plantz fuerunt. Ostendit, opinor, per hzec Scriptura,

S. GREGORII NYSSENI

GO

A Ἐπειδὴ γὰρ συνέστη τὸ πᾶν, καθὼς ἡ ἱστορία φη- σὶν, οὐχ εὐθὺς (35) ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ γῇ γίνεται, ἀλλὰ τούτον piv fj τῶν ἀλόγων προηγήσατο φύσις " ἐχείνων δὲ τὰ βλαστήματα. Δείχνυσιν, οἶμαι, διὰ τούτων ὁ λόγος, ὅτι ἣ ζωτιχὴ δύναμις ἀχολουθίχᾳ τινὶ τῇ σωματιχῇ χαταμίγνυται φύσει, πρῶτον μὲν τοῖς ἀναισθήτοις ἐνδύουσα (0), χατὰ (57) τοῦτο δὲ ἐπὶ τὸ αἰσθητιχὸν προϊοῦσα, εἶθ᾽ οὕτως πρὺς τὸ vos- ρὸν χαὶ λογιστιχὸν (58) ἀναθαίνουσα.

quod vis vitalis ordine ac vicissitudine quadam corporali commiscetur nature, primum quidem in sensu carentia sese penetrans et infundens, postea vero ad sensu prxditum progrediens : ita deinceps ad id quod mente atque intelligentia przditum rationisque particeps est, ascendens.

Igitur eorum qui? sunt, aliud quidem corpo- reum, aliud vero mente atque intelligentia prz- ditum prorsus; corporeum autem aliud quidem inanimum , aliud vero animatum est. Animatum aulem dico .quod vite particeps est. Alque eo- rum quis vivunt, alia quidem in sensu vivunt, alia vero ejus expertia sunt, Rursus sensu pra- ditorum alia quidem ratione predita, alia vero rationis expertia sunt. Quoniam ergo sensu prze- dita vita absque materia consistere non possit , ei quod mente preditum est aliter in corpore esse nequeat, nisi vi sentiendi inhzerescat, hac de causa homo postremo loco conditus esse tradi- tur, ut qui omnem vitalem speciem , et eam quae in germinibus, et eam qui: in brutis animadver- litur, in sese complexus sit. Nam ali quidem et augescere atque crescere , ex vita plantarum et slrpium habet: licet. enim tale quiddam ctiam in iliis videre, quippe cum et attrahatur. nutri- mentum per radices, et per fructus simul ac folia excernatur et rejiciatur : quod autem sensu gubernatur, a brutis et ratione carentibus habet. Δι vis cogitandi ac ratiocinandi in hae natura nulla admistione concreta, sed peculiaris est, qui per se separatim consideratur. Sed. quemad- iodum necessariorum altractricem vim natura habet a vita materiali, quz vis si in nobis fue- rit, appetitus dicitur. Eam autem vim de planta- rum vite specie esse dicimus : quippe cum et in ilis liceat. videre tanquam facultates. quasdam naturaliter vim suam exercentes, dum et replentur eo quod euique proprium et commodum fuerit, et impelluntur ac turgent ad crescendum et germinan- dum : eodem etiam modo quicunque ratione ca- rentis natur propria sunt, hzec intelligentia prz- dite anime parti permista sunt. Hine, inquit, est

(55) Εὐθύς. B. εὐθὺς δέ. (36) 'Evóvovca. A B ἐνδύνουσα.

(51) Κατά. B μετά.

(58) Πρὸς τὸ γοερὸν καὶ 1ογισ. A πρὸς τὸ λογι- χόν τε χαὶ νοερόν, D πρὸς τὸ νοερόν τε λογιχόν.

(59) Zoóvzov. B ζῴων.

(40) Συζῇ. A ζῇ, τὰ δέ.

(41) Αἰσθητικῷ. B αἰσηητιχῶς.

(42) "ExzepievAnzózoc. B ἐμπεριειληφ.

43) Τρέφεσθαι, B γὰρ τρέφ

44)

E Αὔξεσθαι. A χαὶ αὖξ. B xa αὐξάνεσθαι. (45) (46)

an RE e

Ἰδιάζον. A B χαὶ ἰδιάζον. “ἙΕαυτῃ. A ὃ ἑαυτοῦ.

Οὐχοῦν τῶν ὄντων τὸ μὲν σωματιχὸν, τὸ δὲ νοερόν ἔστι πάντως " τοῦ ὃὲ σωματικοῦ, τὸ μὲν ἔμψυχόν ἐστι, τὸ δὲ ἄψυχον. "ἼἜμψυχον δὲ λέγω τὸ μετέχον

p Serie" τῶν δὲ ζώντων (39), τὰ μὲν αἰσθήσει συζῇ (40), τὰ ἀμοιρεῖ ταύτης. Πάλιν τῶν αἰσθητιχῶν, τὰ μὲν λογιχά ἐστι, τὰ δὲ ἄλογα. ᾿Επεὶ οὖν fj αἰσθητιχὴ ζωὴ οὐκ ἂν δίχα τῆς ὕλης συσταίη, οὐδ᾽ ἂν τὸ νοερὸν ἄλλως ἐν σώματι γένοιτο, μὴ τῷ αἰσθητιχῷ (M) ἐμ- φυόμενον, τούτου χάριν τελευταία ἣ τοῦ ἀνθρώπου χατασχευὴ ἱστορεῖται, ὡς πᾶσαν ἐχπεριειληφότος (42) τὴν ζωτιχὴν ἰδέαν, τήν τε ἐν τοῖς βλαστήμασι xal τὴν ἐν τοῖς ἀλόγοις θεωρουμένην. Τὸ μὲν τρέφε- σθαί (45) τε αὔξεσθαι (44) Ex τῆς φυτικῆς ἔχει ζωῆς" ἔστι γὰρ τὸ τοιοῦτον χαὶ ἐν ἐχείνοις ἰδεῖν, ἑλχομένης τε χαὶ διὰ ῥιζῶν τῆς τροφῆς xal ἀποποιουμένης διὰ

χαὶ φύλλων " τὸ δὲ xaz' αἴσθησιν olxovo- τῶν ἀλόγων ἔχει. Τὸ δὲ διανοητιχόν τε καὶ λογιχὸν ἄμικτόν ἐστι ἰδιάζον (45), ἐπὶ ταύτης τῆς

( φύσεως ἐφ᾽ ἑαυτῇ (40) θεωρούμενον. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ τὸ ἐφελχτιχὺὸν τῶν ἀναγχαίων πρὸς τὴν ὑλιχὴν (A7) ζωὴν ἡ φύσις ἔχει, ὅπερ ἐν ἡμῖν γενόμενον ὄρεξις λέ- γεται. Τοῦτο δέ φαμεν τοῦ φυσιχοῦ (48) τῆς ζωῆς εἴδους εἶναι" ἐπεὶ δὲ (49) xat ἐν ἐχείνοις ἔστιν ἰδεῖν, οἷόν τινας ὁρμὰς (DU) φυσικῶς ἐνεργουμένας ἐν τῷ πληροῦσθαί τε τοῦ οἰχείου καὶ ὀργᾷν (51) πρὸς τὴν ἔχφυσιν * οὕτω xaX ὅσα τῆς ἀλόγου (52) φύσεώς ἐστιν ἴδια, ταῦτα τῷ νοερῷ τῆς ψυχῆς χατεμίχθη. Ἐχεί- νων, φησὶν, ὁ θυμὸς, ἐχείνων ὁ φόθος, ἐχείνων τὰ ἄλλα πάντα ὅσα χατὰ τὸ ἐναντίον ἐν ἡμῖν (53) £veg- γεῖται, πλὴν τῆς λογικῆς τε xal διανοητικῆς δυνά- μεως" ὃ δὴ μόνον τῆς ἡμετέρας ζωῆς (54) ἑξαίρετον ἐν ἑαυτῷ (55), χαθὼς εἴρηται, τοῦ θείου χαραχτῆρος ἔχον τὴν μίμησιν. "AX ἐπειδὴ κατὰ τὸν ἤδη προ- αποδοθέντα (D6) λόγον, οὐχ ἔστιν ἄλλως τὴν λογι-

Ὁ χὴν δύναμιν ἐγγενέσθαι τῇ σωματιχῇ ζωῇ, μὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων ἐγγινομένην (Ὁ) ἡ δὲ αἴσθησις ἐν

χαρπῶν τε μεῖσθαι Ex

(A1) Ὑλλικήν. Wn margine τῆς ὑλιχῆς ζωῆς.

(48) Φυσικοῦ. Δ φυτιχοῦ.

(49) ᾿Επεὶ δέ. A B ἐπειδή.

50) 'Opudc. A in margine ἀφορμάς.

n 'OpyQr. A in margine ὁρμᾷν.

(52) Τῆς ἀλόγου. B καὶ τ. ἀλ.

(55) "Ev ἡμῖν. A delet ἐν.

(54) Ζωῆς. A B addunt ἐστίν.

55) "Ev ἑαυτῷ. B ἐν αὐτῷ.

(S) Προαποδοθέντα. ^ in margine Tpoaxo- δειχθέντα.

(57) ᾿Εγγινομένην, B. ἐγγινομένη.

61 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 62

τῇ τῶν ἀλόγων προὐπέστη φύσει" ὡς (58) ἀναγχαίως A ira, ex illis metus, hinc omnia alia quxecunque in

διὰ τοῦ ἑνὸς χαὶ πρὸς (58*) τὰ συνημμένα τούτων (59) γίνεται τῆς ψυχῆς ἡμῶν ἡ χοινωνία.

contrarium a nobis exercentur, excepta rationis par- tieipe atque cogitandi facultate : quie sola nimirum

procipua vite. nostrz? pars est in sese divin: figure , sicuti dietum est, imaginem continens, Sed quo- niam juxta jam ante. redditam rationem, ratione prodita vis corporez vite non aliter inesse polest, uisi per sensus insit, atque sensus in bruta atque r rationis experte natura ante substitit atque constitutus est, necessario per unum etiam eum colierentibus huie atque conjunctis anime nostrae communio exsistit.

Ταῦτα δέ ἐστιν ὅσα ἐν ἡμῖν γινόμενα πάθη λέγε- ται, ἃ οὐχὶ πάντως ἐπὶ xax τινι τῇ QM συνεχληρώθη ζωῇ * ἢ (00) γὰρ ἂν ὁ Δημιουργὸς τ χαχῶν τὴν αἰτίαν ἔχῃ (01), εἰ ἐχεῖθεν αἱ τῶν πλημ- μελημάτων ἦσαν ἀνάγχαι συγχαταθεθλημένα: τῇ φύσει " ἀλλὰ τῇ mot χρήσει τῆς προαιρέσεως, ἣ ἀρε- «ἧς, ἣ καχίας ὄργανα τὰ τοιαῦτα τῆς ψυχῆς χινήμα- τα γίνεται. Καθάπερ ὁ σίδηρος χατὰ γνώμην τοῦ τεχνίτου τυπούμενος, πρὺς ὅπερ ἂν ἔθετο (03) τοῦ πεχνιτεύοντος Tj ἐνθύμησις, πρὸς τοῦτο xa σχηματί- ζεται, ἣ ξίφος, f, τι (65) γεωργιχὸν ἐργαλεῖον γινόμε- νος (04). Οὐχοῦν εἰ μὲν ὁ λόγος, ὃ δὴ τῆς φύσεώς (05) ἔστιν ἐξαίρετον, τῶν ἔξωθεν (00) ἐπεισχριθέντων τὴν ἡγεμονίαν ἔχον, καθὼς χαὶ δι᾿ αἰνίγματος ὁ τῆς Γρα- qs παρεδήλωσε λόγος, ἄρχειν ἐγχελευόμενος πάντων τῶν ἀλόγων, οὐχ ἄν vt πρὸς χαχίας ὑπηρεσίαν τῶν τοιούτων χινημάτων (07) ἡμῖν ἐνεργήσειε, τοῦ μὲν φόθου τὸ ὑπήχοον ἐμποιοῦντος, τοῦ δὲ θυμοῦ τὸ ἀν- δρεῖον, τῆς δειλίας ὃὲ τὴν ἀσφάλειαν, τῆς δὲ ἐπιθυ- μητιχῆς ὁρμῆς τὴν θείαν τε καὶ ἀκήρατον ἡμῖν ἧδο- νὴν προξενούσης. Εἰ δὲ ἀποθάλοι (08) τὰς ἡνίας ὁ λόγος, χαὶ οἷόν τις ἡνίοχος: ἐμπλαχεὶς τῷ ἅρματι χατόπιν ὑπ᾽ αὐτοῦ σύροιτο, ἐχεῖ (09) ἀπαγόμενος ὅπουπερ ἂν ἡ ἄλογος χίνησις τῶν ὑπεζευγμένων φέ- pet (10), τότε sig πάθος αἱ ὁρμαὶ χαταστρέφονται, οἷον δὴ xaX ἐπὶ τοῖς (11) ἀλόγοις ἔστιν ἰδεῖν. Ἐπεὶ (72) γὰρ οὐχ ἐπιστατεῖ λογισμοῖς (15) τοῖς φυσιχῶς αὐ- τοῖς ἐγχωμιαζομένης (14) χινήσεως, τὰ μὲν θυμώδη τῶν ζώων ἐν ἀλλήλοις φθείρεται (15) τῷ θυμῷ στρα- τηγούμενα " τὰ δὲ πολύσαρχά τε xai δυνατὰ εἰς οὐ- ἐν οἰχεῖον ἀγαθὸν» ἀπώνατο τῆς δυνάμεως, χτῆμα ποῦ λογιχοῦ διὰ τὴν ἀλογίαν γινόμενα - 1j τε τῆς ἐπι- θυμίας xal τῆς ἡδονῆς ἐνέργεια περὶ οὐδὲν τῶν ὑψη- λῶν (16) ἀσχολοῦται (77) οὔτε ἄλλο τι τῶν ἐν αὐ- τοῖς (78) θεωρουμένων λόγῳ τινὶ πρὸς τὸ λυσιτελοῦν διεξάγεται. Οὕτω χαὶ ἐν ἡμῖν εἰ μὴ πρὸς τὸ δέον ἄγοιπο τοῦτα διὰ τοῦ λογισμοῦ, ἀλλ᾽ ἐπιχρατοίη τῆς τοῦ νοῦ δυναστείας τὰ πάθη, πρὸς τὸ ἅλογόν τε χαὶ ἀνόητον μεταθαίνων (19) ὁ ἄνθρωπος, ἀπὸ τοῦ δια- νοητιχοῦ χαὶ θεοειδοῦς τῇ ὁρμῇ τῶν τοιούτων παθη-

(58) 'Qc delent A B.

(587) Kal πρός. Kat delet D.

(59) TRUE Α τούτῳ.

ΤΟ ΙΗ Βὲ

(61) "E. χη. A in textu εἶχεν, in margine ἔχο

(8) "Eo A B iD." de

65) Ἢ τί. B f, τι.

(04) Pimvóusroc. B γινόμε νον. À in textu. χινοηύ- μένος, in margine γινόμενος.

(65) Φύσεως. ΔΒ addunt ἡμῶν.

(66) “Εξωθεν. δ addit ἡμῖν.

(61) κινημάτων. B νοημάτων ἐν.

(03) ᾿Αποδά.1οι. A ἀποθάλλοι,

IEec autem sunt, quicunque in nobis existentia, πάθη, id est affectus, passiones, sive perturbationes, et molus dicuntur : quie non omnino mali alicujus causa humani contributa natur: sunt. (nam alio- qui Creatori causa malorum assignari posset, οἱ il- line peceatorum necessarize caus:e simul in naturam collatz:r essent ), sed certo quodam usu voluntatis et arbitrii, vel virtutis vel vitii instrumenta tales animi motus exsistunt. Quemadmodum ferrum dum ex sententia artificis euditur, quocunque ferramen- Qum artificis animo voluntas destinaverit, ad id etiam formatur, et. vel. gladius vel rustici alicujus operis instrumentum fit. Ergo siquidem ratio quae proeipua nimirum naturg nosue pars est eorum qui extrinsecus nobis superinducta el insinuata sunt principatum obtineat (quemadmodum ctiam Scripturz sermo per :nigma tectamque orationem subinnuit, omnibus brutis et rationis expertibus proesse jubens), nullus ejusmodi motus nolis ad vitii ministerium eflicax fuerit : metu quidem obe- dientiam, ira vero fortitudinem ; timiditate cautio- nem atque securitatem ingenerante ; cupiditatis item impetu divinam simul et immortalem nobis voluptatem coneiliante. Sin autem ratio habenas amittat et tanquam auriga aliquis implicitus cur- rui retro ab eo trahatur, illoque abripiatur quo- cunque eum ralionis expers motus jumentorum auferat, tune in perturbationem appetitiones con- verluntur, quale nimirum etiam in brutis viderc licet, Quoniam enim ratio maluraliter eis insitze motioni non pr:est, ea quidem animalia, qu: ad iram prona atque proclivia sunt, ira ducente atque concitante sese invicem conficiunt; quie autem carnosa sunt ac viribus pollent, dum propter rationis defectum ratione praediti quasi mancipia ae prod fiunt, nullum proprium suarum — virium commodum sentiunt; cupiditatis quoque alque voluptatis efficientia in nulla re sublimi occupa- 1a est; neque aliud. quidquam eorum quz in iis animadvertuntur, ratione aliqua ad id quod pro-

(€9) "Exe. B ἐχεῖθεν

(70) Φέρει. A B eie

ὙΠ Ἐπὶ τοῖς. AB &

(12) ᾿Επεί. B ἐπειδή.

(13) Aon tC uoc. b λογισμός.

(ΤῊ ᾿Εγκωμιάαζομ. A V ? ἐγχειμένης.

(15) Φθείρεται. B φέρεται.

(10) Ὑψη Τῶν. A in margine ὑψηλοτέρων.

(11) "Ac zo. λοῦται. A b ἀσχολεῖτ αι.

(18) Αὐτοῖς. À in margine ἑαυτοῖς.

(19) MecaCatvoy. D μεταθαίνει. A in margiue 4:z- θαΐνει,

02 8. GREGORII NYSSENI 64

Sit et expediat deducitur. lüdem in mobis nisi A μάτων àtoxznvodgevog.—T. Ἐγὼ δὲ χαὶ σφόδρα (80) per rationem hzc ad id quod res postulat, ae περὶ τὰ εἰρημένα διατεθεὶς, Apxst (81) piv, ἔφην, rectum est ducantur, sed potentatum mentis su- παντὶ τῷ γε νοῦν ἔχοντι ψιλῶς οὑτωσὶ xa ἀχατα- perent affectus ac perturbationes, ab cogitatrice σχεύως δι᾽ ἀχολούθου προελθὼν ὁ λόγος, εὖ ἔχειν δό- atque divina natura, dum impetu et ardore ejusmodi ξαι χαὶ μηδαμοῦ παρεσφάλθα: τῆς ἀληθείας.

affectuum atque perturbationum, in pecudem degenerat et efferatur, ad rationis expertem, stultam et amen- lem naturam homo transit atque. transformatur. — G. Ego vero admodum bene erga ea qui dicta erant aflectus, Suflicit quidem, inquam, cuivis certe cordato ita nude atque simpliciter, nulla adhibita probatione, per consequentia consenlaneaque progressa oratio, ut reeta esse, et nusquam a veritate

aberrare videatur.

Sed quoniam iis qui in artium quidem compen- diis atque instrumentis artificiosis argumentis exercitati sunt, ratio demonstrationum ad fidem faciendam sufficere videtur : nobis vero dubium non est, quin omnibus artificiosis conclusionibus ad fidem faciendam magis idoneum sit, ac plus virium habere debeat id, quod per saera Seriptu- ri documenta apparet : practer ea. quz dicta sunt, quarendum esse opinor, an divinitus suggesta ac tradita doctrina concordet atque ab iis non dis- crepet. —M. Atqueilla : Ecquis, inquit, contradixerit, quin in eo solo, cui Seripturarum testimonii ad- est sigillum, veritas ponenda sit? Quocirca si oportet etiam evangeliez? doetrinze nonnihil ad patrocinium atque defensionem hujus dogmatis atque sententiz: adhibere, non intempestiva nobis fuerit zizaniorum similitudinis consideratio. Spar- gebat enim illie paterfamilias bonum semen ( nos autem familia plane sumus) ; observato autem tem-

pore quo homines dormireut, inimicus in eo, quod C

aptum erat ad nutriendum, interjecto inter fru- mentum zizanio, semen inutile sparsit. Eaque se- mina alterum una cum altero simul germinaverunt et enata sunt. Fieri enim non poterat, ut semen, quod inter ipsum frumentum conjectum erat, una cum illo non exsisteret ac germinaret. Vetat au- tem preses et inspector segetis ministros evellere id quod inutile erat, propterea quod in radice contraria inter se coaluissent atque concreta es- sent, ne una cum alieno id quod ad nutriendum aptum esset evelleretur. Tales enim anim: appe- titus οἵ bona semina Seripturam ostendere putamus : quorum seminum unumquod- que si ad bonum duntaxat excoleretur, virtutis Iructum nobis prorsus produceret. Sed quoniam juxta haie inspersus est error circa judieium boni

impetus per

(80) Καὶ σφόδρα. Kat delent A B.

(81) "Apxet. ἃ B ἀρχεῖν.

(82) 'Ixavéc. A ixxvoz.

(85) " E&ic πιστότερον. A D deus

(84) 'QuoAoreizo. A B ὁμολογεῖτ

(85) Τῆς Γραφῆς. B delet.

(86) Τούτοις. A D delent.

(81) Συμφέρεται. A in margine ἐμφέρεται.

(88) Ἢ δέ. Δ εἰ δὲ χαί τις ἄν, in margine ἣ δὲ xat τις. B delet ἄν,

(89) Τιθέσθω. D τίθεσθαι.

(90) * D. À in Le xt Oc, in margine o.

(91) Τῆς γραφικῆς. Ὁ &x τῆς γρ.

(92) Ὁ οἴκος. A in margine ὁ χόχχος.

πιστότερον.

Ἐπεὶ ὃὲ τοῖς μὲν τὰς τεχχινὰς ἐφόδους μεμελε- τηχόσι τῶν ἀποδείξεων, ὁ συλλογισμὸς ἱχανὸς (82) εἰς πίστιν δοχεῖ᾽ ἡμῖν ὃὲ πάντων τῶν τεχνικῶν oup περασμάτων ἕξις (85) πιστότερον εἶναι ὧμολο-

D γεῖτο (84) τὸ διὰ τῶν ἱερῶν τῆς Γραφῆς (85) δι-

δαγμάτων ἀναφαινόμενον " ζητεῖν οἶμαι δεῖν ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις, εἰ dj θεόπνευστος διδασχαλία τούτοις (80) συμφέρετα! (87). —M. Ἡ δὲ (88), Καὶ τίς àv ἀντείποι, φησὶ, μὴ οὐχὶ ἐν τούτῳ μόνῳ τὴν ἀλήθειαν τιθέ- σθω (89), ᾧ (90) σφραγὶς ἔπεστι τῆς γραφιχῆς (91) μαρτυρίας; Οὐχοῦν εἰ χρή τι xaX τῆς τοῦ Εὐαγγελίου διδασχαλίας πρὸς τὴν τοῦ δόγματος τούτου συνηγορίαν παραληφθῆνα:, οὐχ ἀπὸ χαιροῦ "QR ἂν ἡμῖν τῆς παραθολῆς τῶν ζιζανίων ἡ θεωρία. "ἔσπειρε γὰρ ἐχεῖ τὸ χαλὸν σπέρμα ὁ οἰχοδεσπότης ( ἡμεῖς δὲ πάν- τως ὁ οἶχός [99] ἐσμεν) * καθεύδοντας δὲ τοὺς ἀνθρώ- πους ἐπιφυλάξας ἐνέσπειρεν ὁ ἐχθρὸς τῷ τροφίμῳ τὸ ἄχρηστον, αὐτῷ τῷ σίτῳ χατὰ τὸ μέσον ἐνθεὶς τὸ ζι- ζάνιον. Καὶ συνεθλάστησαν (95) ἀλλήλοις τὰ σπέρ-- ματα. Οὐ γὰρ ἣν δυνατὸν τὸ αὐτῷ τῷ σίτῳ ἐντεθὲν σπέρμα (94) μὴ σὺν ἐχείνῳ βλαστῆσαι. Κωλύει δὲ τοὺς ὑπηρέτας ὁ τῆς γεωργίας ἔφορος μὴ (95) ἀποτίλλειν τὸ ἄχρηστον διὰ τὴν ἐν τῇ ῥίζῃ τῶν ἐναντίων συμ- φυΐαν, ὡς ἂν μὴ τὸ ἀλλότριον (90) συνεχτίνει (97) τὸ τρόφιμον. Τὰς γὰρ τοιαύτας τῆς Ψυχῆς ὁρμὰς διὰ τῶν χαλῶν σπερμάτων οἰόμεθα τὸν λόγον ἐνδείχνυ- σθαι, ὧν ἔχαστον, εἰ μόνον πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐγεωρ- γεῖτο, τὸν τῆς ἀρετῆς ἐν ἡμῖν (98) χαρπὸν πάντως ἐθλάστησεν. Ἐπειδὴ (99) δὲ παρενεσπάρη τούτοις ἡ περὶ τὴν τοῦ xaloU χρίσιν OU ἁμαρτίαν (1), χαὶ τὸ ὄντως χαὶ μόνον χατὰ τὴν ἰδίαν φύσιν χαλὺν, διὰ τοῦ συναναφυέντος βλαστοῦ τῆς ἀπάτης ἐπεσχοτίσθη ΩΣ (τὸ γὰρ ἐπιθυμητιχὸν οὐ πρὸς τὸ φύσε: (5) καλὸν οὗ

D χάριν (&) χατεσπάρη ἡμῖν ἐφύη (b) τε xai ἀνέδρα-

μεν, ἀλλὰ πρὸς τὸ χτηνῶδες χαὶ ἄλογον τὸν βλαστὸν ετεποίησε τῆς περὶ τὸ χαλὸν ἀχρισίας, πρὸς τοῦτο

(95) Συνεδιλάστησαν. A D συνεθλάστησεν.

(94) Σπέρμα delet D.

(95) Μή. A μὴ χαὶ σὺν, D μὴ οὐ σύν.

(96) Τὸ ἀ.1. Ἰότριον. A τῷ ἀλλοτρίῳ.

(97) Συγνεκχτίνει. A in Lextu συγχαταλύῃ, in mar- gine συνεχτελῇ. B συνεχταλαίῃ.

(98) "Ev ἡμῖν. ἡ ἂν ἡμῖν.

(99) Ἐπειδή. B ἐπεί.

(1) Δι’ ἁμαρτίαν. A B διαμαρτία.

(3) Ἐπεσκοτίσθη. A in textu ἐπεσχοτώθη, in margine ἐπεσχοτίσθη.

(5) 10 φύσει. A πὸ xav τῇ φύσει, D τὸ τῇ φύσει,

(4) Οὗ χάριν. Boo χαὶ χάριν.

(5) "Egon. Ὁ ἐνεφύη.

65 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 66

τὴν τῆς ἐπιθυμίας ἐνεγχοῦταν (6) ὁρμήν. xaX τὸ τοῦ θυμοῦ σπέρμα οὐ πρὺς ἀνδρείαν ἐστόμω- σεν (7), ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν (8) ὁμοφύλων μάχην ἐξώπλισεν T] τε τῆς ἀγάπης δύναμις τῶν νοητῶν (9) ἀπέστη, περὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν ἀπόλαυσιν πέρα τοῦ μέτρου ὁλομανήσασα (10), καὶ τὰ ἄλλα τὸν αὑτὸν (1) τρόπον, τοὺς χείρονας βλαστοὺς ἀντὶ τῶν χρειττόνων ἐξήνθησεν ") τούτου χάριν ἀφίησιν ὁ σοφὸς γεωργὸς τὸ ἐμφυὲν τῷ σπέρματι βλάστημα ἐν αὐτῷ εἶναι, προμηθείᾳ τοῦ μὴ γυμνωθῆνα: τῶν χρειττόνων ἡμᾶς, χαθόλου τῆς ἐπιθυμίας τῷ ἀχρήστῳ βλαστῷ συνεχρι- ζωθείσης. Εἰ γὰρ τοῦτο πάθῃ (12) ἡ φύσις (15), τί ἔσται τὸ ἐπαῖρον ἡμᾶς πρὸς τὴν τῶν ἐπουρανίων (14) συνάφειαν; ἣ τῆς ἀγάπης ἀφαιρεθείσης (Ὁ), τίνι πρόπῳ πρὸς τὸ Θεῖον συναφθησόμεθα ; Τοῦ δὲ θυμοῦ χατασχενασθέντος (10), ποῖον ὅπλον χατὰ τοῦ προσ- παλαίοντος ἕξομεν ; Ἐφίησι (17) τοίνυν τὰ νόθα τῶν σπερμάτων ἐν ἡμῖν ὁ γεωργὸς, οὐχ ὡς ἀεὶ (18) χατα- χρατεῖν τῆς τιμιωτέρας αὐτὴν τὴν ἄρουραν ( οὕτω γὰρ τὴν χαρδίαν τροπιχῶς (19) 2vo- μάζει) διὰ τῆς ἐγχειμένης αὐτῇ φυσιχῆς (20) δυνά- usus, ἥτις ἐστὶν ὁ λογισμὸς, τὸ μὲν ξηρᾶναν τῶν βλαστημάτων, τὸ δὲ χάρπιμον χαὶ εὐθαλὲς ἀπεργά- σασθαι. Ei δὲ μὴ τοῦτο γένοιτο, τῷ πυρὶ τὴν τῆς γεωργίας διάχρισιν ταμιεύεται.

σπορᾶς, ἀλλ᾽ ὡς

Ὡσαύτως A et honesti, atque id. quod reipsa ac solum ex sui

natura bonum ac rectum est, per germen fraudis eterroris, quod una excrevit, obtenebratum et obscuratum est : (mam concupiscendi vis non ad id, quod natura bonum et honestum est, cujus gratia nobis etiam insita est, enata est et excrevit, sed ad bestialem pecorinamque et rationis exper- lem. naturam, eo appetitum et imperium cupidi- latis. rapiente, pravo cirea bonum ac rectum ju- dicio, germen iransmutavit. Itidem ire quoque semen non ad fortitudinem exacuit, sed ad pu- gnandum cum popularibus ae proximis nos arma- vit; itemque dilectionis vis ab iis, qu: mente pereipiuntur, discessit, et in fruendo rebus sub sensum eadentibus et. materialibus ultra. modum insanivit atque. debaechata est, exteraque. eodem modo pejora pro melioribus germina produxe- runt:) idcirco prudens agricola germen innatum semini in co inesse sinit, id providens atque ca- vens ne melioribus nudemur, si una cum inutili germine cupiditas penitus fuerit exstirpata. Si hoc enim acciderit human:e naturz, quid erit quod nos erigat et incitet ad. eclestium. conjunctionem atque propinquitatem? aut sublata. dilectione, qua ratione cum divino numine copulabimur et conjun-

gemur? lra item exstincta, quibus armis adversus reluctantem utemur? Relinquit igitur in nobis agri- cola semina adulterina, non ut semper pravaleant adversus pretiosioreu segetem, sed ut ipsa tellus (ita enim allegorice ac per moduni translationis eor nominat ) per insitam ei vim naturalem, qu:e est ratio, aliud quidem germen arefaciat et exsiceet, aliud vero floridum atque frugiferum efficiat : quodsi id factum nou fuerit, igni discrimen agri proventus faciendum reservat.

Οὐχοῦν εἰ μέν τις τούτοις κατὰ τὸν δέοντα ypf- c — Quocirca si quidem aliquis his recte et ita ut ratio

σαι (21) λόγον, £v αὐτῷ (22) λαμθάνηται (25) ἐχεῖνα, xaX μὴ αὐτὸς ἐν ἐχείνοις, ἀλλ᾽ (24) οἷόν τις βασιλεὺς vj πολυχειρίᾳ χατορθώσει (3 δὲ ἐχείνοις (20

ῷ

τῶν ὑπηχόων συνεργῷ χρώμενος, ῥᾷον B) τὸ xav' ἀρετὴν σπουδαζόμενον. Εἰ ) γένοιτο, EUER p δούλων τινῶν ἐπα- ξ ὧν δραποδισθείη (27)

(^

ναστάντων» τῷ χεχτημένῳ, xa ἐξ «aig δουλιχαῖς ἐπινοίαις (28) TL E ὑποχύψαι (29), xoi χτῇμα γένοιτο τῶν ὑπεζευγμένων xac τὴν φύ- σιν αὐτῷ, πρὸς ἐχεῖνα χατ᾽ ἀνάγχην μετατεθήσεται, πρὸς ἅπερ ἂν ἡ ἐπιχράτησις τῶν χαθηγουμένων βιάζεται (50). EL δὲ (51) ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρό- πον, οὔτε ἀρετὴν, οὔτε χαχίαν ἐφ᾽ ἑαυτῶν ταῦτα ἀπο- φανούμεθα, ὅσα χινήματα τῆς Ψυχῆς ὄντα ἐπὶ τῇ ἐξουσίᾳ τῶν χρωμένων χεῖται, ἣ χαλῶς ἣ ἑτέρως (52) ἔχειν. 'AXM ὅταν μὲν αὐτοῖς πρὸς τὸ χρεῖττον ἡ

(6) Ἐγεγχοῦσαν. A B ἐνεγχούσης.

(7) ᾿Εστόμωσεν". B ἀνεστόμωσεν.

(8) Τὴν τῶν. Τὴν delet A.

(9) Tov γοητῶν delet B.

(10) 'O-4ogavicaca. A B ὑλομανήπασα.

(11) Τὸν αὐτόν. A eL D praemittunt xazá.

(12) Πάθη. πάθοι.

(15) Ἢ φύσις. A addit ἀνθρωπίνη.

(14) Ἐπουραγίων. Δ οὐρανίων.

(15) ᾿άφαιρεθ. A ἀναγρεθείσης.

(10) Κατασχευασθέντος. Ain Vextu χατασῦε- σθέντος, in margine ἀποσθεσθέντος.

(11) "Eginct. Α ἀφίησι.

(18) ᾿Αεί. A εἰσαεί.

(19) Τὴν καρδ. τροπ. D τροπιχῶ; τ. χαρδ.

postulat utatur, et in sese quidem recipiat ea, non autem ipse in potestatem illorum redigatur, sed lanquam rex aliquis magna manu subditorum | ad- jutrice utatur, facilius assecutus fuerit id quod cum virtute efficere conetur. Sin autem quemad- modum fieri solet, cum servi aliqui adversus do- minum insurgunt, illis obnoxius fuerit, et. servili arrogantis atque confidenti: degeneri abjectoque animo succumbens, servus et mancipium eorun: facetus sit, quie natura ei subjecta sunt, ad cà ne- cessario traducetur, quo vis regentium eum impu- lerit. Quod si hzc ita sunt, neque virtutem neque vitium per sese hic esse pronuntiabimus, quie cum anims motus sint, in potestate eL. arbitrio ulentium situm est, rectine an pravi sinl, Sed

(20) Αὐτῇ φυσικῆς. ΔΛὑτῷ φυσιχῶς. (21) Χρήσαι. Δ in textu χρήσεται, in margine χρῆ- 62110. (82) Ἐν αὐτῷ. À ἐν ἑαυτῷ. (25) Λαμδάνγ" εται. A B λαμθάνων. (24) "AAA". Β γενόμενος. )) Κατορθώσει. A in margine χαρτορθώσοι. ) "Exeivotc. B ἐπ᾿ ἐχείνοις. 21)

Ἐξ ὧν δραποὃ. A ἐξανδραποδισθείη xat, D 2

obo ποδισθείη.

(28) ᾿Επιγοίαις. A ἀπονοίαις. (29) ᾿Υποχύψαι. A B ὑποχύψας. (50) Βιάζεται. A. βιάζηται.

(51) Δέ. B δή. (

32) 'Ecípoc. A profigit ὡς.

67 S. GREGORII NYSSENI 68

quando motus eorum ad bonum inclinat, materia exsistunt, ut Danieli cupiditas ae. deside- rium, et ira Phineeso, eique qui recte luget, dolor. Sin autem ad deterius. propendent, tune affectus ac perturbationes et sunt et nominantur. — G. Ego vero, cum his expositis quievisset, el exiguum quiddam spatii intercedere sermoni passa esset, atque ipse mente collegissem ea quz dicta erant, rursus ad priorem consequentiam sermonis cu- curri, quo asserebatur fieri posse ut dissoluto cor- pore anima esset in elementis ; atque ita ad ma- gistram : Ubi est, inquam, illud quod vulgo passim jaetatur Orci et inferni nomen : quod multum quidem in consuetudine vite, multum item in scriptis tum externis tum nostris circumfertur; in quem infernum tanquam in quoddam recepta- culum omnes hinc putant animas transmigrare ? Non enim elementa Orcum et infernum dixeris. —M. Ac magistra : Videris, inquit, non admodum at- tendisse, et animum sermoni adhibuisse. Cum enim dicerem translationem animi ex eo quod videtur, fieri ad id quod non videtur, nihil putabam me pretermisisse quod de inferno quzreretur. Nec enim aliud quidpiam mihi videtur tum in externo- rum libris, tum in divina Seriptura per hoc no- men significari, in quo animas esse dicunt, prz- lerquam in id quod et obscurum est et non vide- tur, transitionem.—G. Et qua ratione subterraneum, inquam, locum nonnulli ita diei existimant, atque

laudum A κίνησις 7], ἐπαίνων γίνεσθαι (53) ὕλην, ὡς τῷ Δανιὴλ

τὴν ἐπιθυμίαν, χαὶ τῷ Φινεὲς τὸν θυμὸν, καὶ τῷ χαλῶς πενθοῦντι τὴν λύπην. Kl δὲ πρὸς τὸ χεῖρον γένοιτο ἣ ῥοπὴ, τότε πάθη γίνεσθαι ταῦτα xal ὀνο- μάζεσθαι .54).---Γ, Ἐγὼ(55), ταῦτα διεξελθούσης (56), ἐπειδὴ παυσαμένη βραχύ τι ἔδωχε τῷ λόγῳ διαλιπεῖν, χαὶ συνελεξάμην τῇ διανοίᾳ τὰ εἰρημένα, πάλιν ἐπὶ τὴν προτέραν διέδραμον (57) ἀχολουθίαν τοῦ λόγου, ἐν ᾧ κατεσχευάζετο, μὴ ἀδύνατον εἶναι τὴν ψυχὴν. διαλυθέντος τοῦ σώματος Ev τοῖς στοιχείοις εἶναι. Καὶ τοῦτο εἶπον πρὸς τὴν διδάσχαλον (38): Ποῦ ἐχεῖνο τὸ πολυθρύλλητον τοῦ ἅδου ὄνομα " πολὺ μὲν ἐν τῇ συνηθείᾳ τοῦ βίου, πολὺ ὃὲ ἐν ταῖς συγγραφαῖς ταῖς τε ἔξωθεν χαὶ ταῖς ἡμετέραις περιφερόμενον, εἰς ὃ πάντες οἴονται καθάπερ δοχεῖον (59) ἐνθένδε τὰς ψυ- χὰς μετανίστασθαι ; Οὐ γὰρ ἂν τὰ στοιχεῖα τὸν ἅδην λέγοις. —M, Καὶ ἡ διδάσκαλος (40), Δῆλος f (41), φησὶ, μὴ λίαν προσεσχηχὼς τῷ λόγῳ. Τὴν γὰρ ἐχ τοῦ ὁρωμένου πρὸς τὸ ἀειδὲς μετάστασιν τῆς Ψυχῆς εἰ- ποῦσα, οὐδὲν ᾧμην ἀπολελοιπέναι (42) εἰς τὸ περὶ τοῦ ἅδου ζητούμενον. Οὐδὲν (45) ἄλλο τί μοι δοχεῖ παρά ve τῶν ἔξωθεν xal παρὰ τῆς θείας Γραφῆς τὸ ὄνομα τοῦτο διασημαίνειν, ἐν ᾧ τὰς ψυχὰς γίνεσθαι λέγουσι, πλὴν (44) εἰς τὸ ἀειδὲς xal ἀφανὲς (45) μετέχουσιν. --- T. Καὶ πῶς, εἶπον (46), τὸν ὑποχθό- νιον χῶρον οἴονταί τινες οὕτω λέγεσθαι, χαὶ ἐν αὐτῷ χαχείνων (V1) τὰς ψυχὰς πανδοχεύειν, χαθάπερ τι χώρημα τῆς τοιαύτης φύσεως δεχτιχὸν τὰς ἀποπτά- σας ἤδη τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκχό--

ilum in sese animas quasi hospitio excipere, tan- € μένον; quam receptaculum quoddam ad recipiendum ejusmodi naturam aptum et idoneum, quod eas quz jam ex

humana vita evolaverint, ad se attrahat ἢ

M. At nihilo magis, inquit, magistra, per hanc opi- nionem sentenlia atque doctrina nostra infirma- bitur et kedetur, etiamsi vera tua oratio est. Nam propterea quod vertex ccelestis secum continuus et indissolubilis est, omnia intra suum circulum et ambitum cohibens atque coercens, et terra quaque cirea eam animadvertuntur in medio sus- pensa sunt, et omnium qui in orbem volvuntur motus circa id quod stabile firmumque ac solidum est fit, omnino necesse est, inquit, ut quidquid unicuique elementorum cirea superam partem lerrze accidit, id etiam circa oppositam contingat, quippe cum una eademque natura cireum totam

92) Γίγεσθαι. A γίνεται.

) Ὀγομάζεσθαι. du tr

) "Evo. B ἐγὼ δέ.

ἢ Διεξελθούσης. A in margine διεξιούσης.

) Διέδραμον. Α in textu ἀνέδραμον, in margine

ἔδραμον. )

cres ζ- 9. B “πρὸς ὦ. ὃ.

χαὶ εἰ i δῆλος εἶ μὴ

e:

(

(9:

(4

fa, n margine x2. 4 διδάσχαλος φησὶ, ΔΉλος εἰ μὴ α ( W i ( (

1) Ἧ. Β εἶ, ubi et deest EOS ens ci.

FA πλὴν τή ν. 5) Εἰς τὸ ἀ. xal d. &stosg μεταχώρησιν.

A B εἰς τὸ ἀφανές τε xat

Β φανέντος ἐπὶ

M. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲν μᾶλλον, φησὶν ἡ διδάσχαλος, τὸ δόγμα διὰ τῆς ὑπονοίας ταύτης παραθλαθήσεται (48), χἂν (49) ἀληθὴς ὁ λόγος ὃ χατὰ σέ. Εἰ γὰρ συνεχῆ (50) τε πρὸς ἑαυτὸν xaY ἀδιάσπαστον εἶναι τὸν οὐράνιον πόλον τῷ ἰδίῳ κύχλῳ πάντα ἐμπεριέχοντα, χαὶ ἐν τῷ μέσῳ τὴν γῆν χαὶ τὰ περὶ αὐτὴν αἰωρεῖσθαι, χαὶ πάν- τως (51) χυχλοφορου μένων τὴν κίνησιν περὶ τὸ ἑστὼς χαὶ πάγιον γίνεσθαι, ἀνάγκη πᾶσα, φησὶν (53) , ὅτι- περ ἂν ἑχάστῳ (99) ἐχ τῶν στοιχείων ἧ f| xax τῆς γῆς μέρος, τοῦτο (54) χατὰ τὸ ἀντιχείμενον εἷ- vat, μιᾶς τῆς οὐσίας (55) ὅλον αὐτῆς τὸν ὄγχον ἐν χύ- χλῳ περιθεούσης. Καὶ ὥσπερ ὑπὲρ (56) τοῦ ἡλίου

(1) ἡ

τὸ ἄνω

τὸ ὑποχείμενον αὐτῆς στρέφεται

(10) Εἴπον. A addit ἐγώ.

(41) Ἔν αὐτῷ MC D χἀχεῖνον ἐν αὐτῷ. lta et À qui in margine habet, ἐν ἑαυτῷ τε χἀχεῖνον τὰς ψυχὰς πανδοχεύειν.

(48) Παραδιαδήσεται. B

(49) κἄν. A B εἰ γάρ.

(50) Εἰ yàp συνεχῆ. A τὸ coveyn.

(51) Πάν τως. À B πάντων τῶν.

(52) Φησίν. B qnc.

(55) Ἑκάστῳ delent A B. A in margine ἑχάστῳ στοιχείων.

(54) Τοῦτο. À τοῦτο xat.

(35) Obc(ac. À xa τῆς αὑτῆς.

(50) "Y. πέρ. A ὑπὲρ γῆς in Lextu ; in margine ὑπὲρ γῆν, quod idem habet et B,

(51) Erpégecau. A τρέπεται, B

napa 607.

τρέφεται,

69 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. τὸ

σχιὰ τοῦ σφαιροειδοῦς σχήματος, οὐ δυναμένου χατ᾽ A ejus molem feratur atque volvatur. Et quemad mo-

αὐτὸν (58) ἐν κύχλῳ διαληφθῆναι τῇ τῆς ἀχτῖνος πε- ριθολῇ, ἀλλὰ χατὰ πᾶσαν ἀνάγχην, καθ᾽ ὅπερ ἂν τῆς γῆς μέρος προσθάλλῃ (59) ταῖς ἀχτῖσιν ὁ ἥλιος, χατά τινος χέντρου πάντως ἐπὶ τῆς σφαίρας γινόμενος, πρὸς τὴν (00) εὐθεῖαν διάμετρον χατὰ τὸ ἕτερον πέ- pag σχότος ἔσται" xal οὕτω χατὰ τὸ διηνεχὲς, τῷ ἡλιαχῷ δρόμῳ (01) ἐπὶ τὸ ἀντιχείμενον τῇ τῆς ἀχτῖνος εὐθείᾳ συμπεριοδεύει τὸ σχότος, ὥστε χατὰ τὸ ἶσον, τόν τε ὑπέργειον, χαὶ τὸν ὑπόγειον τόπον ἀνὰ μέρος γίνεσθαι ἐν φωτί τε xal σχότει (62): οὕτως εἰχὸς xai τἄλλα (00) πάντα ὅτιπερ ἂν στοιχειωδῶς ἐν τῷ xa0' ἡμᾶς ἡμισφαιρίῳ τῆς γῆς θεωρεῖται, τὸ αὐτὸ χαὶ περὶ τὸ ἕτερον εἶναι μὴ ἀμφιθάλλειν. Μιᾶς δὲ χαὶ τῆς αὐτῆς οὔσης χατὰ πᾶν (01) τῆς γῆς μέρος τῆς τῶν στοιχείων περιθολῇς, οὔτε ἀντιλέγξιν, οὔτε συναγορεύειν οἶμαι δεῖν τοῖς περὶ τούτων ἐνισταμέ- νοις, ὡς δέον ἣ τοῦτον, ἣ τὸν χαταχθόνιον τόπον ἀπο- τετάχθαι οἴεσθαι ταῖς τῶν σωμάτων ἐχλυθείσαις du- χαῖς. "Ἕως γὰρ ἂν μὴ παραχινοίη τὸ προηγούμενον δόγμα ἡ ἔνστασις περὶ τοῦ εἶναι μετὰ τὴν ἐν σαρχὶ ζωὴν τὰς ψυχὰς, οὐδὲν περὶ τόπου ὁ ἡμέτερος λόγος διενεχθήσεται, μόνον (03) σωμάτων ἴδιον εἶναι τὴν ἐπὶ τόπου θέσιν χαταλαμθάνων * ψυχὴν δὲ ἀσώματον οὖσαν, μηδεμίαν ἀνάγχην ἔχειν ἐχ φύσεως τόποις τισὶν ἐγχατέχεσθαι.

dum super terram apparente sole, ad subjectam et infernam ejus partem. umbra versatur, propterea quod globosa figura non possit undique eodem tempore ab radii amplexu comprehendi, sed pror - sus necesse est ut ad quamcunque terrae partem 50} radio admoverit, in quodam puncto prorsus in globo terri versans, ad rectam lineam demetien- tem, quie διάμετρος dicitur, circa alteram terrae extremitatem tenebra: sint; atque ila perpetuo una eum cursu solari supra oppositam rectze radii linez: partem tenebrie vagentur, adeo ut zequabili- ter et inferus et superus terr: locus. invicem Lum tenebris obducti, tum luce illustrati. sint : ita par et consentaneum est non dubitare quinetiam in exteris omnibus quodcunque juxta naturam ele- mentorum in nostro hemisphario terri animad- vertitur, idem etiam in altero quoque hemisph:zerio sit. Cum autem per omnem partem terrze unus et idem amplexus elementorum sit, neque contradi- cendum, neque patrocinandum arbitror iis qui hane quiestionem urgent, quod oportet existimare vel hunc, vel subterraneum locum destinatum et attributum esse animis corpore solutis. Nam quan- diu urgendo et instando primariam precipuamque doctrinam, nempe quod post vitam quie in carne

degitur, animie sint, pervertere ac labefactare non conabitur, nullam de loco controversiam nostra movebit oratio, quie corporum duntaxat propriam esse in loco positionem comprehendit, animam vero qui incorporea sit, nulla natura: necessitate certis quibusdam locis detineri.

T. Τί οὖν, εἶπον, εἰ τὸν ᾿Απόστολον ὁ ἀντιλέγων CQ — G. Quid igitur, inquam, si Apostolum adversarius

προθάλλοιτο (60), πᾶσαν λέγοντα τὴν λογιχὴν χτίσιν ἐν τῇ τοῦ παντὸς ἀποχαταστάσει πρὸς τὸν τοῦ παντὸς ἐξηγούμενον βλέπειν, ἐν οἷς (07) καταχθονίων μνη- μονεύει τινῶν δι’ Ἐπιστολῆς πρὸς Φιλιππησίους εἰ- πών ὅτι Αὐτῷ πᾶν γόνυ γάμψει ἐπουρανίων χαὶ ἐπι- γείων χαὶ καταχθονίων; --- M. Ἐπιμενοῦμεν τῷ δόγ- past, φησὶν ἣ διδάσχαλος, χὰν ταῦτα λεγόντων ἀχούω- μεν, περὶ μέντοι (08) τοῦ εἶναι τὴν ψυχὴν χαὶ τὸν ἀν- τιλέγοντα σύμψηφον ἔχοντες, περὶ τόπου (09), χαθὼς ἐν τοῖς φθάσασιν εἴρηται, οὐχ ἐνιστάμενοι. --- T. Τοῖς

τῇ φωνῇ ταύτῃ (71) διάνοιαν, τί ἄν τις εἴπῃ, εἴπερ τῆς τοπιχῆς σημασίας ἀποχινοίης (72) τὴν λέξιν; ---Μ. Ἡ

οὖν ἐπιζητοῦσιν, εἶπον, τὴν ἀποστολιχὴν (10) ἐν

δὲ, Οὔ μοι δοχεῖ, φησὶν, ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, τοπιχῶς πὴν νοερὰν διαχρίνων οὐσίαν, τὸ μὲν ἐπουράν!ον, τὸ

ὃξ ἐπίγειον, τὸ δὲ χαταχθόνιον ὀνομάσαι (75). ᾿Δλλ᾽

ἐπειδὴ τρεῖς τῆς λογιχῆς φύσεώς εἰσι χαταστά

5

ἡμῖν (74), ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀσώματον λαχοῦσα: ζωὶ τὴν σά

ἣν, ἣν ἀγγελιχὴν ὀνομάζομεν * ἡ δὲ πρὸς

Ὃ b Ei

(98) Kac' αὑτόν. A xazX ταὐτόν.

(59) Προσδά,1.1ῃ. A B 7056423.

(60) Πρὸς τήν. B ἐπὶ τήν.

(01) To JLaxQ δρόμῳ. B χατὰ τὸν ἡλιαχὸν δρόμον.

(02) Σχότει. A et B σχότῳ.

(05) Td.A4a. A τὰ ἄλλα.

(64) Πάν. B πάντα.

(65) Μόνον". B μόνων, A in margine μόνων.

(66) IIpo6d.A.Aotzo. A B προθάλοιτο.

(07) "Ev οἷς. A £v οἷς xat.

producat, dicentem quod omnis creatura particeps rationis in restitutioneuniversitatis pr:esidem univer- sarum rerum observatura sit : ubi etiam subterra- neorum nonnullorum Epistola ad Philippenses me- minit his verbis : Ipsi omne genu flectetur, coelestium, terrestrium et subterraneorum ?—M. Permanebimus ac perseverabimus, inquit magistra, in certa stabili- que sententia, etiamsi audiamus hzec dicentes, quippe cum de eo quidem quod anima sit, etiam adversa- rium concordantem et assentientem habeamus, de loco autem ubi versatura sit, sicut in superioribus dietum est, non repugnemus. — G. Quid ergo re- quirentibus, inquam, apostolieam in hae voce sen-

p tentiam aliquis dixerit, an quod attinet ad loci si-

guilicationem, dictionem renioveat? — M. llla vero : Non videtur mihi divinus, inquit, Apostolus ra- lioneloci naturam mente atque intelligentia przedi- tam discernens atque distinguens, aliud quidem eoe- leste, aliud vero terrestre, aliud item subterraneum

(08) Μέντοι. À μέν.

(69) Περὶ τόπου. A περὶ δὲ τοῦ τόπου ὅπου χαθὼς. D itidem habet δέ,

(70) Ἀποστοιτικήν. B praemittit αὐτήν.

(11) Ταύτῃ. B ταύτην.

(72) "Azoxivolnc. A B ἀποχινοΐη. (75) Ὠγνόμασται. B ὀνομάσα:.

(74) Ἥμιν. ΒΑ ἡ μέν.

(15) Λαχοῦσαι. D λαχοῦσα, À in textu τὸ ἀσῴμ' 757 ἔχουσα, in margine λαχοῦσα.

E S. GREGORII NYSSENI Ἴ

nominasse. Sed quoniam naturse ratione predite A συμπεπ

tres slatus atque. conditiones sunt : una quidem, cui ab initio vita contingit incorporea quam ange- licam nominamus; altera vero cum carne conserta atque connexa, quam humanam dicimus; alia au- tem per mortem ἃ carnalibus absoluta. Quz res in animabus animadvertitur, hoc opinor, altitudine sapienti: videntem divinum Apostolum, eum qui aliquando futurus est, universe ratione przditze natur: in bono consensum significare ; ac coeleste quidem vocare, angelicum et. incorporeum ; ter- restre vero, implicitum et consertum cun corpore ; subterraneum autem id quod jam a corpore sepa- ratum atque disjunctum sit, aut. certe si alia quo- que pr:ter enumeratas natura, inter ratione przdi- tas animadvertitur; quam sive quis diemonas, sive spiritus, sive aliquid aliud tale voluerit denomi- nare, non contendemus, sed susque deque feremus. Persuasum est enim tam ex communi opinione, quain ex Scripturarum traditione, esse quamdam na- luram extra talia corpora, quz recto atque honesto adversa contrariaque sit, et in human: nature detrimentum | atque perniciem incumbat, qua sponte sua a meliore sorte exciderit atque defluxe- rit, et in locum boni et honesti, a quo defecit, id

λεγμένην (16) ἀνθρωπίνην φαμέν" ἡ δὲ διὰ θανάτου τῶν σαρχιχῶν (71) ἀπολελυμένη. Ὅπερ ἐν ψυχαῖς θεωρεῖται, τοῦτο οἶμαι, τῷ βάθει τῆς σοφίας βλέποντα τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, πάσης τῆς λογιχῇς φύσεως τὴν ἐν τῷ ἀγαθῷ ποτε γενησομένην συμ- φωνίαν ἀποσημαίνειν * ἐπουράνιον μὲν χαλοῦντα τὸ ἀγγελικὸν χαὶ ἀσώματον " ἐπίγειον δὲ τὸ συμπεπλε- μένον τῷ σώματι" νον (78) ἤδη τοῦ σώματος, ἣ δὴ τις (79) xa ἄλλη παρὰ τὰ εἰρημένα φύσις ἐν λογιχῇ (80) θεωρεῖται, ἣν εἴτε δαίμονας εἴτε πνεύματα, εἴτε τοιοῦτον (81) ἐθέλοι τις χατονομάζειν, οὐ διοισόμεθα. Πεπίστευ- ται (82) γὰρ ἔχ τε τῆς χοινῆς ὑπολήψεως, xa Ex τῆς τῶν (85) Γραφῶν παραδόσεως, εἶναί τινα φύσιν ἔξω τῶν τοιούτων σωμάτων ὑπεναντίως πρὸς τὸ χαλὸν ἀνθρωπίνης ζωῆς, ἑχουσίως τῆς χρείττονος ὑπολήψεως (84) ἀποῤῥυεῖσαν᾽ χαὶ τῇ ἀποστάσει τοῦ χαλοῦ τὸ ἐχ τοῦ ἐναντίου νοού- μένον ἐν αὐτῇ (88) ὑποστήσασαν " ἥνπερ φασὶ χατα- χθονίοις ἐναριθμεῖν τὸν ᾿Απόστολον, τοῦτο ἐν ἐχεί-

χαταχθόνιον δὲ τὸ διαχεχρυμμέ-

διαχειμένην, χαὶ βλαπτιχὴν τῆς

νῳ (80) τῷ λόγῳ σημαίνοντα, ὅτι τῆς χαχίας ποτὲ ταῖς μαχραῖς τῶν αἰώνων περιόδοις ἀφανισθείσης, οὐδὲν ἔξω τοῦ ἀγαθοῦ χαταλειφθήσεται. ᾿Αλλὰ χαὶ παρ᾽ ἐχείνων ὁμοφώνως (87) ἣ ὁμολογία τῆς τοῦ Χριστοῦ χυριότητος ἔσται.

quod ex contrario intelligitur, in sese substituerit : quam aiunt Apostolum inter subterranea et inferna

numerare ,

id illo sermone significantem quod vitiositate longis s:culorum anfractibus et circuitionibus

aliquando abolita atque exstincta, nihil preter bonum relinquetur. Sed etiam daemones concorditer et

consentienter dominationem Christi confitebuntur.

Quocirca cum hae ita sint, nemo nos coegerit Τούτων (88) οὕτως ἐχόντων, obxéz

subterraneorum et infernorum nomine subterra- neum intelligerelocum, quippe cum aer zequaliter undique terr: circumfusus sit, ut nulla ejus pars ab aeris amplexu vacua ac nuda deprehendatur. —G. Hec ubi magistra exposuit, paulisper cunctatus, Nondum, inquam, satis quaisivi, nee mihi quzxerenti satisfactum est: sed eliam nunc super iis quie dicta sunt mens ambigua mihi quodammodo manet, ac rogo, ut omissis quidem iis de quibus jam con- venitinter nos, ad eamdem consequentiam iterum oratio mihi reducatur. Nam haud difficulter arbitror eos, qui non admodum duriae pervicaces sint, per ea qua dieta sunt inductum iri, ne post corporum dis- solutionem, animam ducant ad interitum οἱ aboli- tionem, neu, quod ab elementorum natura diversa est, idcirco affirment, eam nusquam in rebus uni- versis esse posse. Licet enim. cum elementis non congruat alque conveniat intelligenti: particeps et materie expers natura, esse tamen in eis non prohibetur : quippe duplici ratione nobis hic opi- uio confirmatur, tum ex eo quod nunc in hac vita,

(16) Συμπεπ. terit A B συμπεπλεγμένη, fjv. (T1) Eapxixov. A ca0zv.

(18) Διακεχρυμμέν ον. A B διαχεχριμένον, (79) Ἢ δή τις. B εἰ (80) Λογικῇ. B λογιχοῖς.

(81) Τοιοῦτον. B 3030 τι τοιοῦτ. (82) Πεπίστευται. Ἀ πέπεισται. (85) Τῆς τῶν. A delet τῆς. (84) ᾿Υποιήνεως. À λήξεως.

Φ᾽" €» ,,

τις.

D ἑτεροειδῶς (91) ἔχειν πρὸ

τις ἡμᾶς ἀναγχάζοι τῷ τῶν καταχθονίων ὀνόματι DN. ὑπόγειον ἐννοεῖν χῶρον ἐπίσης τοῦ ἀέρας, πανταχόθεν περιχε- χυμένου τῇ γῇ, ὡς μηδὲν αὐτῆς μέρος γυμνὸν τῆς περι- θολῆς τοῦ ἀέρος χαταλαμόάνεσθαι. ---Ἰ᾿. Ταῦτα δὲ (89) διεξελθούσης τῆς διδασχάλου, μικρὸν ἐπισχὼν, Οὔπω (ω, qp, τοῦ ζητουμένου ἀλλ᾽ ἔτι μοι τοῖς εἰρημένοις ἐπιδιστάζει πως ἣ διάνοια, καὶ δέομαι πά- λιν ἐπαναχθῆναί μοι πρὸς τὴν αὐτὴν ἀχολουθίαν τὸν λόγον, τῶν μὲν ἤδη συμθιθασθέντων ἡμῖν ἀπαλλα-

γέντα. Μέτριον (90) γὰρ οἶμαι διὰ τῶν εἰρημένων τοὺς μὴ λίαν ἀντιτύπως ἔχοντας ἐναχθήσεσθαι μὴ εἰς ἀναίρεσιν χαὶ ἀνυπαρξίαν τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν διά- 3 - 5 3 ^ Lx. ^usty τῶν σωμάτων ἄγειν, μηδὲ χατασχενάζειν μη- δαμοῦ δύνασθαι αὐτὴν ἐν τοῖς οὖσιν εἶναι διὰ τὸ ς τὴν τῶν στοιχείων οὐ- σίαν. Κἂν μὴ συμθαίνῃ γὰρ τούτοις Tj νοερά τε χαὶ ἄϊλος φύσις, τὸ εἶνα!: αὑτοῖς (02, οὐ χωλύεται, δι- χό iUm UM Ene ΒΟ Οὔ, ἕ χόθεν ἡμῖν τῆς ὑπολήψεως ἧς βεθαιουμένης, Ex τε τοῦ νῦν ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ τὴν ψυχὴν ἐν τοῖς σώ- μᾶσιν εἶναι, ἄλλο τι παρὰ τὸ σῶμα χατὰ τὴν οὐσίαν

ὑπάρχουσαν, χαὶ ἐχ τοῦ τὴν θείαν φύσιν ἀποδεῖξα:

(85) "Ev αὐτῇ. B ἐν ἑαυτῇ. A in margine ἑαυτῇ. (86) "Ev. ἐκείνῳ. Ἔν delet B.

(87) 'Ouogorwoc. A in margine ὁμόφωνος,

(88) Τούτων. D τούτιυν οὖν.

(89) Ταῦτα δέ. ^£ delent A D.

(90) Mécpiov. A B μετρίως.

(91) ἙἙτεροειδῶς. A B ἑτεροφνῶς.

(92) Eirat αὐτοῖς. Ἀ εἶναι ἐν αὐτοῖς.

78 DE ANIMA ET RES

SURIRECTIONE, τὰ

τὺν λόγον, ἄλλο τι παντάπασιν οὖσαν τῆς αἰσθητιχῆς A cum natura aliud quiddam anima atque corpus sit,

τε xal ὑλιχῆς οὐσίας * ὅμως 0b ἑχάστου τῶν ὄντων διήχειν, καὶ τῇ πρὸς τὸ πᾶν ἀναχράσει συνέχειν ἐν τῷ εἶναι: τὰ ὄντα, ὡς διὰ τούτων χατὰ τὸ ἀχόλουθον μηδὲ τὴν ψυχὴν ἔξω τῶν ὄντων οἴεσθαν ἀπὸ τῆς ἐν (93) εἴδει θεωρουμένης ζωῆς εἰς τὸ ἀειδὲς μετα- στᾶσαν.

mista est, in essentia continere monis Ostendit ,

Pa qui sunt inrerum natura, existimandum sit, ne animam quidem extra res universas esse, cum ex ea vila»

in corporibus tamen est; tum ex eo quod oratio de- monstravit, divinam naturam, licet omnino alia sit alque ea qui? sensus materi:que particeps est, tamen per ununiquodque eorum qua sunt in rerum natura, fundi, permeare atque permanare, eaque v] qua cum universitate contemperata atque coni- uL per hac, prout consequentia ser-

qui in forma ac specie animadvertitur, ad eam qui conspici non potest transmigraverit.

᾿Αλλὰ πῶς, εἶπον, τῆς τῶν στοιχείων ἑνώσεως ἕτερόν τι διὰ τῆς πρὸς ἄλληλα μίξεως εἶδος (94) ἀναλαθόντων (95), πρὸς ἃ (90) τῆς ψυχῆς γέγονεν ἡ οἰχείωσις (97), ἐπειδὰν τῇ διαλύσει τῶν στοιχείων χατὰ τὸ εἰχὸς συναφανισθῇ χαὶ τὸ εἶδος ; Τίνι ση- pei χαταχολουθήσει ἣ ψυχὴ μετὰ τοῦ (98) ἐγνωσμέ- νου μὴ παραμείναντος: --- Μ΄. Ἡ δὲ μικρὸν ἐπισχοῦσα, Δεδόσθω μοι, φησὶ, xav' ἐξουσίαν (99) πλάσαι τινὰ λόγον ἐν ὑποδείγματι, πρὸς τὴν τοῦ προχειμένου σαφήνειαν, χἂν ἔξω τοῦ δυνατοῦ δοχῇ τὸ λεγόμενον. Δεδόσθω γὰρ δυνατὸν εἶναι τῇ τοῦ ζωγράφου τέχνῃ, μὴ μόνον μιγνύειν ἐξ ἐναντίου τὰ χρώματα, χαθὼς ἔθος ποιεῖν αὐτοῖς πρὸς τὴν τῆς μορφῆς ὁμοιότητα, ἀλλὰ xai διαχρίνειν τὰ μεμιγμένα, xal τὴν χατὰ φύσιν πάλιν ἑχάστῳ τῶν χρωμάτων ἀποδιδόναι βα- φήν. Οὐχοῦν τὸ λευχὸν, xo τὸ μέλαν, ἣ τὸ ἐρυθρὸν, xai τὸ χρυσοειδὲς, ἣ εἴ τις ἄλλη βαφὴ πρὸς τὴν ὁμοιότητα τοῦ προχειμένου συγχρίνεται (1), εἰ πάλιν

ἀποχριθείη τῆς πρὸς ἕτερον (9) μίξεως, χαὶ ἐφ᾽ C

ἑτέρου (5) γένοιτο, οὐδὲν ἧττον γινώσχεσθαι ὑπὸ τοῦ τεχνίτου φαμὲν αὑτὸ τὸ εἶδος τοῦ χρώματος, xo μὴ μίαν (4) ἐγγίνεσθαι λήθην αὐτῷ, μήτε τοῦ ἐρυθροῦ ἦτε τοῦ μέλανος, εἰ (8) ἑτερόχρωα (60) χατὰ τὴν ποῦ (7) πρὸς ἄλληλα μίξιν γινόμενα (8), πάλιν εἰς τὴν χατὰ φύσιν ἐπανέλθῃ (9) βαφήν * μεμνημένου (10) ὃὲ τοῦ τρόπου τῆς πρὸς ἄλληλα τῶν χρωμάτων συγ- χράσεως * élBivat 7 ποῖον ἔν τινι (14) γινόμενον (12) οἷον ἀπειργάσατο χρῶμα, χαὶ ὅπως ἐχθληθέντος (13) Ex τοῦ ἀπολυθῆναι τοῦ ἑτέρου πάλιν εἰς τὸ οἰχεῖον ἐπανέδραμεν ἄνθος, χαὶ εἰ πάλιν τὸ ἴσον ἐργάσασθαι,

cT

t διὰ τῆς μίξεως ἀπονωτέρα ἔσται αὐτῷ à χατα- σχευὴ ἐν τῇ προλαθούσῃ δημιουργίᾳ μελετηθεῖσα. Εἰ δέ «t (14) ἀχόλουθον ἐν τῷ ὑποδείγματι, φησὶν, ὁ στέον ἤδη ἡμῖν αὐτὸ τὸ προχείμενον. γραφικῆς τέχνης (15) iig τῶν στοιχείων νοείσθω ἐρεῖς (10), ἢ δὲ μίξις τεροχροούντων pa ἧς, xo xa

ποικίλης τῶν e πάλιν ἣ δοθεῖσα ἡμῖν ὑπόθεσιν εἰς τὰ οἰχεῖα τούτων ἐπάνοδος, τὴν συνδρομήν τε χαὶ διάστασιν τῶν στοιχείων ὑπογρα- (95) Τῆς ἐν. B τῶν ἐν. (94) Ei£oc delet D. (95) AvaJAa6órcov, B ἀναλαμθανόντων. 90) Πρὸς à. AB phe ὅ. 91) Οἰκείωσις. B. διοίχησις. (98) Μετὰ τοῦ. D. μετὰ τοῦτο τοῦ. (99) Kac' ἐξουσίαν». A χοτεξουσίαν. (1) Συγκχρίνεται. A Ὁ συγκιρνᾶται. e Πρὸς uper: A b πρὺς τὸ ἕτερον. "Eg! ἑτέρου. A ἐφ᾽ ἑαυτοῦ. 4) Μὴ μίαν. A B μηδεμίαν. 5) Ei delet A. PATROL, Gn. XLVf.

Sed quo pacto, inquam, eum elementorum unitio per mutuam mistionem aliam quamdam speciem assumpserit, cum qua anima conciliata atque con- sociata fuit, posteaquam una cum elementorum dis- solutione, species quoque, ut est verisimile atque consentaneum, abolita atque deleta fuerit? quod si- gnum anima posthac sequetur, cum id quod notutn fuerat, non permanserit ? — M. H:ec vero paulum mo- rata : Detur, inquit, mihi ut ad arbitrium commini- scar ac fingam aliquam similitudinis atque exempli gratia rationem ad propositze quzestioais perspicuita- tem atque declarationem, etiamsi quod dicetur, fieri non posse videatur. Detur enim fieri posse per ar- tem pingendi, ut. non solum colores ex contrariis, quod pictores facere solent ad similitudinem forme misceantur, verumetiam misti separentur, ac rur- sus unicuique colori naturalis tinctura. reddatur. Si igitur albus et niger, aut ruberet fulvus color, aut si qua alia tinctura ad similitudinem argumenti lemperatus , rursus ἃ commistione qua cum altero colore contemperatus est, secretus ac per se singulatim separatus fuerit, nihilominus ipsam speciem coloris ab artifice agnosci dicimus, nullamque ei oblivionem obrepere vel rubri vel ni- gri, si diversi colores invicem commisti rursus ad naturalem redacti fuerint tincturam : itemque | si modi colorum ad invicem contemperandorum et commiscendorum recordetur , scire , quis cui color permistus quem colorem effecerit, et quo pacto altero eluto atque secreto, rursus ad proprium florem re- dactus sit : ac si rursus permistione opus sit idein efficere, minore cum negotio atque labore conficiet id, quod in priore compositione meditatus exercue- rat. Si igitur aliquid in similitudine consentaneum, inquit, oratio habet, scrutanda atque perpendenda jam nobis eril proposita quiestio. Nam pro parte pingendi, anima orationi proposita sit; et loco co- lorum artis, intelligatur elementorum natura : mistio aulem varie diversorum colorum

lincturg, ac

(0) 'Ecepóypoa. A B ἑτερόχροα.

(7) Τὴν ccv. Τοῦ delet Α. '

(8) Pivéueva. A γενόμενα.

(9) ᾿Επανέλθῃ. B ἐπανέλθοι.

(10) Μεμυημένου. B μεμνημένον.

(11) "Er τινι. B ἐν τίνι.

(12) Γινόμεγον. & B γενόμενον.

(43) 'Ex6An0ércoc. A B ἐχπλυθέντος το

(14) Εἰ δέ τι. A εἰ δή τι.

.09) Τέχνης. B. jungit haec : Ἢ Ψυχὴ προχείοθω τῷ λόγῳ, καὶ ἀντὶ χρωμάτων τῆς τέχνης,

(16) Φύσις delet A.

75

S. GREGORII NYSSENI

τὸ

rursus exempli gratia nobis data horum ad propria A φέτω. “Ὥσπερ οὖν φαμεν (17) ἐν τῷ ὑποδείγματι μὴ

cujusque redaetio, tum concursum, tum diremptio- nein elementorum designet. Ut igitur in similitudine dicimus artificem non ignorare coloris tincturam, qui post mistionem rursus ad proprium florem re- dacta sit, sed agnoscere tum rubrum, tum nigrum, el si quis alius color per certam quamdam cum diversi generis colore communionem, formam effe- cit, qualis quidem esset in commistura, qualis item nunc sit, cum sux naturali tincturz restitutus est : qualis item futurus sit, si eodem modo rursus co- lores inter se. misceantur : ita animam elemento - rum qui coierint ad constitutionem corporis cui ipsa inhzserit, etiam post dissolutionem eorum na- iuralem scire proprietatem censemus. Ac tametsi natura procul ab invicem abstrahat elementa propter insilas contrarietates, unumquodque eorum arcens a commistione contrarii, nihilominus cognoscendi et explorandi vi proprium amplectens anima, apud unumquodque erit ac manebit, donec rursus in idem voneursus diremplorum ad instaurationem dissoluti corporis ex elementis coacti factus fuerit, quie proprie resurrectio et est et nominatur.

G. Atqueego: Videris, inquam, egregie miüi obiter et in transitu defendisse doctrinam et fidem resur- reclionis. Arbitror enim per hac sensim adduci posse eos qui eam fidem oppugnant, ne putent fieri non posse ut rursus elementa inter se coeant, et eumdem hominem efficiant.— M.Nerpehoc vere, in- quit magistra, dicis. Licet enim audire dicentes eos qui huie opinioni adversantur, Cum in universita- tem pro cujusque cognatione elementorum resolu- tio fiat, qui fieri polest ut calor, qui in hoc est, ubi ad universitatem redactus fuerit, rursus nulla admistione cum eo quod est ejusdem generis con- crelus, segregetur et abstrahatur, ad constituen- dum hominem, qui vita defunctus reficiatur et instauretur?. Nam nisi perfecte. proprium redierit, sel pro peculiari aliquid aliud ex eodem genere as- sumptum fuerit, alterum pro altero fiet, atque id non item resurrectio fuerit, sed novi hominis creatio. Quod si eumdem rursus ad seipsum reverti oportet, penitus ac. prorsus eumdem secum esse convenit, omnibus elementorum partibus recipientem pristi- nam naturam.—G. Ergo, sicut dixi, etiam adversus hane, inquam, oppositionem et contradictionem ejusmodi de anima nobis opinio suffecerit : nempe

(17) Φαμεν. B ἔφαμεν. (18) Tov χρώματος. D. τῶν χρωμάτων. (19) Μετά. Ρ μετὰ τήν.

(20) Τότε. Τό «c B. (21) Οἷον' μέν. AB οἷον μὲ v ἦν. (22) Οἷον. ΔΑ οἷον δέ.

(25) Γινομένῳ. Β γινόμενον.

(24) Ὁμοιοτρό πως. Δ B ógos( ρόπως. (25) Ἢ ἐγεφύη. ι ᾧ ἀνεφύ An.

(26) Ἐπιμιξίας. B ἐπιμοιρίας.

21) Eic ταὐτό. A B εἰς ταὐτόν

ὃ }8) Καὶ ἐγώ. ἢ χἀγώ.

(39) Τὸ παρόν. A B πάροδον.

(59) Συμμεμαχηχέ Aqu, B συμυευιχέναι. (91) Καί. B vat.

ἀγνοεῖν τὴν βαφὴν τοῦ χρώματος (18) τὸν τεχνίτην, μετὰ (19) μίξιν πάλιν εἰς τὸ οἰχεῖον ἄνθος ἐπανελ- θοῦσαν, ἀλλ᾽ ἐπιγινώσχειν τό τε (20) ἐρυθρὸν καὶ τὸ μέλαν, καὶ εἴ τι ἕτερον διὰ τῆς ποιᾶς πρὸς τὸ ἑτερο- γενὲς χοινωνίας τὴν μορφὴν ἀπειργάσατο, οἷον μὲν (21) ἐν τῇ μίξει, οἷον (22) xa νῦν ἐστιν ἐν τῷ χατὰ τὴν φύσιν γινομένῳ (95) " οἷον δὲ πάλιν ἔσται, εἰ ὁμοιοτρόπως (24) αὖθις ἀλλήλοις ἀναμιχθείη τὰ χρώματα " οὕτως εἰδέναι τὴν ψυχὴν τῶν συνδραμόν- των στοιχείων πρὸς τὴν τοῦ σώματος χατασχευὴν, ᾧ ἐνεφύη (25), χαὶ μετὰ τὴν διάλυσιν αὐτῶν τὴν φυσι- γὴν ἰδιότητα. Κἂν πόῤῥωθεν ἀπ᾽ ἀλλήλων αὐτὰ ἡ φύσις ἀφέλχῃ διὰ τὰς ἐγχειμένας ἐναντιότητας, ἕχα- στον αὐτῶν τῆς πρὸς τὸ ἐπιμιξίας (30)

D ἀπείργουσα, οὐδὲν ἧττον παρ᾽ ἑχάστῳ ἔστα: τῇ γνω- στιχῇ δυνάμει τοῦ οἰχείου ἐφαπτομένη, χαὶ παρα- μένουσα ἕως ἂν εἰς ταὐτὸ (27) πάλιν ἡ τῶν διεστώ- τῶν γένηται συνδρομὴ πρὸς τὴν τοῦ διαλυθέντος ἀναστοιχείωσιν, ὅπερ ἀνάστασις χυρίως χαὶ ἔσται χαὶ ὀνομάζεται.

ἐναντίον

Γ. Καὶ ἐγὼ (38) εἶπον, Ἄριστά μοι δοχεῖς χατὰ τὸ παρὸν (29) συμμεμαχηχέναι (50) τῷ λόγῳ τῆς ἀνα- στάσεως. Δύνασθαι γὰρ ἂν διὰ τούτων ἠρέμα προσ- αχθῆναι τοὺς ἀπομαχομένους τῇ πίστει, πρὸς τὸ μὴ οἴεσθαι: τῶν ἀδυνάτων εἶναι πάλιν ἀλλήλοις συνελθεῖν πὰ στοιχεῖα, χαὶ τὸν αὐτὸν ἀπεργάσασθαι, ἄνθρωπον, — M. Καί (51) φησιν ἡ διδάσχαλος"᾿Αληθὲς τοῦτο λέ- γεις. Ἔστι γὰρ λεγόντων ἀχούειν τῶν (52) πρὸς τὸν λόγον τοῦτον ἐνισταμένων, ὅτι Εἰς τὸ πᾶν (55) χατὰ τὸ συγγενὲς γινομένης τῶν στοιχείων τῆς ἀναλύσεως (54): τίς μηχανὴ τὸ ἐν τῷδε θερμὸν ἐν τῷ χαθόλου γενό- μενον συμμιγὲς (55), τοῦ συγγενοῦς πάλιν ἀποχρι- θῆναι πρὸς τὸ συστῆναι τὸν ἀπαλλασσόμενον (50) ἄνθρωπον ; Εἰ γὰρ μὴ ἀχριθῶς τὸ ἴδιον ἐπανέλθοι, ἐκ δὲ τοῦ ὁμογενοῦς ἀντὶ τοῦ ἰδιάζοντός τι παραλη- φθείη (51) " τι ἂν εἴη τὸ τοιοῦτον ἀνάστασις, ἀλλὰ χαινοῦ ἀν-

ἕτερον ἀνθ᾽ ἑτέρου γενήσεται, xal οὐχ-

θρώπου δημιουργία. Εἰ δὲ χρὴ τὸν αὐτὸν εἰς ἑαυτὸν πάλιν ἐπανελθεῖν, δι᾽ ὅλου (58) εἶναι προσήχει τὸν αὐ- τὸν, ἑαυτοῖς (39) πᾶσι τοῖς τῶν στοιχείων μέρεσι τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐπαναλαθόντα (40) φύσιν. —T. Οὐχοῦν, ps (41) εἶπον, αὐτάρχης ἡμῖν πρὸς (42) ταύτην τὴν ἔνστασιν ἡ τοιαύτη περὶ τῆς ψυχῆς ἂν εἴη ὑπόληψις “τὸ οἷς ἐξ ἀρχῆς ἐνεφύη στοιχείοις τούτοις (45), χαὶ μετὰ

(53) ᾿Αχούειν τόν. A B ἀχούειν τῶν. (55) Hav. B πᾶσαν. (94) Ἀγνωύσεως. A in textu ἀναχύσεως " in

may gine τῆς τ τῶν στοιχείων ἀναλύσεως. (55) Συμμιγές. A. B ἀμιγές. (56) "AzaA.Aaccouévov. A DB ἀναπλασσόμενον. (97) HapaAng0etn. Παραλειφθείη. (58) Δι’ ὅλου. B δι’ ὅλων. (59) Αὐτὸν: ἑαυτοῖς. A B αὐτὸν ἑαυτῷ. (40) "EzavaAaGórza, |n margine ἐπαναλαμθά- γοντας: (41) Ὡς delet D. (42) Ἡμῖν πρός. A ἡμῖν ἡ χαὶ πρός. (453) Στοιχείοις τούτοις. B. Στοιχείοις, τούτοις,

11 DE ANIMA ET RESURRECTIONE. 18

τὴν διάλυσιν παραμένειν, οἷον cl φύλακα τῶ χείων (44) χαθισταμένην, xa ἐν τῇ ἀναχράσει τῇ πρὸς τὸ ὁμόφυλον οὐ διαφιεῖσαν (45) τὸ ἴδιον " τῷ λεπτῷ τε xal εὐχινήτῳ τῆς νοερᾶς δυνάμεως, οὐδε- ulav ἐν τῇ λεπτομερίᾳ τῶν στοιχείων ὑπομένουσαν πλάνην * ἀλλὰ συνδιαλύεσθαι (40) τοῖς ἰδίοις χαταμι- γνυμένοις (ἀ1) πρὸς τὸ ὁμόφυλον, χαὶ μὴ ἁτονεῖν συνδιεξιοῦσαν αὐτοῖς, ὅταν πρὸς τὸ πᾶν ἀναχέων- ται (48), ἀλλ᾽ ἐν αὐτῷ (49) ἀεὶ μένειν ὅποιπερ (50) αὐτὰ, καὶ ὅπως παρασχευάσῃ ἣ φύσις.

Εἰ δὲ γένοιτο πάλιν παρὰ τῆς τὸ πᾶν οἰχονομούσης δυνάμεως τοῖς διαλυθεῖσι πρὸς τὴν συνδρομὴν τὸ ἐν- δόσιμον " τότε Haie εἰ μιᾶς ἀρχῆς (51) &&a. σχοῖνοι διάφοροι, ὁμοῦ (83) xaY xax' αὐτὸν αἱ πᾶσαι τῷ ἐφελχομένῳ συνέπονται * οὕτως ἐν μιᾷ τῇ τῆς (90) ψυχῆς δυνάμει, τῆς τῶν στοιχείων διαφορᾶς EAxo- μένης, ἀθρόως ἐν τῇ συνδρομῇ τῶν οἰχείων, ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν σειρὰ διὰ τῆς ψυχῆς συμπλαχήσεται, χαταλλήλως ἑχάστου πάλιν πρὸς τὸ ἀρχαῖον xol σύνηθες πλαχουμένου (84), χαὶ περιπτυσσομένου τὸ γνώριμον (55).—M. ᾿Αλλὰ χαὶ τοῦτο (50) τὸ ὑπόδειγμα, φησὶν ἡ διδάσχαλος (57), εἰχότως ἂν προστεθείη τοῖς ἐξητασμένοις (58) εἰς ἀπόδειξιν τοῦ μὴ πολλὴν εἶναι τῇ ψυχῇ τὴν διδασχαλίαν (59) ἐν τοῖς στοιχείοις δια- χρίνειν (00) τοῦ ἀλλοτρίου τὸ ἴδιον. Προχείσθω γὰρ τῷ χεραμεύοντι (01) πηλὸς χαθ᾽ ὑπόθεσιν, πολὺς δὲ οὗτος εἶναι δεδόσθω, οὗ τὸ μέν τοι πρὸς τὴν τῶν

ἦν ol- Δ quod in quibus elementis ab inilio inhzserit, apud

ea post dissolutionem quoque permaneat, quasi custos :dium, quie in resolutione elementorum in suum cujusque genus, per sublilitatem et agilita- lem. intelligentia. przedit:e. facultatis proprium non dimittat, nec erroris quidquam in exilitate atque tenuitate elementorum sustineat, sed una cum propriis, dum cum suo quoquegenere commiscetur, penetret ac permeet, nee deficiat una eum eis per- means, dum in rerum naturam universam refun- duntur, sed semper in eis maneat, quocunque loci ac quomodocunque ea natura redegerit.

Quod si rursus ab ea potentia atque virtute, qui rerum universitatem "gubernat, dissolutis ele-

φθεῖεν p mentis ad concursum, signum atque occasio data

fuerit, tunc quemadmodum fit, si ab uno principio diversi funes suspensi sint, ut. simul eodemque tempore cuncti attrahentem sequantur : eodem modo, dum per unam virtutem et potentiam animae diversa trahuntur elementa , repente unoquoque momento statim per coitionem atque concursum propriorum, eorporis nostri catena per animam conseretur, atque concinnabitur, et unumquodque Sc commode rursus ad pristinum et consuetum applicabit, et tanquam sibi notum amplectetur.

' —M. Quin etiam h:ec quoque similitudo, magistra in-

quit, haud immerito adjungi possit. iis quz quze- sita, traclata atque examinata sunt ad demon- strandum, quod haud magno negotio anima possit

σχευῶν ἀπεργασίαν (02) ἤδη τετύπωται, τὸ δὲ μέλ- C inter elementa suum ab alieno discernere. Propo-

λον (05). Τὰ δὲ σχεύη πάντα μὴ ὁμοειδῶς (64) ἀλλή- λοις διεσχηματίσθω, ἀλλὰ τὸ μὲν πίθος, τὸ ὃὲ ἀμφο- ρεὺς, ἕτερον δὲ πινάχιον, ἣ τριδλίον, ἣ ἄλλο τι τῶν χατὰ τὴν χρῆσιν ἐπιτηδείων ἔστω, ταῦτα δὲ πάντα ἤσθω, ἀλλ᾽ ἴδιον ἐχάστου (65) δεσπότου,

ὑποχείσθω τῷ λόγῳ.

vis aliud sit ex iis 45 ad usum apta ac necessaria sunt,

suus cujusque dominus orationi proponatur.

Οὐχοῦν. ἕως ἂν συνεστήχει, ταῦτα φανερά «e (06) γίνεται: χἂν συντριθείη πάλιν, οὐδὲν ἧ γνώριμα (01) ἀπὸ τῶν (08) συντριμμάτων τοῖς χεχτημένοις ἔσται, τὸ μὲν (69) τὸ ἐχ τοῦ πίθου, ποῖον 0E (70) τὸ £x τοῦ ποτηρίου τρύφος ἐστίν. Εἰ ὃὲ xai πρὸς τὸν ἀχυτέργαστον χαταμιι-

τοῖς ἔχουσι ἧττον

natur enim exempli gratia figulo lutum, idque multum esse detur, cujus alia quidam pars ad vasorum confectionem jam formata, alia vero for- manda sit, vasa autem omnia non eadem forma sint, sed aliud quidem dolium, aliud vero am- phora, aliud autem scutella, vel patella, aut quid- atque hic omnia non unus possideat, sed

Quandiu igitur h:ee constiterint et integra fue- rint, haud difliculler a suis dominis agnoseuntur. Atque etiamsi collisa confraetaque fuerint, rur- sum nihilominus ex fragmentis note signaque pos- sessoribus exstabunt, quibus judicare possint quod frustum ex dolio, quod ex poculo sit. Quod si

48stq πηλὸν, πολὺ μᾶλλον ἀπλανὴς d διάγνωσις τῶν p eliam. cum rudi massa luti commista fuerint ,

ἤδη χατειργασμένων ἀπ᾽ ἐχείνου γίνεται. Οὕτως οἷόν

(44) Οἱκείων. ἃ οἰχιῶν,

(43) Διαριεῖσαν. B διαφυεῖσαν.

(468) Xvréi oec at. A συνδιαδύεσθα!.

(41) Καταμιγγυμέγοις. B xoY οὐ μιγνυμ. (48) Avayéorcat. A in margine ἀναχέηται, (49) "Ev αὐτῷ. A B £v αὐτοῖς.

(50; “οποιπερ. A B ὅποιπερ ἄν.

(51) Ἀρχῆς. Bi ξ ἀρχῆς.

(52, 'Ouov. X ὁμοῦ τε.

(55) Τῇ τῆς. Delet A τῇ.

(54) Πιακουμένγου. B πλεχομένου τε.

(55) Propiuor. Β γνώρισμα.

( ᾿Αλλὰ xal