Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. com/]

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO Il CONTINENTUR.

S. CLEMENS I PONTIFEX ROMANUS.

Homilie viginti. | Col 1 Epitome de gestis S. Petri 64 Liturgia. 69

S. BARNABAS APOSTOLUS. Epistola catholica. 191 S. MATTHIAS APOSTOLUS. Fragmenta. 188 : S. BARTHOLOMJEUS APOSTOLUS. Sententia brevis. 185

ANACLETUS PAPA.

Epistole et decreta. 189 SANCTUS HERMAS. Pastor. 892 ANONYMUS. Testamenta duodecim patriarcharum. 1093 ANONYMUS ALTER. Epistola ad Digenetum . 1167 7 PRESBYTERI ET DIACONI ACHALE. : Epistola de martyrio S. Andreg. 1187

εν A

256303

TA KAHM

e?»

INTIA.

CLEMENTINA. ^».

Κλ πρ

Ό

Βίδλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα ἥμεντος" 3j λεγομένη Κλημέντια, τουτεστιν Κλήμεντος συγγράμματα. Περιΐχει δὲ όγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴκοσι, — Liber continens multos diversosque sermones, a sancto Petro aposfolo,-- - prolatos, conscriptus per bealum Clementem, δὲ CugMENTINA appel Ἵ

: -τὸς ίου $ αὐτὴ βίολος τάδε"

atus, hoc est Clementis Seripta Cóm*

plectitur autem 1sta : Prologos tres atque Homilias viginti.

J. B. Cotelerius e tenebris eruit, Latine vertit notisque illustravit.

TESTIMONIA VETERUM DE CLEMENTINIS.

(CorzLERIUS, Patres apostolici, I, 605.)

S. ATHANASIUS, sive quis alius, in Synopsi sacre Soripture, sub finem.

Τῆς Νέας πάλιν Διαθήχης ἀντιλεγόμενα ταῦτα, x:À, Κλημέντια. Ἐξ ὧν μετεφράσθησαν ἐχλεγέντα τὰ ἀληθέστερα καὶ θεόπνευστα- ταῦτα τὰ ἀναγινω- σχόμενα,͵, xai τὰ ἑξῆς.

Iterum volumina Novi Testamenti quibus contra-

dicitur, sunt hec, eto. Clementina. Ex quibus ve- riora et 8 Deo inspirata, electa atque translata sunt

Hec sunt que leguntur, etc.

Chronicum quod Alexandrinum vocant, Editionis Raderi p. 64.

Λέγει δὲ περὶ τὀύτου Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἷς τὰ Κλημέντια, et colera qua posuimus supra (t. I) in lesbimoniis veterum de Recognitionibus : ubi etiam vide alium locum.

III.

Dicit autem de hoc (Nembrodo) Petrus apostolus

in Clementinis, etc.

NicePRORUS CaLLisSTI, Historie Ecclesiastice lib. i1, cap. 18.

Παραγράφεται δὲ ὁ Παμφίλου xal «à μιχρὰ (1. μα- xoà) τούτου συγγράμματα. ἃ φησι Πέτρου xai 'A- πίωνος διάλογον εἶναι, ἃ μηδὲ σώζειν τὸν ἀχριδῆ τῆς ἀποστολικῆς ὀρθοδοξίας χαραχτῆρα, φησίν. Ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν τὰ νῦν παρ᾽ ἡμῖν Κλημέντια ὀνομαζόμενα λέγει, οὐ πείθομαι ταῦτα γὰρ τῇ ᾿ἔχκλησίᾳ καὶ εὐπαρά- ἔεκτα᾽ εἰ δὲ ἕτερά εἶσι παρὰ ταῦτα, λέγειν οὐχ ἔχω.

ΙΝ.

Reprobat autem Eusebius Pamphili etiam longa hujus (Clementis) scripta, que Petri et Apionis ait esse dialognm ; que nec servare aceuratum aposto- lice orthodoxis characterem dicit. Ego vero, si quidam ea intelligit que nunc apud nos Clementina nominantur, non assentior : ea enim Ecolesie mul- tum accepta sunt : si vero preeter ea sint aliqua alia, non habeo dicere.

Auctor Colleetaneorum de dogmatibus fldei ez scriptoribus ecolesiasticis, ms. in celeberrima bibliotheca

Claromontana, etiam memoratus a

issimo :viro. Philippo Labbe, in conspectu nova editionis S. Da-

masceni; capub 1, « ἸΙερὶ τῆς ἐν τριάδι xal ἐν μονάδι θεολογίας » inchoat per testimonium Clementi-

norum, hoc pacto

Too ἁγίου Πέτρου τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων, ix τῶν Κλημεντίων.

Ἐπειδὴ δὲ φθάσας πον γειραγωγίαν εἶναι τῶν νοητῶν, τὰ αἰσθητὰ, πρὸς τὸ οἷον ὁδῷ χρησαμένους ἀσφαλῆ καὶ βεδαίαν τὴν τῆς. δυρλογίας ἔχθεσιν ποιή- σασθαι - φέρε διαδάθρᾳ χρηφώμμμι τῇ εἰκόνι πρὸς εὔρεσιν τοῦ ἀρχετύπου. Ὁ λογωδέ d

ἄνθρωπος κατ᾽ si- PaTROL. Gn. Il.

Sancti Petri principis apostolorum ; ex Clemenlinis.

Quandoquidem vero jam dixi, sensibilia manu- duclionem esse ad intelligibilia, ut quasi via usi, tutam firmamquetheologie expositionem faciamus ; age, obiter utamur imagine ad inveniendum arche- typum. Rationalis homo, factus ad imaginem et si- militudinem Dei, fert in seipso symbolice faoctoris

4

4Ἴ CLEMENTINA. — PROOEMIA. 18

στιν ὁ τῇ αὐτοῦ σοφίᾳ sino : θρωπον. Ἢ δὲ σοφίᾳ, ὥσπερ ἰδίῳ πνεύματι, αὐτὸς ἀεὶ συνέχαιρεν. “ἤνωται μὲν ὡς ψυχὴ τῷ θεῷ ἐχτείνεται δὲ ἀπ’ αὐτοῦ, ὡς χεὶρ δημιουργοῦσα τὸ πᾶν. Unus est qui Sapientim διῶ dixit: Facia- mus hominem. Huic vero Sapientie tanquam pro- prio spiritui semper ipse congaudebat. Unita quidem est Deo, ut anima: ab eo autem extenditur ut. ma- us, universitatem producens. Hinc in bis verbis homil. xr, eap. 22: Τὸ πνεῦμα ἀπὸ τοῦ τὰ ὅλα πεποιηχότος Θεοῦ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκχστάσεως ἔχει, legendum puto ἐχτάσεως — Spiritus α Deo qui omnia fecit, initium habet extensionis. Àqua per Uuigenitum facta dicitur lib. vir. Recogn., cap. 8: Vide cap. 7 ejusdem libri, et capp. 34 et 40, lib. vir. Ex quibus ratet pseudo-Clementem; quamvis multis Judaismi reliquiis implicatus esset, idem tamen 86 ceteros scriptores eccle- siasticos de mundi per Filium creatione sensisse ; contra quam placet Socinianis, qui hanc doctrinam, Christianis circumcisis penitus ignotam, a philo- sophis religionem amplectentibus inductam fin- gunt.

« Multis aliis rebus decluratur hujus soriptoris cum Catholieis verborum et sententiarum simili- tudo. Omnia nosse dicitur Christus homil. vir, cap. 21. Solus animas illuminare posse, solus ve- ritatem retegere, homil. i, cap. 4. Solus Patrem immutabiliter videre, hom. xvn, oap, 10. Τὸ γὰρ ἀτρέπτως Πατέρα ἰδεῖν Υἱοῦ μόνου ἐστίν. Nam Pa- trem immutabiliter videre, solius Filii est. Ea-

dem habent libri Recognitionum, presertim lib. v, C

cap. 10, ubi hec legimus: Hic ergo esl verus Pro- pheta, qui ἐπ Juda nobís apparuit, ut audistis : qui stans publice sola jussione faciebat ccecos. videre, surdos audire ; fugabai daemones, agris sanitatem reddebai, e$ mortuis vitam. Cumque nihil ei esset impossibile, etxam cogitationes hominum pervidebat : quod nulli est possibile, nisi soli Deo.

« Nequeetiam illud principium pretermittendum est quod huic scriptori cum cseteris scriptoribus ecclesiasticis commune est: deos coli non licere, etiamsi summi et omnipotentis Dei ministri dican- tur; sed soli Patri, et Filio et Spiritui sancto hunc honorem deferendum : in quo quidem insanis no- tam effugere non potest, si Filium et Spiritum

Ποιήσωμεν ἄν - À justus. Unum et eumdem cultum sanctissime Tri-

nitati adhiberi docent, quse leguntur homil. rir, cap. 72 : Σοῦ γάρ ἐστιν δόξα αἰώνιος, ὕμνος, Πατρὶ καὶ Υἱῷ χαὶ ἀγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς σύμ- παντας αἰῶνας. ᾿Αμήν. Ad te enim pertinel selerna gloría, laus, Paíri et Filio et. Spiritui sancto, in omnia szcula. Amen. Hinc homil. 1x, cap. 23, bap- tismus administrari dicitur : Τρισμαχαρίᾳ imovo- μασίᾳ, « Ter beata invocatione : » quod de tribus Personis intelligendum patet ex his verbis lib. r Recognit., cap. 63: Ad ultimum autem, inquit Pe- trus, admonui eos, ut. priusquam progrederemur ad gentes przdicare eis agnitionem Dei Patris, ipsi re- conciliarentur Deo suscipientes Filium ejus. Aliter enim nullo modo eos ostendi posse salvari, nisi per Spiritus sancti gratiam irinz invocationis dilui pap- tismate properarent.

VI. «Ibidem Jesus vocatur Christus cternus. Quod vt intelligatur, quam vim et sententiam ha- beat, observandum est ita Jesum vocari, ut oppo- natur Simoni qui se Christum et Stantem dictita- bat. ᾿Αντὶ τοῦ ὄντως Χριστοῦ ἡμῶν ἑαυτὸν dva- γορεύει, « Pro. vero Christo nostro se ipsum prae- dicat, » inquit Aquila homil. n, cap. 22. Porro eo

nomine majorem se mundi creatore, ibidem decla- rat. Cap. 24, sic querenti Dositheo: Dic mihi, si

tu es Slans, ut adorem te; respondet Simon: Ego $um ; et statim Dositheus cecidit ; et adoravit eum. Nicetas cap. 28, sic eumdem Simonem alloquitur : Deus esse non potes : time eum, qui vere Deus est. Similiter adoratur Simon, lib. 11 Recognit., cap. 11. In eodem libro, cap. 44, per ridiculum vocatur ín- corruptibilis Deus. Non dubium ergo quin pseudo- Clemens, cum Jesum verum et eternum Christum esse contendit, omnia ei tribuat que sibi Simon per summum nefas arrogabat.

« Non dissimulandum est non nulla bis in libris occurrere que de Christo dicta minus commode, et Rufino visa sunt Eunomii commentis simillima, et Epiphanium adduxerunt, ut Ebionitis a quibus hos libros interpolatos putabat, sententiam Ariane gemellam affingeret contra totius antiquitatis Lesti- monium, imo contra suum jpsius, qui Christum ab Ebionitis simplicem hominem haberi declarat. 8ed cum hec imitati sint Origenes, Methodius et Lactantius, erit tempus dehis agendi magis oppor-

sanctum in rebus creatis aumerabat. Primum docet D tunum, cum solvendis sanctorum Patrum diffici-

homil. x, cap. 15 et 16, et Recogn. lib. v, cap. 19. Alterum multis locis testatur. De cultu Patris et Filii sic loquitur Petrus lib. x Recognit oap. 47: Quid enim est in quo adversari prxdicationi nostrz quis debeat Ἶ aut in quo conira vert honestique fidem sermo przdicaliouus mostrae deprehenditur ? qui dicit honorandum esse Deum et Patrem omnium | condito- rem, ejusque Filium qui selus eum et voluntatem ejus sovil, cuique soli de omnib credendum est qux precepit : solus enim est. len-et legislator. et judex

(2 ed Nx r3 45. e

lioribus locis operam dabimus.

« Ex his autem que attulimus, facile perspicitur hunc scriptorem non modo nihil habere quod Ebio- nitarum errorem redoleat, sed etiam de Filii eter- nitate, omnipotentia et vera ex Patre generatione recte sentire.Quare que de Nazareis Justinus (16), llierongmus (17) et Augustinus (18) testantur, eos nimirum Filii divinitatem agnovisse; ea quis in dubium revocet, cum et tuntis auctoribus nitantur, et in scriptore legis. observationem audaoeter do-

(18) August., lib. De hzres.

21 CLEMENTINA. — PROOGEMIA. 22

quantum valetudinis viriumque supererat, ad ea contuli, qug majoris momenli mihi erant. absolvenda atque perficienda. Quo facto ad Clementem Romanum reversus jam in limine cognovi, ob recentiorum librorum, qui fn aurilium vocandi essent, Roma penuriam, justis hominum transalpinorum desideriis me non ita saltisfa- cturum esse, ut in summa faciendi voluntate erat et alioqui fieri poluisset. Hzc similiaque cum reputarem, timens ne quid indignum hac ztate mihi excideret,eo fere ventum est,ut a Clemente Romano evulgando desiste- rem.Aitamen amicis, ne inventa mihi oblivione denuo sepelirentur,iterum iterumque adhortantibus tandem cen- sui esse cedendum. Jam enim persuasum mihi est, qu Homiliis critica adminicula tum e codice reperto,tum ex editione principe attuli, si parlem hactenus ineditam addas, coram iis, penes quos hujus rei judicium est, zquiparare ea posse quantis notulis explanatoriis adhuc indigere videantur. Ac mentione editionis principis facta non satis mirarí possum, quomodo Schwehleri diligentiam et sagacitatem summa necessitas efJugent, eam vel accuratissime revisendi, quo vulneribus in tribus J. Clerici edd. an. 1698, 1700, 1724 lextui ejus infliclis medela afferretur. Istic nimirum — sileo levioris momenti menia — mult voces omissz, plures con- tra Paris. libri auctoritatem sine ulla causa tacite mutat, plurima perperam corrupte. Qu: quidem paucis exceplis non solum a novissimo editore repetita, sed nova errorum congerie aucla sunt.Ix enim Clerici recen- sionem textum editionis pr. geuuinum putans centies Colelerio hanc illamve lectionem seu bonam seu pravam affinzit, de qua ille ne somniare quidem ausus est. Taceo reliqua, quz ab aliis intelligá malo, quam a me dici. Ne multa : en tibi recensionem Homiliarum prioribus accuratior em et, si integritatem spectas, omnibus numeris absolutam. Neque vero illa, quce nov$ huic editioni ornamento est, glorior inlegritate : alius quoque invenire poluiseet, que mihi invenire contingit, quamvis ad unum omnes ea adhuc pratlerierint.Atqui ea hu- mana viLe conditio est, ut pluries negetur, quin eo aliquis quasitum eat quo lubentissime velit, secundum Grzcum illud : Οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἐς Κόρινθὸν ἐσθ᾽ ὁ πλοῦς.

Scripsi Romz Kal. Jul. 1852,

CLEMENTIS ROMANI HOMILIARUM CODICES MSS.

1. In Defenswone pro. Canonibus apostolorum οἱ Epistolis pontificum Francisous Turrianus e ms.quo- dam Greca citat, que in Clementis R. Homiliis reperiuntur. Alia Metaphrasten olent, alia δὰ Ottobo- niani lectionem aut prope accedunt, aut nihil 80 ea differunt. Nihilosecius prorsus aliud est ac nostrum et Parisinum.Id satis unus ille locus probat in epistola Turriani ad Hosium cardinalem allatus,quem hic habes in Hom. xvir, 15.

2. « Cotelsrius exemplar suum accurate, imo religiose, ne litterula quidem mutata, descripsit ex eo codice Homiliarum, qui unus, quantum sciam, temporis injurias pertulit, Parisiensi Regio 1048 (nuno 1196, si recte auguror ex Catal. cod. mss. Bibl. Reg. Par. 1740, tom. II, in quem numeri Coteleriani non conveniunt). In subsidium adhibuit Clementinam Epitomen, quam et ipsam e cod. Reg. 8 descri- ptam in opere suo, primus post Turnebum, publici juris fecit, Preterea excussit codd, Reg. 148 et 804, qui continens eamdem Epitomen, se paulo auctiorem ex Homiliarum fragmentis (cf. que adnotavimus ad 11, 5 [infra, col. 33] et 333,18 (col. 295]. Iis subsidiis Cotelerius ita usus est,ut haud pauca codicis sui menda in margine editionis su: posset emendare.» Ita Schweglerus in Prefatione. Ego quidem dubito num Cotelerius in describendo codice Paris. ubivis ille fide atque religione usus fuerit, qua in hoc ge- nere opus est : id quod ex multis locis cum nostro ejusdem familie manuscripto accurate collatis luce clarius apparet. Codex Paris. quanquam in fronte exhibet : Βίδλος ἔχουσα ὁμιλίας διαφόρους ἀπὸ φωνῆς τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, συγγραφεῖσα ὑπὸ τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, ἡ λεγομένη Κλημέντια, τουτέστιν Κλήμεντος συγγράμματα. Περιέχει δὲ ἡ αὐτὴ βίδλος τάδε' προλόγους τρεῖς, ὁμιλίας εἴχοσι, mutilus tumen desinit in Hom. xix, 14.

3. Codex ms. qui ad novam Homiliarum editionem conficiendam criticum penum mihi aperuit vel uberrimum, earumque finem hucusque desideratuin unicus largitur, ad eam pertinet Vaticanse biblio- tec; partem, que Ottoboniana nominatur. Chartaceus est, forme quart», insigniturque numero 443. Exaretus esso videtur ineunte 8&0. xiv, nitida quidem Greca manu, sed ob inusitatas siglas, quibus vtitur, passim ambigua et subobscura, neo ubique facili lectu. Quamlibet paginam, si tituli occurrunt nulli,versus viginti septem explent.In primo Codicis folio albo appositus legitur numerus 443 ; in sequenti:

Clemens Romanus de Peregrinationibus S. Petri fol. 2. Ejusdem Clementis Peregrinationum Epitome fol, 161. Gregori Nysseni oratio in illud Pruli : Cum subjecta fuerint. illi omnia, tuno et ipse filius, eto., fol. 235.

2ó P. X 19.

33 S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. 24

In utraque pagina subsequentis folii numerum I in fronte ferentis exstat. fragmentum Clementinorum procmii, quod incipit : Αὐτοὺς φρονιμώτερον ἐπιχειροῦσιν desinitque in vbb. ἄλλῳ οἱῳδήποτε. Hoc fra- gmentum alia manu, eaque 80. xv exaratum et aliunde excisum puto. Jam invenitur alterum folium album numerocarens. In olio, quod sequitur numero 2 distinctio,cam previa inscriptione incipit Epistola Petri ad Jacobum data, cui reliqua Clementina annectuntur.Qua ocourunt inscriptiones itidemque litterae initiales Homiliarum sicuti quorumdam commatum minio rubro pict» sunt, Singularum Homiliarum numerus Grecia litteris exprimitur, tertia excepta et decima, ubi est ὁμιλία τρίτη et ὁμιλία δεχάτη. (Cfr. specimen scripture ligno incisum in tabula infra annexa.) Ad oram codicis quamplurima glosse prima manu conscripte apparent, nullius quidem momenti, si paucas excipias. Adnotavi qua utiles esse po- tuerunt. Pluris faciende sunt conjecture manu recentiori margini distincto charactere apposite. Habes quoque ad oram notulas rubras : xav α΄ usque ad xav ιγ΄, easque prima manu tam indistincte tamque inepte conscriptas, ut nullibi cum textu quadrent. Prima invenitur initio Epistole Clementis ad Jaco- bum ex adverso, ultima in margine hom. I, 6, sub finem. Nulle capitum sectiones. Orthographia haud raro Solcca: χρίττονα, χυδερνύτης, γυμνιτεύοντες, θεώτητι, γνομόνως, πείσθεσθαι, ἐπίστηται, ὑποργεῖν p. ὑπουργεῖν, αἴρῶν p. ἐρῶν, καινόν p. κενόν, ὀφέξιν p. ὑφέξειν, λοιποῦν p. λυποῦν, ηὐχαρίστησα, p. ηὐχαρίστησα, φενορωθείς p. φρενωθείς, ἅδει p. 39». Multas, que etiam in hoo codice reperiuntur, lacunas uncis criticis inclusi conjectandoque explevi.

LITTERJE EXPLICAT/E.

O, Ott. — Codex Ottobonianus 443.

C, Ci — Cotelerius. Cotelerii (Ed. Lut. Paris 1672.)

D, — Davisius.

αἱ — Clericus (Ed. Amsteledami 1764.)

8. 8i — Schweglerus Scbwegleri (Ed. Stuttgartie 1847.)

25 CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM. 26

CLEMENTIS ROMANI

QUJE FERUNTUR

HOMILLE VIGINTI.

1-8 EHIZTOAH HETPOY HPOZ IAKOBON !. Α EPISTOLA PETRI AD JACOBUM (21).

ΠΕΤΡῸΣ IAKQBQ, τῷ xoplp xal ἐπισκόπῳ τῆς PETRUS JACOBO, domino et sancte Ecolesim ἁγίας Ἐχχλησίας, ὑπὸ τοῦ τῶν ὅλων Πατρὸς, διὰ — episcopo, ab omnium rerum Patre, per Jesum

Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰρήνη εἴη πάντοτε 3, Christum, pax sit perpetuo. I. Εἰδώς σε, ἀδελφέ μου, εἰς τὸ κοινῇ πᾶσιν ἡμῖν I. Cum sciam te, frater mi, ad id quod commu-

συμφέρον σπεύδοντα προθύμως, ἀξιῶ xal δέομαι, τῶν — niter omnibus nobis conducit, alacriter festinare, ἐμῶν χηρυγμάτων ἃς ἔπεμψά σοι βίδλους μηδενὶ τῶν rogo et precor, ut mearum preedicationum quos ad ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταδοῦναι μήτε ὁμοφύλῳ πρὸ πείρας, — te misi libros nulli exgentilibus tradas, neque etiam ἀλλ᾽ ἐάν τις δοκιμασθεὶς ἄξιος εὑρεθῇ, τότε αὐτῷ xarà — tribuli, ante experimentum : sed si quis probatus et τὴν ἀγωγὴν παραδοῦναι, καθ᾽ ἣν xal τοῖς Ἑύδομήκοντα — dignus repertus fuerit, tunc ipsi tradas; secundum ὁ Moücrc παρέδωχε τοῖς τὴν καθέδραν αὐτοῦ παρει- — eum modum, juxta quem Moyses Septuaginta viris ληφόσιν. Διὰ τοῦτο xal ὁ καρπὸς τῆς ἀσφαλείας μέ- — cathedre sut successoribus tradidit. Idcirco enim: χρι τοῦ δεῦρο φαίνεται. Τὸν γὰρ αὐτὸν ol πανταχῆ oautionis fructus in huno usque diem apparet. ὁμοεθνεῖς 3 τῆς μοναρχίας καὶ πολιτείας φυλάσσουσι — Eamdem quippe de unitate Dei οἱ de vite institu- κανόνα, χατὰ μηδένα τρόπον ἄλλως φρονεῖν ἢ τῶν — tione normam observant omnes ubicunque sint ejus elc ^ 4 πολλὰ νευουσῶν Γραφῶν ἐξοδευθῆναι δυνηθέν- p nationis homines; neo ullo modo possunt aliter τες. Κατὰ γὰρ τὸν παραδοθέντα αὐτοῖς xavóva «à — sentire, aut abripi extra viam Soripturarum, que τῶν Γραφῶν ἀσύμφωνα 5 πειρῶνται μεταῤῥυθμίζειν, — multa innuunt. Nam secundum traditam ipsis re- εἰ δή τις τυχὸν μὴ εἰδὼς τὰς παραδόσεις ναρχᾷ πρὸς 5 gulam Scripturarum dissona nituntur reformare, si τὰς τῶν προφητῶν πολυσήμους φωνάς" οὔ ἕνεχεν οὐς quis forte ignarus traditionum ad prophetarum va-. δενὶ διδάσκειν ἐπιτρέπουσιν, ἐὰν μὴ πρότερον μάθῃ 1 — ria signiflcantes voces obtorpescit. Propter quod πῶς δεῖ ταῖς Γραφαῖς χρῆσθαι διὰ τοῦτο παρ᾽ αὐ- nemini docere permittunt, nisi prius quo pacto

τοῖς εἷς Θεὸς, εἷς νόμος, μία ἐλπίς. Scripturis sit utendum didicerit. Ideo apud illos est unus Deus, una lex, spes una. II. "Iva γοῦν ὃ τὸ ὅμοιον xal παρ᾽ ἡμῖν γένηται II. Quo igitur simili modo apud nos flat ao illis

τοῖς Ἑδδομήχοντα, ἡμῶν ἀδελφοῖς τὰς βίδλους uou — Septuaginta, nostris fratribus libros predicationum τῶν χηρυγμάτων δὸς μετὰ τοῦ ὁμοίου τῆς ἀγωγῆς mearum pari cum ratione mysterii trade, ut. in- μυστηρίου, 9? xal τοὺς βουλομένους τὸ τῆς διδα- siruant eos qui suscipere munus doctrine volunt. σχαλίας ἀναδέξασθαι μέρος ἐφοδιάζωσιν 19. ἐπεὶ ἐὰν — Quandoquidem si ita non fit, veritatis sermo noster

VARLE LECTIONES

.! In Homiliarum codice Bibliothecs Ottoboniane eque atque in cod.Cotelerii prior proeemii pars inscri- bitur : IItpt τοῦ μὴ ἐκδιδόναι cà συντάγματα αὐτοῦ τινι τῶν ἀπὸ τῶν ἐθνιχῶν διὰ τοὺς παρατηροῦντας, nisi quod in cod. C παραποιοῦντας. 3 εἰρήνη εἴη dedi ex conjectura, ἐν εἰρήνῃ C, ἐν εἰρήνη (sic) εἴη Ὁ. Cfr. Ep. Clem. ad Jacobum salut. * Lectionem ὁμοεθνεῖς erui accentu duce ex O. Exstat etin var. lect. ap. Turrianum Pro epistolis pontificum tv. 1, v, 23. De Turriani codice vide, que Cotelerius notavit in judioto de Clemen- tinorum opere. ὁμόεθνοι idem. * fj τῶν εἰς conjectura librarii in marg. O, ὁπὸ τῶν id in textu cum C. » ᾿Ασύμφωνα C, ex conjeot., σύμφωνα id. in textu, ut O. * πρό. 1 μάθοι C, minus recte. Qui medio vo codd. descripserunt, ad unum omnes iotacismum sequentes ideoque o: diphthongum eodem modo pronuntiantes ac vocalem »,conjunctivo cum operativo perperam misto locos numero fere innumerabiles corruperunt. * γοῦν accessit ex Ὁ et Turr. Deinde C post ἡμῶν ἀδελφοῖς comma ponit, totumque locum lta vertit : Quo igitur simili modo apud nos fiat nostris fratribus, ac. illis Septuaginta. S verba illa traxit ad membrum ens. In O post ἀδελφοῖς commate non distinguitur, neque ante ἡμῶν 9 ἵνα O c. Turr. gt rar. lect. ap. G, in cuj. textu deest. 19 ἐφοδιάζειν, ἐφοδιάζωσι C 0. Importonum illud ἐφοδιάζειν vi-

etur in textum irropeinse e margine, ubi notatum fuerat a non incurioso lectore, tanquam insigne verbum. Cfr. hom. Il, 38 C. eno de 5

VARIORUM NOTE.

(21) Epist. Petri ad Jacobum. Recte observat Pho- — scriptis, et ad Jacobum postulantem missis : hec tius Epistolam Petri adjacobum pertinere non posse — vero superiore posterior est, neo de postulatione Ja- ad Opus cujus initium sit, 'Evo Κλήμης, sive quod — cobi mentionem facit, sed peream Jacobus monetur, Clementis nomen pref Ὁ vero existimo pre- ^ut predicationes Petri a Petro missas, caute tradat. sentem epistolam aliam esse ab illa Photio memo- — Varias lectiones apposui ex Turriano Pro Epistolis rata, quoniam illa erat de actibus Petri, a Petro ipso pontificum lib. rv, init., et lib. v, cap. 23. Cor.

29 CLEMENTINA. — EPISTOLA PETRI AD JACOBUM. 30 τῶν αὐτοῦ χηρυγμάτων διαπεμφθείσας ἡμῖν βίδλους A et religioso, quique docere voluerit, ac sit fidelis

μηδενὶ μεταδώσωμεν ὡς ἔτυχεν, ἢ ἀγαθῷ τινι xal εὐλαδεῖ, τῷ καὶ διδάσχειν αἱρουμένῳ ἐμπεριτόμῳ τε ὄντι πιστῷ (24), καὶ 30 ταῦτα μὴ πάντα ὁμοῦ, ἵνα, ἐὰν ἐν τοῖς πρώτοις ἀγνώμων φωραθῇ, τὰ ϑεύτερα μὴ πιστευθῇ. Διὸ μὴ ἔλαττον ἔτεσιν ἐξ δοκιμαζέσθω᾽ καὶ εἶθ᾽ οὕτως, κατὰ τὴν Μωυσέως ἀγωγὴν, ἀγαγόντα αὐὖ- τὸν ἐπὶ ποταμὸν ἢ πηγὴν (25), ὅπερ ἐστὶ ζῶν ὕδωρ, ἔνθα ἡ τῶν 3: διχαίων γίνεται ἀναγέννησις, μὴ ὀρχί- σαι, ἐπεὶ μὴ ἔξεστιν, ἀλλὰ στῆναι αὐτῷ κελεῦσαι πρὸς τῷ ὕδατι χαὶ ἐπιμαρτύρασθαι, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀναγεννώμενοι χελευσθέντες ἐποιήσαμεν τοῦ μὴ ἁμαρ- τεῖν χάριν.

H. Λεγέτω δέ" Μάρτυρας ἔχοιμι οὐρανὸν, γῆν, ὅδωρ, ἐν οἷς τὰ πάντα περιέχεται, πρὸς 33 τούτοις δ᾽ ἅπασι xal τὸν διὰ πάντων διήχοντα ἀέρα € οὔ ἄνευ οὖχ ἀναπνέω, ὡς ἀεὶ ὑπήχοος ἔσομαι τῷ τὰς βίόλους μοι 3 τῶν χηρυγμάτων διδόντι, καὶ αὐτὰς τὰς βίδλους, ἃς ἄν μοι δῷ, οὐ μὴ μεταδῶ τινι κατ᾽ οὐδένα τρόπον, οὐ γράψας, οὐ γεγραμυένον δοὺς, οὐ γράφοντι 3" ἀνα- διδοὺς, οὐχ αὐτὸς, οὐ δι’ ἄλλου, οὐ δι’ ἄλλης τινὸς ἀγω- γῆς 3j δόλου ἣ μηχανῆς, fj ἀμελῶς 35 φυλάσσων fj τι- θῶν f) νεύων f; ἄλλῳ οἱῳδήποτε τρόπῳ ἣ ἐπινοίᾳ ἑτέρῳ αὐτὰ μεταδιδούς. Πλὴν ἐὰν 36 δοχιμάσω τινὰ ἄξιον, ὡς αὐτὸς ἐχρίθην, fj xal πλεῖον δοχιμάσας, πλὴν οὐκ ἔλαττον ἔτεσιν EE τῷ τε 51 εὐλαδεῖ καὶ ἀγαθῷ, διδά- σχειν ἐπαναιρουμένῳ, ὡς παρέλαδον, παραδώσω, καὶ ταῦτα ἐπὶ τῇ τοῦ ἐπισχόπου μου 35 γνώμῃ ποιησάμε- νος.

IIT. ἔΑλλως δὲ οὐδ᾽ ἂν τέκνον ἢ ἀδελφὸς ** ἢ φίλος

ἢ ἄλλως πώς ποτε γένους μοι ἀνήχων, ἐάνπερ ἀνά- C

ξιος d$, τοῦδε μὴ μεταδοῦναι χάριν, ὡς οὐ προσῆ- xsv 99, Οὔτε ἐπιδουλὴν φοδηθήσομαι, οὐ δώροις κολα- χευθήσομαι' ἀλλ᾽ εἰ καὶ δόξειέ μοί ποτε τὰ διδόμενά μοι τῶν χηρυγμάτων βιδλία μὴ ἀληθὴ slvat, οὐδ᾽ οὔ- τως μεταδώσω, ἀλλ᾽ ἀποδώσω. ᾿Αποδημῶν δὲ σὺν ἐμοὶ αὐτὰ χομίσω, ἅπερ ἂν τύχω χεχτῃμένος. Εἰ δὲ μὴ βουληθῶ μετ᾽ ἐμαυτοῦ ?! αὐτὰ περιφέρειν, ἐπὶ τῆς οἰκίας μου εἶναι αὐτὰ οὐχ ἐάσω, ἀλλὰ τῷ S ἐπι- σχόπῳ μου τῷ τὴν αὐτὴν ἔχοντι πίστιν xal ἀπὸ τῶν

circumcisus; eosque non cunctos simul: quo, ei in prioribus improbus inventus fuerit, posteriores fidem suam non accipiat. Quare non minus annis sex comprobetur : sicque postea, secundum Moy- sis institutionem, qui libros traditurus est addu- cat eum ad flumen aut fontem, qui est aqua viva, ubi justorum fit regeneratio; et non. quidem ad jusjurandum adigat, quoniam non licet, sed ju- beat ipsum astare juxta aquam, et contestari, si- cut et cum renasceremur, jussi fecimus, nos non peccaturos.

II. Dicat autem : Testes habeam colum, terram, aquam, quibus omnia continentur, atque insuper his omnibus aerem quoque, qui universa pervadit 86 sine quo non respiro, quod semper obediens ero illi, qui hos mihi predicationum libros largitur, quodque hos libros, quos mihi dederit, nemini ullo pacto tradam, non scribam, non scriptos dabo, non scripturo dedam; non ipse, non per alium, nec per aliam quamdam rationem, vel fraudem vel ma- chinam ; aut indiligenter custodiam, vel alteri sis- tens vel permittens, aut alio quocunque modo vel consilio ea scripta alteri concedens. Nisi si aliquem probavero dignum, quemadmodum ipse judicatus sum, vel adhuc magis exploravero, certe non minus annis sex : pio et bono, docendi munus capes- genti, Bicut ego accepi, tribuam idque ex episcopi mei sententia faciam.

III. Aliter neque si filius sit aut frater, aut ami- cus, aut alio quolibet modo ad genus meum per- linens, si indignus exstiterit; ejus gratia non tra- dam; ut non decet. Nec vero insidias formidabo; non muneribus deliniar. Sed et si aliquando do- nata mihi predicationum volumina non esse vera mihi videbuntur, neque sio largiar, sed reddam. Cum autem peregre profectus fuero, ipsa portabo mecum, quecunque possedero. Quod si noluerim ea mecum circumferre, in domo mea esse non per- mittam, sed episcopo meo eamdem fldem profitenti

VARLE LECTIONES. 3* xat οὐ O ultima voce subnotata. ?! τῶν inserui c. O et Fragm. 33 πρό O et Fragm. Tum δὲ ἅπασιν C.

33 [ta Ottob. ms., ut maluit S, qui quidem edidit μου o. C. Tum αὐτάς ulg. confirmant O et Fragm. Dein οὐδ᾽ ἄλλου, οὐδ᾽ ἄλλης O. 35 ἀμελοῖς

nit γράψοντι. Lectionem v Fragm. ein dedi ἣ «iav ἣ νεύων o. O οἱ Fragm.,

ic (ἢ τιθῶν C) ἣ νοθεύων, et enuntiationis finis babeat, ad quod quadret. 3? Scribendum, ut videtur, οὐδ᾽ ἂν τέχνον 1j ἢ ἀδελφός. In. sequentibus excidit verbum,

subjunzi c. O.

a que pendeat inflnitivus μεταδοῦναι S. Lectionem — vulg. exhibet O, 89 pt

" ξαοτοῦ O c. C.

μου 8, αὐτάς μοι C. ?* S pro-

uo evitetur tautologia Clerici lectionis ?| τι προστι-

30 ἄν 57 τότε C... 35 μου

conj. προσῆχον. ?! Ita 8.

VARIORUM NOTE.

(24) ᾿"Ἐμπεριτόμῳ τε ὄντι πιστῷ. Quasi. incireum- cisus non posset esse fidelis et Christianus : quem errorem Ebionite aliique heretici errabant. Cor. (25) ᾿Αγαγόντα αὐτὸν ἐπὶ ποταμὸν ἣ πηγήν. In beresi Ebioneorum S. Epiphanius cap. 17 : Ὅταν 75 τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέσοι, ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ τχθείη, κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα, καὶ ἐπιχαλεῖται τὰς ἐπωνυμίας τὰς ἐν τῷ Ἡλξαὶ, τοῦ τε οὐρανοῦ xal τῆς €, τοῦ τε ἁλὸς xat τοῦ ὕδατος, τῶν τε ἀνέμων xal Ter τῆς δικαιοσύνης, φασὶ, xai τοῦ ἄρτοῦ xal

ἐλαίου. Καὶ ἄρχεται λέγειν, βοηθῆτέ μοι, καὶ ἀπαλ- λάϑατε ἀπ᾽ ἐμοὺ τὸ ἄλγημα. Quoties entm aliquis illo- rum in morbum incidit, aut α serpente morsus est, ad aquas descendit ; et appellationes omnes quas Elzai complexus est, invocat, celi, videlicet, ac terra, salis et aqua, ventorum, et angelorum, ut vocant, sustitize : pants item et olei. Tuncque ita dicit : Adeste mihi, ac dolorem a me depellite. Qui οἱ legendus heresi 19 Ossenorum, cap. 1, conferendusque cuni ἰδ que hic habes num. 2 et 4. Ip.

31 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 38

τε xai ἐξουσίαν. 'O δ᾽ ἀπεχρίνατο᾽ Περὶ τούτου μὲ A respondit : Hac de re noli me orare: hoc enim fieri

μὴ 9 ἀξίου τοῦτο γὰρ γενέσθαι δέδοκταί μοι, xal ταύτῃ μᾶλλον εἰ παραιτῇ᾽ ὅτι d τοιαύτη καθέδρα οὐ φιλοκαθεδροῦντος τολμηροῦ χρείαν ἔχει, ἀλλ᾽ εὐλαδοῦς τὸν τρόπον xai πολυμαθοῦς 51 (33) τὸν λόγον. Δὸς δὲ τὸν χρείττονα (34), ὃς ἐμοί σου πλεῖον συνώδευσε, καὶ τῶν λόγων ἐπήκουσε, xal τὴν διοίκησιν τῆς Ἐχχλησίας ἐχμεμάθηχεν, xal οὐχ ἀναγχάσω σε χαλῶς ποιεῖν οὐ θέλοντα’ ἀλλ᾽ οὐ δυνήσει 68 νῦν τόν cou χρείττονα παρασχεῖν" σὺ γὰρ δι᾽ ἐμοῦ (35) τῶν σωζομένων ἐθνῶν d 55 χρείττων ἀπαρχή. Πλὴν καὶ τὸ ἕτερον λόγισαι. ὅτι εἰ 19 τὸν χίνδυνον τῆς ἁμαρτίας φοδού- μενος οὐκ ἀναδέχῃ τῆς Ἐχχλησίας τὴν διοίχησιν, εὖ "! ἴσθι εἰδὼς ὅτι πλεῖον ἁμαρτάνεις, ὅστις τοῖς θεοσεδέσιν, ὥσπερ πλέουσι xal χινδυνεύουσι, βοηθεῖν δυνάμενος, οὐ θέλεις, διασχοπῶν μόνον τό ἴδιον xal οὐ τὸ κοινῇ πᾶσι συμφέρον. 88 Ὅτι δὲ τὸν κίνδυνον πάν- τως ἀναδέξασθαί σε δεῖ, ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν μὴ παυομέ- νου εἰς τὴν τῶν πάντων βοήθειαν (36), ὀρθῶς ἐπίστα- σαι 12, Ὅσῳ οὖν μοι ταχύτερον συνευδοχήσεις͵ τοσοῦ- τόν με τῆς ἀθυμίας χουφίσεις.

IV. Οἴδα δὲ xal αὐτὸς, ὦ Κλήμης 79, λύπας xat ἀθυ- μίας xal κινδύνους xal ψόγους τοὺς ἐξ ἀπαιδεύτων ὄχλων σοι δωρούμενος, οὖς δυνήσῃ γενναίως φέρειν, ἑνορῶν τῆς ὑπομονῆς τὸν Ex Θεοῦ σοι μέγαν ἀποδιδό- μενον μισθόν. ᾿Αλλὰ xai διχαίως συνενθυμήθητί μοι, πότε σου τῆς ξυμμαχίας χρείαν ἔχει ὁ Χριστὸς, νῦν ὅτε ὁ πονηρὸς κατὰ τῆς αὐτοῦ νύμφης πόλεμον ἤρατο. fj εἷς τὸν ἐπιόντα χρόνον, ὅτε νικήσας βασιλεύσει 1 μηδεμιᾶς τοῦ λοιποῦ χρείαν ἔχων βοηθείας ; οὐχὶ καὶ

statutum est,eoque magis quod excusas ; quia haec cathedra non opus habet temerario sedendi in ea cupido, sed viro moribus sancto et in doctrina erudito. Porro da mibi prestantiorem, qui plus te mecum peregrinalus fuerit, et sermones meos au- dierit, ac Ecclesie administrationem didicerit ; et non cogam te, nolentem bene agere.Sed non pote- ris nunc meliorem quam tu es exhibere. Tu nam- que inter eos qui per meex gentibus servati sunt, locum optimarum primitiarum obtines.Sed et aliud reputa: quod si peccati periculum metuens Eccle- sie gubernationem non suscipis, certus esto te amplius peccare, qui, cum possis Dei cultoribus, velut navigantibus et periclitantibus, succurere, id facere recusas, quod tuum est duntaxat consi- derans, et non quod in commune omnibus expedit. Quod autem periculum omnino suscipere te opor- tet, me id rogare non cessante in cunctorum sub- sidium, optime novisti. Quanto ergo citius mihi assensus fueris, tanto me tristitia levabis.

IV. Novi autem etiam ipse, o Clemens, quod tibi conciliem molestias et mcrores et pericula et pro- bra ab inerudita plebe importanda ; que fortiter poteris ferre, respiciens ad patienti&e magnam mer- cedem tibi a Deo reddendam. Sed et illud mecum juste considera: quando tuo auxilio opus est Chri- 8o, nunc cum malus adversus sponsam illius bel- lum suscepit, an in sequenti tempore, quando vi- ctoria parta regnabit, nullo amplius subsidio indi-

INTERPRETATIO RUPFINI.

mihi ; et eo magis quod excusas: quia hac cathedra eum qui cupit eam et audacter expetit,non requirit, sed ornatum moribus et in verbo Dei eruditum. Quod si esset alius melior, qui mihi adjutor tam sedu- lus astitisset, si quis tam plene docirine mes rationem cepisset,sed et, ecclesiesticas dispositiones a me tam plene didicisset habens alium talem,non te cogerem bonum opus suscipere nolentem.Superfluum ergo est alium quaerere; cum primitias eorum, qui ex gentibus per me salvantur, et precipue hujus urbis, te

rimum obtulerim Deo. Sed et illud intuere; quia si periculum peccati timens, suscipere refugis

cclesie gubernacula; certus esto quia amplius peccas, qui populum Dei, velut in fluctibus positum et periclitantem, cum possis juvare, subterfugis, tui tantummodo habens considerationem, et non quod in commune omnibus expedit providens. Sed certus esto quod necesse est te suscipere omne periculum, quia nec ego pro salute omnium, ab obsecrando cessabo. Quanto ergo citius mihi acquieveris : tanto me citius macoris et tristitie labore relevabis.

IV. Novi etiam hoc, o Clemens, quod tibi tdia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi vulgi indocilisque conciliem ; qua tu tamen scio quod fortiter et constanter feres, respiciens ad illam spem, que tibi apud Deum patientis prisparat coronam. Sed et illud te cupio mecum justa ratione pera-

icere : quando maxime opera tua indiget Christus nunc cum inimicus adversum sponsam jus commovet um, an in futuro tempore, quando jam Christus post victoriam triumphabit, nec ultra ullius opera in- digebit? Quis non etiam parvi sensus intelligat, quod ístud est temporis,in quo operam tuam Christus requirit ? Tota igitur mente in presenti necessitate praebe operam tuam ,et auxilium in praeliis exhibe regi optimo,remuneratiunes magnifloas post victoriam reddituro. Libenter ergo suscipe episcopatus officium,

VARLE LECTIONES.

* μή με C. *" φιλομαθοῦς var. lect. Turriani et cod. Reg. 804 Cfr. Hom. τι, 65. Tum πλέον O. " δυγήση O, qui dein κρίττονα. *? Ita O et duo cod. Regii, εἴ C ex Turr. Pro Epist. pontif. τι, 14. Dein λογίσαι Ο. 0 εἰ deest iu cod. Hom. Paris. 7 ]ta S ex Ruf, ἐπίσταμαι C et Ὁ. 18 Κλήμη O constanter. 716 βασιλεύει O.

71 σύ C.

VARIORUM NOTE.

(33) Πολυμαθοῦς τὸν λόγον. Eodem modo Tur- et fidelior ; sed non dabis. Ex utroque autem loco rianus proemio Latino ad Constitutiones apostoli- ^ discimus, ἃ prioribus Ecclesie seculis hanc in ea

cas. AL in Prolegomenis Grecis in easdem, φιλο- μαθοῦς τὸν λόγον, quemadmodum codex Regis.

(34) Δὸς δὲ τὸν χρείττονα. Infra in Clementina homilia 3, eap. 66, rursum Petrus Zaccheum sio alloqui fingitur: Sin vero mon vis bonus Ecclesi constitui , alium pro te indica qui te sit doctior

obtinuisse regulam, que digniores ac prestantio- res ecclesiasticis ministeriis preefici jubet Cour. (35) Σὺ γάρ, x. τ. À. Scriptor noster Clementem ex Hebreis natum non sentiebat. Ip. (36) Ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν, x. τ. 4. Clarum est haec &d preces sanctorum mortuorum non spectare, sed Rufinus obscuriusconvertit, Cor.

"m CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM.

43

φέροντα ἐφοδιέζειν διὰ τὴν ἀσχολίαν οὐ δυνηθεὶς δ΄, A prebere per occupationem non valens, et tu. quasi

x1! σὺ, ὡς μὴ διδάξας τὸ συμφέρον, κολασθήσῃ, οἱ δὲ μὴ μαθόντες ἀγνοίας αἰτίᾳ ἀπολοῦνται. Aid σὺ μὲν αὐτοῖς 99 εὐσχολῶν 8 προχαθέσθητι, πρὸς τὸ εὐχαί- ρως παρέχειν τοὺς σώζειν αὐτοὺς δυναμένους λόγους, 15 xz! οὕτως ἐπαχουΐτωσάν 8 ao», εἰδότες ὅτι ὁ τῆς ἁληθείας πρεσδύτης ὃ ἂν δήσῃ ἐπὶ γῆς, δέδεται καὶ ἐν οὐρανῷ, ὃ δ᾽ ἂν λύσῃ. λέλυται. Σὺ δὲ δήσεις ἃ δεῖ δεθῆναι, xal λύσεις ἃ δεῖ λυθῆναι (37). Καὶ τὰ μὲν κατὰ σὲ τὸν προεστῶτα ταῦτὰ ἐστι xal τὰ τούτοις ὅμοια.

VII. Τὰ δὲ χατὰ τοὺς πρεσδυτέρους ἔστω τάδε. Πρὸ πάντων τοὺς (38) νέους πρὸς γάμον ζευγνύ- τωσαν ἐν τάχει 9, προλχμδάνοντες τῆς νεαζούσης ἐπιθυμίας τὰ παγιδεύματχ, ᾿Αλλὰ μηδὲ τῶν ἤδη γε- ρύόντων περὶ γάμου ἀμελήτωσαν" ἐνίοις γὰρ καὶ γηράτασιν ἀλχαΐχ 35 ἔνεστιν ἐπιθυμία. Ἵνα οὖν μὴ 3 πορνεία, νομὴν λαδοῦτα xag ὁμῶν 57, εἰς ὁμᾶς τὸν αὐτὸν ἐμδάλλῃ 58 λοιμὸν, προασφαλίζεσθε xai ἐρευνᾶτε, μή πως τὸ τῆς μοιχείας λανθανόντως ἐν ὁμῖν ἀναφθῇ πῦρ. Πολὺ Ὑὰρ δεινὸν ἢ μοιχεία, τοσ- οὔτον ὅσον τὰ δευτερεῖα ἔχειν αὐτὴν τῆς χολάσεως" ἐπεὶ τὰ πρωτεῖα τοῖς ἐν πλάνῃ οὖσιν ἀποδίδοται, xiv σωφρονῶσιν. Διὸ (prie, ὡς Ἐχχλησίας πρε- σθύτεροι, ἐξασχήσατε τὴν Χοιστοῦ νύμφην εἰς σωφρο- eov» νύμφην δὲ λέγω τῆς ᾿Ἐαχλήσίας τὸ σύστη- μι. "Exe γὰρ σώφρων χαταληφθῇ ὑπὸ νυμφίου βα- σιλέως, τιμῆς μεγίστης τεύξεται, xal ὑμεῖς με-

qui utilia non docueris punieris, et qui non edocti erunt, ignorantie causa peribunt. Quocirca tu qui- dem fac ut absque occupatione illis presideas,quo tempestive sermones quibus salvari possint pre- beas : sicque te audiant, scientes, legatus veritatis quodcunque ligaverit supor terram,ligatum esse et in colo, et quodcunque solverit, solutum esse. Tu autem ligabis quz ligari oportet,et solves que solvenda sunt. Atque ad te quidem, qui prees,que pertinent, ista sunt, et his similia.

VII. Quas vero ad presbyteros spectant, ista sint. Ante omnia juvenes nuptiis cito jungant, la- quos ferventis in juventa cupiditatis preveniendo. Sed nec de conjugio jam senum curam abjiciant : nam in nonnullis, etiam cum &senuerint, valida inest cupiditas. Ne igitur fornicatio, adversum vos grassandi occasione accepta,pestem in vos invehat, precavete, et conquirite, ne forte in vobis occulte adulterii ignis fuerit accensus. Multum "quippe gravo peccatum est adulterium : in tantum ut se- cundum in ponis obtineat locum ; quandoquidem primus debetur iis qui in errore degunt, quamvis temperanter vivant. Quare vos, velut Ecclesise presbyteri, Christi sponsam ad castitatem exercete. Spoasam autem dico Ecclesie corpus et congrega- tionem. 8i enim pudica inventa fuerit ἃ sponso rege, maximum honorem consequetur ; vosque

INTERPRETATIO RUFINI.

et tu, ut dixi, qu» oportet ligabis, et que expedit solves. Ad te quidem qui praes ista sint monita, et his similia.

VII. Ad presbyteros vero sint ista. Ante omnia ut pudicitie studentes, adolescentes nuptiis jungant; quo calorem ferventis etatis conjugali lege preveniant. Sed ne in provectioribus quidem curam habere hujusmodi negligant ; quia in multis, etiam cum senuerit corpus, concupiscentia viget. Ne forte e fornicationis labes, occasione accepta, tanquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum calescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius ? Secundum namquein ponis obtinet locum ; quoniam quidem primum illi habent, qui aberrant a Deo, etiamsi sobrie vixerint. Propter quos vos, o presbyteri, Ecclesiam excolile, et ndornate sponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico omnem Ecclesie congregationem: que si pudica fuerit inventa ab sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur, et vos velut ministri sponss, et amici sponsi, ingenti gaudio ac letitia perfruemini: si vero sponsa hec reperta fuerit commaculata peccatis ; ipsa quidem, tanquam indigna, trudetur a regalibus toris ; vos autem ponas dabitis, si forte per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit contagio seva

VARLE LECTIONES. €! δυνηθῆς O. "2 Ita O et cod. Reg. 804, αὐτός C. 533 εὐτχολῶν conj. C, cuj. cold. ul O εὐσχολεῖν. * ἐπαχουσάτωσαν C. 86 Cfr. Const. apost. 1v, 11. Epiph. Panar., p. 142. Mom. Clem. 1u, 68. , wr O, in cuj. marg. man. rec. παραπλήσια dv τῷ η΄ τῶν Διατάξεων, χεφ. xg. δ καθ᾽ ὑμῖν Ο. ** £A O.

VARIORUM NOTE.

(37) Σὺ δὲ δήσεις, eto. Citatur ἐκ τῶν Κλημεν- tle» ms. Regio 940. Lege cap. 2, in epistola "Ni- conis tom. [11] Biíbliothecxe sanctorum Palirum, et apud Belsamonem : Magnus quoque Peirus ad Cle- meniem : Tu quidem ea ligabis quz ligare oportet, ei solves qus solvenda sunt. Martyrium S. Dionysii Areopaglte : Ὅμως πρὸ τοῦ τὸν μακάριον Πέτρον διὰ τῆς νίχης τοῦ μαρτυρίου χαταξιωθῆναι τῆς ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ συνδιαγωγῆς, τῷ μαχαρίῳ Κλή-

t τὴν ἐξουσίαν τῆς Ἐχχλησίας παρέθετο, pomo Ὥσπερ παρὰ τοῦ Κυρίου poo Ἰησοῦ Χοιστοῦ λῦσαι χαὶ δῆσαι ἐμοὶ δεδώρηται ἐξουσία, οὕτω χαὶ τὴν αὖ- να τὴν ἐξουσίαν αἰωνίως δωροῦμαί σοι καὶ δίδωμι, ἵνα M v δήσῃ ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένος ἐν τοῖς οὐ-

» Bor. "τ (38) Τοὺς νέους πρὸς PaTROL. On. ll.

γάμον ζευγνύτωσαν ἐν

τάχει. Conslilut. apostol. τν, 11. Item B. Chryso- stomus, homil. 59 ἐπ Genesim his elegantibus et ac- commodatis verbis : Μὴ τοίνυν ἀμελώῶμεν τῶν νέων, ἀλλ᾽ ἰδόντες τῆς χαμίνου τὴν πυρὰν, πρὶν Tj εἰς ἀσέλ- γείαν ἐγχυλισθῆναι, σπουδάζωμεν xxvi τὸν τοῦ θεοῦ νόμον αὐτοὺς συνάπτειν πρὸς γάμον' ἵνα xal τὰ τῆς σωφροσύνης αὐτοῖς διατηρῆται, χαὶ μηδεμίαν λύμην δέξωνται ἐξ ἀχολασίας, ἔχοντες ἀρχοῦσαν παραμυ- θίαν, xal δυνχμένην τῆς σαρχὸς tà σχιρτήματα χα- ταστέλλειν, xai κολάσεως ἐχτὸς εἶναι. Verum Ebioni- tarum h:ereseos Clementinis insperse mos fuit, adolescentulos ad nuptias ante etatem cogere, teste S. Epiphanio, Panarii p. 142, quem morem a Jud;eis acceperant. Horum de ταχυγαμίᾳ lege Georgium Syncellum, Chronographiz p. 84. Ip.

45 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 46

διψῶσι παρέχετε ποτὸν 99, γυμνοῖς ἕνδυμα, τοὺς vo- Α et sitientibus potum date, nudis indumentum ;

σοῦντας ἐπισχέπτεσθε, τοῖς ἐν φυλαχαῖς ἐπιφαινό- μενοι 100 ὡς δύνασθε, βοηθεῖτε, τοὺς ξένους μετὰ πά- erc προθυμίας εἰς τοὺς ἑαυτῶν οἴκους λαμβάνετε, Πλὴν, ἵνα μὴ τὸ κατ᾽ εἶδος λέγω, πᾶν καλὸν d) φιλαν- θρωπία ὑμᾶς ποιεῖν διδάξει, ὥσπερ ἡ μισανθρωπία τοῖς μὴ βουλομένοις σώζεσθαι τὴν χαχοπραξίαν Ümo- δείχνυσιν.

X. Οἱ πράγματα ἔχοντες ἀδελφοὶ ἐπὶ τῶν ἐξου- σιῶν χκοσμιχῶν 1 μὴ χρινέσθωσαν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν τῆς Ἐκχχλησίας πρεσδυτέρων (39) συμδιδαζέσθωσαν παντὶ τρόπῳ, ἔτοίμως αὐτοῖς πειθόμενοι. Πλὴν xal τὴν πλεονεξίαν οὕτως φεὔγετε, ὡς προφάσει προσχαίρου χέρδους ἀπὸ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ζημιοῦν δυναμέ- νην. Ζυγὰ, μέτρα, σταθυία 3, τὰ τῶν ῥοπῶν δίκαια ἐκιμελῶς φυλάσσετε, πρὸς τὰς παραχαταθήχας εὐ- Ἡνωμονεῖτε. Πλὴν ταῦτα χαὶ tà τούτοις παραπλήσια μέχρι" τέλους ποιεῖν ὑπομενεῖτε, ἐὰν ἀχώριστον μνήμην περὶ τῆς ἐγ Θεοῦ γινομένης χρίσεως ἐν ταῖς καρδίαις ἔχητε. Τίς γὰρ ἂν ἁμαρτήσῃ, πεπληροφορη- μένος 9 ὅτι ἐκ Θεοῦ διχαίου, τοῦ νῦν ἘΦ μόνου ὁ μαχροθύμου χαὶ ἀγαθοῦ, ἐπὶ τῇ τοῦ βίου συντελείᾳ ὡρίσθτ, γενέσθαι 5 χρίσις, ἵνα οἱ ἀγχθοὶ τοῦ λοιποῦ τῶν ἀποῤδίτων ἀγαθῶν ἀϊδίως ἀπολαύσωσιν, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ εὑρεθέντες ὡς xaxol, ἀποῤῥήτου χολά- σεως τεύξωνται δ τὸν αἰῶνα Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἔχειν, εἰ μὴ ὁ τῆς ἀληθείας προφήτης ἐνόρχως εἰρή- χει ? ἔσεσθαι, τάχα ἂν εὔλογον ἦν ἀμφιθάλλειν.

XI. Διὸ προφήτου ἀληθοὺς * ὄντες μαθηταὶ. ἀπο- θέμενοι τὴν διχόνοιαν ἐξ ἧς γίνεται f), χαχοπραξία, προθύμως τὸ εὐποιεῖν ἀναδέξασθε. Εἰ δὲ περὶ τῶν

εἰρημένων ἔσεσθαι ἀμφιδάλλει τις ὁμῶν, μὴ αἷ- C

egrotos visitate; iis qui in carcere sunt inter- venientes pro viribus succurrite; peregrinos omni cum alacritate in domibus vestris suscipite. Verum ne singulatim dicam, omne bonum ut faciatis do- cebit vos charitas erga homines ; quemadmodum apud eos, qui salvi esse nolunt, odium erga ho- mines male agere suggerit.

X. Fratres qui lites habent, apud potestates 98- culi non judicentur, sed ab Ecclesie presbyteris concilientur quocunque modo, quibus prompte obediant. Ad heo avaritiam ita fugite, ut qua occasione temporalis lucri possit eternis bonis pri- vare. Stateras, mensuras, libras, pondera justa se- dulo custodite ; in depositis bene vos gerite ac fl- deliter. Atque hac et similia usque ad flnem facere sustinebitis, si de futuro per Deum judicio me- moriam perpetuam corde retineatis. Quis enim peccet, certo persuasus quod ἃ Deo justo; qui nnuc solus patiens et. bonus est, in consumma- tione seculi judicium fore definitum est? ut boni deinceps ineffabilibus bonis perpetuo fruantur ;qui vero peccatores inventi fuerint, tanquam mali inenarrabili supplicio afficiantur in sempiternum. Et ista quidem ita se habere, nisi veritatis pro- pheta futurum jurejurando affirmasset, forte par erat dubitare.

XI. Quocirca cum sitis veri prophete discipuli, deposita vacillatione animi, ex qua mala opera oriuntur, alacriter bene agere recipite. Quod si circa ea que futura diximus aliquis vestrum am-

INTERPRETATIO RUFINI.

X. 8i qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores seculi non judicentur,sed apud presby- teros Ecclesie quidquid illud est dirimatur,et omni modo obediant statutis eorum. Super omnia autem avaritiam fugite, qure homines, occasione presentis lucri, ab ceternis separat bonis. Pondera, mensuras, stateras, pro locis (τόπων) quibusque equissima custodite ; deposita fideliter restituite. Que omnia, et si qua sunt his similia, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium, sine intermissione, in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit si semper ante oculos suos Dei judicium ponat ? quod in fine mundi certum est agitandum, ut tandem qui in hao vita bene egere,conse-

uantur reposita bona ; peccatores autem ut consequantur preparatas et reconditas poenas. Dequibus ita uturum dubitare omnino non possumus ; siquidem hac omnia ita esse ventura, verus nobis propheta ixerit. .

XI. Unde et vos, qui estis veri propheta discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia, discordias δὲ animorum dissensiones, ex quibus omne opus malum procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota mente servate. Quod si forte alicujus cor, vel livor, vel infidelitas, vel aliquod malum ex his que su-

ius memoravimus, latenter irrepserit, non erubescat qui anime sus curam gerit confiteri hzc [ας qui preest, ut ab ipso per verbum Dei, et consilium salubre curetur; quo possit fide in- tegra, et operibus bonis, poenas eterni ignis effugere, et ad perpetue vite premia pervenire. VARLE LECTIONES. 100. Jta Q0 : Legebamus primum ἐπιφερόμενοι, sed propius inspe- elo ms. scriptum esse deprehendimus ἐπιφενόμενοι pro ἐπιφαινόμενοι quod. exhibet cod. 804, utque Legi ez epistole cap. 12,et ex Hom. xi, 4; xu, 32. C... dar adjunxi ex marg. O, ubi seriptam est: Ἴσως λείπει χοσμιχῶν κατὰ τὸ ἐν τῷ χε. μς΄ τοῦ β΄ βιόλίου τῶν Διατάξεων. Apud cognitores sxculi. Ruf. Cfr. Hom. 111, 69. 3 στάθμια. O. l'otum locum Rufinus ita interpretatur : pondera, mensuras, slaeras, pro locis quibusque zquissima custodite, unde apparet pro pomiov legisse eum τόπων, quod idem est in cod. Reg. 801 (et in O). Cotelerius non post σταθμία, sed post ῥοπῶν interpunxit : τὰ τῶν ἑῥοκῶν δίκαια in unum conjunxi. S. ὃ πεπληρωφορημένος O. ὁ μόνου haud dubie mulandum in μόνον. Ia hoc tantum svo, ait auctor epistole, Deus se exhibet μακρόθυμον xal ἀγαθόν, in altero evo exercebit δικαιοσύνην. 38. * γενέσθαι ὡρίσθη C. 5 τεύξονται Ο. 7 εἰρήνης O. * Ita O c. Ruf, ἀληθῶς C.

VARIORUM NOTAE.

e 2E . li Y. Ὑπὸ tov... σδυτέρων. Hoc ipsum Clemenl. — apud presbyteros concilientur, et presbyteri concilia- bil. 8, cap. 67, μὰ explicatur: δὲ (fratres) de tionem ad episcopum referant. Cour.

ii in quibus injuria afficiuntur, cupiant judicari,

9?) χίτον O. Cír. Hom. 1, 69.

49 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 90:

Κλήμεντα μετ᾽ ἐμὲ κατηχεῖν μέλλοντα, Πολὺ γὰρ A tus et perspicuus; sicut ipsi experlemini fore Cle- ἐστιν iui νῦν τὸ xav! εἶδος λέγειν. Πλὴν ἐὰν ópo- | mentem, post me catechista officio functurum. Lon- νοΐσητε, δυνήσεσθε εἷς τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἐνεχθῆ- — gum enim est nunc me singula recensere. Verum να: λιμένα, ἔνθα μεγάλου Βασιλέως ἐστὶν εἰρηνιχὴ 33. 58] concordiam tenueritis, poteritis portum quietis πόλις. attingere, ubi Regis summi exstat urbs pacifica.

XIV. "Eotxs ** γὰρ ὅλον τὸ πρᾶγμα τῆς Ἐχχλησίας XIV. Similis namque est totus Ecclesie status νὴ ὑεγάλῃ, διὰ σφοδροῦ 5 χειμῶνος ἄνδρας φερού- navi magne, que, per validam tempestatem fert vi- στ, Ix πολλῶν τόπων ὄντας xal μίαν 80 τὴν 38: ἀγαθῆς — ros diversorum locorum unam boni regni civitatem βασιλείας πόλιν οἰχεῖν θέλοντας. Ἔστω μὲν οὖν ὑμῖν — incolendi cupidos. Sit ergo vobis navis Dominus ὃ ταύτης Δεσπότης Θεὸς, xai παρειχάσθω ὁ μὲν xv- — Deus: et assimilentur gubernator quidem Christo, δερνήττης ! Χριστῷ, ὁ πρωρεὺς ἐπισκόπῳ, οἱ ναῦται — proreta episcopo, nautz presbyteris, prefecti late- πρεσθυτέροις, ol τοίχαρχοι διαχόνοις, οἱ ναυστολόγοι — rum diaconis, naustologi catechistis, vectoribus τοῖς χατηχοῦσιν, τοῖς ἐπιδάταις τὸ τῶν ἀδελφῶν — universa fratrum multitudo, mari mundus, venti πλῆθος, τῷ βυθῷ ὁ χόσμος, al ἀντίπνοιαι τοῖς πει- — adversi tentationibus, persecutiones vero et peri- ρασμοὶς 9, οἱ δὲ διωγμοὶ xai οἱ χίνδυνοι xal αἱ ?* cula et omnigene atflictiones decumanis fluctibus, καντοδαπαὶ θλίψεις ταῖς τρικυμίαις, τὰ 0b ἀπόγεια 99 p** continenti venientes torrentes et flatus sermoni- τῶν χειμάῤῥων xai τὰ φυσήματα ταῖς τῶν πλάνων — bus seductorum ac pseudoprophetarum, at pro- xxi τῶν ψευδοπροφητῶν ὁμιλίαις, τὰ δὲ ἀχρωτήρια — montoria et loca confragosa judicibus dignitate καὶ τὰ τραχέα τῶν τόπων τοῖς ἐν ὑπεροχαῖς δεινὰ — eminentibus et crudelia minantibus, loca autem bi- ἀπειλοῦσι διχασταῖς, διθάλασσοι δὲ χαὶ θηριώδεις τό- — maria et fera iis hominibus qui ratione carent ac xot τοῖς ἀλογίστοις xai ἐνδοιάζουσι περὶ τῶν τῆς ?! — de promissionibus veritatis dubitant; hypocrite pi- ἀληθείας ἐπαγγελμάτων. Ol ὑποχριταὶ τοῖς πειρα- ratis similes habeantur: sed et validum vorticem ταῖς παρειχασμένοι νοείσθωσαν" πλὴν ἰσχυρὰν ἴλιγγα — ettartaream Charybdin et cruenta fragmina et mor- κεὶ ταρταρείαν 9?* Xápu60:v xal φόνια προσρήγματα — tiferas subversiones sola esse peccata existimate. καὶ θανατώδεις διαλύσεις μόνας 33 τὰς ἁμαρτίας εἶναι Quo igitur vento secundo navigantes in urbis spe- νομίζετε. Ἵνα οὖν οὐρίᾳ 9* πλέοντες εἰς τὸν λιμένα — rata portum absque gravi periculo deferamini, τῆς ἐλπιζομένης πόλεως ἀχινδυνότερον ἐνεχθῆτε, — orate precibus que exaudiri digne sint : preces au- ἐχηχόως εὔχεσθε" εὐχαὶ δὲ ἐπήχοοι γίνονται ταῖς só- — tem tales fiunt bonis operibus. κρατγίαις.

XV. Εὐσταθείτωσαν 58 οὖν οἱ ἐπιύάται ἐδραῖοι ἐπὶ XV. Itaque in quiete firmi maneant epibats, in τῶν ἰδίων χαθεζόμενοι τόπων, ἵνα μὴ τῇ ἀταξίᾳ cet- — propriis locia sedentes, ne perturbatio ordine con- αμὸν ἣ ἑτεροκλινίαν παρέχωσιν. ΟἱἨ ναυστολόγοι τοὺς (ἃ cussum et ad alterum latus inclinationem excitent. μισθοὺς ὑπομιμνησχέτωσαν. Ot διάχονοι μηδὲν àáge-— Naustologi de mercede commoneant. Diaconi nihil λείτωσαν 9 48 ὧν ἐπιστεύθησαν, ol πρεσδύτεροι — eorum que ipsis credita sunt negligant. Presbyteri

INTERPRETATIO RUFINI.

XIV. Similis namque est omnis Ecclesie status navi magne, qua per undosum pelagus, diversis o locis et regionibus viros portat, ad unam potentis regis urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus dominus ipse omnipotens Deus, gubernator vero sit Christus; tum deinde prorete oflicium episcopus impleat ; presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum teneant locum : hi qui catechizantnautologis con- ferantur ; epibatis autem) totius fraternitatis multitudo sit similis: ipsum quoque mare hio mundus habeatur ; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones ao tribulationes et pericula, fluctibus exequentur ; terreni vero spiritus, qui vel de torrentibus, vel de con- vallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum seu prava doctrine verba ducantur; promontoria vero et loca coníragosa, hi qui in potestatibus sseculi sunt judices, et pericula minantur ac mortes; bithalassa vero loca, qux duplicibus unde fallacis estibus verberantur, dubiis mente et de promissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione discutiuut : hypocrite vero et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex et tartarea Charybdis, et saxis illisa naufragia, ac mortifere subversionea, quid aliud estimanda sunt, quam peccata? Hestat igitur ut hec naxis cursu prospero, tuta possit portum desiderat» urbis intrare: ita Deo precem fundere convenit na- vigantes ut mereantur audiri : audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipse bonis moribus et bonis operibus adjuventur. . . .

XV. Sed ante omnia, cum quiete et silentio epibate, id est laici, in suis unusquisque resideant locis: ne [θεῖο per inquietudinem et inconditos inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Nautologi de mercedibus commoneant : et nihil omnino quod ad diligentiam, vel disciplinam pertinet, diaconi negligant. Presbyteri velut naut, aptent singula ad instructionem navis diligenter et instruant quee in suo tempore requirenda sunt. Episcopus tanquam proreta vigilanter et sollicite gubernatoris verba custo- diat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesie sue, diligatur ab omnibus, et ipsius solius pre- ceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia: Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de

VARLE LECTIONES. 33 εἰρήνη O. ** O in marg. man. rec. àv τῷ f) τῶν Διατάξεωε, ἐν κεφ. νζ 35 σςοδρῶς Ὁ. 35 τινά Postea ἔστω ἡμῖν Ο, T χυδερνύτης Ο. 38 περισπαγμοῖς Ο. 39 αἱ adjunxi ex O. 530 Ita O et ex ectnra C, ἀπόγια id. in textu. Tum ταῖς ὁμιλίαις O c. N αἱ — ὁμιλίαι C, τῶν ante ψευδοπροφητῶν ac- 1 τῶν O. ?* [ta 8, ταρταρία C, ταρταραιαν Ὁ. 88 Conjectaverim νεώς. S. Tum post E

owsit ex Ὁ. 5: ἁμαρτίας O preebet αἰτίας. 3) οὔρια O. αθήτωσαν C. Postea οἰχείων pro ἰδίων Ὁ. 35 ἀμελήτωσαν C.

δι 5. CLEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA DUBiA. 53 velut naute diligenter preparent nuicuique neces- A ὥσπερ ναῦτα: χαταρτιζέτωταν ἐπιμελῶς τὰ γρήζοντα

saria. Epiecopus tanquam proreta vigilanter solius gubernatoris doctrinam secum reputet. Christus ac Balvator ut gubernator diligatur, solusque in iis que dicit credatur. Cuncti vero Deum de prospera navigatione orent. Navigantes omnem angustiam exspectent, ut qui msgnum ac turbidum pelagus tranefretent, mundum scilicet: interdum quidem afflicti, persecutionem patientes, dissipati, esurien- tes, sitientes, nudi, coangustali ; rursus autem in- terdum adunati, congregati, quieti; sed et nau- seantes, vertigine affecti, vomentes, hoc est confi- tentes delicta tanquam morbidam bilem, peccata dico ex amaritudine profecta et mala ex inordinatis cupiditatibus accumulate, qua» per confessionem veluti evomentes a morbo allevamipi, recipientes salutarem ex sedulitate sanitatem,

XVI. Cuncti tamen scitote, plus vobis omnibus epiecopum laborare ;quoníam unusquisque vestrum suam patitur molestiam, ille vero suamet singulo- rur. Quocirca, o Clemens, ita preside, et unicui- que pro viribus sis adjutor, qui omnium sollicitu- dinibus onustus es. Unde quod hanc dispensatio- nem suscípis, scio me gratiam accipere, non dare ; sed confide et fortem te presta, tanquam qui scías quod tibi Deus, in requies portum appellenti, re- tribuet summum bonorum, mercedem stabilem, quandoquidem pro universorum salute majorem suscepisti laborern. Adeo ut si multi ex fratribus te ob supremam justitiam odio habuerint, eorum quidem odium nullatenus te leedet, justi autem Dei amicitia multumtibi conducet. Itaquenitere laudem injustitia partam depellere, per justam vero admi-

pistrationem sectari utilem laudem ex Christo pro- venientem.

ixiz-y. 'O ἐπίσκυπος ὡς πρωρεὺς ἐγρηγορὼς τοῦ κυδερνήτου μόνου τοὺς λύγους ἀντιδαλλέτω. Ὁ Χρι- στὸς ἢ x31 9" EE Lp, κυδερνήττς ςιλείσθω, καὶ μό- νος περὶ ὧν λέγει πιστευξσθω. ΟἹ δὲ πάντες τῷ Θεῷ περὶ τοῦ 0223 99 πλέειν προϑευχέσθωταν. Ol πλέον- τες πᾶπταν θλίψιν προσδοχάτωσαν ὡς μέγαν "5 xal ταρα ὠδη βυθὸν παραπλέοντες τὸν xóspow ὁτὲ ἡ“ piv ἀθυμοῦντες, διωκόμενο:, τχορπιζόμενοι, πεινῶν- τες, διψῶντες, γυμνητεύοντες "5, στενοχωρούμενοι, xai πάλιν ὁτὲ piv ἐνούμενο:, συνχυλιζόμενοι, ἦσυ- “᾿ἄζοντες᾽ ἀλλὰ καὶ ναυτιῶντες, ἰλιγγιῶντες, ἀπε- μῶντες "*, τουτέστιν ἐξομολογούμενοι τὰ παραπτώ- ματα ὥσπε; νοσοποιοὺς χολὰς, τὰς ἐκ πικρίας ἁμαρ- «iac λέγω καὶ τὰ ἐξ ἐπιθυμιῶν ἁτάχτων σωρευθέντα καχὰ, ἅτινα τῷ ὁμολογῆσαι ὥσπερ ἀπεράσαντες "5 κουφίζεσθε τῆς νόσου, προσιέμενοι τὴν ἐκ τῆς ἔπιμε- λείας σωτήριον ὑγίειαν.

XVI. Πλὴν γινώσχετε πάντες πάντων μῶν πλεῖον χάμνοντα τὸν ἐπίσχοπον, ὅτι ἔχαστος ὑμῶν τὴν αὐτοῦ θλίψιν πάσχε!, αὐτὸς δὲ τὴν αὐτοῦ xal τὴν ἑκάστου. Διὸ, ὦ Κλήμης, ἑκάστῳ κατὰ τὸ δυνατὸν προχαϑέ- σθητι βοηθὸς, τὰς πάντων φορτισθεὶς φροντίδας. Ὅθεν τό σε οἰκονομεῖν b ἀναδέξασθαι, χάριν οἷδα εἰληφὼς, οὐ δεδωχώς" ἀλλὰ θάῤῥει 6 xal γενναίως φέρε, ὡς εἰδὼς ὅτι ἀποδώσει σοι ὁ Θεὸς εἷς τὸν λι- μένα τῆς ἀναπαύσεως καταντήσαντι τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν, ἀναφαίρετον μισθὸν, xa0' ὅτι 9 ^ ὑπὲρ τῆς τῶν πάντων σωτηρίας τὸν μείζονα ἀνεδέξω χάματον. Ὥστε ἐΐζν σε πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν διὰ τὴν ἐπ᾽ ἄχρον ** δικαιοσύνην uia octo, τὸ αὐτῶν μὲν μῖσος οὐδέν σε

C. βλάψε:, ἢ δὲ τοῦ διχαίου Θεοῦ φιλία πολύ σε ὄνήσει "5.

Ὥστε πειρῶ τὸν ἐξ ἀδικίας γινόμενον ἔπαινον ἀποσεῖ» εσθαι, διὰ δὲ διχαίαν διοίχησιν τὸν ἐκ Χριστοῦ ἐπω- φελὴῆ θηρεύειν ἔπαινον.

INTERPRETATIO RUFINI.

prosperitate ventorum ; ut navigantes omnem tribulationem, et omne periculum superent, tanquam in mare profundum mundi istius, et vite humane pelagus navigantes : in quo et esuriendum sit et sitien- dum, nuditatem quoque ferendam ; morbus etiam corporis, et egritudines tolerandas ; insuper et homi- num insidiis ac dolis sepe laborandum : quippe qui et dispergendos se nonnunquam noverint, sed ali- quando etiam congregandos ; vomitus quoque et suggillationes ferendas, cum ex confusione poccatorum, el rejeclione criminum, velut male congregati in visceribus fellis, jactura facienda est, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus latens amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis congregata est ; quam utique cum evomuerit quis et abjeceril, ingentis sgritudinis libere- bitur morbo, si tamen post vomitum qua ad sunitatem pertinent sumat.

XVI. Verumtamen scitote cuncti, quod supra omnes vos laboret episcopus: quia unusquisque vestrum suum proprium fert laborem ; ille vero, et suum, et singulorum. Propter quod, o Clemens, tanquam qui omnibus preesse te noveris, singulos prout potuoris juva.et singulorum labores leva,qui et singulorum onus ac sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, scio quia accipio gratiam magis quam presto; sed esto confidens, et fortiter ferons ; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem : ibi mercedeset premia pro omnium salute snscipies, 81 hic pro omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi ex fratribus,propter rigorem justitie odio habuerin!, ex hoc quidem non lederis, sed ex hujuscemodi odiis amor tibi concillabitur Dei. Et ideo satage, et refuge ne lauderis ab iniquis, et ne a pessime ageniibus diligaris ; sed potius, ut propter justam dispensationem et equissimam regulam discipline, ἃ Christo collaudari merearis.

VARLE LECTIONES.

9! τοῦ Χοιστοῦ Ruf. interpunctione mutata. 3* ὁ C. Excidisse fortasse ὡς post σωτήρ suspicatur 8.

9 οὔρια O.— ' μέγα C. lta O c. S, ὅτε C. 43 γυμνιτεύοντες θ6. 53 Ita S, ὅτε C, ὅ τε O. ὁτὲ μέν ἀκ τα in Lextum irrepsisse putat 8. Tum συναλιζόμενοι C. ** lege ἀπεμοῦντες, vel, cum O, ἀπερῶντες. — 65

μήσαντες C. Doin προθέμενοι pro προησιέμενοι var. leot. &p. C: ** θάρσει 06, 41 γχαθό τι 0. Ita O et ex conject. C, in cuj. textu ἔπαχρον. Subinde μ'τύσουσιν idem. Et Ruf. odio. habuerint, ut. C. 99. ὠνήσει C.

63 CLEMENTINA. — EPISTOLA CLEMENTIS AD JACOBUM. 94 XVII. Ταῦτα εἰπὼν xal τὰ Ὁ τούτων πλείονα má- A — XVII. Hzc et alia plura cum protulisset, rursus

λιν τῷ πλήθει προσεμδλέψας, εἴπεν᾽ Kal ὁμεῖς δὲ, ἀγαπητοί μου ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι, τῷ προχαθεζο- μένῳ ἀληθείας χατὰ πάντα ὑπείξατε, τοῦτ᾽ 9! εἶδό- τες, ὅτι ὁ τοῦτον λυπήσας Χριστὸν, οὗ τὴν καθέδραν πεπίστευται, οὐχ ἐδέξατο, xxi ὁ 5* Χριστὸν μὴ δεξά- μενος ὡς ἀθετήσας τὸν Πατέρα λογισθήσεται, διὸ τῆς ἀγαθῆς βασιλείας ἀποδληθήσεται. Οὗ εἵνεκεν πειρᾶ- σθε, χατὰ πάσας συνόδους ἔρχεσθαι 95, ἵνα μὴ ὡς λειποτάχται ὑπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀθυμίας ápaxp- τίας ἔγχλημα λάδητε. Διὸ πρὸ πάντων οἱ πάντες τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ φρονεῖτε, τοῦτ᾽ 9* εἰδότες ὅτι OU ἕκαστον ὑμῶν ὁ πονηρὸς αὐτῷ μόνῳ τὸ 88 πλεῖον ἐχθραί- νων προσπολεμεῖ., Ὑμεῖς οὖν πειρᾶσθε τῇ πρὸς αὐὖ- τὸν στοργῇ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους εὐνοίᾳ διατελεῖν χαὶ αὐτῷ ἐπακούειν, ἵνα καὶ αὐτὸς χουφίζηται καὶ ὑμεῖς σωθῆναι δυνηθῆτε.

XVIII. Ἔνια δὲ xal ἀφ΄ ἑαυτῶν νοεῖν ὀφείλετε, διὰ τὸ αὐτὸν μὴ δύνασθαι ἐν φανερῷ λέγειν διὰ τὰς ἐπι- δουλάς" οἷον ἐὰν ἐχθραίνῃ τινὶ, μὴ ἀναμένετε αὐτὸν εἰπεῖν, τῷ δὲ μὴ προσαμιλλᾶσθε, ἀλλὰ φρονίμως ἕπεσθε 9 αὐτοῦ τῷ βουλήματι, ἐχθροὶ γινόμενοι otc ἐχ- θραίνει, καὶ μὴ ὁμιλοῦντες otc μὴ ὁμιλεῖ' ἵνα Exa- στος, ἐπιδιχαζόμενος τοῦ πάντας φίλους ἔχειν, αὖ- τὸν διαλλάττων σώζηται, τῆς αὐτοῦ ἑπαχούων ὁμι- λίας. Εἰ δέ τις φίλος μενεῖ 9 οἷς αὐτὸς ἐχθραίνει, καὶ λαλεῖ οἷς αὐτὸς οὐχ ὁμιλεῖ, εἷς ἐστι καὶ αὐτὸς τῶν ὁλοθρεύειν 9 θελόντων τὴν Ἐχχλησίαν᾽ τῷ γὰρ σώματι συνὼν ὁμῖν 98, τῇ γνώμῃ μὴ ὧν μεθ᾽ ὁμῶν, καθ᾽ ὁμῶν ἐστιν, πολλῷ χείρων τῶν ἔξωθεν φαινομένων ἐχθρῶν, μετὰ δοχούσης φιλίας σκορπίζων τοὺς ἔσω.

multitudinem intuens dixit : Et vero vos,dilecti mei fratres et conservi, presidi veritatis in omnibus obsecundate, illud scientes, quod qui hunc con- tristaverit, Christum, cujus cathedram tenet, non recepit ; et qui Christum non receperit, quasi qui Patrem rejecerit reputabitur, ideoque a bono regno ejicietur. Qua de causa ad omnes conventus venire satagite, nd velut desertores, per imperatorisanxic- tatem, peccati probrum accipiatis. Idcirco ante omnia cuncti qu:» pro ipso faciunt sentite, id co- guoscentes, quod propter unumquemque vestrum diabolus ipsi soli magis inimicus bellum infert. Vos ergo contendite in amore erga ipsum et in mutua benevolentia perseverare, eique obedire ; ut et ipse sublevetur, et vos possitis salutem consequi.

XVIII. Quinetiam nonnulla ex vobis ipsis debetis intelligere, que ipse manifesto dicere propter insi- dias non possit : verbi gratia, si alicui sit infensus, ne expectetis ipse dieat : illi vero nolite in conten- tione assistere ; sed prudenter hujus voluntatem sequimini, odio habentes quos odio prosequitur, nec loquentes cum iis cum quibus non loquitur; ut quilibetdum studet universorum amicitiam habere, reconciliatus ei salvus flat, ejus obediens sermoni. Quod si quis amicus permaneat his quos ipse odit, et loquatur cum quibus ipse non disserit, unus etíam ipse eorum est qui Ecclesiam exterminare cupiunt: corpore enim vobiscum manens, senten- tia vobiscum non existens, contra vos est ; multo

pejor iis qui extra inimici apparent, quippe qui cum apparente amicitia eos qui intra sunt dispergat. INTERPRETATIO RUFINI.

XVII. Hac cum dixisset, et his similia quamplurima, rursum respiciens ad populum, dixit: Sed et vos, charissimi fratres et conservi mei, huic qui presidet vobis ad veritatem docendam, in omnibus obedite, scientes quod si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei docendi credidit cathedram, non recipit ; et tanquam qui Christum non susceperit, nec Deum Patrem suscepisse judicabitur; et ideo neo ipse suscipietur in regno ccelorum. Propter quod satagite, ad omnem collectam et congregationem semper convenire; uti non velut negligentes et desides, & Christo judice condemnemini. Convenientes vero sem- per ad Clementem, omnes date operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum dependere ; scientes quod propter singulos vos ipsum magis solum infestat inimicus, et in ipsum majora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, utomnes erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum inhereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi, unanimes in omni concordia perdurate; quo facilius etiam illi obedire omnes pariter in consensu et unanimilate possitis, per quod et vos salutem consequi, et ille possit obtemperantibus sibi promptius impositi oneris pondus evehere.

XVIIL.(41) Quedam etiam ex vobis ipsis intelligere debetis,si quasintque ipse,propterinsidiashominum malorum, non potest evidentius et manifestius proloqui : verbi gratia (42) si inimicusest alicui pro actibus suis: vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat ; cum illo nolite amio! esse; sed prudenter observure debetis, οἱ voluntati ejus absque commonitione obsecundare et avertere vos ab eo, cui ipsum sensistis aversum ; scd neo loqui bis quibus ipse non loquitur; ut unusquisque qni in culpa est, dnm cupit omnium vestrum amicitias reparare, festinet citius reconciliari ei, qui omnibus preest, et per hoo redeat ad salutem, cum obediro ceperit monitis presideutis. Si vero quis amicus fuerit hisquibus ipse amicns non est, et locutus fuerit oum his quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illig qui exterminare Dei Ecclesiam volunt; et cum corpore vobiscum esse videatur, mente οἱ animo contra vos est; et est multo nequior hostis hio, quam ihi i foris sunt, et evidenter inimici sunt: hic enim per amicitiarum speciem, que inimici sunt gerit, et Eoclesiam dispergit ac vastat.

VARLE LECTIONES.

ἢ τήν. *! τοῦτο Cfr. Hum. 11, 66, C... 5* ὡς C. xal (slc in. marg.) πάσας συνόδους ἔρχεσθαι C, ἐν πάσαις συνόδοις συνέρχεσθαι var. lect. ap. eumdem. Rufinus propter quod ite ad omnem collectam et congregationem semper convenire. Tum S. mavult : ἀπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀσυλίας. Cfr. Hom. τι, 69. δὲ τοῦτο Ὁ, "5 ἔπεσθαι Ο. δ᾽ μὲν $C, male. 9 ὀλεθρεύειν Ὁ. Β ἡμῖν Ὁ. Tum idem ἡμῶν, καθ᾽ ἡμῶν,

ὡς καθ᾽ ἡμῶν pro ὑμῶν, καθ᾽ ὑμῶν, iN n pro eam "n VARIORUM NOTAE. 41) Hao citantur in concilio Vasensi r, can. 6. leg. Capitul. 1. vit, c. 361. 42) Citant concilium Metense sub Stephano V, c. 6, 12; Joannes VIII, Ep. 234; Gregorius VII, t. vir,op. 21

$7 : . GLEMENTINA. —

MILIA I. 58

KAHMENTO2

TON HETPOY EHIAHMION KHPYTMATON ETIITOMII.

CLEMENTIS DE PRJEDICATIONIBUS PETRI INTER PEREGRINANDUM EPITOME.

45 'OMIAIA Α΄.

I. Ἐγὼ Κλέμης, Ῥωμαίων πολίτης ὥν, χαὶ τὴν πρώτην ἡλικίαν σωφρόνως ζῆσαι δεδύνημαι 81, τῆς ἐν- νοίας μου ἐν παιδὸς ἀπασχολούσης τὴν ἐν ἐμοὶ ἐπι- βυμίαν εἴς τε ἀθυμίας xal πόνους. Συνῆν γάρ μοι λογισμὸς οὐχ οἶδα πόθεν τὴν ἀρχὴν λαδὼν, περὶ θα- νάτου πυχνὰς ποιούμενες ὑπομνήσεις, ὅτι ἄρα θα- νὼν οὔχ εἶμι xal οὐδὲ μνήμην τις ποιήσει μού ποτε, τοῦ ἀπείρου χρόνου πάντων 99 τὰ πάντα εἷς λήθην φέροντος, ἔσομαι δὲ οὐχ Gv, οὐχ ὄντας 99 εἰδὼς, οὐ Ὑινώσχων, οὐ γινωσχόμενος, οὐ γεγονὼς, οὐ γινόμε- voc" xai doá 19 ποτε γέγονεν ὁ κόσμος, xal πρὸ τοῦ γενέσθαι τί ἑτὸς ἦν ; εἴ γὰρ ἦν ἀεὶ, καὶ ἔσται" εἰ δὲ γέγονε, xal χυθήσεται" xal μετὰ λύσιντί ἄρα ἔσται κίλιν, εἰ μὴ τάχα σιγὴ καὶ λήθη ; καὶ 11 τάχα ἔσται

t, ὅ νῦν νοῆσαι οὐ δυνατόν.

II. Ταῦτά τε χαὶ τὰ τούτοις ὅμοια οὐχ οἵδα πόθεν ἀπαύστως ἐνθυμούμενος, οδυνηρὰν εἶχον λύπην τοσοῦ- τον, ὡς ὠχριχχότα με τήχεσθαι" xat 86 τὸ δεινότα- τον, εἴ ποτε ἀπώσασθαι τὴν φροντίδα ὡς ἀνωφελῆ ἐδουλευσάμην, ἀχμχιότερόν μοι μᾶλλον τὸ πάθος ἐγί- wsvo, χαὶ ἡχθόμην ἐπὶ τοὐύτῷ, οὐχ εἰδὼς σύνοιχον καλὴν ἔχων ἔννοιαν, ἀνθανασίας ἀγαθὴν 13 αἰτίαν μοι γενησομένην 79, ὡς ὕστερον τῇ πείρᾳ ἐπέγνων xal Θεῷ τῷ πάντων δεσπότῃ ηὐχαρίστησαν. Ὑπο γὰρ τῆς κατ᾽ ἀρχὰς θλιδούσης με ἐννοίας εἰς τὴν τῶν πραγ- μάτων ζήτησιν xal εὕρεσιν ἠναγκάσθην ἐλθεῖν" καὶ τότε ἐταλάνιζον οὕς τὴν ἀρχὴν δι’ ἄγνοιαν μαχαρίζειν ἐκινδύνευον.

Ill. "Ex παιδὸς οὖν ἡλιχίας ὧν ἐν τοιούτοις λογι- σμοῖς, χάριν τοῦ μαθεῖν τι βέδαιον“ εἰς τὰς τῶν φιλο- σόφων ἐφοίτων διατριδάς καὶ οὐθὲν ἕτερον ἑώρων, ἣ δογμάτων ἀνασχευὰς xal χατασχευὰς xal ἔρεις xal φιλονεικίας xal συλλογισμῶν τέχνας xal λήμμάτων ἐπινοίας χαὶ ὁτὲ 16 μὲν ἐπεχράτει, φέρε λέγειν, ὅτι ἀδένατος ἧ ψυχὴ, ὁτὲ δὲ ὅτι θνητή. E? ποτε οὖν ἐπε- χράτει λόγος ὅτι ἀθάνατος, ἔχαιρον' ὁπότε δὲ ὅτι θνητὴ, ἑἐλυκούμτν’ πλεῖον δὲ 18 ἡρύμουν, ὅτι οὐδ᾽ ὁπότερον εἰς τὸν ἐμὸν βεδαιῶσαι νοῦν ἡδυνάμην᾽ πλὴν 15 συν-

HOMILIA PRIMA.

I Ego Clemens, civis Romanus, primam etatem pudice ac temperanter vivere valui, cum a pueritia mens mea atque cogitatio inhzerentem mihi cupi- ditatem avocaret ad morrores et molestias. Inerat enim consideratio, nescio unde oborta, qua crebro mortis commonebat : quod utique post mortem non sim, neque usquam mei mentionem quisquam facturus sit, scilicet immenso tempore cunctorum cuncta in oblivionem adducente, sim autem non existens, eos qui sunt non cognoscens ; nec cogno- 80en8, nec cognitus ; quique aliquando non fuerim, et tunc non sim? Et an factus sit mundus ; et an- tequam fleret, quidnam fuerit ? Nam si semper exstitit, semper erit: si autem factus est, etiam dissolvetur : et post dissolutionem quid erit ite- rum, nisi forte silentium et oblivio ? Et forsan erit aliquid, quod nunc cogitare est impossibile.

II. Heo atque his similia, nescio unde, indesi- nenter cogitans, acerbam adeo cepi tristitiam, ut pallerem ac tabescerem : et quod molestissimum, Bi quando eam sollicitudinem tanquam inutilem re- pellere cogitarem, vehementior multo me urgebat affectus : eamque rem egre ferebam, nesciens quod contubernalem preclaram haberem eam cogitatio- nem, qua mihi bona immortalitatis foret causa, quemadmodum postea exparientia agnovi, et Deo cunctorum Domino gratias egi. Cum enim me ab initio illa consideratio premeret, ad rerum inquisi- lionem et inventionem venire coactus sum : tunc- que miseros judicavi, quos principio per ignorun-

C tiam beatos predicare ausus fueram.

III. Igitur cum a puerili etatein hujusmodi dege- rem cogitationibus, quo aliquid certi addiscerem, ad philosophorum adventabam scholas ; nihilque aliud cernebam, quam dogmatum destructiones et astructiones, item lites et contentiones, et syllo- gismorum artificia, necnon sumptionum excogi- tationes : et interdum quidem prevalebat, verbi gratia, animam esse immortalem, interdum au- tem mortalem esse. Si quando igitur sermo de il- lius immortalitate obtinat, letabar ; cum vero

VARLE LECTIONES.

9! Scri

x οντας S. Tum οὐ γὰρ γεγονώς Ὁ pr. man.

à peerim c. O δεδυνημένος, sed obstat xal copula precedens. Nominativus absolutus prime periodi epigraphes modo toti narrationi eleganter prevfigeretur. c πάντως Oong. S. 59 Fortasse οὐ

X Vu. apte πάντων excidit e recensione Clericb-Sohwegleriana. T ὁτὲ μὲν — ὁτὲ δὲ δ Ο, ὅτε μὲν — ὅτε

τὰ ὄντα pro 7? ἀγαθῆς C. 78 γενομένην C Kd

71 χαὶ ἤ O.

Ita locum sanavi ex O. Prope accedit Epitome, quam admonente Cotelerio 8 in auxilium vocavit. Vbb. ὅτι θνητὴ, ἐλυπούμην' πλεῖον δὲ ἡθύμουν desunt in textu Ci. 16 Rufinus clarius: sed hoc tantum senientize ac definitiones rerum non pro natura sui ac veritate causarum, sed. pro tngentis

de ium false imagiuarentur aut vera.

'

6 CLEMENTINA. — *iOMILIA I. 63

εὐτέρχη x2: Ὡμανὴν ἀτότατιν ἔχω, ix τοῦ μόνον À oculis illam videnssufficientem acidoneam habeam φανῆνα:, ὅτ: ἔστιν" xxi οὐκ ἔτι δυνήσεται τὰ τῶν — declarationem quod existat, ex eo solo quod appa-

ὁςφιλιιῶὼν 1C:z τὸ τῆς ἀχγῆς ἀνατρέψαι ἀδηλα δ ή- pru Ὅμως xxl αὐτὴν ταύτην τὴν σχέψιν ἀντέδα- λέν Ἢ τινι συνήθε: οἰλοσύτῳ, ὅς συνεδούλευέ μοι, οὔὐτὸ μὴ τυλμῆν, χετὰ πολλοὺς τρόπους. E*-t Ὑὰρ οὐκ εἶπσαχουύξετα:, τττὶν, ἡ φυχὴ τῷ μῆγῳ, σὺ τοῖς $9 -τῦτὰό ποιεῖν ἀπαγορεύουτι νόμοις ὡς ἀντιποήξας δυστυνειξήτως βδιώτεις. εἰ δὲ ἐξαχούσεται, μετὰ τοῦ δυταυνειξήέτως σὲ 5. υὔν, οἷμλι τὸ τῆς εὐσεθείας σοι urxic: προχωρεῖν, 95 εἴνεχεν χαὶ 9 ἐτόλμησας Ἔ,γϑραξνειῖν vio τὸ θεῖον λένουτιν Exi τοῖς τῇ λύσει Φφινόντων σωμήτων ταύλλουσι τὸς ψυχᾶς. Ἐγῶ δὲ -τῶτὰ ἀχούσες, ὀχυγεότεοος μὲν πρὸς τὸ τοιοῦτον ἐγχειςῖσα: ἐγενόκεν, τῆς δὲ ἐπαςγῆς μοῦ οὐκ ἔπαυ- σάανν θυολῆς, ἄλλ᾽ ὡς ἐμΞξοδισθεὶς τὴν δομὴν 2θ6- uror.

VI. Καὶ *ez μὴ 35: τὰ τοῖαττα μβαχρῷ διχγέπσωμαι λόγῳ, ἕν τουτούτυς λογισμοῖς xil Ξοίγισιν ὄντος μου, τήέμν τις ἐτέμα, bz: τῆς Τιδε:ἴου Κυΐσαςος Bi- ε:λεΐας, ἐξ juo E τρυξὶς τὴν Ἀ5γ)χὴν Aa40i59272, πόξανεν ἔχάστοτε χαὶ ὡς ἄλνγθως ἀνχϑὶ 0:93 Ζγε- λος ξιέτρεχε 9 τῶν χύτμον, τὸ τοῦ Θεοῦ βούλημα σιτῖ, στέγειν" τοῦ Covauivg. Ἐχήστοτε οὖν πλείων xx: μείων ἔνξένετο 9, Abvoo7z, ὥς τίς ποτε ἐν Clos δα’, ἐξ ἐχτῖνες τουξῆς λεὼν τὴν ἀσγὴν, Ἰνυξαίοις τὴν το3 32:2:00 8:55 erri ἔξετζ: βαξιλείαν, ἧς Xr9- λχύξιν λένε: £X» τς χύτῶν τοικστυρϑώσι, 9 τὴν Ξο- λιτείσν τοῦ ξὲ Ξιξτεύεξθει: zjv χ2::ν, ὅτ: θει τη - toc γέμων ταῦτ c£, T5AÀ1 θχυ:ε2ϑ: 2 στ μετ E xzi circ διατράττετα: χελεῦξε: μένῃ, ὡς m θεοῦ sr ςὼς᾿ τὴν oosire χωτοὺς Ὑ2: Ξοῖεῖν ἀχούειν, τοςλοὺς ἀνηξλέξειν, 2 χολλοὺς τοῖς: περιπατεῖν, χωλοὺς ἀνοξδοῖ V, πῷξ:ν v2a7» ἀπελπύνε:, Tiv-1 ἐχ'- μονα τουντξεῦε:" ἀλλὰ xi! Atzz25 ie ix ξιαττί- ματος prem ἔνυρῶντες Xycp weurvo: XI1)) i277v711, v&ixpol ἔξ στρυσφερόξενο: EYil2VYTDI, χαὶ οὐξὲν ἔστιν ὅ χδ,νατεξ ποιεῖν. Ἀπ: LT. τε πῶλλον ὁ χεΐζνυς τῷΐ- xX2z-t», Z2A2 μείων 2:X τλειένων τῶν ἐξ:Σγ πούντων χαὶ "5 βεδα:οτέρα Ert», 22m ἔτ: τῆ εν λένω, ἀλλξ 102 z2dvpnax- P ἀλτθεια. 7HIr τ: ττε χαὶ Ξοστή- ματα X371 τί τος ἔγξιττο ὅσυλτς zril ταξύξοως "5 τὸ TX ὅν εἶν ὁ ταυνεῖς χα; τί φυλλεισ: δένειν.

VIL Καὶ 2-9 τις σρὺς orc ἔτε: ἕν 19. τῇ-- wüZRez:wL T2OTL ἔπ αυσς ττὺς ἐπ Ὶ1 Aivw» * "Als; Ῥωμτιυ:, ἀχούσχττ" ὁ τοῦ 622 Y oOx πάρεστιν, ἐξσυσελλύέμενυς 125: ϑυοδημξνυ:ς Dk: zc», ἐὰν τὰ 1 χυτὰ vvwuüro τὸς Ξξισζσντις αὐτὸν WUzxczzc διώξιντιν. Δ: μετχζχνλετόε τὸν τοῦ- πὸν EX των χειρίνων ἐξ: TX χιείττυνΣ, 2πὸ τῶν

- «^ ὦ.» -

ruerit; nec amplius incerta auditus verba oculorum poterunt firmitatem evertere. Attamen banc quoque deliberationem cuidam philosopho,necessario meo, edisserui,qui consilium mihi dedit,id ne auderem, multas ob rationes. Sive enim, inquit, mago non obtemperabit anima, tu, tanquam qui legibus ista facere prohibentibus repugnaveris, male tibi con- scius vives : sin vero obedierit, preterquam quod mala in conscientia vives, non amplius tibi bene cessura existimo ea qui ad pietatem pertinent, cujus ergo ista ausus es.Nam Deum aiunt odio eos prosequi, qui animas mortuorum a corporibus se- paratas divexant. Ego autem his auditis segnior

B quidem ad illud aggrediendum effectus sum.a con-

silio tamen quod initio ceperaro non destiti, sed velut ab impetu desiderii retardatus dolebam.

VI. Ac ne ista tibi longo sermone explicem, cum in talibus cogitationibus et negotiis ego versarer, sub imperio Tiberii Cesaris fama quedam sensim, a verna tempestate initio sumpto passimque crevit, et revera bonus Dei nuntius mundum peragravit, Dei voluntatem silentio tegere non valens. Ubique igitur amplior et major fiebat, referens quod qui- dam in Judza, principio sumpto a verno tempore, aelerni Dei regnum Judaeis annuntiet, quo fruita- rum esse ex iilis diciteum qui vitam rectam emen- datamque ducat : quo autem credatur ipsum divi- nitatis plenum hzc loqui ac inspirare,multa mira- bilia, signa et prodigia edit sola jussione, quasi qui a Deo acceperit potestatem ; surdos enim facit audire, czcos videre, pedibus debiles ambulare, claudos recta incedere : omnem morbum depellit, omnem demonem fugat ; sed et leprosi scabri, eo eminus tantum viso, sanati abeunt, mortui vero oblati suseitantur,nih:lque est quod fazere nequeat. Atque quo plus temporis preteribat, eo major fir- miorque per complures advenientes existebat, non ampl:us, inquam, fama, sed rei ver:tas. Jam vero et catus per loca Sebast ecnsuitation:set deiibera- lionis carsa,qvisnam esset qui apparuisset,et quid vellet dicere.

VII. Ceterum eodem aono, autu-n; tempore quidam pub:ce stans ciaa3:!, d'ce2s : Viri. Ho- Iba-zi, azd;e ; De) Fl:us 15 πάσα adest, cunctis volentbus prom.nezs viiam xi9r04:5,5; v.larn du- xerint ex voluatate Patr.s arisnisit illum.Quoeirca mores rnuíate,a dejer:oritus ad r-el;ora transite, 8 te:xzporaiLus ad zterza:agnoscile uz um esse Deum.

VABLE LECTIONES.

^ ἀντέδαλλόν C. 55 xz: muia»dum in —x vel La. 8. οὗ Exe» τὸ τοιαῦτα b)yac Epit. €. 5. θυ» sequuniar ia Ei. c. 5. Talegustur; Ἔχγφραξνειν “2 -ὸ seo “έν σιν ἐπὶ τοῖς 9X2)4 70 τὰς

«ES &I) 752 Ξτωλζτως URL νων 34272. xzi s-:vt5» S. atciore Gaiia3dio.

2 2j4t72 C.

* 1:2 O e. Epit. c. 6. ov p, στέγειν

€ tyr O0. * πφυξχατοξψώτε: C Tum deses! Íin' €,

οὖς gestos 2297: 0. " zx: c. O. qui antea ger. uil "XC. 9" Locus bau dubie eorroptus.

Epiit. c. 6, add: ἔνεχα. Sed maxime

it τὸ : eete sa'tep -,2. ὦ, 9 7, τιρτστ:ΐα

runt Cl. e 8. * Dele -i, na-— prorsus redundat D. Ex» ci χατὰ γνώμη» — xrj?iews» Epit. c. 7. 8.

-

» ^

6*5 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 66

στῶτι ὄχλῳ ἔστην ἑπαχούων τῶν λόγων, καὶ συνε- À astante multitudine steti sermones audiens ; atque

νόουν τάληθῆ !* οὐ διαλεχτιχῇ τέχνῃ λέγοντα, ἀλλὰ ἀχάχως καὶ ἀπαρασχευάστως ἐχτιθέμενον, ἃ τε ἤχουσε xal ἑώραχε τὸν τοῦ Θεοῦ φανίντα Υἱὸν πε- ποιηχέναι τε καὶ εἰρηχέναι. Πολλοὺς δὲ μάρτυρας τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ λεγομένων 46 θαυμασίων τε xal. λόγων, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ παρεστῶτος ὄχλου, παρεῖχεν.

X. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τὰ ἀπανούργως λεγόμενα οἱ ὄχλοι ἡδέως 15 διετίθεντο, 88 οἱ ix παιδείας χοσμι- χῆς ὁρμώμενοι φιλόσοφοι γελᾷν αὐτὸν χαὶ γλευάζειν ἐπεδάλοντο 18, σχώπτοντες xal διασύροντες θράσει ἀμέτρῳ, ὡς μεγάλοις ὅπλοις χεχρημένοι τοῖς συλλο- γισμοῖς. Ὁ δὲ ἀπωθούμενος αὐτῶν τὸν λῆρον οὐ συν- ἐτρεχεν αὐτῶν τῇ πανούργῳ πεύσει 1, ἀλλ᾽ ἀκατα- πλήχτως ὧν ἔλεγεν οὐχ ἀφίστατο. Καί ποτὲ τις αὐὖ- τοῦ ἐπύθετο, διὰ τί κώνωψ ἐγένετο, xal 18 βραχύτα- tov ὁν, ἐξ πόδας ἔχον, ἔχει 49 xal πτερὰ, ἐλέφας δὲ, τὸ μέγιστον τῶν ζώων, ἄπτερος ὧν, τέσσαρας μόνους ἔχει πόδας. Ὁ δὲ μετὰ τὴν πεῦσιν τὸν ἐμποδισθέντα ἀναλχαδὼν λόγον, ὡς πρὸς τὴν πεῦσιν ἀποχρινάμε- νος 9, τὸν αὐτῷ ἀπ’ ἀρχῆς προχείμενον ἀνελάμθανε λόγον τούτῳ μόνῳ προοιμίῳ χρώμενος καθ᾽ ἑχάστην ἐγχοπήν, Ἡμεῖς τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς τοὺς λόγους καὶ τὰς θαυμασίους πράξεις εἰπεῖν ὑμῖν μόνον ἔχομεν ἐντολὴν, καὶ ἀντὶ τῆς λογικῆς ἀποδείξεως μάρτυρας παρέχομεν ὑμῖν τῶν ἐξ ὑμῶν 3: παρεστώτων πολ- λοὺς, ὧν ἐγὼ τὰ 33 εἴδη μέμνημαι, ὡς ἐμψύχους εἶχό- νας, ἱκανὰς μαρτυρίας. Λοιπὸν τῆς 33 ὑμετέρας ἐστὶν ἐξουσίας, ὑπείκειν ἢ ἀπειθεῖν. Τοῦ δὲ λέγειν ὑμῖν τὸ συμφέρον οὐ παύσομαι, ὅτι ἐμοὶ μὲν ζημία τὸ σιωπᾷν, ὑμῖν δὲ τὸ ἀπειθεῖν βλάδη.᾿Αλλὰ xal τῶν εἰκχίων 84 ὑμῶν προδλημάτων τὰς ἀποδείξεις 3 ἀποδοῦναι ἦδυ- νάμην, εἰ φιλαληθῶς ἐπυνθάνεσθε. Κώνωπος δὲ xal ἐλέφαντος τὴν αἰτίαν τῆς διαφόρου δημιουργίας νῦν ὑμῖν οὐχ ἔστιν εἰπεῖν 36 εὔχαιρον τοῖς τῶν ὅλων ἀγνοοῦσι Θεόν.

XI. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, ὡς ix συμφωνίας ἄτα- xtov ἠφίεσαν γέλωτα, χκατασιωπᾷν xal ἀπορεῖν ab- τὸν πειρώμενοι ὡς βάρδαρόν τινα δαιμονῶντα. Ἐγὼ δὲ ταῦτα ὁρῶν, ζήλῳ οὐχ οἶδ᾽ ὅπως ληφθεὶς, εὐσεδεὶ θυμῷ τοῦ λοιποῦ σιγᾷν οὐχ ἐχαρτέοουν, ἀλλὰ μετὰ παῤῥησίας ἐθόων λέγων. Εὐλόγως ὁ Θεὸς ὑμῖν 3 ἀχατάληπτον τὴν αὐτοῦ βούλησιν ἔθετο, ἀναξίους προϊδὼν, ὡς ἐχ 1! τῶν νῦν τοὺς χριτιχὸν νοῦν ἔχον- τὰς πλησοφορῶν φαίνεται. Ἐπεὶ γὰρ νῦν τῆς αὐτοῦ βουλήσεως χήρυχες ἐξαπεστάλησαν, οὐ γραμματικὴν

intellexi vera eum non dialectica arte dicere, sed sine malitia et praeparatione exponere que audierat et viderat a Dei Filio, qui conspectus fuerat, facta et dicta. Multos autem testes miraculorum et ser- monum, ab ipso editorum, ex ipsa etiam assistente plebe producebat.

X. Quandoquidem vero ad dicta minime subdola populus libenter attendebat, ex eruditione ssculari prodeuntes philosophi ridere eum ac subsannare aggressi sunt, immodica audacia cavillantes atque probris incessentes, et qnasi armis validis utentes syllogismis. At ille, ineptias eorum repellens, ver- sul ipsorum interrogationi non occurrebat ; sed intrepide à sermone suo non desistebat. Et ali-

DB quando quidam rogabat eum, cur ita factus essot

culex, ut, cum minimum quid sit, et sex pedes ha- beat, insuper et alas gerat : elephas vero, animalium maximum, cum careat alis, quatuor tantuin pedes habeat. Ille autem post interrogationem, abruptum resumens sermonem, quasi ad percontationem re- &pondisset, propositum sibi ab initio sermonem re- petiit, hoc 80)o utens proemio per singulas inter- pellationes : Nobis demandatum solummodo est,ut vobis sermones et mirabilia gesta illius qui misit nos, referamus ; ac pro legica demonstratione testes vobis producimus eorum qui ex vobis hic astant complures quorum ergo facies recordor, velut vivas imagines, idonea testimonia. Ceterum in vestra po- testate situm est, obsequi, vel fidem non habere. Ego certe nou cessabo vobis exponere quod utile est: quoniam mihi quidem damnum est, tacere; vobis vero, non credere, noxa. Sed et futilium ve- strarum questionum demonstrationes dare pote- ram, 8i veritatis studio interrogassetis. Verum cau- sam diversae creationis culicis οἱ elephanti nunc vobis aperire intempestivum esset, qui Deum om- nium rerum ignoratis.

ΧΙ. Hec eo dicente quasi ex communi consensu petulantem risum emiserunt, illum nitens ad si- lentium οἱ δὰ angustias redigeretanqnam barbarum quemdam insanum. Que cum ego intuerer, zelo nescio qua ratione correptus, per iram piam am-. plius tacere non sustinui, sed cum fiducia clamavi dicens : JureDeus voluntatem suam incomprehensi- bilem vobis esse voluit, indignos presciens, sicut ex presentibus dat plene intelligere iis qui mentis judicio utuntur. Quia enim nuno ejus voluntatis

VARUE LECTIONES.

18 ταληθῆς O. Tum ἀπλῶς P ἀχάχως oonj. S, nt Ruf. οἱ Epit. c. 9. Ceterum ofr. infra ἀπανούργως $04

!5 Dege γενομένων D. 13 5 οἱ ὄχλοι C.

1$ ἐπεύόάλλοντο C.

17 [ta C. in calce edit et S. in textu ;

πνεύσει C, πεύσῃ O, πανούργῳ omisso, 18 Dele καί, quod versu insequenti perperam omissum hio

irrepsit $, πόδας ἔχων xal πτερὰ φέρει. ap. Cl. et S. Tum

19 Leg. xzl ἔχει vel xai ἔχον S. Epit. 6. 10; διὰ τί χώνωψ pi

39. 8, propoait ἀπροκρινούμενος. “1 Fort. leg. ἐξ ὑμῶν τῶν 8: legit vult εἰκόνας ἱχαναῖς μαρτυρίαις λοιπὸν --- ὑπείχειν, x. τ. Δ. Αἱ nihil mutan- “πα δ οἱ. Epit. o. 10. Verba ἱκόνας μαρτυρίας appositionis locum obtinent. « Produco vobis homines

ἕνετο, xai βραχύτατος div, ἕξ 39 cx excedit

iultos, testes locupletes, cum sint quasi εἰκόνες ἔμψυχοι.» 3. 38 «caddici o. O. 35 ἀπολύσεις scribendum 6890 7

€. Tum i$ 9! ἡμῖν O. Etiam Ree. 1, 9, vobis. ἐξ O.

υνάμην C. 38 εἰπεῖν οὐχ ἔστιν C. Tum τὸν τῶν p. τῶν var. lect. in Epit. c. 10,

61 S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. " 8

precones míssi sunt, non grammaticam profiten- A ἐπαγγελλόμενοι τέχνην, ἀλλ' ἁπλοῖς καὶ ἀπανούργοις

tes artem, sed simplicibus et sinceris verbis consi- lium ipsius demonstrantes (adeo ut quilibet qui au- dierit, intelligat que dicuntur) neque cum affectu quodam invido, se ipsum cunctis prebere nolente, adestis vos, ut, preterquam quod non intelligitis quod vobis expedit, damno vestro veritatem ridea- tis, que apud barbaros ad vestram condemnationem versatur, quamque ad vos advenientem non vultis hospitio recipere propter libidines vestras, et ver- borum illius vilitatem, ne arguamini, quod temere philologi estis seu amatores sermonum,non autem veritatis amatores philosophi. Quousque ergo disci- tis loqui, qui pulchre loqui nescitis? Multa quippe verba vestra unius verbi pretio non sunt estimanda. Quid autem dicet Greca vestra multitudo, unanimis facta, si judicium futurum est, ut iste ait ? Quare, Deus, voluntatem tuam non predicasti nobis? Nonne audietis, si omnino responsionem accipietis, hec : Ego, cum omnes futuras voluntates ante constitu- tionem mundi cognoscerem, unicuique pro merito suo latenter previus occurri ; quod autem id ipsum ita se habeat volens iis qui ad me confugerunt, plene manifestare, cur ab initio, ἃ primis genera- tionibus voluntatem meam palam non siverim pra- dicari, nunc circa seculi finem precones mei con- silii misi, qui et irridentur, et contumeliis affecti deluduntur ab iis qui nequaquam volunt adjuvari, quippe meam amicitiam vehementer repudiarunt. O magnam injuriam ! mortis enim periculum sub- eunt predicatores ; idque per eos homines qui ad salutem vocantur.

XXII. Porro illud injuste factum adversus preco- nes meos 4 principio apud omnes futurum erat, si & principio ad salatem vocati fuissent qui indigni sunt. Quod enim nunc ab iis injuriose fit, in de- fensionem fit juste mese providentie, quod pre- clare doctrinain honore dignam nolui inutiliter ab initio ad contumeliam publice exponere, sed eam 8latui, ut venerandam, silentio tegi ; non quidem apud eos qui principio digni erant, quibus et tra- didi, sed apud istos et consimiles, ut cernitis, indi- Enos, odio me prosequentes, seque nolentes dili- gere. Et vero nunc, omittentes hunc hominem irri- dere, ἃ me ipsius repromissionem audite, vel qui volet mihi percontanti respondeat. Ac ne velut pe-

λόγοις 9? τὴν αὐτοῦ βούλησιν ἐχφαίνοντες, ὡς πάνθ᾽ ὀντιναοῦν ἀχούσαντα νοεῖν τὰ λεγόμενα, καὶ οὐ μετὰ ἕξεώς τινος φθονερᾶς, παρέχειν πᾶσιν ἑαυτὴν μὴ βου- λομένης 39 πάρεστε ὑμεῖς, πρὸς τῷ μὴ νοεῖν τὸ ὁμῖν συμφέρον, ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ βλάδῃ γελᾷν τὴν εἰς τὴν ὑμετέραν χαταδίχην ἐν βαρύάροις πολιτευσαμένην ἀλήθειαν, ἣν xal ὑμῖν ἐπιδημήσασαν ξενίσαι οὐ floj- λεσθε, διὰ τὰς ἀσελγείας ὑμῶν, καὶ τὸ λιτὸν τῶν λό- γῶν αὐτῆς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῆτε, 8 ὅτι εἰχῇ 9 φιλό- λογοί ἐστε, καὶ οὐ φιλαλήθεις φιλόσοφοι" ἀέχρι μὲν οὖν πότε λαλεῖν μανθάνετε, οἱ τὸ χαλῶς 9! λαλεῖν οὐχ ἔχοντες ; Πολλὰ γὰρ ὑμῶν ῥήματα ἑνὸς οὐχ ἄξια λό- γου. Τί ἄρα ἐρεῖ ὁμῶν τὸ ᾿Ελληνιχὸν πλῆθος μία ψυχὴ γενόμενον, εἴπερ ἔσται 33 χρίσις, ὡς οὗτος ΔΑέ- γει; Διὰ τί, ὦ Θεὲ, τὴν σὴν βούλησιν οὐχ ἐχήρνξας ἡμῖν; Οὐ πάντως ἀχούσεσθε, εἴπερ ἀποχρίσεως χατα- ξιωθήσεσθε, τάδε 33, ᾿Εγὼ, πάσας τὰς ἐσομένας πρὸ χαταθολῆς χόσμου εἰδὼς προαιρέσεις, ἰδίως 8) ἐχά- στῳ πρὸς τὸ αὐτοῦ ἄξιον λανθανόντως προαπήντησα" τοῦτο δὲ αὐτὸ ὅτι οὕτως ἔχει, βουληθεὶς τοὺς προσ- πεφευγότας μοι πληροφορῆσαι, διὰ τί ἀπαρχῆς ix προτέρων γενεῶν τὴν ἐμὴν βούλησιν δημοσίᾳ οὐχ εἴχσα χηρυχθῆναι, νῦν πρὸς τῷ τέλει τοῦ βίου 39 χή- ρυχας ἐμῆς βουλῆς ἀπέστειλα, οἱ 95 xal γελῶνται xal ὑδριζόμενοι χλευάξονται ὑπὸ τῶν μηδὲν ὠφελεῖσθαι θελόντων xal ἐπιτεταμένως τὴν ἐμὴν φιλίαν παραι- τησαμένων. Ὦ μεγάλης ἀδιχίας! μέχρι πόνου 57 χιν- δυνεύουσι xXjpuxsc, xal ταῦτα ὑπὸ τῶν εἰς σωτηρίαν καλουμένων ἀνδρῶν.

XII. Τοῦτο δὲ τὸ ἀδίκως γινόμενον κατὰ τῶν ἐμῶν χηρύχων ἀπ᾽ ἀρχῆς 8G ἂν εἰς πάντας ἐγίνετο, εἴπερ &r' ἀρχῆς εἰς σωτηρίαν ἐχαλοῦντο οἱ ἀνάξιοι. Τὸ γὰρ

— νῦν γινόμενον ὑπ᾽ αὐτῶν ἀδίκως εἰς ἀπολογίαν τῆς

ἐμῆς δικαίας γίνεται προνοίας, ὅτι καλῶς τὸν τιμῆς ἄξιον λόγον ἀπ᾽ ἀρ Ὡς δημοσίᾳ εἰς ὕδοιν θεῖναι οὐχ ἠδουλήθην 38 ἀνωφελῶς, ἀλλὰ σιγᾶσθαι αὐτὸν ὡς τί- μίον ἐδουλευσάμην, οὐχ ἀπὸ τῶν ἀπ᾽ ἀρχῆς ἀξίων, οἷς χαὶ μετέδωχα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τούτων καὶ τῶν τοιούτων, ὡς ὁρᾶτε, ἀναξίων, τῶν ἐμὲ μισούντων xal ἑαυτοὺς φιλεῖν μὴ βουλομένων. Καὶ νῦν γε παρέντες γελᾷν τὸν ἄνδρα τοῦτον, ἐμοῦ πρὸς τὸ τούτου ἐπάγγελμα πυνθάνεσθε, ἢ πυνθανομένῳ μοι 99 ὁ βουλόμενος ἀπο- κρινάσθω, Καὶ μὴ *9 ὡς ἀσελγεῖς κύνες ὁλάσσετε, ψόφῳ

VARI LECTIONES.

*?! λόγοις transcripsi ex O, quo Si conjectura ἀπλῶς xai ἀπανούργως superflua redditur Cf. Rec. *, 9. Tum πᾶντα óvttvavoov C, πάντα ὁντιναοῦν 58. 39 βουλόμενοι conjecit amanuensis ad oram cod. O, cujus textus βουλομένης, ut C. Ibidem πρὸς τῷ O et Sc. Epit., πρὸς τό C. 9 Ita O c. Epit., sl xal C, qui εἰκαῖοι conj. δ᾽ χαλῶς accessit ex O et Epit. Deinde πολλὰ Yo παρ᾽ ὑμῶν Ο. ?* ἔστι Ο. ta O et S auctore D, τὰ δὲ C. δὲ [ta & auctore D, εἰδὼς C, deest in O, et absque damno deesse potest. Ep. : X. Tp. εἰθὼς ἐχάστῳ. Ad oram cod. Ὁ hso scholia: πάσας τὰς ἐσομένας πρὸ χαταοολῆς χόσμου εἰδὼς προαιρέσεις ὁ θεὸς ἐχάστῳ πρὸς τὸ αὐτοῦ ἄξιον λανθανόντως προαπήντησεν. Et ex adverso: θεὸς ἀπολο-

ούμενος ἐν ἡμέρᾳ τῆς χρίσεως πρὸς τοὺς ἀπίστους. 86 τοῦ βίου vertit C, quasi perinde essel ac τοῦ alo- voc, Senteutia postulante, sed sine exemplo, quod quidem sciam Cl. οἱ C, quod S. recte mutavit in vot. At non omittere debebat xai γελῶνται. In marg. cod, O alia manus adnotavit; οὐκ εἰσὶ ταῦτα iv ἑτέρα ἐκδόσει, 51 [ta O et nonnuli codd. Epitomes, φθόνου 6. 88 ἐδουλήθην C. 89 πυνθανομένων ὁ βουλόμε»- γος C. 9 μή accessit ex Ὁ Tum ὁλάχτετε C, qui et μύοντες p. βύοντες.

69 . CLEMENTINA. — HOMILIA 1. 70

ἀτάχτῳ βύοντες τῶν σῶζεσθαι θελόντων τὰς ἀχοας, A tulantes canes latretis, incomposito strepitu, aures

ἄδικοι xal θεστυγεῖς, καὶ τὸν σώζοντα λογισμὸν εἰς ἀπιστίαν ἀπασχολοῦντες. Πῶς συγγνώμης τυχεῖν δυ- νήσεσθε, τὸν τὴν θειότητα *! τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελλόμε- νον ὑμῖν εἰπεῖν ὁδρίζοντες, καὶ ταῦτα ἄνφρωπον ὅν ἐχρῆν, εἰ xal μηδὲ» ἀληθεόοντα 43, διὰ τὴν ἀγαθὴν αὐτου πρὸς ὁμᾶς ἀποδέξασθαι προαίρεσιν ;

XIII. Ταῦτά μου λέγοντος xal τὰ τούτοις ἀχόλουθα, κολὺς τῶν ὄχλων ἐγίνετο θρύλλος" xal οἱ μὲν ὡς τὸν Βαρνάδαν ἐλεοῦντες συνήραντό μοι οἱ δὲ ἠλίθιοι ὄν- τες δεινῶς xav' ἐμοῦ ἔδρυχον τοὺς ὀδόντας. ᾿Επεὶ δὲ ἤδη ποτὲ ἑσπέρα κατειλήφει, τῆς χειρὸς λαθὼν τὸν Βαρνάδαν, μὴ θέλοντα 8, βίᾳ εἰς τὴν ἐμὴν ἦγον οἷ- xav, ἔνθα xal μένειν αὐτον ἐποίησα, ἵνα μή τις αὐὖ- τῷ χεῖρας ἐπιδάλῃ. Καὶ ἡμερῶν ὀλίγων διατρίψας, καὶ τοῦ ἀληθοῦς λόγου βραχέα χατηχήσας με ὀλίγον, ὡς 9 ἐν ὀλίγαις ἡμέραις, σπεύδειν ἔλεγεν εἰς ᾿Ιου- δαίχν τῆς xatà τὴν θρησχείαν ἑορτῆς χάριν, καὶ τοῦ λοιποῦ τοῖς ἑαυτοῦ ὁμοεθνέσι συνεῖναι θέλων.

XIV. Φανερὸς δ᾽ ἦν μοι ἀποναρχησας. ᾿Εμοῦ γὰρ εἰπόντος. δύ μοι μόνον τοὺς τοῦ φανέντος ἀνδρὸς οὕς ἔἤχουσας * ἐχτίθου λόγους, κἀγὼ τῷ ἐμῷ χοσμήσας λόγῳ τοῦ Θεοῦ κηρύξω τὴν βούλησιν, καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν συμπλεύσω 95 σοι" λίαν γὰρ πο- ϑῶ ἐπὶ τὸν τῆς Ιουδαίας γενέσθαι τόπον, τάχα δὲ xai συνοιχήσω ὁμῖν τὸν πάντα μου τῇ» ζωῆς βίον 45" ὁ δὲ ταῦτα ἀκούσας ἀπεχρίνατο᾽ Σὺ εἰ μὲν ἱστορῆσαι τὰ ἡμέτερα xal μαθεῖν τὸ συμφέρον θέλεις, ἐξ αὐτῆς μοι σύμπλευσον᾽ εἰ δὲ μὴ βούλει, τὰ ἄλλα 9 σημεῖα τῆς οἰχήσεώς μου xal ὧν θέλεις ἐγώ σοι σήμερον

salvari desiderantium obstruentes injusti ac Deo exosi, et servatricem cogitationem avocantes ad in- credulitatem. Quo pacto veniam consequi poteritjs, eum qui vobis naturam Dei referre promittit,contu- melia afficientes ;idque hom;inem, quem oportuerat, etsi nihil vere loquentem,propter bonam ipsius erga vos voluntatem, grate suscipere ?

XIII. Que cum dicerem, aliaque his consentanea, multum in plebe ortum est murmur: atque alii quidem tanquam Barnabam miserantes mihi fave- bant : alii vero qui erant stolidi,graviter in me stri- debant dentibus. Cumque jam vespera advenisset, Barnabe manu apprehensa, eum nolentem vi ad meam duxi domum ; ubi et feci manere, ne quis ei manus injiceret, Paucosque dies commoratus, non- nulla vere religionis mibi tradidit rudimenta, quod paucis post diebus properare se diceret ad Judeam propter festum, velletque deinceps cum suis popu- laribus degere.

XIV. Videbatur autem mihi esse plane perculsus. Cum enim ego dicerem : Tu mihi tantum hominis illius qui apparuit, quos audiisti expone sermones, et ego oratione mea illos exornans, Dei consilium predicabo, sicque postea una navigabo intra paucos dies: admodum enim cupio ad Judaw regionem pervenire: ac forte vobiscum per totam vitam habitabo. 1116 his auditis respondit: Tu, si quidem videre nostra, et quod expedit vis discere, mecum statim navigato ; si nolis, reliqua signa do- micilii mei et quorum volueris tibi hodie dicam, ut

ἐρῶ *, ἵνα ὅτε βούλει ἐλθὼν ἐπιστῇς ἡμῖν" ἐγὼ γὰρ C quando volueris venire, nobis occurras: ego enim

αὔριον πορεύσομαι ἐπὶ τὰ ἐμαυτοῦ. Kal δὴ ἁδυσώ- πιητον ἰδὼν συνῆλθον αὐτῷ μέχρι τοῦ λιμένος" καὶ μαθὼν παρ᾽ αὐτοῦ ἅπερ ἔλεγε σημεῖα τῶν οἰκήσεων, ἔφην αὐτῷ’ Εἰ μὴ ὅτι αὔριόν τι ἀπαιτῶ ὀφειλόμενόν μοι, ἐξ αὐτῆς ἄν σοι συέπλεον’' πλὴν τάχιόν σε xa- ταλήψομαι. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, καὶ 49 παραθέμενος αὖ- τὸν τοῖς τοῦ πλοίου ἡγουμένοις ὑπέστρεφον λυπούμε- γος, μευανημένος τοῦ χαλοῦ xal συνήθγυς φίλου.

30 XV. Ἡμερῶν δὲ διατρίψας, καὶ τὸ χρέος οὐχ ὅλον λαθεῖν δυνηθεὶς, τάχους ἕνεκα ἀμελήσας τοῦ πε- ριλειφθέντος, ὡς ἐμποδίου ὄντος, xal αὐτὸς εἷς ᾿Ιου- δαίαν ἀπέπλευσα, xai. δεκαπέντε 9 ἡμερῶν εἰς Και- σάρειαν χατήντησα τὴν Στράτωνος, Ἐπιύδάνοος δὲ μοῦ τῆς γῆς xal ξενίαν θηρωμένου, ἔμαθον δτὶ Πέ-

cras ad mea me recipiam. Videns itaque inexorabi- lem esse, comitatus sum eum usque ad portum ; acceptisque ab eo signis qua dixerat domiciliorum, dixi illi : Nisi cras aliquid quod mihi debetur repe- titurus essem. jamjam tecum navigarem ; cito ta- men te assequar. Et, his dictis, commendatoque eo navis ductoribus, reversus sum tristis, memor boni et concordis amici.

XV. Aliquot autem dies moratus, ac totum debi- tum recipere non valens, propter festinationem re- liquo neglecto, qtiod impedimento esset, ipse quo- que in Judea&m enavigavi, et quintodecimo die Cie- saream Stratonis adveni. Cumque terram tetigis- sem, et hospitium investigarem, accepi quemdam

too τις λεγόμενος, τοῦ ἐν Ἰουδαίᾳ εἰσφανέντος ἀν- ἢ nomine Petrum, viri illius quiin Judaea conspectus

δρὸς τοῦ σημεῖα xal τέρατα πεποιηχότος ὁ δοχιμώτα- τὸς ὑπάρχων μαθητὴς, αὔριον Σίμωνι τῷ ἀπὸ Γιτθῶν Σαμαρεῖ ζήτησιν ποιεῖται λόγων. ᾿γὼ δὲ ταῦτα ἀκούτας ἐδεήθην τὴν τούτου μοι μηνυθῆναι μονήν. xai ὁμῶς ἔμαθον xai τῷ πυλῶνι ἐπέστην. Θεχσάμε- νοι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ ἀντέδαλον 9! τίς τε ὧν xal πόθεν

est, quippe signa et prodigia fecit, probatissimum discipulum, crastino die cum Simone ex Gitthis Sa- maritano esse disputaturum. Quibus auditis, rogavi illius mansionem mihi indicari : et simul atque di- dici, presto fui ad fores. Αἱ illi in domo, cum me viderent, inter se conforebant, quisnam essem, ao

VARLE LECTIONES.

δ θεότητα C. Regius 804, quod prestat. σοι). *

idit ap. Cl.

P s du

Leg. χρόνον ex Fpit. c. 43. Vid. Hom. i 28 D." ἐπεί T τά C. "5 γνωριῶ C et. Ep: et 8, €! διὰ δεχαπέντε conj. C, ut est in cod. [ ; ιἀνεέόαλον O, ἀντέδαλλον reliq. omissis C, οἱ δ᾽ ἀντέδαλλον 8 ex cod. 804, qui addit ol n Epit. c. 44: θεασάμενυι δὲ οἱ ἐν τῷ οἴχῳ,

43 ἀληθὲς λέγοντα O. Subsequens διά addidit S, auctore Ruflno, Rec. 1, 9, 48 ὅσοον Liber Vbb. οὕς ἄκουσας om. O. Idem χατά p. χάγώ ** συμπλεύσωσι, omisso

49 καί

eg. 804 et Epit. c. 14. *! θεασάμενον

18 CLEMENTINA. — HOMILIA I. 74 XVIII. 'H τοῦ Θεοῦ βουλὴ ἐν ἀδήλῳ γέγονε xaxà A XVIII. Dei voluntas multas ob rationes occulta

πολλοὺς τρόπους. Τὰ μὲν πρῶτα εἰσαγωγὴ κακὴ, συντροφία πονηρὰ, συνήθεια δεινὴ ὁμιλία οὐ χαλὴ, πρόληψις οὐχ ὀρθή 18 διὰ ταῦτα πλάνη, εἶτα ἀφοῦία, ἀπιστία, πορνεία, φιλαργυρία, κενοδοξία, χαὶ ἄλλα τοιαῦτα μυρία xaxà, ὥσπερ χαπνοῦ πλῆθος, εἷς 7! ἕνα οἶχον οἰκοῦντα τὸν χόσμον, τῶν ἔνδοθεν οἰκούντων ἀνδρῶν ἐπεθόλωσαν 13 τὰς ὁράσεις, xal 18 οὐχ εἴασαν ἀνχτόλέψαντας ἐκ τῆς διαγραφῆς τὸν δημιουργήσαντα νοῆσαι Θεὸν, xal τό τούτῳ δοχοῦν.4Ε γνωρίσαι. Διὸ τοὺς φιλαλήθεις 7* ἔσωθεν χρὴ ἐκ στέρνων βοήσαντας ἐπικουρίαν προσχαλέσασθαι, φιλαλήθει 15 λογισμῷ, ἵνα τις, ἐντὸς ὥν τοῦ οἴχου τοῦ πεπλησμένου καπνοῦ, προσ- ἰὼν ἀνοίξῃ θύραν, ὅπως δυνηθῇ τὸ μὲν ἐχτὸς τοῦ ἡλίου φῶς εἰσχριθῆναι τῷ οἴχῳ, ὁ δὲ ἔντος τοῦ πυρὸς ὧν ἐκθληθῆναι χαπνός.

XIX. Τὸν μὲν οὖν βοηθὸν ἄνδρα τὸν ἀληθῆ προφή- τὴν λέγω, ὃς μόνος φωτίσαι ψυχὰς ἀνθρώπων δύναται, ὥστ᾽ ἂν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς δυνηθῆναι ἡμᾶς ἐνιδεῖν 18 τῆς αϊωνίου σωτηρίας τὴν ὁδόν. Ἄλλλως δὲ ἀδύνατον, ὡς οἴσθα xal σὺ μιχρῷ τάχιον εἰπὼν, ὡς πᾶσα ἣ ΤἹ ὀπόθεσις ἀνασχευάζεται xal κχατασχευάζεται, — xal «ρὸς τὴν τοῦ ἐχδιχοῦντος δύναμιν ἣ αὐτὴ ἀληθὴς xal ψευδης νομίζεται" ὡς μηχέτι τὰς ὑποθέσεις φαίνεσθαι E εἴσιν, ἀλλὸ παρὰ τοὺς ἐχδικοῦντας φαντασίαν λαμ- G&vetv τοῦ εἶναι ἤ μὴ εἶναι ἀληθεῖς ἤ ψευδεῖς. Τούτου ἕνεκεν 8. προφήτου ἀληθοῦς ὅλον τὸ τῆς εὐσεῦείας ἐδεήθη πρᾶγμα, ἵνα ἡωυῖϊν dog 19 τὰ ὄντα ὥς ἐστιν, καὶ ὡς δεῖ περὶ πάντων πίστεύειν. Ὥστε πρῶτον χρὴ τὸν προφήτην πάσῃ τῇ προφητιχῇ ἐξετάσει δοχιμά- σαντα καὶ ἐπιγνόντα τὰ 80 ἀληθῆ, τοῦ λοιποῦ τὰ πάντα αὐτῷ πιστεύειν, xal μηκέτι τὸ xag' ἕν ἕκαστον τῶν bx' αὐτοῦ λεγομένων ἀναχηίνειν, ἀλλά λαμόάνειν αὐτὰ βέδαια ὄντα, δοκούσῃ μὲν πίστει, ληφθέντα δὲ ἀσφαλεῖ χρίσει" ἀποδείξει γὰρ μίᾷ τῇ ἀπαρχῆς xal *! ἀχριδεῖ 4 ἐξετάσει τῇ πανταχόθεν τὰ ὅλα ἀρθῷ εἴ- ληπται λογισμῷ, Διὸ πρὸ πάντων τὸν ἀληθῆ προφήτην ζητεῖν δεῖ, ὅτι ἄνευ τούτου βέθαιόν τι προσεῖναι ἀν- θρώποις ἀδύνατον.

XX. Καὶ ὁμῶς ἀνέπαυσέ με, ἐχθέμενός μοι τίς ἐστι καὶ κῶς εὐρίσχεται, καὶ ἀληθῶς εὑρετόν μοι παρασχὼν αὐτὸν, τῶν παρὰ ὀωθαλμοῖς ὁρωμένων ἐμφανεστέραν vj τοῦ προφήτου ὁμιλίᾳ τοῖς ὡσὶ δείξας τὴν ἀλήθειαν, ὡς ἐχκλάγέντα με θαυμάζειν, πῶς τῶν πᾶσι ζητου- μένων ἕμπροσθεν χειμένων οὐδεὶς ἐνορᾷ Πλὴν

τρέψας τόν περὶ προφήτου λόγον, αὐτοῦ κελεύσαντος 3, ἢ

&xà τῆς Καισαρείας τῆς Στράτωνος διαπεμφθῆναί eol σκοίησε 83 τὸν τόμον, παρὰ σοῦ ἐντνλὴν ἔχειν cl-

fuit. Primum quidem prava institutio, convictus vitiosus, consuetudo perniciosa, mala colloquia,non recta opinionum anticipatio, et eapropter error; dein contemptus, incredulitas, fornicatio, avaritia, inanis gloria, aliaque similia innumera mala, velut ingens fumus unàm domum mundum inoolentia in- tus habitantium hominum visum offuscarunt, neo siverunt aspicere, atque mundi creatorem Deum in- telligere ex iis in quibus ipse se pinxit, neque co- gnoscere quod ei placet. Quocirca oportet ut veri- tatis studiosi intus ex pectore clament, auxilium- que advocent, ratione studium veritatis decente 8 quo aliquis intra domum fumo plenam consisten accedat foresque aperiat, αἱ lumen solis extra po- situm in domum possit intromitti, ignis vero fu- mus, qui intro est, ejici.

XIX. Huncigitur adjutorem hominem, verum pro- phetam dico,qui solus animas hominum potest illu- minare,quoipsisoculis viam eterne salutis inspicere possimus. Aliter enim fleri nequit, ut nosti, tuque paulo ante dicebas, quod nempe omne argumentum destruitur et astruitur, atque idem juxta propugna- toris facultatem verum et falsum existimatur; adeo ut sententie, quales sint, non jam appareant, sed per disputatores speciem accipiant veritatis aut fal- sitatis. Quocirca totum pietatis negotium vero pro- pheta indiguit, ut nobis que sunt quemadmodum sunt diceret, ac quo modo de omnibus oporteat cre- dere. Quare oportet primum, comprobato per om- nem propheticam inquisitionem propheta, cum co-

C gnitum erit verum osse, de cetero universa ipsi

credere,nec amplius singulatim ejus dicta discutere, eed ea firma certaque presumere ; per fidem qui- dem, ut videtur, per indubitatum tamen judicium suscepta: per unam enim abinitiodemonstrationem atque exactam disquisitionem, undique collectam, cuncta ratione recta assumpta sunt. Quare ante omnia verus propheta querendus est ; quoniam si- ne ipso firmi quid apud homines nequit consistere.

XX. Simulque satisfecit mihi, exponens, quis sit, et quo pacto inveniatur; vereque inventu facilem eum mihi prebuit; atque per sermones de pro- pheta auribus meis veritatem clariorem 118, que per oculos cernuntur, reddidit ; adeo ut obstupefactus mirarer, quo modo ea que omnes querunt, co- ram posita nemo videat. Itaque jussu ipsius de vero propheta consoripsi librum, quem de Cesarea Stra- tionis ad te mitti voluit, dicens 86 ἃ te habere in

VARLE LECTIONES.

* Ἵ et

ὡς C, de ἕνα olxov ἐλθόντα, τὸν χοσμον, τῶν ἕν

γῇ χαχῇ συντροφίας πονηρᾷς, συνηθείᾳ Se i ὁμιλίᾳ οὐ καλῇ, προλή 00t9, X. t. ^.

εἰ οὐχ ὀρθῇ O. "! Ita O

conject, D. slc ἕνα ofxov ἐπεισελθόντα τὸν

κόσμον, x. τ. λ. Epit. c. 17. Rufin. Rec. I, 15: Universam domum hujus mundi replevit. An ἕνα ofxov εἰσ-

οἰχοῦντα 7 7* ἐπιρολῶσαν O. 18 xal om. O,

^ ἢ λαληθεῖς C.

junxi c. O. t'vexev ἃ. 79

ῬΔΈΘΟΣ. GA. 11.

qui exh. εἰασεν, ium ἰὼ φ'λαληβεῖ C. Tum S proponit ixtó« p. ἐντός.

ἐρεῖ Ο. *9 τά addidi c. Ὁ. 83 ox accessit τῆς δῆίο Στράτωνος. Manifesta est hujus loci. corruptela. Rufinus ita interpretatur : « Unde nte 60 — librum — conscripsi, eumque ad te ipso jubente transmisi. Dicebat enim, mandatum 80 à ,u& — transmitteret. » Unde crediderim corrigendum esse ἐποίησα et εἰπόντος... Si ana- conceditur, inserendum saltem οὗ post κελεύσαντος. 8.

v δημιουργὸν συγχατανοῆσαι C. 76 Jta S. suffra zante 5. ἐνειδεῖν C. δι χαί om. Ο. 5* χελεύσαντα O, ex quo

89 CLEMENTINA. — HOMILIA TI. 90 $6 μεταθεμένή ὅπερ ἦν͵ τῷ ** ὁμοίως διαιτᾶσθαι τοῖς A quod erat, utpote eodem ao filii regni usa victu,

τῆς βασιλείας υἱοῖς, τῆς slc τὴν θυγατέρα, ὡς ἠξίωσεν, ἔτυχεν ἰάσεως. Οὐ γὰρ ἂν ἐθνικὴν οὔσαν xai ἐπὶ τῇ αὐτῇ πολιτείᾳ 51] μένουσαν ὁ τὴν ἀρχὴν διὰ τὸ μὴ ἐξεῖναι θεραπεύειν 9 ὡς ἐθνιχὴν μείνασαν ἐθερά- κευσεν.

XX. Αὐτὴ οὖν, τὴν νόμιμον 39 ἐναδεξαμένη πολι- τείαν ὁπὸ τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς ἐναντία φρονοῦντος ἡμῖν μετὰ τῆς ἰαθείσης θυγατρὸς ἰδίων οἴκων ἐκχδέδληται. Ἢ δὲ εὐγνωμονοῦσα πρὸς τὰς συνθήχας, καὶ ἐν περιουσίᾳ βίου ὑπάρχουσα, αὐτὴ 9 uiv χήρα ἔμει- νεν, τὸ δὲ θυγάτριον αὐτῆς ἀνδρί τινι εὐγνωμονοῦντι zpóc τὴν ἀληθῆ πίστιν xal πένητι ὄντι συνηρμόσστο. 'H δὲ καὶ τῆς θυγατρὸς προφάσει γάμου στερηθεῖσα, δύο καῖδας ὠνησαμένη χαὶ παιδεύσασα, εἷς υἱῶν ἔσχε τόπον. “Δτινα τῷ μήγῳ Σίμωνι ἐχ παίδων συμ- παιδευθέντα, κάντα τὰ xzv' αὐτὸν ἐχμεμαθήχασιν ?!, Τοσαύτη γὰρ αὐτῶν ἦν d φιλία, ὡς καὶ συσπεῦσαι αὐτῷ ἐν πᾶσιν οἷς βούλο'το 3 αὐτοῖς ἐνοῦν.

XXI. Οὗτοι τῷ ἐνταῦθα ἐπιδημήσαντι Ζαχχαίῳ συντυχόντες, xai τοῦ τὴς ἀληθείας δι᾽ αὐτοῦ μεταλα- θόντες λόγου, ἐπὶ τοῖς πρώτοις νεωτερίσμοῖς μετα- μεληθέντες, ταχέως τοῦ Σίμωνος καταγνόντες, πάντα αὐτῷ συνειδότες, ἅμα τῷ ἐπιδημῆσαί 55 us ἐνταῦθα, μετὰ τῆς ἀναθρεψαμένης αὐτοὺς δῚ προσελθόντες μοι, ὅπ αὐτοῦ συσταθέντες μοι, καὶ ἔκτοτε πάντοτε σύνεισίν 9-99 μοι, τῶν τῆς ἀληθείας ἀπολαύοντες μα- θημάτων. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Πέτρος, μεταπεμψάμενος, ἐχέλευσεν αὐτοῖς 199 πάντα μοι τὰ ! χατὰ τὸν Σίμωνα ἀχριδῶς ἐχτίθεσθαι. Oi δὲ τὸν Θεὸν μαρτυράμενοι μηδὲν ψεύσασθαι ἐξετίθεντο.

XXH. Ὡς πρῶτος ὁ ᾿Αχύλας ἤρξατο λέγειν οὕτως" "Axoogov, ὦ ? φίλτατε ἡμῖν ἀδελφὲ, ὅπως ἀχριδῶς πάντα τὰ χατὰ τὸν ἄνδρα εἰδῇς, τίνος τε ὧν, καὶ «τίς xai πόθεν, τίνα τέ ἐστιν ἃ ποάττει, xal πῶς xai διὰ τί. Σίμων οὗτος πατρὸς μὲν ἔστιν ᾿Αντωνίου, μητρὸς δὲ Ῥαχὴλ, Σαμαρεὺς τὸ ἔθνος, ἀπὸ Γιτθῶν ὃ κώμης, τῆς πόλεως ἀπεχούσης σχοίνους ἔξ. Οὗτος, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τῇ πρὸς Αἴγυπτον γεγονὼς, Ἐλληνιχῇ παιδείᾳ * πάνυ ἐξασχήσας ἑαυτὸν xai μαγείᾳ πολὺ δυ- νηθεὶς xal φρενωθεὶς 5, θέλει νομίζεσθαι ἀνωτάτη τις εἶναι δύναμις καὶ αὐτοῦ τοῦ τὸν χόσμον χτίσαντος Θεοῦ. Ἐνίοτε δὲ χαὶ Χριστὸν ἑαυτὸν αἰνισσόμενος, Ἑστῶτα 5 προσαγορεύει. Ταύτῃ δὲ τῇ προσαγορείᾳ 1 χέχρηται, ὡς δὴ στησόμενος ἀεὶ, xal αἰτίαν φθορᾶς, ὥστε *

τὸ σῶμα πεσεῖν, οὐχ ἔχων. Kai οὔτε Θεὸν, τὸν

filie sanitatem quam petierat obtinuit.Neque enim ethnicam, atque eodem in vitse genere permanen- tem,sanitate donasset qui id initio non fecerat,quod non liceret in ethnica facere.

XX. Illa ergo, vitam, quee juxta legem dncitur, amplexa, a suo viro, contraria nobis sentiente, cum sanata filia e domo propria ejecta est. Diligens au- tem ea qui» pepigerat, et. abundans opibus, ipsa quidem mansit vidua, filiam vero suam viro ad veram fidem propenso 80 pauperi conjugem dedit. Cumque propter filiam nuptiis se abstineret, duos pueros emens ac educans pro liberis babuit. Qui pueri una cum Simone Mago a teneris annis eduoti, cuncta illius didicerunt. Tanta quippe inter eos erat amicitia, ut cum illo in omnibus concurrerent, in quibus vellet se illis adunare.

XXI. Hi Zaccheum ibi agentem nacti, ac veri- tatis sermonem ab eo disceutes, acta de prioribus facinoribus penitentia,brevique Simonem damnan- tes, ut omnium illius sibi conscii, statim ac ego eo profectus sum, accesserunt ad me una cum eorum educatrice, et ἃ Zaccheo mihi sunt commendati, atque ex eo tempore mecum semper commorantur, preceptorum veritatis participes. Hec cum dixisset Petrus, vocatis illis precepit, ut mihi omnia ad Simonem pertinentia diligenter exponerent. At illi, Deum attestati,se nullatenus mentituros,enar- rarunt.

XXII. Et prior Aquila ccpit ita dicere: Audi, charissime nobis frater, ut accurate cognoscas omnia viri illius, cujusnam sit, et quis et unde, οἱ quaenam sint que facit, et quo modo, quamque ob causam. Hic Simon patre quidem Antonio, matre vero Rachele ortus est ; natione Samaritanus, ex Gitthis, vico qui sex schomnis ab urbe distat. Is, Alexandrie ad Nilum versatus, Greca disciplina cum multum se exercuerit, et arte magica polleat, mente elatus, se vult existimari esse virtutem su- premam, ipso quoque Deo mundi conditore supe- riorem. Interdum vero se Christum significans, Stantem appellat. Eam autem appellationem usur- pavit, quasi qui exstiturus semper sK, nec habeat corruptionis causam, ut eorpore concidat. Neque

κτίσαντα τὸν xósuov, ἀνώτατον εἶναι λέγει, οὔτε " ἢ vero Deum, mundi creatorem, supremum esse ait ;

νεχροὺς ἐγερθήσεσθαι πιστεύει. B8. Τὴν Ἰερουσαλὴμ ἀρνεῖται, τὸ Γαριζὶν 19 ὅρος ἀντεισφέρει, ᾿Αντὶ τοῦ

nec mortuos excitatum iri credit. Hierosolymam negat, montemque Garizimum substituit. Pro vere

VARLE LECTIONES.

9 τό 0. U τὴν αὐτὴν πολιτείαν O. 83 μὴ θεραπεύων scribendum esse co

. D. Autetiam verba

ἐβνικὴν μείνασαν mutanda sunt in τοῦτο μὴ ποιήσας. S. Tum ἐθνιχήν, ἐθνικὴν μείνασαν ἐθεράπευεν C.

89 αὕτη ipse postea emendavit. Tum deprompsi ἣ ex Ο. *!

τοὺς προσελθόντες ἔχτοτε σύνεισι O, interpositte verbis omissis, 109 3 ὦ deest in 0. Cotelerium edidisse μετὰ t. ἃν. t Epit. c. 25 Γιτθῶν, var. lect. ibidem Γητθῶν

om. C.

erat. ? [ta Ruf. et O., γένος, ἀπὸ Γετθῶν C.

Αἴγῳστον γεγονὼς 'EAAnvixn παιδείᾳ recepi ex Ὁ. * CERDOS Q. “ ἔσθ᾽ ὅτε O. Cfr, Baurii Gnosin p. 404 sep

οὖν αὕτη d νόὄόμιμονθΟ. "5 1tà S, αὕτη C, O- 5 Ma ym βόδλοιτο 0, c. S, βούλαιτο C. m ἐπιδημῆ 0.

Ο, c. S, ἐκμαθήκασιν e. je

ἐχέλευσε πάντα Sine iq O. 8 τά male notat S: in Clericum animadvertendum

νορωθείς O, qui subinde θέλει cum. Epit. Íog 8 προσηγορίᾳ C. * ὥστε inseruit

. . . S. B. ex Epit. 1. o. * Ita 8, ex Epit. 1. c., οὗ C, O. Deinde ἐγερθήσεσθαι p. ἐγηγέρθαι c. 0. 39 Γαριζείν C.

93 CLEMENTINA. — HOWILIA 1l. 94 ἔδοξε σῶμα. "Eni τούτῳ 9 χαταπλαγεὶς ὁ Δοσίθεος A corpus Simonis, quasi per fumum, visa est virga

λέγει αὐτῷ. El σὺ εἴ 3 ὁ Ἑστὼς, καὶ προσχυνῶ ? σε. Τοῦ Σίμωνος. εἰπόντος" ᾿Εγώ εἶμι, ὁ Δοσίθεος, ἑαυτὸν γνοὺς οὐκ ὄντα τὸν Ἑστῶτα, πεσὼν προσε- κύνησεν, xal τοῖς εἰκοσιεννέα ἐξάρχοις ςλγκατα- δαλὼν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐαντοῦ τῆς ὑπονοίας τόπον ἔστησε τὸν Σίμωνα, xal οὕτως μετ᾽ οὐ πολλὰς ἡμέ- px« ὁ Δοσίθεος, ἐχείνου στάντος, αὐτὸς πεσὼν ἐτε- λεύτησεν.

XXV. Ὁ δὲ Σίμων, τὴν Ἑλένην παραλαδὼν, ix- περιέρχεται 91, xal μέχρι τοῦ δεῦρο, ὡς ὁρᾷς, ἀνα- στατεῖ τοὺς ὄχλους. Αὐτὴν δὲ τὴν ᾿Ελένην ἀπὸ τῶν ἀνωτάτω 33 οὐρανῶν χατενηνοχέναι λέγει τῷ κόσμῳ, χυρίαν οὖσαν, ὡς παμμήτορα 82 οὐσίαν xal σοφίαν, ἧς ἕνεχεν, φησὶν, Ἕλληνές τε xai βάρδαροι ἐμα- χέσαντο, εἰχόνα φαντασθέντες ἀληθείας (48): ἢ γὰρ ὄντως οὖσα τότε παρὰ τῷ πρωτίστῳ ὑπῆρχε θεῷ. Πλὴν τοιαῦτά τινα ᾿Ελληνιχκοῖς μύθοις συμπεπλα- σμένα πιθανῶς ἀλληγορῶν ἀπατᾷ πολλοὺς, ἐξαιρέτως πολλὰ τερατώδη θαυμάσια ποιῶν, ὡς εἰ μὴ ἤδειμεν ὅτι μαγείᾳ ταῦτα ποιεῖ, ἠπατήθημεν ἂν xal αὐτοί. ᾿Αλλ’ ἐπειδὴ συνεργοὶ αὐτοῦ ἦμεν τὸ χαταρχὰς **, ὅτε τὰ τοιαῦτα ποιῶν τὸ τῆς θεοσεδείας οὐχ ἡἠδίχει μέρος, νῦν ΘΈ ὅτε πολυμανὴς 86 τοὺς ἐν θενσεδείᾳ ἀπατᾷν 86 ἐπιχειρεῖν ἤρξατο, ἀπέστημεν αὐτοῦ.

XXVI. Καὶ γὰρ μιαιφονεῖν ἤρξατο, ὡς αὐτὸς ἔτι ὡς φίλος 51 φίλοις ἐξέφηνεν 38, ὅτι παιδίου ψυχὴν τοῦ ἰδίου σώματος χωρίσας ἀποῤῥήτοις ὄρχοις, συνεργὸν πρὸς τὴν τῶν αὐτῷ δοχούντων φαντασίαν, τὸν δὲ 39 παῖδα διαγράψας ἐπὶ εἰχόνος, ἐνδοτέρῳ οἴχῳ ὅπου αὐτὸς Ürvoi ἀνατεθειμένην ἔχει, φάσχων, ποτὲ τοῦτον ἐξ ἀέρος πλάσας 3 θείαις τροπαῖς xal τὸ εἶδος ἀναγρά- ψας ἀποδεδωχέναι 4! πάλιν τῷ ἀέρι. Τὴν δὲ πρᾶξιν ἑρμηνεύει οὕτως πεποιηχέναι. Πρῶτον τὸ 42 ἀνθρώπου πνεῦμα λέγει, τραπὲν εἰς θερμὴν φύσιν, τὸν περιχει- μενον αὐτῷ σιχύας δίχην ἐπισκασάμενον συμπιεῖν 43 ἀέρα εἶτα ἔνδοθεν τῆς τοῦ πνεύματος ἰδέας ** γενό- μενον αὐτὸν τρέψαι εἰς ὕδωρ’ ὑπὸ δὲ τῆς 46 συνε- χείας τοῦ πνεύματος χυθῆναι μὴ δυνάμενον, εἷς αἵ- ματος φύσιν μετατρέπειν ἔφασχε τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα, τὸ δὲ αἷμα πῆξαν τὰς σάρχας ποιῆσαι" εἴθ᾽ οὕτως

transire : super quo obstupefaotus Dositheus ait ad eum : Dio mihi si tu esStans, ut adorem te. Cum- que Simon respondisaet, Ego sum. Dositheus vi- dens se non esse Stantem, ceoidit et adoravit eum; etque in numerum viginti novem principum viro- rum se dejiciens, in eum locum qui ei opinione tributus fuerat constituit Simonem : sicque non multo post Dositheus, illo stante, ipse conoidens, defunotus est.

XXV. Simon vero, accepta Helena, oircuit ; et usque ad presens, ut vides, turbas decipit a0 oom- movet. Helenam vero dicit de supremis colis in mundum deductam fuisse, atque esse dominam, quasi cunctorum geaitricem essentiam ac sapien-

p tiam : pro qua, inquit, Greci et barbari conflixe-

runt, imaginem opinantes veritatis ; que enim re- vera est, tuno apud illum primum omnium habita- bat Deum. Et hec atque alia his similia, ex Greecis fabulis conficta, persuasibiliter interpretans, decipit multos: cum precipue edat multa prodigiosa mi- racula; ita ut, nisi cognovissemus, illa eum per magiam efficere, ipsi quoque fuissemus deoepli. Illius equidem adjutores principioeramus, quando, ista faciens, religionis partes injuria non afficiebat. jam vero, cum vesanus coepit imponere velle viris religiosis, ab eo recessimus.

XXVI. Etenim cede se inquinare ceperat ; sicut ipse adhuc amicis nobis velut amicus patefecit, quod cum pueri animam ἃ proprio copore sepa- rasset infandis adjuramentis, futuram adjutrioem δὰ eorum quee ipse vellet representationem, pue- roque in imagine delineato, consecratam haberet imaginem in ede interiori, ubi ipse dormiret : di- cens se aliquando huno ex aere formasse, divinis conversionibus, et, imagine ejus depicta, rursus aeri reddiddisse. Rein veroita factam interpretatur. Ait quod primo hominis spiritus, versus in naturam calidi, circumatantem aerem, sicut cucurbitula fa- cit, attractum imbibit: quem deinde intra spiritus formam positum ipse Simon in aquam vertit ; cum- que aer in spiritu consistens ob spiritus continui- tatem effundi nequeat, eumdem convertit in san-

VARLE LECTIONES. x

3? τούτου O.. f*e«tL om Ο. 9 [ta O, o. S., προσχύνω C. ?! περιέρχεται (ὦ. 33 ἀνωτάτων C.

*? [ta D.

suffragante Ὁ, παμμητάρα C. 8. χατ᾽ dpylac Ὁ. 95 [ta S, ex Epit. ὁ, 27, πολυμανείς C, πολὺ μανείς 0.

nire potuisset. 57 ὧν φίλος scriben ola φίλος ἐξέφανεν. 8. Ita S, i£teavev C, O.. ** χέναι C. exh. λέγει, quod ejeci c. ὃ

id. in textu. 43 εἰδέας C.

um esse condec

Eom. O. 49 Fortasse leg. πλάσαι S. . 45 τοῦ C, qui deinceps θερμοῦ. 55 Ita O et ex conject. C, συμπεῖν um S αὐτόν in versione falso refert ad Simonem, cum referendum sit ad ae-

94 ἀπχτᾷν O, c. C, ἀπατῶν Cl. et 8, ji conjecturam suam in recensione Coteleriena jam evulgatam inve- taverim ex Byit. c. 27 : ὡς αὐτὸς ἔτι φίλοις οὖσιν ὑμῖν

4 Post ἀποδε

rem. Quare frustra conjicit, scribendum esse infra πήξαντα p. πῆξαν " τῆς addidi c. O. Tum elc atp.

φύσιν C.

VARIORUM NOTA, 7 7^7

(48) Alludit noster ad eorum sententiam, qui non Helenam, sed ejus duntaxat imaginem Troje V fuisse statuerunt, cum Greci barbarique sibi mu-

"tuas, ejus cause clades facerent. Vid. Plat. De Rep. 1x, [685. C: ὥσπερ τὸ τῆς ᾿Ελένης εἴδωλον ὁπὸ τῶν

iv Τροίᾳ Στησίχορός φησι γενέσθαι περνμάχητον ἀγ- νοίᾳ τοῦ anon , Sext. Emp. adv. [s "L 180, 255 et Barnesium ad Eurip. Hel. v. 33. D. Adde

Schol. ad Lycophr. v. 113, et interpr. ad Herod. ui. 112 sqq. 8. DnzssEL.

97 CLEMENTINA. — HOMILIA II. 98 ρήσαντες. Kal ὁ Σίμων ἔφη" ᾿Εγὼ μὲν οἶδα τί λέγετε, A olare. Et Simon dixit : ego quidem scio quid dicatis.

ὑμεῖς δὲ οὐκ οἴδατε περὶ τίνων διαλάγεσθε. Καὶ ὁ Θ4 Noc ἔφη" Ἐπεὶ οἶδας, λέγε, εἰ δὲ μὴ οἶδας, μὴ δόχει duae τῷ λέγειν σε μὲν εἰδέναι, ἡμᾶς δὲ μὴ, ἀπατᾶσθαι δύνασθαι. Οὐ γάρ ἐσμεν οὕτως νήπιοι, ἵνα πανοῦργον ἐνσπείρῃς ἡμῖν ** ὑποψίαν τοῦ νομίζειν ci τι τῶν ἀποῤῥήτων εἰδέναι, καὶ οὕτως ἐπιθυμίᾳ κολαζομένους ἡ μᾶς ὑποχειρίους λαδὼν ἔχῃς.

XXX. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Ὅτι μὲν ἐχώρισα ψυχὴν ἀνθρωπείου σώματος͵ οἵδα ὁμᾶς εἰδότας, ὅτι δὲ οὐχ $ τοῦ τεθνεῶτος ψυχὴ ὑπουργεῖ, ἐπεὶ μὴ ὑπάρχει, ἀλλὰ δαίμων τις, ὑποχρινόμενος αὐτὸς εἶναι ψυχὴ ἐνεργεῖ, οἶδα ὁμᾶς ἀγνοοῦντας. Καὶ ὁ Νικήτης ἔφη" Πολλὰ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ 99 ἠχούσαμεν ἄπιστα, τούτου δὲ τοῦ λόγου ἀνοητότερον οὐ προσεδοχήσαμεν ἀχοῦ- σαι. El γὰρ δαίμων ὑποχρίνεται τοῦ τεθνεῶτος εἶναι €t ἡ φυχὴ, τίς τῆς ψυχῆς χρεία γίνεται, ἵνα χωρισθῇ «οὔ σώματος ; Οὐκ αὐτοὶ δὲ παρόντες ἠχούσαμέν σου, τοῦ σκήνους τὴν ψυχὴν ὀρχίζοντος ; loq δὲ καὶ ἄλλου ὁρκιζομένου, ἕτερος μὴ ὁρχισθεὶς ὡς φοδηθεὶς ὅπα- xojst ; Οὐχ ἐξετασθεὶς 63 δὲ χαὶ σὺ ὑφ᾽ ἡμῶν ποτε, διὰ τί ἐνίοτε xal παύονται αἱ παρεδρίαι €9 (49), ἔφης" "Ott ψυχὴ, πληρώσασα τὸν ὑπὲρ γῆς χρόνον, ὃν ἤμελλεν ἐν σώματι διατελεῖν, εἴς ὅδην πορεύεται. προσετίθης δὲ λέγων, ὅτι τῶν ἰδίῳ θανάτῳ τελευτη- σάντων al ψυχαὶ, ἐπειδὴ αὐτόθι εἷς ἔδην χωρήσασαι φρουροῦνται, οὐχ εὐχόπως ἐλθεῖν ἀφίενται (50) ;

G5 XXXI. Ταῦτα τοῦ Νιχήτου Φ' εἰπόντος, ᾿Αχύλας αὐτὸς πάλιν ἔφη. ᾿Εδουλόμην παρὰ σοῦ τοῦτο μόνον μαθεῖν, Σίμων, εἴτε ψυχὴ, εἴτε δαίμων ἐστὶ τὸ ὀρχι- ζόμενον, τί φοδούμενον οὗ παραπέμπεται τοὺς ὄρχους ; Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Κόλασιν γὰρ παραχούσασα, οἷδε μέλλειν παθεῖν. Καὶ ὁ ᾿Αχύλας ἔφη. Οὐχοῦν, εἰ ὀρχι- ζομένη ψυχὴ ἔρχεται, καὶ χρίσις γίνεται, Εἴ οὖν αἱ ψυχαὶ ἀθάνατοι γίνονται, xal χρίσις πάντως γίνε- τα!. Ὥστε 95 xal τοὺς ἐπὶ χαχῇ πράξει ὀρχισθέντας καταδικασθῆναι, παραχούσαντας, φὴς δ6, πῶς οὐ πεφό-- ὄησαι σὺ ἀναγκάζειν, τῶν ἀναγκαζομένων ἐπὶ παρα- κοῇ χολαζομένων ; Τὸ γὰρ ἤδη σε μὴ παθεῖν ἐφ’ οἷς ἕδρασας οὐ θαῦμα 51, ἐπεὶ μήπω χρίσις ἐστὶν, ἵνα σὺ μὲν δίκην δῷς περὶ ὧν ἠνάγκασας, τὸ δὲ 58 ἀναγχα- σθὲν ὑπὸ συγγνώμην γένηται, ὡς τῆς κακῆς πράξεως τὸν ὄρχον προτιμῆσαν. Ὁ δὲ, ταῦτα 69 ἀχούσας, ὠργί-

vos autem nescitis de quibus loquainini. Et dixit Nicetas: Quandoquidem scis, edissere: quod si nescis, ne existimes decipi nos posse, dum ais te quidem scire, nos autem nequaquam. Adeo enim stolidi non sumus, ut nobis vafram inferas suspi- cionem, qua existimemus aliquid ineffabilium co- gnosci a te atque sic nos, cupiditate detentos, in tuam potestatem redactos teneas.

XXX. Respondit Simon: Quod quidem disjun- xerim animam ab humano corpore, novi vos scire ; quod vero non anima defuncti ministret, cum non existat, sed aliquis demon, qui se simulat esse ani- mam, operetur, novi vosignorare. Et Nicetas excepit: In vita nostra multa incredibilia audivimus, hoc ta- men sermone amontiorem nos audituros non spera- vimus. Namsi demon fingit se esse animam mortui, quis fuit anime usus, ut a corpore separaretur ? Nonne ipsi presentes audivimus le, cum animam e corpore adjurando evocares ? Et qua ratione, uno adjurato, alter non adjuratus tanquam veritus obe- dit? Nonne etiam tu aliquando a nobis rogatus,cur interdum cessarent assessiones, respondisli : Quia &nima, completo super terram tempore quod in corpore peractura erat, ad inferos vadit; ac sub- junxisti animas eorum qui propria morte obie- runt, quoniam in inferis binc secedentes custo- diuntur, difficulter permitti venire?

XXXI. Hec Nicetas cum protulisset, ipse Aquila iterum dixit: Cuperem ἃ te id unum discere, Simon Bive anima sit, sive damon id quod adjuratur, cu-

C jusnam metu adjurationes non contemnit ? Et Si-

mon respondit : Etenim penas persoluturam se in- telligit, si non obtemperet. Atque Aquila excepit : Itaque si anima adjurata venit, etiam judicium fit. Si ergo anime sunt immortales, omnino οἱ judi- cium est. Quamobrem δὶ eos quoque, qui in malam actionem sunt adjurati, tumque non obtemperarunt condemnandos ais, quo modo tu non timuisti co- gere, cum, qui coguntur, propter contamaciam po. nas luant ? Nam tejam non esse multatum pro iis, que designasti, eo evenit, quoniam judicium non- dum est, ut tu quidem pcenas de eorum ad que coegisti, quod autem coactum est veniam accipiat,

(VARLE LECTIONES.

" ἐν σπείρῃς ἐν ἡμῖν (. 60 τούτῳ Νὰ δὴ c. Ὁ. 5 εἶναι τοῦ τεθνεῶτος (, 53 ἐξητάσθης O. 5 προσεδρεῖαι i* ς

Q. * yx accessit ex 99 τούτων C.

O. * ὥστ᾽ ἄν C, v S, c. Gl.

ἐς enc add. Epit. c. 32, quam seq. S . et Epit. o. 82. ** Adsunt in O post δέ vbb.

97 οὐ θαῦμα ταῦτα ἀκούσας expuncta, Tum. id. συγγνώμης.

VARIORUM NOTE.

(49) Al παρεδρίαι. Inter spiritus paredros anime mortuorum ponebantur, Preter Recogniliones lib. tt, cap. 13, et lib. rir, cap. 44, testem damus Justi- num Martyrem Apologia 11, p. 65 : Νεχρομαντεῖαι

v γὰρ, xat αἱ ἀδιαφθόρων παίδων ἐποπτευσεις, καὶ “Φυχῶν ἀνθρωπίνων νλήσεις, καὶ οἱ λεγόμενοι παρὰ τοῖς μάγοις δνειροπομποὶ xal πάρεδροι, xal τὰ γινό- μενα τῶν ταῦτα εἰδότων, πεισάτωσαν ὁμᾶς ὅτι

xal μετὰ θάνατον ἐν αἴσθήσει εἰσὶν αἱ ψυχαί. Cor.

Ν Ὁ) Οὐκ εὐκόπως ἐλθεῖν ἀφίενται. Unde — Ter- tullianus De anima cap. 57: Publica jam littera est, quie animas eliam justa atate sopuas, etiam proba morte disjunctas, etsam prompia humattone dispunctas, evocaturam se ab inferum incolatu pol- licetur. Vide sit lubet. Porphyrium lib. τι De absti- sentia, cap. 47 ; Servium ad Aneid. 1v, 380. Ip.

101

CLEMENTINA. — HOMILIA Il.

103

ἠχούσατε τὸν Κύριον πεποιηχότα, χάμξ μετ᾽ ἐχεῖνον A focisse audiistis, meque post illum prece edidisse,

εὐχαῖς χατορθοῦντα * ὧν 99 ol πλεῖστοι παρεστήχατε, οἷ μὲν νόσων παντοίων ἀπαλλαγέντες, οἱ δὲ 81 δαιμό- νων, οἷ δὲ ὀρθωθέντες χεῖρας, οἱ δὲ πόδας, οἱ δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπολαδόντες, οἱ δὲ τὰς ἀχοὰς καὶ ἄλλα ὅσα ἄνθρωπος ποιεῖν δύναται, φιλανθρώπου πνεύματος ἴδιος 55 γενόμενος.

XXXV. Ταῦτα τοῦ Πέτρου εἰπόντος, ὑπὸ τὸν ὅρ- 0pov ἐπεισιὼν ἡμῖν Ζαχχαΐος προσαγορεύσας ἔφη Πέ- τρῳ. ᾿Ανατίθεται Σίμων τὴν ζήτησιν εἷς τὴν αὔριον ἡμέραν" ἢ γὰρ σήμερον τὸ δι’ ἕνδεχα ἡμερῶν αὐτοῦ τυγχάνει 88. Σάδδατον (52). Καὶ πρὸς τοῦτον ὁ Πέ- τρος ἐπεχρίνατο. Λέγε Σίμωνι" ᾿Επεὶ τελείως θέλεις 33, μετὰ τοῦ γινώσχειν, ὅτι σοι ἡμεῖς, ὅτε βούλει, θεο- φιλεῖ Προνοίᾳ ἀπαντᾷν ἑτοίμως ἔχομεν. Καὶ ὁ μὲν Ζαχχαΐος ταῦτα ἀκούσας ἀντιδάλλειν ἐξήει τὴν ἀπό- xptatv.

XXXVI. Ὁ δὲ, ἰδών με ἀθυμοῦντα xal τὴν αἰτίαν κυθόμενος xal μαθὼν παρ᾽ ἐμοῦ οὐκ ἄλλοθέν ποθεν οὖσαν fj ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ζήτησιν ἀναδολῆς, ἔφη" ᾿Αγαθῇ (53) θεοῦ προνοίᾳ ὁ ** προειληφὼς διοικεῖσθαι τὸν χόσμον, ὦ φίλε Κλήμης, αὐτὸς οὐχ ἄχθεται ἐπὶ τοῖς ὅπως ποτὲ δδ ἀπαντῶσι πράγμασιν, ἀποδεδωχὼς ὅτι ὑπὸ τῆς τοῦ χρείττονος οἰκονομίας συμφερόντως

τὴν ἔχόασιν τὰ πράγματα " λαμύάνει" ὅθεν δίκαιον

αὐτὸν εἶναι γνοὺς καὶ εὐσυνειδήτως βιοὺς, τὸ προσ-

πίπτον 8! λυπηρὸν οἷδεν ὀρθῷ τῷ λογισμῷ ἀποσείε-

σθαι τῆς ψυχῆς, ὅτι πρὸς ἀγαθοῦ τινος ἀγνώστου συντελούμενον ἐλθεῖν ἔχει. Καὶ νῦν δὲ τοῦ μάγου Σί- μωνος ἡ τῆς ζητήσεως ὑπέρθεσις μή σε λυπείτω. Ἴσως γὰρ ix τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας εἷς τὴν σὴν γέ-

ἴονεν ὠφέλειαν. Διὸ ὡς ἰδίῳ σοι ὄντι 3 οὐχ ὀχνήσω (

λέγειν.

XXXVII. Τῶν ἡμετέρων τινὲς ἑταῖροι 9 τῷ Σίμωνι προσποιητῶς σύνεισιν, ὡς πεισθέντες τῇ ἀθεωτάτῃ 3: αὐτοῦ πλάνῃ, ὅμως, μανθάνοντες αὐτοῦ 69 τὰς βου- λὰς, ἐχφαίνωσιν ἡμῖν, πρὸς τὸ δύνασθαι δεινῷ ἀνδρὶ οἰκείως συναρμόσασθαι. Καὶ νῦν παρ᾽ αὐτῶν ἔμαθον, ἧς μέλλει ζητήσεως ποιεῖσθαι τοὺς λόγους" καὶ γνοὺς ἐπὶ τούτῳ τῷ μὲν Θεῷ ηὐχαρίστησα 33: σὲ δὲ ἐμαχά-

quibus multi adfuistis, alii multiplieibus morbis aut demone liberati, alii vel manibus vel pedibus fir- mati, alii visu vel auditu donati: et quecunque alia edere potest vir ad spiritum hominum aman- tem pertinens.

XXXV. Que cum dixisset Petrus, sub auroram ad nos ingressus Zaccheus salutans Petro ait: Dif- fert Simon disputationem in diem crastinum ; nam hodiernus inter undecim dies ipsius Sabbatum est. Ad quem Petrus respondit: Dic Simoni: Quando de- mum voles: et scias, nos paratos esse tibi, cum vo- lueris, divina Providentia occurrere. Equidem Zac- cheus, his auditis, responsum ut daret, egressus

B est.

XXXVII. Petrus vero, me videns tristem, causam- que rogans, cum ἃ me audiisset non aliunde or- tam quam ex disputationis dilatione, ita locutus est: Qui mundum optima Dei providentia guber- nari existimat, amice Clemens, is non egre fert quomodocunque occurrentia negotia, secum repu- tans, quod per Numinis dispensationem res con- gruenter exitum sortiuntur : unde sciens Deum esse justum, et bene sibi conscius vivens, accidentem molestiam novit 80 animo recta ratione abjicere, quoniam ea in fine ad aliquod bonum ignotum per- veniet. Et nuno igitur disputationis cum Simone Mago dilatio te non contristet. Fortassis enim a Dei providentia in tuam utilitatem contigit. Quocirca, cum mihi sis amicus peculiaris, non tardabo tibi narrare heo.

XXXVII. Nostri quidam sodales cum Simone ver- santur simulate, quasi impiissimo illius errori ad- hereant, quo, illius consiliis compertis,nobis ea de- clarent, sicque cum viro callido apte et congruen- ter possimusagere. Atque nunc ab illis accepi, qua de re in dieputatione locuturus sit: ob quam noti- tiam Deo gratias egi: te vero beatum judico, quod

VARLE LECTIONES.

9 ὧν non pendet a παρεστήκατε, ut quod latet in ἠκούσατε. S. 5: ὃ

rperam vertit C, sed ab οἱ πλεῖστοι, et referri debet ad ὑμεῖς, $ ap. C deesse, male asserit S ; excidit autem ex Clerici recens.

$8 ὕδιος

excidit ap. Cl et S. ** ἐπὶ τέλει, ὡς θέλεις conj. D, ἐπινέλει, ὡς θέλεις conj. Cl, ἐπιτελειὼς θέλεις Ο.

^ ὁ prelermisit S. ὅδ ὅπως ποτέ O. 86 τὰ mp. τ. Ex6. C. O, c. 8, ἀποσίεσθαι ὦ. *? ]ta O, o. D ; ἰδίως οἷόν τε conj. €, in cuj. textu ἰδίως οἱόντι. ωτάτῃ O, c. S ; ἀθεοτάτῳ (. ** ηὀὐχαρίσθησα O, qui postea ὑπέρθεσιν,

81 [ta D, accedente O, προπίπτον c " a epot O. *! ἀθε-

VARIORUM NOTE.

(82) Ἢ γὰρ σήμερον τὸ δι᾽ ἔνδεχα ἡμερῶν αὐὖ- τοῦ τυγχάνει Σάῤδοατον.. In Recognitionibus suis Rufinus vel aliter legit, vel prave interpretatus est. Differt, inquit, Simon certaminis diem in undecimam mensis prasentis, qua est post septem dies: lib. 1 cap. 20. Loci porro obscuri ac difficilis hic queat esse sensus: hodiernus enim dies Sabbatum ipsius Simonis est, quod singulis quibusque undecim diebus recurrit. Sed de isto Sabbato Simoniano legisse me memoria non teneo. Cor. (53) 'Aya0n. E Clementinis loca multa excerpsit Joannes Damascenus,ut referret in sacra gua Flecta.

" - t . " " . ΄

Hoc ego prestantissimun opus, Parallelis ejusdem Patris nec omnino simi!e, nec prorsus dissimile, tractavi quidem pro libito in bibliotheca PP. soc. Jesu, editis ac ineditis libris instructissima ; sed quia maximi otii immensique laboris erat cuncta investigare cum ad Clementem, tum ad Ignatium gpectantia, pauga solummodo subnotavi, que primo conspectu $686 obtulerunt. Itaque a voce ἀγαθ

ueque ab ἐλθεῖν ἔχει inibi nactus. sum cap. Περ

παιδείας παρὰ θεοῦ, etc., sub hoc titulo, Κλήμεντος Ῥώμης. Ip.

131

CLEMENTINA. — HOMILIA 11].

λεται τὸ τέλος ἀχριδῶσαι θέλει, ἥ ἐπὶ τῷ μὴ κατὰ À vult, aut convenit eam ob rem penitendi, quae non

Ῥώμην ἀποοάντι μεταμελομένουδ. Καὶ τὸ γεγρά- gie - Καὶ ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν ἘΘΘ εὐω- δίας, ἐνδεοῦς ἐστιν, καὶ τὸ ἐπὶ χνίσσῃ ἴ σαρκῶν ἡσθῆναι, οὐχ ἀγαθοῦ. Τὸ δὲ πειράζειν, ὡς γέγρα- κται᾿ Καὶ ἐπείρασε Κύριος τὸν 'AÓpaip, χαχοῦ xal τὸ τέλος τῆς ὑπομονῆς ἀγνοοῦντος.

XL. Ὁμῶς * ὁ Σίμων πολλὰ ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἐδόχει δειχνύειν τὸν Θεὸν παντὶ πάθει ὑποχείμενον. Καὶ ὁ Πέτρος πρὸς " ταῦτα ἔφη Εἰ μηδὲν ἀγαπᾷ é καχὸς καὶ πάνυ μοχθηρὸς ἐφ᾽ οἷς ἀμαρτάνει ἕαυ- τὸν ἐλέγχειν, ἀπόχριναί μοι. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Οὐχ ἐγακᾷ. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη' Πῶς 49 οὖν χαχὸς xal μοχθηρὸς εἶναι δύναται ὁ θεὸς, εἴπερ αὐτοῦ λήμμα- τι " τὰ γχατ᾽ αὐτοῦ xaxà δημοσίᾳ γραφέντα προσε- τίθη ; Καὶ ὁ Σίμων: Ἐνδέχεται μὴ 13 χατὰ προαίρε- σιν αὐτοῦ ὑφ᾽ ἑτέρας δυνάμεως τὸν κατ᾽ αὐτοῦ γραφῆναι ἔλεγχον. Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Πρῶτον οὖν τοῦτο ζητήσωμεν. Εἰ μὲν ὁπὸ τῆς ἑαυτοῦ βουλῆς ἐχυτὸν ἤλεγξεν, ὡς φθάσας συνωμολόγησας, μοχθη- ρὸς οὐκ ἔστιν, εἰ δὲ ὑφ᾽ ἑτέρας δυνάμεως, ζητητέον καὶ παντὶ σθένει ἐξεταστέον, μή τις αὐτὸν μόνον ἐγαϑὸν ὄντα ἐπὶ πᾶσι τοῖς καχοῖς ὑπέδαλεν 13,

XLI. Καὶ ὁ Σίμων: Πρόδηλος εἴ φεύγων, ἀπὸ τῶν Γραφῶν τὸν χατὰ Θεοῦ σου ἀκοῦσαι ἔλεγχον. Καὶ ὁ Πέτρος: Αὐτός μοι φαίνῃ τοῦτο ποιῶν. Ὁ pip τάξιν ζητήσεως φεύγων ἐξέτασιν ἀληθῆ γε- νέσθαι οὐ βούλεται. Ὅθεν $018 ἐγὼ τῇ τάξει χρώμε- νος, xal βουλόμενος πρῶτον τὸν συγγραφέα νοηθῆ- vat, πρόδηλός εἶμι τὴν εὐθεῖαν ὁδεύειν θέλων. Καὶ

ὁ Σίμων Ὁμολόγησον πρῶτον, εἴγε τὰ κατὰ τοῦ C

δημιουργοῦ γεγραμμένα ἀληθῆ ἐστι, xal οὐχ ἔστι τῶν ὅλων ἀνώτερης, κατὰ τὰς Γραφὰς πάσῃ ὑποχεί- μενος μοχθηρίᾳ, καὶ ὕστερον ζητήσομεν τὸν συγ- τράψαντα. Καὶ ὁ Πέτρος" να μὴ δόξω, ἀντιλέγειν σου τῷ ἀταξίᾳ μὴ θέλων 15, ζητεῖν, ἀποχρίνομαι. Ἐγώ φημι ὅτι εἰ τὰ κατὰ τοῦ Θεοῦ γεγραμμένα ἀληθῆ εἴη, οὕπω τὸν Θεὸν δείχνυσι μοχθηρόν. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Πῶς τοῦτο συστῆσαι δύνασαι ;

XLII. Καὶ ὁ Πέτρος: Ὅτι ταῖς αὐτὸν χαχῶς λε- τούσαις φωναῖς 19 τὰ ἐναντία γέγραπται, οὗ 16 εἴνεχεν οὐδ᾽ ὁπότερον βεδαιωθῆναι δύναται. Καὶ ὁ Σίμων’ Πῶς οὖν, τῶν Γραφῶν τῶν μὲν αὐτὸν χαχὸν λεγου- σῶν 11, τῶν δὲ ἀγαθὸν, τὸ ἀληθὲς ἔστιν ἐπιγνῶναι ; Καὶ ὃ Πέτρος: Ὅσαι τῶν Γραφῶν φωναὶ συμφωνοῦσι

secundum sententiam contigit.Quod etiam scriptum est, et odoratus est Dominus odorem suavitatis (a), indigentis est, οἱ nidore carnium delectari, non est boni. Tentare autem, sicut scriptum est : Et tentavit Dominus Abrahamum (b), mali est, ao ejus qui ignoret exitum patientie.

XL. Sicque Simon multis ex Scriptura locis as- sumptis videbatur probare, Deum omni perpession 1 esse obnoxium. Et Petrus ad heo dixit : An qui malus ac plane improbus est, nullatenus velit se ipse arguere in iis que peccat, responde mihi ὃ Respondit Simon : Minime velit. Excepit Petrus : quo modo igitur malus ac improbus esse potest Deus, cum ipsius voluntate opprobria in illum conscripta publice apposita sint. Ao Simon : Fieri potest ut illius reprehensio contra ipsius senten- tiam a&b alia virtute sit scripta. Dixit Petrus : Pri- mum ergo hoc queramus. Si suo quidem consilio se reprehendit, ut tu prius ultro confessus es, improbus non est ; sin vero alia virtute, inquiren- dum est ac omnibus viribus examinandum, num quis eum, qui solus bonus existat, omnibus malis subjecerit.

XLI. Et Simon : Manifestum est te reprehensio- nem Dei tui ex Scripturis nolle audire. Ac Petrus: Tu ipse id facere mihi videris. Qui enim ordinem quastionis fugit, examen vorum fleri non vult. Unde ego, qui ordine utor, et volo primum coasi«- derari scriptorem, manifeste cupio recta via inoe- dere. Tum 8imon : Primo fatere. an vera sint que scripta sunt in mundi opiflcem nec sit omnium su- premus, cum juxta Scripturas omni nequitie sub- jaceat, et postea scriptorem quaeramus. Petrus autem : Ne videar inquirere, nolens confusioni tue contradicere,respondeo.Ego aio quod, etiamsi qu» adversus Deum scripta sunt, essent vera, non tamen etiam sic Deum ostenderent esse im- probum. Et Simon dixit : Quo modo potes hoo as- truere ?

XLIII. At Petrus ; Quoniam contraria soripta sunt iis vocibus qua Deo obloquuntur : quapropter neutrum potest certum ac firmum reddi. Tum 8i- mon : Qua ergo ratione verum cognoscere licet, cum ex Scripturis alie Deum malum dicant, alie bonum ? Et Petrus : Quecunque Scripturarum

τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ γενομένῃ χτίσει, ἀληθεῖς εἶσιν’ ὅσαι δὲ ἢ) verba cum creatione ab ipso facta concordant, vera

ἐναντίαι, ψευδεῖς τυγχάνουσιν. Καὶ ὁ Σίμων ἔφη; Πῶς δύνασαι ἐναντιουμένας ἑαυταῖς δεῖξαι τὰς Γρα- φάς ; Καὶ ὁ Πέτρος ἔφη" Τὸν ᾿Αδὰμ τυφλὸν λέγεις γεγενῆσθαι, ὅπερ οὐχ ἦν. Οὐ γὰρ ἂν τυφλῷ ἐντελλό-

(a) Gen. «in, 21. (b) Gen. xx, 1.

sunt, quecunque vero cum ea pugnant, falsa. Ex- cepit Simon : Qui ostendere potes sibi contrarias esse Scripturas ? Respndit Petrus: Adamum dicis caecum formatum fuisse; quod tamen ille noa

VARLE LECTIONES.

8 * [ta S. πῶς. !! Ita O c. D., λείμματι C., 065 καχως U.

PATROL. G3. Il.

αμελομένου, quod spectat ad σχέψις D., μεταμελημένῳ C., μεταμελουμένου Epit., μεταμελομένῳ 0. c dom, eot Ottoboniani χνίσσει, οὐκ ον ὃ Ita S, ὑῶν, C, O. Post (posa Epit. c. 3b. u «μθάνων. ? πρός pretermisit 8. c. Cl. 19 Subnotatum est ἑσυτόν in O., ad t Epit. Tum προετέθη Epit. 1? μή S. ex Epitome ; deest in 0. !3 ὁπέλαδεν Epit. !*^1ta S. c. var. lect. Epitomes θέλειν C, D. ! λεγουσῶν xax

adjungit καχῶς cuj. oram al. man. ἴσως

τραφαῖς O. !* τοῦ 8. c. Cl, male.

pum——

14

GLEMENTINA. — HOMILIA 1II.

142

μετ᾽ εἰρήνης, τραφεὶς iv γήρει χαλῷ" τετάρτῃ δὲ A generatione revertentur huc : necdum enim completa

T$ ἀποστραφήσονται ὧδε - οὔπω γὰρ ἀναπε- αλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν ᾿Αμοῤῥἑαίων ἕως τοῦ vov. XLIV. τί δὲ, οὐχὶ xai Μωυσῆς 35 xà ἁμαρτήματα τοῦ λαοῦ προσημαίνει, χαὶ τὴν διασπορὰν τὴν εἰς τὰ ἔθνη προδηλοῖ ; Εἰ δὲ Μωῦσεϊ 39 αὐτὸς δέδωχε προ- γινώσκειν, πῶς αὐτὸς οὐχ εἶχεν ; Ἔχει δέ. Εἰ δὲ ἔχει, ὥσπερ καὶ ἐδείξαμεν, περισσόν ἐστι τὸ γε - τραμμένον" ἐνεθυμήθη, καὶ, μετεμελήθη ^ xal τὸ, παταθὰς ὄψομαι, εἰ χατὰ τὴν χραυγὴν αὐτῶν 9" zzi ὅσα τοιαῦτα ἅ τινα πρὸ τοῦ γενέσθαι, ὡς ἀπο- Galviv ἤμελλεν, προγνωσθέντα, οἰχονομίᾳ σοφῇ ἀμεταμέλητον 9! λαμθάνει τὴν ἔχδασιν.

XLV. Τὸ δὲ θυσιῶν αὐτὸν μὴ ὀρεχθῆναι" φαίνε- ται ἐχ τοῦ τοὺς ἐπιθυμήσαντας χρεῶν ἅμα τῷ γεύ- σασθχλι ἀναιρεθῆναι, καὶ χωσθέντας ἐπὶ τῷ τάφῳ βουνὸν ἐπιθυμιῶν προσαγορευθῆναι. Ὃ δὲ τὴν ἀρ- χὴν ἐπὶ θύσει ζώων χαλεπαίνων, θύεσθαι αὐτὰ μὴ Www, θυσίας ὡς ἐπιθυμῶν οὐ προσέτασσεν, καὶ ἐκερχὰς 332 οὐχ ἀπήτει. "Aveo γὰρ θύσεως ζώων οὔτε ϑυσίαι τελοῦνται, οὔτε 23 ἀπαρχαὶ δοθῆναι δύνανται. Πῶς δὲ σχότῳ καὶ γνόφῳ xai 104 θυέλλῃ 8) συνεῖ- wm δυνατὸν 395 (xal γὰρ τοῦτο γέγραπται) τῷ χαθα- ρὸν ευστήσαντι οὐρανὸν, xal φῶς φαίνειν δημιουρ- γέσαντι τὸν ἥλιον, xal πᾶσι τοῖς ἀναριθμήτοις ἄστροις 99 ἀμεταμέλητον ὁρίσαντι τῶν δρόμων τὴν τάξιν. Οὕτως, ὦ 5: Σίμων, τὸ τοῦ Θεοῦ χειρόγραφον, λέγω δὲ τὸν οὐρανὸν, καθαρὰν xal βεδαίαν τὴν τοῦ κεποινκότος δείχνυσι γνώμην.

sunt peccata. Amorrl.eorum usque αὐ praesens tem- pus (a).

XLIV. Quid vero, nonne et Moyses delicta po- puli prenuntiat et dispersionem in gentes predicit? Si autem Deus Moysi prescire concessit,quo modo prescientiam ipse non habeat ? Habet profecto. Quod si habet, ut et ostendimus, modum excedit quod scriptum est : Secum repulavit, et, penitentia ductus esl ; et illud : Descendens videbo an secundum clamorem eorum, aliaque ejusmodi, que prius, quam accidissent,precognita quemadmodum even- tura erant, prudenti administratione non poeniten- dum sortita sunt exitum.

XLV. Sacrificia autem ab eo non expeti, apparet ex eo quod, qui carnes desideraverant, simul ao gustarunt interfecti sunt ; iisque in sepulcro agge- stis, locus appellatus est tumulus concupiscentia. Qui ergo ab initio immolationem animalium egre tulit, quia ea mactari nolebat, sacrificia, quasi ap- peteret, non precepit, nec primitias exegit. Nam sine animalium jugulatione nec sacrificia cele- brantur, nec primitie offerri possunt. Quo modo autem poteral in tenebris, et caligine, et procella versari (hoc etenim scriptum est),qui purum sere- numque constituit coelum, et solem ut lucem exhi- beret creavit,atque omnibus innumerabilibus stellis cursuum irrevocabilem ordinem definivit. Ita, Si- mon, Dei chirographum, colum inquam, puram et stabilem opificis ostendit sententiam.

XLVI. Οὕτως al τοῦ τὸν οὐρανὸν χτίσαντος Θεοῦ C XLVI. Sic voces erga conditorem coli Deum

διάδολοι φωναὶ xal ὑπὸ τῶν σὺν αὐταῖς ἐναντίων ὧν ἀκχυροῦνται, xai ὑπὸ τῆς χτίσεως ἐλέγχονται"

οὗ γὰρ ὁπὸ χειρὸς προφητικχῆς ἐγράφησαν᾽ διὸ 88 xal tj τοῦ τὰ πάντα χτίσαντος Θεοῦ χειρὶ ἐναντίαι φαί- νονται, Καὶ ὁ Σίμων ἔφη" Πῶς τοῦτο ἀποδεῖξαι δύνῃ ; XLVII. Καὶ ὁ Πέτρος" Ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος (76) διὰ Μωυσέως 99 ἑδδομήχοντα σοφοῖς ἀνδράσιν ἀγράφως ἐδόθη παραδεδόσθαι, ἵνα τῇ διαδοχῇ πολιτεύεσθαι δύνηται. Μετὰ δὲ τὴν Μωυσέως 9 ἀνάληψιν ἐγράφη ὑπό τινος, οὐ μὴν ὑπὸ Μωυσέως "1. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ νόμῳ γέγραπται - Καὶ ἀπέθανε Morc, καὶ ἔθαψαν αὐτὸν ἐγγὺς οἴχου Φογὸρ, καὶ οὐδεὶς οἶδε τὴν ταφὴν αὐτοῦ ἕως τῆς σήμερον. Οἷόν τε ἦν ἀποθανόντα Μωυσῆν γράφειν, ἀπέθανε Μωῦύσῆς ;

calumniosse per voces contrarias similiter dictes infirmantur, et a creatione arguuntur, neque enim ex manu prophetica scripte sunt; quare omnium Creatoris manui contrarie deprehenduntur. Et Si- mon dixit : quo pacto id poteris ostendere ? XLVII. Respondit Petrus : Dei lex per Moysen septuaginta viris sapientibus absque scripto data est, ut caeteris traderetur, utque per successionem observari posset. Post Moysis vero assumptionem scripta est ab aliquo, non autem a Moyse. In ipsa enim lege scriptum est : Et mortuus est. Moyses, el sepelierunt eum prope domum | Phogor : et nemo co- gnovit sepulcrum ejus usque in praesentem diem (b). Potuitne mortuus Moyses scribere, moriuus est

ἐκεὶ ἐν τῷ μετὰ Meca 43 χρόνῳ, ὥς γε ἔτη που D Moyses ἢ Quandoquidem tempore post Moysen,

πενταχόσια ἦ xal πρὸς, ἐν τῷ χτισθέντι ναῷ κείμε- (a) Gen. xv, 13-16. (b) Deut. χχχιν, 5.

quasi quingentis annis aut circiter, in exstruoto

VARLE LECTIONES.

8 Μωσῆς O. !9? Μωύση O. 9 Vbb. et κατὰ τὴν xoa ὶ, ecturam ἀπαρχάς (Gnost. syst. p. Auer mat O., ἀπ’ ἀρχῆς C. Ad oram cod. Ottob. τος xal γνόφος χαι θύελ ἐδύνατο C, O. Hanc lectionem retinet Neander Gnost. syst. p.39 S. 3r ὃι

** Neandri conj νόθα κατὰ τοῦ νόμου. 35 οὔτ᾽ αἱ C., οὔθ᾽ αἱ S., **

xvii. 96 ἥλιον πᾶσιν, τοῖς ἀν. ἄστροις C. 57] ὁ 6., ὦ ΜΝωῦσέος O. *! Μωυσέος O. ** Mosi» O.

v αὐτῶν accesserunt ex O. ?! ἀμεταμέλητα C.

a 0. *5 [ta S. auctore D., , et addit ἐπί post γέγραπται. Cfr. Psal. ὃ C. Tum addidi τῇ o. O. ** Μωῦσέος 0,

VARIORUM NOT/E.

(76) Ὁ τοῦ Θεοῦ νόμος. Apud Epiphanium, Pto- lemaus haereticus Pentateuchi quedam tribuit Deo, aliaMosi,alia denique senioribus populi.IneodemNa-

zarei asserunt Moysen aliam accepisse ac scripsisse legem ab ea que vulgo circumfertur. De loco au- tem Deut. xxxiv 5, consulendi gunt interpretes. Cor.

149

CLEMENTINA. — HOMILIA III.

150

μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἦλθόν τινες τῶν προόδων, Πέτρῳ A post diebus venerunt quidam eorum, qui prewire

λέγοντες" Σίμων μεγάλα θαυμάσια ἐν Τύρῳ ποιῶν πολλοὺς τῶν ἐχεῖ χατεπλήξατο, xal σε πολλαῖς δια- GoAaic μισεῖσθαι ἐποίησεν.

LIX. Ταῦτα ἀχούσας ὁ Πέτρος, τῇ ἐπιούσῃ νυχτὶ τῶν ἀχοοατῶν τὸν ὄχλον συνελθεῖν ἐποίησεν" ὅμως συνελθοῦσιν ἔφη" Ὁρμῶντός μου 88 εἰς τὰ ἔθνη τὰ πολλοὺς θεοὺς λέγοντα, κηρῦξαι xal διδάξαι ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς, ὃς οὐρανὸν ἔκτισε χαὶ γῆν xal τὰ ἐν αὐτοῖς πάντα, ὅπως ἀγαπήσαντες αὐτὸν σωθῆναι δυνηθῶσιν, προλαδοῦσα ἣ χαχία τῷ 9* τῆς συζυγίας νόμῳ προαπέστειλε Σίμωνα, ἵνα οἱ ἄνθρωποι, ἐὰν τοὺς πολλοὺς θεοὺς λέγειν παύσωνται, καταγνόντες «ὧν ἐπὶ γῆς λεγομένων, ἐν οὐρανῷ πολλοὺς θεοὺς εἶναι νομίσωσιν 99 ἵνα υηδέποτε τὸ τῆς μοναρχίας τιμήσαντες καλὸν εἰς τὸ παντελὲς μετὰ χόλασιν ἀπύ- λωνται. Kal τὸ δεινότατον, ἐπεὶ ἀληθὴς λόγος ἀπαρά- ὄλητον ἰσχὺν E ἔχει, προλαμδάνων ταῖς διαδολαῖς πεί- μι εὐτοὺς αὐτὸ, 139-3 μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἀναδέξασθαί μου 96* μή πως ὁ διαδάλλων αὐτὸς τῷ ὄντι διάδολος ἐλεγ" χϑῦ, καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος ἀναδειχθεὶς πιστευθῆνα᾽ δυνηθῇ. Χρὴ οὖν με ταχέως αὐτὸν ἐπικαταλαθεῖν, ἵνα μὴ ἡ διαδολὴ ἐγχρονίσασα παντελῶς πάντων ἐπι- κρατήσῃ **.

LX. Ἐπεὶ οὖν δεῖ τινα ὁρίσαι ἀντ᾽ ἐμοῦ τὸν ἐμὸν ἀναπληροῦντα τόπον, μιᾷ προαιρέσει δεηθῶμεν τοῦ θΘιοῦ 99 οἱ πάντες, ὅπως τῶν ὄντων ἐν ἡμῖν τὸν 39 χρείττονα αὐτὸσ πρόδηλον ποιήσῃ, ἵνα ἐπὶ τῆς Χρι- στοῦ χαθέδρας χαθεσθεὶς τὴν αὐτοῦ Ἐχχλησίαν εὐὖ- σεδῶς οἰχογομῆ. Τίς ἄρα ὁρισθήσεται ; Θεοῦ γὰρ βουλῇ 39 ἀναδείχνυται μακάριος ὁ ἄνθρωπος ἐχεῖνος,

ὃν χαταστήσει ὁ κύριος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θεραπείας C

τῶν συνδούλων αὐτοῦ, τοῦ διδόναι αὐτοῖς τὰς τρο- φὲς ἐν χχιρῷ αὐτῶν, μὴ ἐννοούμενον χαὶ λέγοντα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ « Χρονίζει ὁ χύριός μου ἐλ-

tv καὶ ἄρξηται τύπτειν τοὺς συνδούλους αὐτοῦ, ἐσθίων καὶ πίνων μετά τε 9! πόρνων καὶ μεθυόντων" καὶ ἥξει ὁ xópioc 53 τοῦ δούλου ἐχείνου ἐν ὥρᾳ 7j ov προσδοχᾷ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ (| οὐ γινώσκει, καὶ διχοτο- μήσει αὐτὸν, καὶ τὸ ἀπιστοῦν αὐτοῦ μέρος μετὰ τῶν

ιτῶν θήσει. 8

LXI. Et δέ τις τῶν παρεστώτων, διοιχεῖν δυνάμενος τὴν ἀγνωμοσύνην τῶν ἀνθρώπων, ὑποστέλλεται, τῆς αὐτοῦ ἀναπαύσεως φροντίζων μόνης, καὶ αὐτὸς προσ- δακάτω ἀχοῦσαι" Δοῦλε πονηρὲ xal ὀχνηρὲ, ἔδει σε τὸ 119? ἀργύριόν μου προύαλεΐν ἐπὶ τῶν τραπεζιτῶν, καὶ ἐγὼ ἂν ἐλθὼν ἔπραξα τὸ ἐμόν" ἐχδάλετε 99 τὸν ἀχρεῖον δοῦλυν εἰς τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον. Καὶ εὐλό- ως. Σοῦ γὰρ, φησὶν, ἄνθρωπε, τοὺς λόγους μου ὡς ἀργύριον ἐπὶ τραπεζιτῶν βαλεῖν 9* xal ὡς χρήματα δογιμάσαι. Τὸ οὖν πλῆθος τῶν πιστῶν δεῖ ἑνί τινι πείθεσθαι, ἵνα οὕτως ἐν ὁμονοίᾳ διατελεῖν δυνηθῇ.

Té γὰρ εἰς ἀρχὴν μιᾶς λῆγον ἐξουσίας, μοναρχίας (a) Matth. xxiv, 48 ; Luc. xit, 42.

solebant,et dixerunt Petro : Simon magnas presti- gias Tyri edendo multos incolarum perculit, teque multis calumniis odiosum reddidit.

LIX. Que postquam audivit Petrus, insequenti nocte auditorum turbam fecit convenire, atque congregatis dixit : Cum ego properarem ad gentes qui multos deos asserunt,predicaturusetdocturus, unumesse Deum creatorem calietterre omniumque qua in iis continentur,quo dilecto possent salutem consequi, preveniens malitia ex conjugationis lege premisit Simonem, ut homines, si forte multos deos,damnatis iis qui in terra dicuntur, desinerent affirmare, jam multos in colo existere putarent ; quo, dum monarchia seu unitatis Dei bonum nul- latenus in pretio habent,in perpetuum post suppli- cia intereant. Quodque pessimum est, quia [verus sermo incomparabilem habet vim, anticipans Si- mon calumniis persuadet hominibus ne fme ullo modo recipiant, ne forte, qui calumniatur, revera esse calumniator deprehendatur, et ne verus ser- mo, cum fuerit patefactus, credi possit. Oportet ergo me cito hominem assequi,ut ne calumnia diu- tius immorata omnes penitus invadat.

LX. Quoniam igitur necesse est aliquis consti- tuatur qui meum suppleat locum,uno animo Deum cuncti oremus, ut. eorum qui inter nos sunt pra»- siantissimum manifestet, quo sedens in Christi cathedra ipsius Ecclesiam pie administret. Quis gutem designabitur ἢ Dei quippe pronuntiatur con- silio beatus ille homo, quem constituet ejus domi- nus super famulitium conservorum suorum,ut det illis cibum in tempore, qui non cogitat ac dicit in corde 8uo : « Moram facit dominus meus venire: si enim sic coeperit percutere conservos, manducans et bibens cum meretricibus ac ebriosis, veniet do- minus servi illius in hora qua non sperat et in die quo nescit, et dividet eum, partemque ejus infi- delem ponet cum hypocritis (a). »

LXI. Quod si quis astantium, cum possit homi- num improbitatem regere, tamen detrectat, de sua solum quiete sollicitus, et ipse exspectet audire; Serve male et piger, oportuit te tradere pecuniam meam nummulariis, et. ego veniens exegissem quod meum est. Ejicite inutilem servum in tenebras. exte- riores (b). Et merito. Tuum enim, inquit, est, o homo, probare verba mea,tanquam apud nummu- larios argentum et pecuniam pendere. Itaque fide- lium multitudo uni debet credere, ut ita possit vi- vere concorditer. Quod enim in unius potestatis imperium desinit, monarchie representatione, fa-

(b) Matth. xxv, 26 ; Luc. xix, 22.

VARLE LECTIONES.

8 ἐπειδὴ ὁρμῶντός μου ὁρμῶντός ioo 0 0. *" τοῦ 6. δεηθῶμε » C $9 τόν C

9 ἐχείνου excidit ap. cl οι 5. " ἐμδάλετε 0,

δὲ αὐτῷ C. . 9 Jta O c D, βουλή. C ϑὲ βαλεῖν adjunxi c. O.

85 νομίσουσιν 5 86 Lege μέ, S. 57 ἐπικρατήσει 9: τέ pretermiserunt Cl et 8.

53 ΤΩΡ T$» — HILL IL VH

πιάσει πᾶ πεῖν ^ LAWUGULCOGKO τς τῆς £mm- ἢ TC CGEEDNDMAIDOE GETCQRGASS ift f&ÉC l2CNMDIONS γεν δ Ὁ ἢ

RU «iux siamUI CNN IGGUML «cn o ὕμνον G€ Tr» art πιύξοαν Xy - c occu Wungcrr o 30—nü IE I€CCA. ἀναγ ταῖν lOc4exGDD DICH. £EOPGDiRiT. —U90—tA πεῖ - iniiGC- τὸ. τ iL GE IDAQAE ἘΠ DWUMESS δὲ OA χης OMM UE τς τ XXAGI-I χει», τὰ nawninrrea GI cLrnÀeGxve-. ὠ γεῖρονξ, γυσχοας CEST. ᾿ἀμι apiur imo A osCoNEY

lIXÁ du — XxxDw€ ἃ. £I. 2-. aer owImEe

Suacpim rry. -——eicmasÉr- 1039 :3Rac π —— ΞΕ τον. — aN€ANnlurm ceUnibcw& mnn Umguct IS wn ColCUes GNND- Tam. EUMilUIT "OXACKL eX IL CILE. —XR A σ᾿ ἀγα, DIGE lih & mmu IHR πὶ 1 Ab -x-—ccomx - 73 X2... xa rn ταὶ Hm: ὅδε xe—e ic Xo RaIA 4.23€ ταῦ, Quuanaab-

3» EH ἜΞΕΞΕΞαιν. Waa. 7Co4X XGNDID IL 3L XX oc» Lcm ποῦν, xx —— GENER NOI $—XDXXL, xE hoxcra» "Exmaawcm. ixi.

ΤΥΤῚ £x ma σεν i— Ἐπ ἰδλδσσεν Σ XD. Ae Shece T9, rnccmmER aero ino anxp&ux τοι τ τνεςς sz» xm mdi--—. ἀπε τανετ GE Gm τὶ AXLI- xmi T πιρεπεηδεγτννται. πὶ or —-ÉLoamen XII

JS—PIe XNCLSLPEZCIE. Dio 1-9 —umn d X&cc cxi —Hm-

LXV τὸ nm» —r^ WXumwor-. ac το Ὁ DAME VamEnacigzre roce Eon Hoo wr Locri wESZA lir Pee i τι στε m τ στο τεῷ ὧν

mmwUum nu imum aee miwcraBii mgri ur ma, ak rüwnuxruss xumnicur G:ctAceres Sur cer wo "n σὰ Lrcemum cmeuliu o lcxim. ambo sw fe mca nu sm st mmwuur m: jumuiut Sw mnr uh. TX snm «cum Peninu cwerweint »e ἃ κι inne

g Dim nem xs Rosen mim nowDegnucanr Piu.

XUL Tum πρῶ secum unns diuN(t 3&1" ποτε. γασ σε lwcr-rnm. Gudijigecr Gom ΠΣ we puc. Sunjumemrae acr we ἀν jams lcd Der "Drx-ABruur Qumeemrnnr . puumwr {ἐπὶ 3ic9aoDae, Jur snum acci Quat JO9ÓNDLE cer qu mur u*m nmiumsla ar -r'scumm τοῆσοιρ ἐξ & u-smur mr eun. àr ΔῚΣ ifnwDgs sur d na pn lare nnr upruremá porn: Xr χὰ ΤΟ wersemrIIT DD iin sm mroxnQgecelunm Wagr χει 2e

Ilnenl zur ridQrngweweni ραν nrzr nheDw« ἐξ

Jum m» τονὲ Dresgr. Zwunr acrem muhen

Στ; Courant wu τὸ Eon, wen nxuhai fm rumor amlih:aca Zu Bumminr dacwws jcihowur gce- nacwmppleimnnecerumenn Axoge 2ignrus egoscw-

abe mmcomshec D —wmicsom. τὸ amunwuse -- C qum wur enims ur is qux Punk amiuacur. zw-

ἡ ζζεξ:- τρόκασα. cxcenac $osumgc ammo Tow εἰν ἢ τὰ CExxaxrtuo Cx cx» cmo Esmxc- tm» & τῆς auccyedz miser mn &ir-io0x-E. ἘΞ τὸ μόνον mic» τὸν XXx—hURY-z Ew, Raik «πὶ τοὺς CXAGSTGANGPVDLAC GU IDUGEG AG OGNDWIOA, ^ ap X

lae, $- τὸς Ἐπ mx me-xhisem sur iy. p quamiogzibeur ἃ matrca habet εἰ sor

Σωφροαύνης »ἦν pic» ττειξξειμας, cue sa d ξ-- τελεῖν gp πῦνεν τὸ I2EDDGCILLO δαλὲ πε 886 ιἰ ταν-

snwer- ruremz Durs pne Judenüíur διωναὲ nuu. amigmrgordeammsnierwnc tecum ercmuce ἐξ amcgDet, spnr sposcuOw Jmunlwus sebugur ignes jme τοὶ njurus upenpuacz owns : naf st De zu ἊΣ quiuns mucus m*bnuncic. eugnrio cnBvwertn aqu presiwvuam ns rumcipercin. e χευκὸ τ τὶ Oo ia mur mi rpgneeugunmr -efhraan

LXV ——. Wu inbe asidQeur Srvemer ὩΣ itatugBe- ICI DIIr2wNUNTI, φοὲ ἐξ acr icr€wcznt τὸ 3e ER cCIIDI-zms jut ÍnCIADACIXDDRGI ταὶ δός τες LOI CeuQdR c XAevureunmgr τσ Naguc egrae ἐσ: feo τινος miPrLent ἐξῆν ἃ Der taber. Στὰ $NE AICIJI Iren ας Gaecalovenr δὲ ἐς QNRXN sonrAS Ὡς Cnpcesses Rahàe qrippe es sU, δρῦς ἐμ σαι θὲς ert ausa ἔχνο pevccáóÜr cgsUlalenm feetseet Β8- pGas comc-;ace moa mede presbvtecs. verum eam OccleS: BAN Dach: delXizlIl δὰ occes aene re

VARLE LECTTONXES.

δ ὑπὲρ τῆς e C 85 ἐστε: 0 Σ vel χαταστεθῖνα. 5 mz 0. 15 τοὺς À B HtaD 0;z7» C.qui conj zx

* D " im C € τοὦῶ Xo. εἰς τὸν Θεὸν UG.

451

CLEMENTINA. — HOMILIA ΙΥ͂.

158

πωλεῖται ; Μὴ γένοιτο. EU τις γὰρ ἔχων,πόθεν ζῇν, À sua (a? Neo dicat aliquis an ergo gratis datus ser-

αάδῃ 35, οὗτος πωλεῖ τὸν λόγον, ct δὲ μὴ ἔχων τοῦ ζῇν χάριν λαμδάνει τροφὴν, ὡς xal ὁ Κύριος ἔλαδεν ἔν τε δείπνοις xai φίλοις, οὐδὲν ἔχων, ὁ εἰσαῦθις τὰ πάντα 89 ἔχων, οὐχ ἀμαρτάνει. ᾿Αχολούθως οὖν τιμᾶτε πρε- σθυτέρους, χατηχητὰς͵ διαχόνους χρησίμους, χήρας εὖ βεδιωχυίας, ἀρφανοὺς ὡς Ἐχχλησίας τέχνα’ ἀλλὰ καὶ ὁπότε χρεία τινὸς πόρου πρός τι V ἀναγχαῖον γένοιτο, ἅμα οἱ πάντες συμδάλλεσθε. Εἷς ἀλλήλους εὐσεδεῖτε, μὴ ὀκνοῦντες πᾶν ὁτιοῦν ὑπὲρ τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας ὑπομένειν.

LXXII. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπέθηχε χεῖρα τῷ Zax- χαίῳ λέγων: Δέσποτα xal Κύριε τῶν ὅλων, ὁ Πατὴρ χαὶ Θεὸς, σὺ διαφύλαξον ποιμένα μετὰ ποίμνης. Σὺ À πρόφασις, σὺ 4 δύναμις. ἹΙμεῖς τὸ βοηθούμενον, σὺ 6 βοηθὸς, ὁ ἰχτρὸς, ὁ σωτὴρ, τὸ τεῖχος, dj ζωὴ, 1d ἐλπὶς, $ χαταφυγὴ, ἢ χαρὰ, ἣ προσδοκία, ἣ ἀνά- παυσις συνελὼν ἐρῶ σὺ ἡμῖν τὰ πάντα. Πρὸς αἰώνιον ὕπαρξιν σωτηρίας συνέργησον, ῥῦσαι, φύλα- ξον. Πάντα δύνασαι. Σὺ γὰρ ΓΑρχων ἐρχόντων, καὶ Κύριος χυρίων, Δεσπότης βασιλέων. Σὺ δὸς ἐξουσίαν τῷ προχαθεζομένῳψ, λύειν ἃ δεῖ λύειν, καὶ δεσμεῖν ἃ δεῖ δεσμεῖν. Σὺ σόφισον᾽ σὺ ὡς δι᾽ ὀργάνου *! δι᾽ αὐτοῦ τὴν Ἔχχλησίαν τοῦ Χριστοῦ σοὺ ὡς χαλὴν 319 νύμφην διαφύλαξον. Σοῦ γάρ ἐστιν δόξα αἰώνιος, ὕμνος, Πατρὶ xai Υἱῷ xal ἁγίῳ Ἡνεύματι "3, εἷς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας, ᾿Αμήν.

LXXlH. Kai ταῦτα εἰπὼν, μετὰ ταῦτα ἔφη Ὅσοι ποτὲ βαπτισθῆναι θέλετε, ἀπὸ τῆς αὔριον νηστεύειν ἄρξυσθε, xai χαθημέραν 43 γειροθετεῖσθε, xal περὶ ὧν ϑέλετε πυνθάνεσθε. Ἕτι γὰρ ἡμερῶν δέχα ὑμῖν ἐπιμεῖναι θέλω. Μετὰ δὲ τρεῖς ἡμέρας βαπτίζειν ἀρξάμενος, ἐμὲ φωνήσας xai ᾿Ακύλαν xal Νιχήτην * bon: Μέλλων ἐπὶ τὴν Τύρον ὁρμᾷν μεθ᾽ "5 ἡμέρας ἑπτὰ βούλομαι ἐξαυτῆς ὑμᾶς ἀπελθόντας, παρὰ τῇ Χαναανίτιδι 46 Βερνίκῃ (80) ᾿Ιούσης θυγατρὶ λανθα- νόντως ἐπίξενωθέντας, παρ᾽ αὐτῆς τὰ κατὰ τὸν Σίμωνα ἀχριθῶς μαθόντας 5] γράψαι μοι. Πολὺ γάρ μοι συμδάλλεται, ἵνα πρὸς αὐτὸ ἁρμόσωμαι. Διὸ ἐξ- αυτῆς πορεύεσθε μετ᾽ εἰρήνης. Kal δὴ 43 βαπτίζοντα αὐτὸν ἐάσαντες, χαθὼς ἐχέλευσεν, sl; Τύρον αὐτὸν προήξαμεν τῆς Φοινίχης.

'OMIAIA Δ΄. I. Καισαρείας δὲ τῆς Στράτωνος ἐξιὼν ἐγὼ Κλή-

Β

μης, ἅμα Νικήτης τε Ν᾽ καὶ ᾿Αχύλας, εἰς Τύρον τῆς D

Φοινίχης εἰσέδαλλον, καὶ κατ’ ἐντολὴν 18:0 Πέτρου τοῦ ἀποστείλαντος ἡμᾶς, ἐξενίσθημεν παρὰ Βερνίχῃ

(a) Luc. x, 7.

mo venditur ? Absit! Nam si quis, qui habet unde vivat, accipit, hic vendit sermonem : non peccat vero,si non habens accipiat cibum ad victum,sicut et Dominus in ecnis et apud amicos accepit, qui nihil habebat, in posterum tamen omnia posside- bit. Convenienter igitur honorate presbyteros, c&- techistas, diaconos utiles, viduas recte viventes, orphanos velut filios Ecclesie. Sed et cum ad ne- cessarium opus erit pecunia, omnes pariter con- ferte. Mutuo exercete pietatem, nec pigeat omnia pro salute vestra sustinere.

LXXII.Quibus dictis, manum Zaccheo imposuit, dicens : Here ac Domine omnium,Pater et Deus,tu pastorem cum grege custodi.Tu causa,tu potestas. Nos sumusii qui adjuvantur ; tu adjutor, medicus, servator, murus,vita, spes, refugium, gaudium ,ex- spectatio, requies ; breviter dicam, tu nobis omnia es. Ad consequendam salutem eternam opitulare,li- bera, custodi. Cuncta potes. Tu enim es Princeps principum, et Dominus dominorum, Herus regum. Tu antistiti da potestalem solvendi que oportet solvere et ligandi que ligare oportet. Tu doce. Tu per eum tanquam per instrumentum Ecclesiam Christi tui velut pulchram sponsam tutare. Ad te enim pertinet eterna gloria, laus, Patri et Filio et Spiritui sancto, in omnia secula. Amen.

LXXIII.;Quae cum dixisset, postea infit : Qui- cunque baptizari vultis, ex crastino die jejunare incipite,et singulis diebus manusimpositionem ac- cipite, ac interrogate de quibus volueritis. Adhuc enim decem dies volo vobiscum manere. Post tres autem dies, cum baptizare copisset, vocavit me et Aquilam et Nicetam, et dixit : Tyrum profecturus poet septem dies volo vos statim abire, et apud Chananeam Berenicen Juste filiam clam hospitari, atque diligenter eani perconlatos mihi perscribere qua ad Simonem pertinebunt. Multum enim pro- derit mihi, ut ad id me preparem. Quapropter jamjam cum pace pergite. Igitur deserentes eum baplizantem, quemadmodum jusserat, in Tyrum Phonicie precessimus eum.

HOMILIA IV.

I. Cesarea ergo Stratonis egressus ego Clemens simulque Nicetas et Aquila in Tyrum Phoenicia intravimus, et juxta Petri mandatum, qui miserat nos, hospitati sumus apud Berenicen, Juste Cha-

VARLE LECTIONES.

8 λάδοι C. Schwegleriano, reposui c. O. In eodem 866. toc. Ο. 45 xa0' ἡμέραν C. *"* Νικήταν O. 1

39 εἴς αὖθις πάντα (, 0 τι addidi c. O. mendum δι᾽ αὐτῶ. xa0' O. '5 Χανανίτιδι ὁδ μαθόντας textui dedi ex O.

4 Vbb. δι ὀργάνου, que male exciderant e textu

Πατρὸς καὶ Υἱοῦ xai ἁγίου Πνεύμα-

€ δίς Ο. 45 τε add. c. O, ἅμα Νιχήτῃ καὶ ᾿Ακύλᾳ εἰς Τύρον τῆς Φοινίκης ἐπορευόμεθα Cod. Reg. 804. VARIORUM NOT.£.

(80) Βερνίχῃ. Idem nomen Bernices seu Bereni- oes, mulieri αἱμοῤῥοούσῃ, quam sanavit Christus, tribuitur ab alio fabulatore Joanne Antiocheno Ma-

lala, apud Damascenum orat, 3, pro sacris imagi-

nibus. j

CLEMENTINA. — HOMILIA IV.

δαίμοσιν ὑπέδαλεν᾽ xal ἵνα μὴ πολλὰ λέγω, πολλοὺς A busque subjecit : ac ne plura proloquar multos

χαχώσας θεὸς εἶναι ὑποληφθεὶς, πρὸς τῷ *! φούερὸν εἶναι καὶ προτετίμηται.

Ψ. Ὅθεν οὐκ οἴομαι δυνήσεσθαί τινα τοσοῦτον ἀνχφθὲν πῦρ σόέσαι. Οὐδὲ γὰρ ἐνδοιάζει τις περὶ ὦν ἔχεῖνος ἐπαγγέλλεται, ἀλλὰ τοῦτο οὕτως ἘΦ ἔχειν διαδεδαιοῦται ἕχαστος. Διὸ τοῦ μὴ χινδυνεύειν ὑμᾶς χάριν παρακαλῶ μηδὲν ἐγχειρῆσαι πρὸς αὐτὸν, πρὶν ὃν Πέτρος ἔλθῃ, ὃς μόνος δυνήσέται πρὸς 43 τοσαύ- τὴν δυναστείαν, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δοχιμώτατος ὑπάρχων μαθητὴς, ἀνταγωνίσασθαι. Τοσοῦτον γὰρ πεφόδημαι τὸν ἄνδρα, ὡς, εἰ μὴ καὶ ἄλ- λοτε πρὸς τὸν χύριόν μου Πέτρον διαλεχθεὶς τὸ ἧττον ἀπηνέγκατο, συνεδούλευσα ἂν ὑμῖν xal αὐτὸν πείθειν τὸν Πέτρον, μὴ πειρᾶσθαι ἀντεξειάζεσθαι τῷ Σίμωνι.

VI. Κἀγὼ ἔφην: Ὁ χύριος ἡμῶν Πέτρος εἰ ἠγνόει ὅτι αὐτὸς μόνος χατισχύει τῆς ἐχείνου δυναστείας, οὐχ ἃν ἡμᾶς προπέμπων ἐνετέλλετο, λανθανόντως τὰ κατὰ Σίμωνα διαμανθάνοντας αὐτῷ γράφειν. Ὅμως ἐπεὶ ἑσπέρα κατειλήφει, ἁλῶν μεταλαδόντες ὑπνώ- σαμεν. Ἔωθεν δέ τις τῇ Βερνίχῃ συνήθης ἐλθὼν ἔφη, τὸν Σίμωνα εἷς τὴν Σιδῶνα ἐχπεπλευχέναι, τῶν δὲ αὐτοῦ μαθητῶν κχαταλελοιπέναι ᾿Αππίωνχ τὸν Πλειστονίκην 55, ἄνδρα ᾿Αλεξανδρέα, γραμματιχὸν τὴν ἐπιστήμην, ὃν πρὸς πατρός μοι φίλον ὄντα δ᾽ ἐπέγνων, χαὶ ᾿Αννουδιῶνα τὸν Διοσπολίτην τινὰ ἀστρολόγον, xai ᾿Αθηνόδωρον τὸν ᾿Αθηναΐον τῷ Ἐπι- κούρου δ ἀρεσχόμενον λόγῳ. ἹΙμεῖς δὲ, τὰ κατὰ τὸν Σίμωνα μαθόντες, ἕωθεν πάντα γράψαντες xoi Πξτρῳ διαπέμψαντες, εἰς περίπατον ἀπετραπόμεθα.

VII. Καὶ ᾿Αππίων ἀπηντήσατο 95 ἡμῖν, οὐ μόνον C

μετὰ τῶν προειρημένων 1398 ἐταίρων € τῶν δύο, ἀλλὰ καὶ μεθ᾽ ἑτέρων ἀνδρῶν ὡς τριάχοντα, xal. ἅμα τῷ ἰδεῖν ps προσαγορεύσας xal χαταφιλήσας ἔφη" Οὗτός ἐστι Κλήμης, περὶ οὐ ὑμῖν τῆς τε εὐγενείας xai τῆς ἐλευθεροπρεπείας € πολὺν ἐποιούμην λόγὸόν, ὅτι ἀνὴρ πρὸς γένους Τιδερίου Καίσαρος ὧν xai πά- σης Ἐλληνικῆς παιδείας 59 ἐξησχημένος, ὑπὸ βαρῦὔά- ρου τινὸς, τὴν προσηγορίαν Πέτρου, τὰ τῶν "? ἸΙου- δαίων ποιεῖν xal λέγειν ἠπάτηται. “Ὅθεν ἀξιῶ συνα- γωνίσασθαί μοι πρὸς τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ" καὶ ἐφ᾽ ὅμῶν αὐτοῦ πυνθάνομαι. Λεγέτω μοι, ἐπειδὴ πρὸς «9 εὐσεῦεῖν ἑαυτὸν ἀποδεδωχέναι νομίζει, πῶς οὐχὶ τὰ μέγιστα ἀσεθεῖ, χαταλιπὼν 11 μὲν τὰ πάτρια,

ἀποχλίνας δὲ εἰς ἔθη βάρδαρα.

affligendo deus esse creditur, et, preterquam quod formidabilis est, etiam honore afficitur.

V. Quocirca non puto ἃ quoquam ignem tantum accensum posse exstingui. Nemo enim in dubium vocat qua ille pollicetur, sed singuli confirmant rem ita se habere.Quare ea, gratia, ut vos in peri- culum non veniatis, hortor ne quidquam tentetis adversus eum, ante quam Petrus venerit, qui cum sit Domini nostri Jesu Christi probatissimus disoi- pulus, poterit solus contra tantam potentiam dimi- care. Tantum quippe metuo hunc hominem, ut, nisi alias cum domino meo Petro disceptans disces- sisset inferior, consilium dedissem vobis, ipsum quoque Petrum persuaderetis ne cum Simone dis- putare niteretur.

VI. Et ego respondi : Si dominus noster Petrus ignoraret quod ipse solus adversus ejus potentiam prevàlet, non utique premittendo nos mandasset, ut clam Siraonis gesta discentes ei scriberemus. Porro cum nox venisset, sumpto cibo dormivimus. Mane vero aliquis Berenices familiaris veniens dixit, Simonem in Sidonem navigasse, ex suis au- tem discipulis reliquisse Appionem Plistonicem, virum Alexandrinum ,artegrammaticum,paternum, meum amicum mihi cognitum, et Annubionem quemdam Diospolitam, astrologum, atqua Atheno- dorum Atheniensem Epicuree secte addictum.Nos autem edocti res Simonis mane cuncta cum scri- psissemus et ad Petrum misissemus,ad ambulatio- nem convertimus gradum.

VII. Et occurrit nobis Áppion, non solum cum predictis duobus sociis, sed et cum aliis viris tri- ginta circiter. Ac simul atque me vidit, salutans et osculatus ait : Hic est Clemens, de quo multum ad vos sermonem habui,de illius nobilitate ac moribus liberalibus ; quod vir ex genere Tiberii Gzsaris, et in omni Greca disciplina exercitatus, a barbaro quodam, qui vocatur Petrus, fraude compulsus esset ad peragendos ac predicandos Judeorum ri- tus. Quare rogo, ut me in illo corrigendo adjuve- tis; et coram vobis eum interrogo. Respondeat mihi, quandoquidem arbitratur, quod se, ut pieta- tem coleret, dediderit, quo modo non maxime im- pius sit, qui patrios dereliquerit, declinaverit vero ad barbaros mores.

VILI. Κἀγὼ 15 &mexpivdpmv: Τὴν μὲν πρὸς ipi] VIII. Et ego respondi : Tuam quidem in me-

σου ἀγαθὴν προαίρεσιν ἀποδέχομαι, τὴν δὲ ἀγνωσίαν ἀποσείομαι. Ἧ μὲν 18 γὰρ προαίρεσις ἀγαθὴ, ὅτι, ἐν οἷς δοχεῖς 16 χαλοῖς, ἐν τούτοις εἶναί με θέλεις" 5 δὲ γνῶσις οὐχ ὀρθῶς ἔχουσα φιλίας προφάσει ἕνε- δρεύειν ἀγωνίζεται. Καὶ ὁ ᾿Αππίων ἔφη" ᾿Αγνωσία

preclaram volutatem habeo acceptam; at igno- rationem amolior. Scilicet,preclara quidem volun- tas est, quod in iis, que ibi bona videntur, me versari cupis ; verum cognitio non rccte habens pretextu amicitie insidiari nititur. Dixit. Appion :

VARLE LECTIONES

* [ta O c. D, τό C. ** Post πρός est αὐτόν in O expunctum.

t$ Πλειστονίχον Ο. 5) ὄντα Ο et

ex conject. C., in cuj. textu ὄν. Davisii notulam eo spectantem S non intellexisse videtur. Tum

Διοσπολίτην S, O, Διοπολίτην C. δ᾽ Ita ex conject. C, qui in textu 'Extxoópo ut O

6 ἀπηντάσατο O.

61 ἑτέρων O. Idem καθ᾽ ἑτέρων. ** [ta intellige lectionem Ottoboniani ἐλευθερωπρεπείας cum cod Reg. 804, ἐλευθεροτροπείας C. 59 Repone πᾶσαν Ἐλληνικὴν παιδείαν, uti semper loquuntur idonei scriptores. Vide ὁ τῶν inserui c. O. "Iia O oc. Cl et 8, καταλειπών (sio) C. Dein ἔθνη cod. Reg. 804.

Epit. c. 46. D Ἐγώ C. 18 ἡμᾶς p. ἣ μέν Ο. ** δοχεῖν O,

3 CLEMENTINA. — HOMILIA VI.

202

c9 ἔλαμψεν, τῷ φέγγει τοῦ διαπρεπεστάτου τῶν A Orpheus vocat, quia cum apparuisset, universui

παὐχείων πυρὸς ἔν τῷ ὑγρῷ τελεσφορουμένου. Kai ex ἄπιστον, ὅτι καὶ ἐπὶ λαμκυρίδων (400), δείγματος

μα 8, ἡ φύσις djuiv ὁρᾷν ὑγρὸν φῶς ἐδωρήσατο.

ex ipso fulsit, nimirum splendore igris elemento- rum excellentissimi in humiditate perfecto. Neque id incredibile,quandoquidem et in cicindelis,exem-

gi gratia, natura nobis concessit humidum lumen contemplari.

VL. Τὸ μὲν οὖν πρωτοσύστατον ὠὸν ὁποθερμανθὲν ἱεὸ τοῦ ἔσυθεν ζώου ῥήγνυται, ἔπειτα δὲ μορφωθὲν "9 τορχεται ὁποῖόν τι καὶ Ὁρφεὺς λέγει"

. 4zwxiou 9" σχισθέντος πολυχανδέος ὡοῦ (1). WO καὶ οὕτω μεγάλῃ δυνάμει αὐτοῦ τοῦ προεληλυθότος μέντος, τὸ μὲν κύτος "ὃ τὴν ἁρμονίαν λαμθάνει xal ἂν διαχόσμησιν ἴσχει, αὐτὸς δὲ ὥσπερ ἐπ’ ἀχρω- a3; οὐρανοῦ προχαθέζεται, xal ἐν ἀποῤῥήτοις τὸν &poov περιλάμπων αἰῶνα. Ἢ Bb τοῦ χύτους (2) &-

VI. Ovum igitur quod primo constitit, cum cale- factum esset, rumpitur ab intus posito animali : postea vero forma accepta prodit illa species, quam et Orpheus desoribit :

)oS . Oisrupta testa ovi quod cuncta tenebat ; sicque per magnam illius qui prodiit ac apparuit potestatem, moles quidem coherentiam accipit et ordinem digestionemque consequitur, ipse autem velut in vertice cceli presidet,et in arcanis immen-

ἀδεν γόνιμος ὁπολειφθεῖσα ὕλη, ὡς ἐν πολλῷ τῷ p sum illustrat seculum. Molis vero intus fecunda

pop ὑποχειμένη ἕως φυσιχῶς 9 ὑποζέουσα ἡ θερ- ἅτις, τὰς 199 παάντων διέχρινεν οὐσίας. Τὸ μὲν γὰρ ππτύτεσον αὐτῆς πρῶτον ὥσπερ ὑποστάθμη ὑπὸ τοῦ ἧῴους εἰς τὰ κάτω ὑποχεχώρηχεν !, ὃ διὰ τὴν ὁλ- wor xai διὰ τὸ ἐμύριθὲς καὶ πολὺ τῆς ὑποκειμένης sa; πλῆθος Πλούτωνα προσηγόρευσαν (3), ὅδου τε αὶ «χρῶν βασιλέα εἶναι ἀποφηνάμενοι.

VIL Ταύτην μὲν οὖν τὴν πρώτην xal πολὺ 3 ῥυ- foi» καὶ τραχεῖαν οὐσίαν ὑπὸ Κρόνου τοῦ χρόνου κπυκοθῆναι λέγουσι φυσιχῶς, διὰ τὴν κάτω ὑπονό- XXe αὐτῆς. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην ὑποστάθμην τὸ εὐλιὰν ὕδω; καὶ πρώτῃ ἐπιπολάσαν ὑποστάσει Πο- αἰδὼῶνα προστν,όρευσαν. Τὸ δὲ λοιπὸν τρίτον τὸ xa- μερώτατον καὶ χορυφαιότατον ἅτε διαυγὲς ὃν πῦρ

Ἐν: ὠνόμασαν, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ ζέουσαν φύσιν" ἀνω-

Spic γὰρ ὃν τὸ πῦρ πρὸς μὲν τὰ χάτω ὑπὸ χρόνου τοῦ C

Exivoo οὐ κατεπόθη, ἀλλ’ ὡς ἔφην, ἡ πυρώδης οὐσία ζωτιχί τε xx) ἀνωφερὴς οὖσα εἰς αὐτὸν ἀνέπτη 161 τὸν ἀέρα, ὃς καὶ φρονιμώτατός (4) ἐστι διὰ τὴν xaga-

relicta materia,ut etiam per multum tempus usque &d naturale subjectum calorfervefaciens cunctorum discrevit substantias, Infinum etenim illius, primo tanquam fex, pondere ipso in inferiora cessit,quod propter gravitatem et pondus et subjecta substan- tie copiam Plutonem appellaverunt, quem infero- rum mortuorumque regem pronuntiarunt.

VIL: Hanc itaque primam multoque sordidam atque asperam substartiam a Saturno seu tempore fuisse devoratam aiunt : convenienter nature, sci- licet ob illius substantie recessum ad inferiora. Post primum vero sedimentum confluentem aquam et prime feci supernatatem Neptuni nomine do- narunt. Tertium autem reliquum, purissimum ac eminentissimum, quod nempe esset ignis lucidus, nominaverunt Jovem, propter fervidam ipsius na- turam.Cum enim ignis in sublime feratur,cum in- ferioribus quidem a tempore 8aturno non est ab- sorptus,sed quemadmodum dixit,ignea substantia,

VARLE LECTIONES,

8 £vexa C. δ᾽ μορφωθής O. 57] xpavalou c. O, χραμαίου cod. Ci, in cuj. marg. conject. xpousíov p. μείου S : ἀχμα οὐ ex conject. scr. Loceck ]. 1. p. 479. Ἠραχαπαίου conj. Hermannus ap. Lob. In ione sua fragmentorum Orphicorum Hermannus hoc fragmentum pretermisit. Deinde post σχισθέν-

τς Lobeck addit

mix. 99 χῦτος Ο. 39 ὑποχειμένης ἕωξ i» textu. S. Ceterum tota periodus haud sana. Sensus

ἡυσικῆς C. 10. τάς Ο et ex conject. C. τῆς id, agitat, ut legatur τὴν... γόνιμον ὑποληφθεῖσαν

y... ἢ θερμότης εἰς τὰς m. 9. οὐσίας. ! ὑπεχώρησεν C. 3 πολ x» C. VARIORUM NOT/E.

(100) Ααμπυρίδων. Lucentes vespere per arva ci- tiMelz. Ita appellant rustici stellantes volutus, Graci sro lampyridas, incredibili benignitate naturg. Plt- ros lib. xvrit, cap. 26. .

(4) Πολυχανδέος ὠοῦ. Rufinus, Recognit. x, 17, 30 : Ovi immanis : Ὑπερμεγεθὲς ὠόν, Athenagoras, Legatione pro Christianis, p. 18. In Hesychio. et Theocriti Scholiaste, πολυχανδέα: πολλὰ χωροῦσαν, τολυχώργητον. De ovo autem isto didicerat Orpheus εὖ Egyptiis,qui ex ore Dei prodiissedicebant ovum, hoc est muundum,ut legere estapud Eusebium,Prz- prat. evang. lib. ut, cap. 11, p. 145. Sed οἱ πρω-

νοῦ ὠοῦ meminit Helladius Besantinous codice

70 Photiane Bibliothecge. Hic , πρωτοσύστατον ὧόν. Vide nos superius ad Recognit.x, 17. Videnda quoque Phoenicum Theologia, Praparat. evang.lib.

cap. 10, p. 33. Ip. ^ QU'H δὲ p κύτους, Periolus imperfecta vel corrupta. Quid si minima mutatione reponetur,tàq

PaTeor, GA. il.

πάντων διέχρινεν οὐσίας. Iste sensus emerget : Mo- lis vero intus fecunda relicta materia, ut el. multoin lempore usque aid nuturale suvjectum calor subferve- faciens, cunctorum substantias discrevit. Vide cap.

(3) Kal πολὺ τῆς ὑποχειμένης οὐσίας πλῆθος ; Πλούτωνα προσηγόρευσαν. Nam Πλούτων deduci Bolet ἃ πλοῦτος et πλοῦτος ἃ πολύς. Cujus etgmolo- gie Plutonis rationes varias habes in Etymologico magno, Platonis Cratylo, Ciceronis lib. 11 De natura deorum, Eusebii Praparat. evang. lib. 1t. cap. 11, ejusdem Oratione de laudibus Constantini; item apud Lucianum, Fulgentium, Cornutum aliosque. 1p.

(4) Intelligentiam aeri primus assignavit Dioge- nes Appolloniates. Καί μοι δοχέει, ait. apud Sim- plic. in Phys. fol. 32, τὸ τὴν νόησιν ἔχον εἶναι ὁ d χαλεόμενος. Plura dabunt Brandis., Hist. phil. Grac. Rom. 1280. Panzerbieter, De Diog. Apoll., fregm. IV- VI. 8. DRESSEL.

1

213

CLEMENTINA. — HOMILIA VI.

414

plac εἰς τὰς τοῦ κόσμου οὐσίας διαλύσαντες. Πιθα- A sustulerunt, eorum genera per allegoriam in mun-

νώτερον οὖν λέγειν, ὅτι ol ὅπ’ αὐτῶν ἀδὸμενοι θεοὶ χαχοί τινες γεγόνασι μάγοι, οἵτινες ἄνθρωποι ὄντες μοχθηροὶ, μαγείᾳ μεταμορφούμενοι γάμους διέλυον, βίους διέφθειρον, τοῖς δὲ πάλαι, οὐχ εἰδόσι τί ποτ᾽ ἐστὶ 685 μαγεία, δι᾽ ὧν ἔπραττον ἐδόχουν εἶναι θεοί" ὧν κατὰ πόλεις χαὶ οἱ μόροι xal οἱ τάφοι φαί- νονται.

XXI. Αὐτίκα γοῦν, ὡς xal ἄλλοτε εἶπον, ἐν τοῖς Κευκασίοις ὄρεσι Κρόνου τινὸς σῆμα δ᾽ ἀνθρώπου δείχνυται, τυράννου ἀγρίου καὶ τεκνοχτόνου, Ἐ 70 Ὁ δ’ ἐχείνου υἱὸς, Ζεὺς τὸ ὄνομα, χείρων γενόμενος, μα- τείας δυνάμει κοσμοχράτωρ ἀναφανεὶς πολλοὺς δια- λύει γάμους, καὶ τὸν πατέρα σὺν τοῖς θείοις 95 χολά- ζει, χαὶ οὕτως τελευτήσαντος τὸν τάφον Κρῆτες ἐπιδεικνῦσιν 95 ἐν δὲ τῇ Μεσοποταμίᾳ χεῖνται Ἥλιος μὲν τις ἐν ΓΑτροις δ΄, Σελήνη δέ τις ἐν Κάραις" Ἑρμῆς ἐν Αἰγύπτῳ τις ἄνθρωπος" "Αρης ἐν Θρῴχῃ͵ ᾿Δφροδίτη ἐν Κύπρῳ" ᾿Ασχληπιὸς ἕν Ἐπιδχύρῳ᾽' καὶ ἄλλων πολλῶν τοιούτων φαίνονται τάφοι.

XXII. Οὕτω προφανῶς τοῖς ὀρθῶς νοοῦσιν ἄνθρωποι γεγενῆσθαι ὡμολόγηνται. Καὶ οἱ μὲν συγχρονοῦντες αὐτοῖς, ὑπαισθὸμενοι αὐτοὺς θνητοὺς γεγονέναι, ἀμε- λέστεορον αὐτοῖς ἀποθανοῦσι προσεῖχον, ὁ δὲ πολὺς χρόνος δόξαν θεῶν αὐτοῖς περιέθηκεν. Καὶ μὴ θαύ- μαζε, εἰ οἱ χατ᾽ ᾿Ασχληπιὸν χαὶ Ἡραχλέα γενόμενοι ἐξηπατήθησαν, fj xatà Διόνυσον ἢ xav! ἄλλον τινὰ τῶν τότε, ὅπου xai Ἔχτορα ἐν Ἰλίῳ xal ᾿Αχιλλέα ἐν Δευχῇ τῇ νήσῳ οἱ ἐκεῖ προσχυνοῦσιν, Πάτροχλον Ὀκούντιοι, τὸν Μαχεδόνα ᾿Αλέξανδρον 'Ρόδιοι.

XXIII. ᾿Αλλὰ καὶ παρ᾽ Αἰγυπτίοις ἔτι xai νῦν ἄν- ϑρωπος ὡς θεὸς πρὸ τοῦ θανάτου προσχυνεῖται (11). Καὶ τοῦτο μὲν ἧττόν ἐστιν ἀσέῤδημα, ὅτι ζῶντος ἀν- θρώπου θείας τιμὰς νομίζουσιν Αἰγύπτιοι, ἀλλὰ τὸ πάντων γελοιότατον, ὅτι xal πτηνὰ καὶ ἑρπετὰ καὶ ζῶα πάντα προσχυνοῦσιν. Οὐδὲν 43 71.6 γὰρ κρίσει νοοῦσιν ἢ ποιοῦσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων. Τὸ δὲ 69 πέντων αἴσχιστον ἰδέ μοι, τὸν δι᾽ αὐτῶν ὄντα πατέρα θεῶν τε xal ἀνθρώπων λέγουσι Αήδᾳ 99. συνεσχημα- τισμένον, ὃν 10 πολλοὶ Δία ἀναγράψαντες ἐν πίνακι δημοσίᾳ ἀνατιθέασιν. Πρὸς δὲ τὴν ἐχδικίαν ταύτης τῆς ὕδρεως ἤθελον, εἰ τὸν τοῦ καιροῦ βασ'λέα αὐτῶν

di substantias dissolvendo. Verisimilius ergo est dicere quod ab iis decantati dii quidam fuerunt improbi magi, qui cum essent homines nequam, per magiam transformati matrimonia diremerunt, vita rationes vitiarunt, veteribus autem, qui nes- ciebant quid esset magia, propter illa qus fa- ciebant, dii esse visi sunt, quorum interitus et se- pulcra per urbes cernuntur.

XXI. Jam ergo sicut alias retuli, in Caucasiis montibus ostenditur Saturni cujusdam hominis tumulus, feri tyranni ac liberorum interfectoris. Cujus filius, Jupiter nomine, patre pejor, per ma- gie vim mundi dominus declaratus, multa dis- solvit matrimonia, patremque cum patruis suppli- cio afficit ; sicque mortui bustum Cretenses osten- dunt. In. Mesopotamia vero jacent Sol quidam Atris, et quedam Luna Carris, Mercurius in Xgy- pto aliquis homo, Mars in Thracia, Venus in Cy- pro, sculapius Epidauri, et aliorum multorum similium visuntur sepulcra.

XXII. Atque ita eos homines fuisse, aperte con- fitebuntur quotquot recte judicabunt. Et quidem, qui eadem cum ipsis vixerunt etate, intelligentes eos homines exstitisse, intelligentius attenderunt : longum vero tempus opinionem quod dii essent illis adjecit. Neque mireris, si decepti fuerint, qui vixe- runt temporibus /Esculapii et Herculis aut. Bacchi aut alterius cujusvis tunc florentis, cum et Hecto- rem in Ilio, et Achillem in Leuce insula incols adorent, Patroclem Opuntii, Alexandrum Macedo- nem Rhodii.

XXIII. Sed et apud /Egyptios nunc quoque homo ante mortem ut deus colitur. Aque hec quidem minor est impietas, quod homini vivo divinos ho- nores decernunt JEgyptii, verum quod maxime est ridiculum, eorumdem cultus est erga aves, ser- pentes, cunctaque animalia. Nihil enim ex judicio cogitant vel faciunt hominum plerique. Rem vero omnium turpissimam mihi vide : eum, qui juxta illos deorum hominumque est pater, aiunt. cum Leda fuisse nequiter conjunctum, quem Jovem multi depingentes in tabula publice consecrant. Ad cujus contumelie vindictam, vellem, regem suum

VARLE LECTIONES. 45 ποτέ ἐστιν C. Tum vbb. μεταμορφούμενοι γάμους διέλυον, βίους διέφθειρον repetuntur in O expuncta.

* Hanc Ci conjecturam expr. S, σχῆμα uterque Hom. codex. 9! μέν τις, ἐν Πάτραις C, μέντις iv ἀτραις O. Ci

κατέρος ἀδελφοὺς ἐχόλασεν. 99 ἐπιδειχνύουσιν

eomtma post τις recte delevit S. Deinceps Alyomzo* τίς O.

*55 Ita D, θεοῖς C, 0. Cfr. c. 2 : οὐ

68 Malim ὃ δέ 5. Tum ἰδέ O c. S, εἰδέ C.

€ AXóq om. O. Subinde : An συνεῖναι σχῃματισμένον, C in notis. 19 Leg. 5. De re cfr. Mülleii Archzol. 8 128, 1, 351, 4. Tum (ve γράψαντες cfr. hom. v. 13, scribi vult Valckenarius, Diatr. in Eurip. reliq., ir

8, ed. Lips. I8 v

. . e . . —-— » ud octissimus totum locum sic restituit : Τὸν δι᾿ αὐτῶν ὄντα πατέρα θεῶν τε xal &v-

boxe», ὃν οἱ πολλοὶ Δία λέγουσιν, Λήδᾳ συνεσχηματισμένον χῆνα γράψαντες ἐν πίναχι δημοσίᾳ ἀνατιθέ-

ασιν. 8.

VARIORUM NOTE.

(41) Παρ’ Αἰγυπτίοις ἔτι xal νῦν ἄνθρωπος ὡς Θεὸς πρὸ τοῦ θανάτου προσχυνεῖται. Et hom. r, c. 6. Elegaater, ut omnia, Minucius Felix : ZEgyp- Lii sane hominem sibi quem colant eligunt, illum unum propitiant, illum de omnibus consulunt, ili vidimas cedunt : el ille, qui ca&teris deus, sibi certe

homo est, velit nolit; nec enim conscientiam suam decipit, si fallit alienam. Idem traditur a Porphyrio Περὶ τῆς τῶν ἐμψύχων ἀποχῆς, lib. 1v, num. 9, ci- tantque Porphyrium Eusebius lib. mr Praparat. evang., cap. ἅ, 12, ac Theodoritus, sermone contra Grzcos. Cor.

2t1

CLEMENTINA. —HOMILIA VII.

218

π-όμην, ἀλλ᾽ ἐμήνυον τάς τε τοῦ Σίμωνος διαδολὰς A prestigias ab ipso editas, quotque morbos immiíi-

καὶ τὰς τερατώδεις φαντασίας ὑπ᾽ αὐτοῦ γεγενημέ- νας, xzi ὅσας ἔπεμψεν νόσους 832 μετὰ τὴν ix τῆς βουθυσίας ἑστίασιν, καὶ ὅτι ἐκ τῶν νοσούντων οἷ μὲν αὐτόθεν 85 χατέμειναν ἐν τῇ Τύρῳ, οἱ δὲ τῷ Σίμωνι ἅμα τῷ ἐμὲ ἐλθεῖν συνεξεληλύθεισαν 95 εἷς τὴν Σι- δῶνα, ὡς ὑπ᾽ αὐτῷ 35 θεραπευθησόμενοι, καὶ ὅτι ἐμάν- θανὸον μηδένα αὐτῶν ἰάσεως τετυχηχέναι ὑπ᾽ αὐτῷ "9, χαὶ τὴν πρὸς ᾿Αππίωνά μοι γεγενημένην διάλεξιν τῷ Πέτρῳ διηγησάμην. Ὁ δὲ στοργῆς xal προτροπῆς χάριν ἐπαινέσας με xal εὐλογήσας, ἀλῶν μεταλαδὼν, διὰ τοὺς καμάτους τῆς ὁδοιπορίας τῇ ἀναγκχαιοτάτῃ

ἡσυχίᾳ τοῦ ὕπνου ἑχυτὸν ἐπέτρεπεν.

'OMIAIA Z' (12).

I. Τῇ *' τετάρτῃ δὲ ἡμέρᾳ τῆς ἐν Τύρῳ ἡμῶν ἐπι- Β

δημίας, ὑπὸ τὴν $34 ὄρθρον προεληλυθότι τῷ Πέτρῳ ἀπήντων πλησιόχωροί τε οὐχ ὀλίγοι καὶ αὐτῆς Τύρου πάμπολλοι, καὶ ἐπεφώνουν λέγοντες, Ὁ Θεὸς διὰ σοῦ ἡμᾶς ἐλεείτω, διὰ σοῦ θεραπευέτω. Ὁ δὲ Πέτρος ἔστη ἐπὶ λίθου τινὸς ὑψηλοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι πᾶσιν δρᾶσθαι, xai προσαγορεύσας θεοσεδεῖ νόμῳ οὕτως ἤρξατο"

11. Θεῷ τῷ κχτίσαντι τὸν οὐρανὸν xal τὸ σύμπαν οὐ λείπει πρόφασις πρὸς σωτηρίαν τῶν σώζεσθαι θελόντων. Ὅθεν μηδὲ ἐπὶ 8 τοῖς δοχοῦσι φαύλοις ὑπὸ προπετείας τις αὐτὸν ὡς μὴ 59 φιλάνθρωπον altiá- σθω. Τῶν γὰρ συμδαινόντων ἀνθρώπῳ 0 τὰ τέλη ἀνθρώποις μὲν ἄγνωστα, ὡς ἐπὶ xaxip ὑποπτευό- μενα *!, Θεῷ δὲ ὡς ἀποδησόμενα εὐτυχῶς γνώριμα.

Αὐτίκα γοῦν Σίμων ἀριστερὰ τοῦ Θεοῦ δύναμις ὧν C

καὶ τῶν τὸν Θεὸν οὐχ εἰδότων ἐπὶ χαχοποιίᾳ τὴν ἐξουσίαν ἔχων νόσοις ὑμᾶς περιδαλεῖν ἠδυνήθη, αἷτι- νες διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγαθὴν πρόνοιαν γενέσθαι συγχωρηθεῖσαι ἠνάγχασαν ὑμᾶς, τόν ἰᾶσθαι δυνάμε- νον περιύλεψαμένους xai εὑρόντας, προφάσει τῆς τοῦ σώματος θεραπείας τὰ Θεῷ δοχοῦντα ἀναδεξαμέ- νους, πεισθῆναι φρονεῖν, ἵνα οὕτως ἅμα τοῖς σώμασι σωθησομένοις xal τὰς ψυχὰς σώας ἔχητε.

1II. Μανθάνω οὖν, ὡς βουθυτήσας ἑστίασιν 99 ὑμᾶς ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ, xal οὕτως ὑμεῖς οἴνῳ πολλῷ παρε- νεχθέντες ἅμα τοῖς πονηροῖς δαίμοσι τὸν ἄρχοντα αὐτῶν ἐφιλοφρονεῖσθε, xal οὕτως ὑμῶν οἱ πλεῖστοι ὗπὸ τῶν παρῶν 414375 κατελήφθησαν, ἀγνοίας αἰτίᾳ καθ᾽ ἑαυτῶν ἰδίαις χερσὶν ἐπισπασάμενοι τὸ τοῦ ὀλέ-

θρου ξίφος. Οὐ γὰρ ἂν τὴν χαθ᾽’ ὑμῶν ἔσχον ἐξου- D

σίαν ol δαίμονες, εἰ μὴ πρότερον τῷ ἄρχοντι αὐτῶν ὁμοδίαιτο: ἐγεγόνειτε, Οὕτω γὰρ ἀπαρχῆς 38 ὑπὸ τοῦ πάντα χτίσαντος Θεοῦ δυσὶν ἑκάστοτε ἄρχουσι, δεξιῷ

serit post illud ex immolato bove convivium, et quod ex egrotis alii quidem illic apud Tyrum per- manserint, alii vero simul ac ego veni egressi sint cum Simone in Sidonem, tanquam ab eo sanandi, quoque audierim nullum eorum ab ipso sanatum fuisse; sed et meam adversus Appionem dispu- tationem Petro retuli. At ille pre amore et exhor- tandi gratia in me laudem ac benedictionem con- tulit ; et cibo sumpto se somni quieti, quia ob iti- neris : fatigationem maxime erat necessaria, tra- didit.

HOMILIA VII.

I. Quarto vero die nostri apud Tyrum adventus sub diluculum egresso Petro processerunt obviam non pauci finitimi, ac ex ipsa Tyro quamplurimi, et acclamabant dicentes : Deus per te nostri mise- reatur, per te nos curet. Petrus vero stetit in ex- celso lapide, ut ab omnibus posset conspici, cum- que religioso more salutasset ita exorsus est :

II. Deo creatori ocli et mundi non deest occasio ad salutem eorum qui servari volunt. Quocirca neque in iis, qua videntur mala, aliquis per teme- ritatem illum velut hominum non amanteminsimu- let. Forum enim,qus mortali accidunt,fines quidem hominibus incogniti sunt, ac de malitia supecti, Deo autem cogniti, ut cessuri feliciter. Itaque Si- mon, qui sinistra Dei virtus est,potestatemque ha- bet ad maleficentiam in eos qui Deum nesciunt,vos potuit morbis implicare, qui morbi per bonam Dei providentiam evenire permissi ooegerunt vos, ut quesito eo qui sinare valeret et invento, occasione corporalis medele placita Deo susciperetis atque crederetis ut sio una cum servatis corporibus et animas habeatis salvas.

III. Audio utique, eum bove mactato convivium vobis in medio dedisse foro, sicque vos multo vino abrepti una cum pravis demonibus principem eorum complexi estis, atque ita vestrum plurimi morbis capti sunt, per ignorantiam in se propriis manibus attracto perniciei gladio. Noque enim ad- vereum vos diemones habuissent potestatem, nisi prius cum eorum principe fuissetis epulati. Prin- cipio siquidem illa per universorum conditorem Deum lex prefinita est duobus utrinque ducibus,

VARLE LECTIONES 82 ὅσους O. *! αὐτόθι C. ** Ita Ὁ o. S, συνεξεληλύθησαν C. 95 ὑπ᾽ αὐτοῦ C. 6 ὑπ᾽ αὐτοῦ ceto »xivat C.

81 τῇ prefixi c. O Idem postea τὸν ορθρον. 5 ἐπί om. O. ** μή deest in O. Ὁ ἀνθρώπων C,

ρώποις in

marg. Vocem ἀνθρώπων delendam censet D, συμοαινόντων παθῶν proponit S : conjecture jam superflue.

9*1 ὑποπτενόμενα O. Tum idem ἀποδησόμενα c. D, ἀποσόμενα C. idem

9? εἰστίασεν Epit. c. 54. ** ἀπ᾽ ἀρχῆς O.

ἐπεσόμενα vel ἀποσωζόμενα in marg.

VARIORUM NOTAE. (12) Homilie septime alteram inscriptionis partem ap. C. obviam EN TYPO 4' quee soholion redolet,

omisi c. Ὁ. DnEss.

2231

CLEMENTINA. — HOMILIA VIT.

222

VI. Τοῦ δὲ Πέτρου εἰσιόντος εἷς τὴν Σιδῶνα, πολ- Α — VI. Ceterum cum Petrus Sidonem ingressus es-

λοὺς ἐν χλίναις φέροντες πρὸ αὐτοῦ ἐτίθεσαν. 'O δὲ “πρὸς αὐτοὺς ἔφη" Μὴ τοίνυν νομίσητε ἐμέ τι δύνα- σθαι πρὸς ὑμετέραν ἴασιν, ἄνδρα θνητὸν χαὶ αὐτὸν πολλοῖς πάθεσιν ὑποπεσεῖν δυνάμενον’ ὑφηγεῖσθαι δὲ ὁμῖν τὸν τρόπον δι᾽ οὗ σωθῆναι δυνήσεσθε οὐ φθονω, χαὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ τῆς ἀληθείας Προφήτου μαθὼν τοὺς προωρισμένους τοῦ Θεοῦ πρὸ χαταδολῆς xó- σμου ὁρισμοὺς, λέγω δὲ ἐπὶ ποίαις χαχαῖς πράξεσι τοὺς ἀνθρώπους ἔταξεν ὑπὸ τοῦ τῆς χαχίας ἡγεμόνος χαχοῦσθαι, ὁμοίως δὲ " ἐπὶ ποίχις ἀγαθαῖς πράξεσιν ὥρισε πρότερον πιστεύσαντας αὐτῷ ἰωμένῳ τὰ σώ- ματα σώζεσθαι, ἔπειτα χαὶ τὰς ψυχὰς ἐπανορθοῦσθαι πρὸς τὸ ἀνώλεθρον.

VII. Ταύτας τοίνυν τάς τε ἀγαθὰς xal χαχὰς πρά-

ξεις εἰδὼς προμηνύω ὑμῖν ὡς 5 ὁδοὺς δύο, ὑποδει- p

χνύων διὰ ποίας μὲν βαδίζοντες ἀπόλλυνται, ποίαν δ δὲ ὁδεύοντες ἀποσώζονται, Θεῷ ὁδηγούμενοι. 'H μὲν οὖν τῶν ἀπολλυμένων ὁδὸς πλατεῖα μὲν xal ὁμαλω- τάτη, ἀπολλύουσα δὲ ἄνευ τοῦ πόνου, ἡ δὲ τῶν σω- ζομένων στενὴ μὲν χαὶ τραχεῖα, σώζουσα δὲ πρὸς τῷ τέλει τοὺς διαπορευθέντας ἐπιπόνως. Τούτων δὲ τῶν δύο ὁδῶν προχαθέζεται 43 498 ἀπιστία xal πί- στις " καὶ ὁδεύουσι διὰ μὲν ἀπιστίας οἵ τὰς ἡδονὰς προχρίναντες, δι’ ἃς [ποιοῦντες ὃ οὐχ ἀρεστὸν τῷ Θεῷ χαὶ ἀμελήσαντες εἰς τὸ σῶσαι ψυχὴν τῷ λόγῳ, ἔλάθοντο ἡμέρας κρίσεως 7,] οὐδὲ ζητεῖν τὸ συμφέ- ρον οὐ διεφύλαξαν. ᾿Αγνοοῦσι μέντοι ὡς οὐχ ἀνθρω- πίνοις ὅμοια τὰ Θεοῦ βουλήματα πρῶτον μὲν γὰρ οἷδε τὰ πάντων διανοήματα, καὶ οὐχ ἐν τῷ ἐγχειρῆ- σαι μόνον, ἀλλὰ xai ἐν τῷ ἐννοῆσαι ἕχαστος εὐθύνε- ται. Πολλῷ * δὲ ἧττον ἀσεδοῦσιν οἱ ἐγχειροῦντες καλὰ νοεῖν χαὶ ἀποτυγχάνοντες, τῶν μηδὲ ὅλως ἐγχειρούντων τοῖς χαλοῖς. Ὅτι αὐτῷ τῷ Θεῷ ἔδοξεν, τὸν ἐν γνώσει τῶν καλῶν παραπίπτοντα 3, χατὰ λόγον τῶν ἀνθρω- πίνων παραπτωμάτων, μετρίως χολασθέντα 10 σωθῆ- ναι. Οἱ δὲ τὴν ἀρχὴν xal τοῦ γνῶναι τὸ κρεῖττον ἐξημεληχκότες, χἂν μυρία ἕτερα πράξωσι χαλὰ, ἐν jj δὲ αὐτὸς ὥρισε θρησχείᾳ μὴ γένωνται, ἀμελείας ἔγ- χλημα λαθόντες τῇ μεγίστῃ ἀποσδεσθήσονται κολά- σει παντελῶς !!,

VIL Ἡ δὲ ὑπ’ αὐτοῦ ὀρισθεῖσα θρησχεία ἐστὶν αὕτη" Τὸ μόνον αὐτὸν σέδειν, xai τῷ τῆς ἀληθείας μόνῳ πιστεύειν προφήτῃ, χαὶ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βαπτισθῆναι, καὶ οὕτως διὰ τῆς ἁγνοτάτης βαφῆς ἀναγεννηθῆναι Θεῷ διὰ τοῦ σώζοντος ὕδατος " τρα-

set, multos in lectis allatos coram ipso posuerunt. Ille autem dixit ad eos : Ne vero existimetlis me aliquid posse ad curationem vestram, qui sim ipso quoque homo mortalis, et in multa possim inci- dere adversa : docere autem vos modum quo salvi esse possitis, non gravabor, qui ipse etiam a veri- tatis Propheta didici prefixos a Deo ante mundi constitutioner; terminos, in qualibus, inquam,ma- lis operibus disposuerit ut homines a malitie duce affligantur,sed similiter in qualibus bonis operibus decreverit ut, qui in eum velut medicum credide- rint, prius corpore curentur, deinde et anima ins- taurentur ad salutem.

VII. Has ergo cognoscens bonas et malas actio- nes prenuntio vobis quasi duas ostendens vias,per quam quidem gradientes pereant, per quam vero incedentes salventur, ducti a Deo. Via igitur pereun- tium lata estet planissima,perditque absque labore; at via servatorum angusta est et aspera,tandemque iter lacientes servat cum labore multo (a), Cieterum his duabus viis president incredulitas et fides,pro- ficiscuntur autem perincredulitatem quidem qui vo- luptates pretulerunt, propter quas[quod Deo displi- cet facientes neque curam anime salutis gerentes diei judicii obliti sunt] neque quod utile est cura- verunt querere. Itaque ignorant, Dei consilia si- milia non esse humanis. Primo etenim novit Deus cogitationes omnium,et non ob solam operationem, sed et propter cogitationem unusquisque judicatur. Multo autem minus impii sunt, qui nituntur bona intelligere et aberrant, quam qui nullatenus aggre- diuntur bona. Quia Deo placuit, ut qui in cogita- tione boni lapsus fuerit,juxta rationem humanorum lapsuum, modice castigatus servetur. At qui om- nino intelligere neglexerunt, etsi operentur iunu- mera alia preclara, ideo quod in religione & Deo definita non exstiterint, indiligentie sumpto cri- mine per maximum penitus interibunt suppli- cium.

VIII. Porro ab eo deflnita religio hec est : Eum solum colere, ac soli credere Prophete veritatis, in remissionem peccatorum baptizari, sicque per intinctionem purissimam renasci Deo in aqua salu- tari ; nihi] sumere de mensa demonumy,hoc est de

πέζης δαιμόνων μὴ μεταλαμῦανειν, λέγω δὲ εἰδωλο- D idolothytis, mortuis, suffocatis, a bestia captis,

θύτων, νεχρῶν, πνιχτῶν, θηριαλώτων, αἵματος" μὴ ἀχαθάρτως Ἐ79 βιοῦν, ἀπὸ χοίτης γυναικὸς λούε- σθαι, αὐτὰς μέντοι xal ἀφεδρον φυλάσσειν, πάντας δὲ σωφρονεῖν, εὐποιεῖν, μὴ ἀδικεῖν: παρὰ τοῦ πάντα δυναμένου Θεοῦ ζωὴν αἰώνιον προσδοχᾷν᾽ εὐχαῖς καὶ δεήσεσι συνεχέσιν αἰτουμένους αὐτὴν λαδεῖν. Τοιαῦτα

(a) Matth. vir, 13.

sanguine ; non impure vivere, lavari post concubi- tum cum muliere, feminas vero custodire etiam le- gem purgationis, cunctos autem temperantes esse, benefacere,non afficere injuria ; a Deo omnipotente exspectare vitam eternam ; petendo illius adeptio- nem orationibus et precibus continuis. Hec et in

VARLE LECTIONES.

δ τε C. * Vbb. ὑμῖν ὡς bis leguntur in O. * ποίᾳ C. " Lacunem in cod. Oltob. post δι᾽ & obviam ver- bis explere tentavi, qux: precedunt uncis inclusa, ὃ πολλῷ O. ut conj. C, in cuj. textu πολλῶν. 9 τῶν b

. T. X. παραπιπτόντων C. Aut post ἔδοξεν addendum ἐπί vel περί, aut scribendum τοὺς — παραπίπτοντας ceneuit D. 10 χολασθέντας C. !! παντελῶς O, quod et S proposuit legendum, παντελεῖ C.

CLEMENTINA.— HOMILIA VIII.

226

τἹὰρ τοῦ δυνατοῦ τὴν πεῖραν 3 λαθόντες, ἐπὶ τὸ εὐὖ- A [actio iliius qui poteus est, ad bene [íacienduin

ποιεῖν τραπόμενοι, xxl τὰς ψυχὰς ἀνασωθῆναι δυνη- θεΐη τε.

ΣΠ. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, οἱ πάντες γονυπετεῖς πρὸ τῶν αὐτοῦ ἔχειντο ποδῶν. 'O δὲ εἷς οὐρανὸν ἄρας τὰς χεῖρας, καὶ τῷ Θεῷ προσευξάμενος ἰάσατο τοὺς πάντας ix μόνης εὐχῆς. Οὐχ ὀλίγων δὲ ἡμε- ρῶν παραμείνας τοῖς Βηρυτίοις, καὶ πολλοὺς τῇ μο- ναρχικῇ θρησχείᾳ συνεθίσας 35 xal βαπτίσας, ἀπὸ τῶν ἐπομένων αὐτῷ πρεσδυτέρων ἕνα ἐπίσχοπον αὐτοῖς καταστήσας, εἰς τὴν Βίόλον 51 ἐξήει. Καὶ γενόμενος ἐχεῖ xal μαθὼν ὅτι Σίμων οὐδὲ μιᾶς ?* ἡμέρας αὐτοῖς προσέμεινεν, ἀλλ’ εὐθέως οἷς Τρί- πολιν ὥρμησεν, ὀλίγων ἡμερῶν αὐτοῖς ἐπιμείνας, καὶ θεραπεύσας οὐχ ὀλίγους; καὶ ταῖς Βίδλοις αὐτοὺς ἐνασκήσας, xac ἴχνος τοῦ Σίμωνος εἰς τὴν Τρίπολιν ἐπορεύετο, μεταδιώχειν αὐτὸν μᾶλλον, οὐχ ὑποφεύ- γεῖν προῃρημένος.

ὍΜΙΛΙΑ Β΄.

J. Εἷς δὲ τὴν Τρίπολιν εἰσιόντι τῷ Πέτρῳ, οἱ φι- λομαϑέστεροι ἔχ τε τῆς Τύρου xal Σιδῶνος, Βηρυτοῦ τε χαὶ Βίόλου, καὶ ἐκ τῶν πλητιοχώρων ΒΒ πολλοὶ συνεισήεσαν. Οὐχ ἕχιστα δὲ τῶν ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς πό- λεως ὄχλων συνδρομαὶ ἐγίνοντο, ἱστορεῖν βουλομένων αὐτόν, Συνετύγχανον οὖν ἡμῖν ἐν τοῖς προαστείοις οἱ ὧπ᾽ αὐτοῦ ἐχπεμφθέντες ἀδελφοὶ, τά τε ἄλλα τὰ κατὰ τὴν πόλιν χαὶ τὰ πραττόμενα τῷ Σίμωνι ἐξα- κριδῶσαι, ὅπως ἐλθόντες ὑφηγήσωνται. ᾿Αποδεξά- μενοι αὐτὸν ἐπὶ τὴν Μαροόνου 39 ἦγον οἰχίαν.

H.'O δὲ ἐπ’ αὐτῷ τῷ τῆς ξενίας πυλῶνι ἤδη γε- τονὼς, ἐπιστραφεὶς τοῖς ὄχλοις ὑπέσχετο, μετὰ τὴν ἐπιοῦσαν περὶ θεοσεδείας αὐτοῖς διαλεχθῆναι, Εἶσελ- θόντος δὲ αὐτοῦ, οἱ πρόοδοι τοῖς συνεληλυθόσι ξενίας ηὐτρέπιζον. Οὐχ ἀπελείποντο δὲ οὐδὲ οἱ ἀποδεχό- μενοι xal ξενίζοντες τῆς τῶν ἀξιούντων προθυμίας. Τούτων δὲ 329 οὐδὲν εἰδὼς ὁ Πέτρος, ἀξιωθεὶς ὑφ᾽’ ἡμῶν τροφῆς μεταλαθεῖν, ἔφη, μὴ μεταλήψεσθαι πρότερον αὐτὸς, πρινὴ 3, τοὺς συνεληλυθότας αὐτῷ διαναπαύσασθχι. ᾿Αποχρινομένων δὲ ἡμῶν, ὅτι ἔφθη τοῦθ᾽ οὕτως γεγενῆσθαι, προφάσει τῆς πρὸς σὲ στοργῆς σπουδῇ πάντας 3! αὐτοὺς ὑποδεξαμένων, ὡς τοὺς μὴ ἐσχηχότας οὖς ξενίσωσιν 83 ὑπερδαλλόντως λελυπῆσθαι’ ὁ Πέτρος, ἀχούσας xal ἡσθεὶς τῆς ὀξείας φιλανθρωπίας 84, εὐλογήσας αὐτοὺς ἐξῆλθεν, καὶ θαλάσση λουσάμενος εἰσῆλθεν 95, xal σιτίων σὺν τοῖς προόδοις μεταλαδὼν, ἑσπέρας ἐπιχαταλαδούσης ὕπνωσεν.

111. Ὑπὸ δὲ τὰς δευτέρας τῶν ἀλεχτρυόνων φωνὰς διυπνισθεὶς εὗρεν ἡμᾶς ἐγρηγορότας 99, ἦμεν δὲ σὸν αὐτῷ οἱ πάντες ἐχχαίδεχα, αὐτὸς ὁ Πέτρος, 288 κἀγὼ ὁ Κλήμης, Νιχήτης τε καὶ ᾿Αχύλας, xai ol προοδεύσαντες δώδεχα, Προσαγορεύσας οὖν ἡμᾶς ἔφη Σήμερον τοῖς ἔξω μὴ σχολάζοντες ἀλλήλοις ἐσμὲν εὔσχολοι. Διὸ ἐγὼ μὲν ὑμῖν τὰ μετὰ τὴν

conversi, etiam secundum animas salvi esse po- teritis.

XII. Que cum dixisset, cuncti ad genua acci- dentes jacebant ante pedes illius. At ille, sublatis in eelum manibus,Deumque comprecatus, cun- ctos precatione sola curavit. Non paucos aulem dies apud Berytios commoratus, cum multos reli- gioni erga unum Deum oconsuefecisset, neo non baptizasset, uno ex presbyteris qui eum seque- bantur ipsis in episcopum constituto, in Byblum abiit. Quo cum pervenisset, comperto quod Simon ne uno quidem die illos exspectasset, sed statim in Tripolim evasisset, paucos dies apud eos moratus, curatisque multis, ac in Scriptura exercitis, ad Tripolim per vestigia Simonis processit, certus eum insequi, non subterfugere.

HOMILIA VIII.

I. Cum autem Petrus Tripolim ingrederetur, qui discendi erant cupidiores ex Tyro, Sidone, Beryto ac Byblo, et multi ex finitimis simul intra- runt. Maximi etiam ex ipsa civitate hominum con- cursus flebant, desiderantium videre illum. Igitur obviam facti sunt nobis in suburbiis, qui ab ipso ideo missi fuerant, ut profecti explorarent narra- rentque tum urbis alias res, tum Simonis gesta. Kt excipientes illum in domum Maroonis duxe- runt.

II. Is vero jam fores hospitii tenens, conversus, multitudini promisit, se post diem crastinum de cultu Dei illis verba facturum. Ingresso autem eo, qui praemissi fuerant, hospitia iis qui simul vene- rant ordinabant. Nec vero qui hospitio suscipie- bant, alacritate erant inferiores iis qui hospitia postulabant. Quorum cum nihil sciret Petrus, ro- gatus ἃ nobis,cibum sumere, nequaquam se sum- pturum dixit, nisi prius qui eum fuerant comitati interquiescerent. Respondentibus autem nobis. [d jam it& factum est, eis, propter amorem erga te, omnes ipsos studiose suscipientibus, adeo ut, qui non habuerunt, quos hospitio reciperent, supra modum fuerint contristati, Petrus audita re, dele- ctatuse prompta humanitate,benedictis iis egressua est : cumque lavisset in rrari, ingressus est, et postquam cibum cum preecursoribus sumpsisset, nocte adveniente somno 86 dedit.

I[I.Subsecundum vero gallorum cantum experge- factus nos invenit vigilantes ;eramus autem omnes cum eo sedecim,ipse Petrus et ego Clemens,Nicetas et Aquila,atque duodecim qui pregressi fuerant.Sa- lutatisergo nobisdixit: Hodie quia aliis occupati non sumus,nobis vacemus. Quocirca ego quidem vobis que apud Tyrum post digressur) vestrum gesta

VAVLE LECTIONES.

35 πείραν C.

36. Alius preferet συνετίσας, neo immerito C; συνεσθίσας O. *! Βύδλον Epit. c. 58.

39 οὐδεμιᾶς Ο. 39 Μαροώνου Epit. o0. 59, 9 δέ om. Q.. 8: πρὶν 4. C. ** Fort. leg. πάντων. 8. 33 ξενίσου-

σιν O, *' Malim τῷ ὀξείᾳ φιλανθρωπίᾳ, 8. 8 εἰσελθών C.

ἀγρηγορότας O. Tum 8 καὶ δέκα C.

CLEMENTINA. — HOMILIA VIII.

230

Μωύσῆν 6 διδάσχαλον δ εἰληφότων καλύπτεται À praeceptorem acceperunt, absconditur Jesus : ab iis

ὃ Ἰησοῦς, ἀπὸ 41 δὲ τῷ ᾿Ιησοῦ πεπιστευχότων ὁ Moü- σῆς ἀποχρύπτεται. Μιᾶς γὰρ δι’ ἀμφοτέρων διδα- σχαλίας οὔσης τὸν τούτων τινὶ 55 πεπιστευχότα ὁ Θεὸς ἀποδέχεται. ᾿Αλλὰ τὸ πιστεύειν διδασχάλῳ ἕνεχα τοῦ ποιεῖν τὰ ὑπὸ τοῦ 4 Θεοῦ λεγόμενα γίνε- ται. Ὅτι δὲ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν λέγει: Ἐξομολογοῦμαί 80 σοι, Πάτερ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέχρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν 5 καὶ πρεσθυτέρων, xai ἀπεχάλυψας αὐτὰ νηπίοις θηλάζουσιν. Οὕτως αὐτὸς ὁ Θεὸς τοῖς μὲν ἔχρυψε διδά- σχαλον, dq προεγνωχόσιν ἃ δεῖ πράττειν, τοῖς δὲ ἀπεκάλυψεν, ὡς ἀγνοοῦσιν ἃ χρὴ ποιεῖν.

VII. Οὔτε οὖν 'E6paiot περὶ ἀγνοίας ᾿Ιησοῦ χατα- δικάζονται, διὰ τὸν χρύψαντα, ἐάν γε πράττοντες τὰ διὰ Μωυσέως 53, ὃν ἠγνόησαν μὴ μισήσωσιν᾽ οὔτ᾽ αὖ οἱ ἀπ’ 9 ἐθνῶν ἀγνοήσαντες τὸν Μωῦσῆν διὰ τὸν καλύψαντα κχαταδιχάζονται, ἐάν περ καὶ οὗτοι πράσ- σοντες τὰ διὰ τοῦ Ἰησοῦ ῥηθέντα μὴ μισήσωσιν ὃν δγνόησαν. Καὶ οὐχ ἐν τῷ τοὺς διδασχάλους χυρίους χαλεῖν, τὰ δὲ δούλων μὴ ποιεῖν, ὠφελοῦνταί τινες. Τούτου γὰρ ἕνεχεν ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν πρός τινα πυ- κνότερον Κύριον αὐτὸν λέγοντα, μηδὲν δὲ ποιοῦντα ὧν αὐτὸς προσέταξεν 9*, ἔφη" Τί με λέγεις, Κύριε, Κύριε, καὶ οὐ ποιεῖς ἃ λέγω; Οὐ γὰρ ὠφελήσει τινὰ τὸ λέγειν, ἀλλὰ τὸ ποιεῖν, Ἐχ παντὸς 132386 οὖν τρόπου καλῶν ἔργων χρεία. Πλὴν εἴ τις 55 χατα- ξιωθείη τοὺς ἀμφοτέρους ἐπιγνῶναι ὡς μιᾶς διδα- σχαλίας ὑπ᾽ αὐτῶν χεχηρυγμένης, οὗτος ἀνὴρ ἐν Θεῷ πλούσιος χατηρίθμηται, τὰ τε ἀρχαῖα νέα τῷ χρόνῳ, καὶ τὰ καινὰ παλαιὰ ὄντα νενοηχώς.

VIII. Ταῦτα τοῦ Πέτρου λέγοντος, οἱ ὄχλοι, ὥσπερ ὅπό τινος κληθέντες, εἰσήεσαν ἔνθα ὁ Πέτρος ἦν. Ὁ δὲ τὸν πολὺν ὄχλον ἰδὼν ὥσπερ ποταιλοῦ ἥσυ- χον ῥεῦμα πράως προσρέοντα, ἔφη τῷ Μαροόνῃ" Ποῦ σοι τόπος ἐνταῦθα μᾶλλον τοὺς ὄχλους χωρεῖν δυνάμενος ; τοῦ δὲ 55 Mapoóvou εἰς τόπον ὕπαιθρον χεχηπευμένον προάγοντος αὐτὸν, εἵποντο οἱ ὄχλοι, Ὃ δὲ Πέτρος ἐπί τινος βάσεως ἀνδριάντος οὐ πάνυ ὑψηλῆς 9, ἐπιστὰς, ἅμα τῷ τὸν ὄχλον θεοσεύεϊ ἔθει προσαγορεῦσαι, εἰδὼς πολλοὺς ix τῶν παρεστώτων ὄχλων ὑπὸ δαιμόνων τε xal πολλῶν παθῶν ix πολ- λῶν χρόνων ἐνοχλουμένους, βρύχοντάς τε μετ᾽ οἷ- μωγῆς καὶ πίπτοντας μεθ’ ἱχεσίας, ἐπιτιμήσας αὐτοῖς καὶ ἡσυχίαν ἔχειν προστάξας xal τὴν ἴασιν

ΘᾺ

vero qui in Jesum crediderunt, Moses occultatur. Cum enim una sit per utrumque doctrina, eum qui alterutrui credit recipit Deus. Verum fides in magistrum ideo est, ut qua a Deo dicta sunt per- agantur. Quod autem hoc ita se habeat, ipse Do- minus noster ait : Confiteor tibi,Pater cali et terrz, quia abscondisti hac a sapientibus et senioribus, el revelasti ea parvulis lactentibus (a). Sic Deus ipse illis quidem abscondit doctorem,ut quiscirent que essentfacienda, his vero revelavit, ut qui que agere oporteat ignorarent.

VII.Neque ergo Hebreide ignoratione Jesu con- demnantur,propter eum qui abscondit,si, facientes a Moyae prescripta, quem nesciunt odio non ha- beant : neque rursum qui ex gentibus sunt,de igno- rato Moyse condemnantur, propter eum qui occul- tavit, si et ipsi per Christum dicta facientes,quem ignorant odio non prosequantur. Nihilque cuipiam proderit, magistris nomen dominorum dare, non facere autem opera servorum. Nam idcirco Jesus noster ad quemdam,qui cum frequenter Dominum vocabat, nihil tamen ab eo mandatorum faciebat : Quid, inquit, mihi dicis, Domine, Domine, et non facis qua dico (b)? Neminem quippe juvabit dicere, sed facere. Omni itaque modo opus est bonis ope- ribus.Caterum si cui donatum fuerit, οἱ Jesum et Moysem cognoscere, tanquam una doctrina ab utroque predicata,hic vir in Deo dives consebitur, qui vetera nova tempore,et nova, que vetera sunt, intelligit (c).

VIII. Hec Petro dicente omnis multitudo, quasi ab aliquo evocata, ingressa est ubi erat Petrus. Ut autem ille vidit turbas,velut amnis placidum fluen- tum leniter commeantes, dixit Marooni : Ubi hic tibi locus est,qui magis possit capere hanc mulli- tudinem ?Et Maroone deducente eum in subdialem horto excultum locum, secute sunt turba. Petrus autem super basim statue non ad modum excel- gam consistens, simul atque populum more reli- gioso salutasset, videns multos astantis plebis ἃ demonibus et pluribus morbis jam diu molestatos, ac stridere cum ulalatu, et procidere cum suppli- catione, increpitis iis, silentiumque tenere jussis, nec non pollicitus curationem post habitum sermo-

μετὰ τὸ διαλεχθῆναι ὑποσχόμενος, τοῦ λέγειν ἤρξατο [) nem, ita loqui coepit :

οὕτως"

ΙΧ. ᾿Αρχόμενος τὸν ὑπὲρ θεοσεδείας λόγον ποιεῖ- σθαι τοῖς παντελῶς ἀγνοοῦσι τὰ 698 πάντα, καὶ ὑπὸ τῶν τοῦ ἀντιχειμένου ἡμῖν Σίμωνος διαδολῶν ἐσπι- λωμένοις τὸν νοῦν, ἀναγκαῖον ἡγησάμην πρῶτον, ὑπὲρ τοῦ μὴ δεῖν μέμφεσθαι τὸν τὰ πάντα πεποιη-

(a) Matth. xi, 25. (b; Matth. vii, 21.

IX. Incipiens de vero Dei cultu facere sermonein ad eos qui penitus ignorant omnia, quornm mens per adversarii nostri Simonis calumnias foedata est, necessarium duxi, primo sermonem habere de eo, quod non oporteat omnium creatorem Deum cul-

(c) Matth. xri, 52.

VARLE LECTIONES. 46 Nihil mutandum Cf. Lob. PAryn. p. 156. Habemus in Clementinis etiam dativum hom. xvir, 418. S. * ἀπό D, O, ὑπό C. Tum in O, τοῦ, man. sec. supra τῷ ante Ἰησοῦ, ap. C. τῶν 45 τινά C. *9 τοῦ om. 0. 9 ἐξομολογοῦμεν 0. 5! ἔχρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν C. xxl copula etiam adest in l. c. N. T. αὶ Μωυσέος

O. "5 ἀπό Ο. ** προσέτασσεν C, 95 εἴτις O c.

Cl., ἤ τις C. "5 δὲ om, Tum τόπον Epit. o. 62, τόν C, O. Deinde αὐτόν om. Ὁ 57 Ita O c. 8, ὑψιλῆς C. 9 τά deest in 0.

CLEMENTINA. — HOMILIA VIII.

234

ἄνθρωποι γενόμενοι, ἐπὶ πολιτείᾳ πλείονι τοὺς εἷς A. multam conversationem redargutis qui in Deum

εὐτὸν ἀχαριστήσαντας ἐλέγξαντες αὐτόθι τῇ κατ᾽ ἀξί- εν ἔκεστον ὁποδάλωσι τιμωρίᾳφ. Ὁπότε οὖν 189 εἰτέσαντες ἔλαδον,͵ πρὸς πᾶσαν ἑαυτοὺς μετέδαλλον 59 εὖσιν, ἅτε θειωδεστέρας ὄντες οὐσίας xal ῥᾳδίως τρὸς πάντα μετατρέπεσθαι δυνάμενοι. Καὶ ἐγένοντο Mao; τίμιος, xal μαργαρίτης περίδλεπτος, πορφύρα πὶ εἰ τύχοι καλλίστη, καὶ χρυσὸς ἔνδοξος, καὶ πᾶσα 19 ξολυτίμιος ὕλη. Καὶ τῶν μὲν εἷς χεῖρας, τῶν δὲ εἷς zàzos ἐνέπιπτον, xal ὑπ᾽ αὐτῶν ἐχόντες ἐχλέπτοντο. Μετεδάλλοντο δὲ xat εἷς τετράποδα καὶ εἰς ἑρπετὰ, νηχτά τε καὶ πτηνὰ, xal εἰς πᾶν ὅπερ ἔθελον. "Azwa t xal οἱ παρ᾽ ὑμῖν ποιηταὶ ἀφοδίας alvig ὡς ἔτυχεν ἔβουσιν, ἑνὶ Τ2 τοίνυν τὰς πάντων πολλὰς xal διαφό- ρους πράξεις ἀπονέμοντες.

XIH. Πλὴν ὅτε ταῦτα γενόμενοι τοὺς διαρπάσαν- tmc αὐτοὺς πλεονέχτας ἤλεγξαν, καὶ εἰς τὴν ἀνθρώ- mv φύσιν ἑαυτοὺς μετέδαλλον, 73, ἵνα ὁσίως πολιτευ- σάμενοι καὶ τὸ δυνατὸν τοῦ πολιτεύεσθαι δείξαντες τοὺς ἀχαρίστους 1: εὐθύναις ὑποδάλωσιν, ἐπειδὴ ὄν- τως τὰ πάντα ἄνθρωποι ἐγίνοντο xal τὴν ἐπιθυμίαν ἔσχον τὴν ἀνθρωπίνην, ὑπὸ ταύτης χρατούμενοι εἷς qwaudov μῖξιν ὦλισθον, αἷς συμπλακέντες xal μιασμῷ Ξ:γέντες καὶ τῆς πρώτης δυνάμεως παντελῶς χενωθέν. “ες τὰ Ex πυρὸς τραπέντα μέλη εἰς τὸ πρῶτον αὐτῶν τῆς ἴ5 ἰδίας φύσεως ἀμίαντον μετασυγχρῖναι οὐχ ἐξίσχυ- σαν. Τῷ γὰρ βάρει τῷ ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας εἰς σάρχα, “ἰλευτήσαντος αὐτοῦ τοῦ 76 πυρὸς͵ τὴν ἀσεδοῦσαν ὥδευ- σὰν ὁδὸν χάτω' σαρχὸς γὰρ αὐτοὶ δεσμοῖς πεπεδη- μένοι 890 κατέσχηνται 1] xal ἰσχυφῶς δέδενται, οὗ ἵνεκεν εἷς οὐρανοὺς ἀνελθεῖν οὐχέτι ἐδυνήθησαν.

ingrati fuerant, confestim unumquemque merito afficerent supplicio. Quando igitur quod petierant acceperunt, in omnem se mutarunt naturam, ut qui divinioris essent substantie, facileque in omnia possent converti. Bt facti sunt lapis pretiosus, et margarita conspicua, et purpura si que pulcher- rima, et aurum insigne, ac omnis magnifica mate- ria. Atque in aliorum quidem manus, in aliorum vero sinum inciderunt, et ab iis sponte rapieban- tur. Sed et tranformati sunt in quadrupedes et serpentes, pisces et aves, ao in. quodcunque vole- bant. Quse vestri etiam poeta, quod nihil timeant, prolibito canunt, uni nempe omrium multa et varia opera tribuentes.

XIII. Caeterum quando heo facti raptores suos avaros ostenderunt, et in hominum naturam mu- taverunt se, quo sancte viventes et vitam eganctam esse possibilem monstrantes ingratos poenis subde- rent : quoniam, inquam, vere omnino homines exi- stebant et habebant concupiscentium humanam, ab ea subjugati in feminarum concubitum lapsi sunt, quibus commisti, et piaculo conflxi, atque ἃ prima virtute vacuati penitus, ex igne conversa membra in primam nature su:e puritatem non valuerunt in- staurare. Nam per pondus ex carnali concupiscen- tia ortum, ipso igne desinente, per impiam viam infra incesserunt. Siquidem, carnis vinculis com- pediti, detenti sunt ac fortiter ligati, propter quod non potuerunt amplius in colos ascendere.

XIV. Μετὰ γὰρ συνουσίαν, ὃ 75 «à πρῶτον iyl- ἃ — XIV. Etenim postconcubitum, quod ante fuerant

νοντο ἀπαιτηθέντες xal παρασχεῖν μηχέτι δυνηθέν- τς, διὰ τὸ ἄλλο τι μετὰ μιασμὸν ἑαυτοὺς 19 ποιῆσαι μὲ δυνασθαι, ἀρέσκειν τε ταῖς ἐρωμέναις βουλόμενοι, $9 ἑχυτῶν τοὺς τῆς γῆς μυελοὺς ὑπέδειξαν, λέγω δὶ τὰ Ex μετάλλων ἄνθη, χρυσὸν, χαλχὸν, ἄργυρον σίδηρον καὶ τὰ ὅμοια, σὺν τοῖς τιμιωτάτοις ἅπασιν λίθοις, Σὺν τούτοις δὲ τοῖς μαγευθεῖσιν 89 λίθοις xal «à, τέχνας τῶν πρὸς ἕχαστα πραγμάτων παρέδο- τὰν 81, καὶ μαγείαν συνυπέδειξαν 83 xal ἀστρονομίαν ἐδίδαξαν, δυνάμεις τε ῥιζῶν χαὶ ὅσα ποτὲ ὑπὸ ἀν- Ὡρωπένης ἐννοίας εὑρεθῆναι ἀδύνατον, ἔτι δὲ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ τῶν ὁμοίων χύσιν, τάς τε τῶν ἐσθη- τῶν 59 ποιχίλας βαφάς. Καὶ πάνθ᾽ ἁπλῶς, ὄσαπερ πρὸς κόσμου χαὶ τέρψεώς ἐστι γυναικῶν, τῶν ἐν ταρχὶ δεθέντων δαιμόνων ἐστὶν εὑρήματα 8),

XV. "Ex δὲ τῆς νόθου μίξεως αὐτῶν ἄνθρωποι ἐγένοντο νόθοι, πολλῷ γε τῶν ἀνθρώπων χατὰ xopu- τὴν μείζους, οὖς οἱ 95 μετὰ ταῦτα γίγαντας ὠνόμα- σαν, οὐ ραχοντόποδες ὄντες xal πρὸς θεὸν πόλεμον ἀράμενοι, ὡς οἱ βλάσφημοι τῶν Ἐλλήνων ἄξδουσι μῦθοι, ἀλλὰ θηριώδεις τὸν τρόπον, xal μείζους μὲν

repetere jussi nec amplius valentes prestare, quo- niam aliud non poterant posi inquinamentum fa- cere οἱ adamatis mulieribus placere cupientes, pro se ipsis viscera terre ostenderunt, decus, inquam, metallorum, aurum, es, argentum, ferrum et simi- lia, cum omnibus pretiosis lapidibus. Cum his au- tem prestigiosis gemnis tradideruntet artes ad singula pertinentes, et magicas scientias monsatra- verunt, et astronomiam docuerunt, item stirpium vires, nec non quecunque humana mens non po- tuisset invenire, adhuc et auri argentique ao simi- lium fusionem, atque vestium diversas tincturas. Denique omnia prorsus,que ad ornatum etoblecta- tionem mulierum spectant, demonum in carne li- gatorum sunt inventa.

XV. Ex adulterina autem illarum conjunctione nati sunt homines spurii, multo hominibus statura majores, quos postea gigantes nominaverunt, non anguipedes et adversus Deum bellum adorti, ut impie Grecorum decantant fabule, sed feri mori- bus et hominibus quidem mole corporis majores,

VARLE LECTIONES.

€ μετέδχλον C.

Ὁ πᾶσι Ο. 11 ἅπερ O. Postea c. eodem αἰτίᾳ, αἱ voluit 8.. αἰτίαν vulgo. 18 eve Ὁ

absque spiritu et accentu. 15 μετέόχλον C. 1. Vbh. δείξαντες τοὺς ἀχχρίστους desiderantur in O. 5 Mendum «ἦν 8 male attribuit Cotelerio : exstat ap. Cl. ?€ αὐτῶν α. 71) χατέχονται (ἡ, 7 Ita O et C ex conject.,

5» jid. in textu. αὖτγύς

80 μεγευθεῖσι Ὁ, 8: Ita O o. 8., παρέδωσαν (. 383 μαγεί:-ς ὑπέδειξαν C.

V ἐσθημάθων Ὁ. δ᾽ εὑρέματα Ο. ** ot inserui c. O. Dein τοῦτο C,

ParaoL. Gn. II.

231

CLEMENTINA. — HOMILIA VIII.

τοῦ Θεοῦ 9 ἄγγελός τις, τὴν αὐτοῦ βουλὴν μηνύων À est a Deo quidam angelus, illius voluntatem decla-

xai λέγων"

XIX. Τάδε δοχεῖ τῷ πάντεπόπτῃ Θεῷ, μηδενὸς ἀνθρώπων ὑμᾶς χυριεύειν, μηδὲ παρενοχλεῖν μηδενὶ, ἐὰν μή τις ἑκὼν ἑαυτὸν ὁμῖν χαταδουλώσῃ, 198 πκροσχονῶν ὑμᾶς xal θύων xal σπένδων xal τῆς ὑμετέρας μεταλαμδάνων τραπέζης, fj ἕτερόν τι ὧν οὗ χρὴ ἐχτελῶν, fj αἷμα χέων, Tj σαρχῶν νεχρῶν 1€9 γεύομενος, ἢ θηρίου λειψάνου f, τμητοῦ ἢ πνιχτοῦ ἣ ἄλλου τινὸς ἀχαθάρτου ἐμπιπλάμενος 1. Τῶν δὲ νόμῳ ἐμῷ προσφευγόντων οὐ μόνον οὐ ψαύσετε, ἀλλὰ καὶ τιμὴν δώσετε, xal ἐκ προσώπου φεύξεσθε 3. "O τι γὰρ ἂν αὐτοῖς δικαίοις οὖσι καθ᾽ ὁμῶν δοχῇ, τοῦθ᾽ ὁμᾶς δεήσει παθεῖν. ᾿Εὰν δέ τινες τῶν ὃ ἐμοὶ προχει- μένων ἑξαμάρτωσιν, fj μοιχευσάμενοι * ἢ μαγεύσαν- τες fj ἀχαθάρτως βιώσαντες ἢ ἄλλο τι τῶν ἑμοὶ μὴ δοκούντων πράξαντες, τότε ἐξ ἑμῆς χελεύσεως πά- σχεῖν τι αὐτοὺς ÜÓo' ὁμῶν fj φ’ ἑτέρων δεήσει" οἷς xai μετανοήσασιν, τὴν μετάνοιαν χρίνας, εἴτε ἀξία δ baci συγγνώμης εἴτε xal οὗ, τὴν ἀπόφασιν ποιήσο- μαι. Ταῦτα οὖν μνημονεύειν xal ποιεῖν δ ὀφείλετε, εὖ εἰδότες, ὅτι οὐδὲ αἱ ἐνθυμήσεις ὁμῶν λαθεῖν αὖ- τὸν δυνήσονται.

XX. Τοιαῦτα παραχελευσάμενος αὐτοῖς ὁ ἄγγελος ἀπηλλάγη. Ὑμεῖς δὲ ἔτι τοῦτον ἀγνοεῖτε τὸν νόμον, ὅτι προσχυνῶν τις δαίμονας ἢ θύων fj τραπέζης aó- τοῖς χοινωνῶν ὑπόδουλος αὐτοῖς γενόμενος, ὡς ὁπὸ κακῶν δεσποτῶν πάσης τῆς ἐξ αὐτῶν μεθέξει τιμω- ρίας" καὶ διὰ τὴν ἄγνοιαν ταύτην τοῖς αὐτῶν βωμοῖς προσφθαρέντες xal αὐτῶν ἐχπληρωθέντες ὑπὸ τὴν ὑτῶν 294 ἑξουσίαν γεγόνατε, καὶ παντὶ τρόπῳ δοριζόμενοι τὰ σώματα ἀγνοεῖτε. Εἰδέναι δὲ ὁμᾶς χρὴ ὅτι οὐδενὸς οἱ δαίμονες ἔχουσιν ἑξουσίαν, kàv μὴ πρότερόν τις αὐτοῖς ὁμοδίαιτος 7. γένηται. Ὁπότε οὐδὲ ὁ αὐτῶν ἄρχων παρὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χατ᾽ αὐ- τῶν κινούμενον 5 νόμον ποιεῖν τι δύναται, διὸ ἔξου- σίαν τινὸς οὐχ ἔχει μὴ προσχυνήσαντος αὐτόν' ἀλλ᾽ οὐδὲ λαδεῖν τις παρ’ αὐτῶν δύναταί τι ὧν θέλει, ἀλλ᾽ οὐδὲ βλαῦῆναι οὐδὲν, ὡς ἑχεῖθεν δυνασθε9 μαθεῖν.

XXI. Τῷ γὰρ τῆς εὐσεδείας ἡμῶν βασιλεῖ προσ- ἦλθέ ποτε ὁ πρόσχαιρος βασιλεὺς, xal 19 οὐ βίαν ποιῶν, οὐ γὰρ ἐξῆν, ἀλλὰ προτρέπων xal ἀναπείθων, ὅτι τὸ πεισθῆναι ἐπὶ τῇ 1! ἑχάστου χεῖται ἐξουσίᾳ. Προσελθὼν οὖν, ὡς τῶν παρόντων ὧν !* βασιλεὺς, τῷ τῶν μελλόντων βασιλεῖ ἔφη" Πᾶσαι αἱ τοῦ νῦν κόσμου βασιλεῖαι ὑπόχεινται ἑμοὶ, ἔτι «& ὃ χρυσὸς

rans, his verbis :

XIX. Heo visa sunt omnium iuspectori Deo, vos in neminem hominum dominari, neque illi mo- lestiam inferre, nisi quis volens se vobis in servi- tutem subjecit, adorans vos, et sacrificans, et li- bans, et vestre cone particeps, aut quidpiam aliud quod non deceat perficiens, vel fundens sanguinem, velgustatis mortuiscarnibus,vel fere reliquiis,secto, suffocato, autalio immundo repletus. Eos vero qui ad legem meam confugiunt, non modo non tangetis, sed et honore donabitis, et coram fugietis. Quod- cunque enim ipsis, ulpote justis contra vos placue- rit, id vos necesse erit pati. Quod si nonnulli ex illis, qui mihi adherent, aberrarint, vel adulterantes vel magiam exercentes, vel impure viventes, vel aliquid aliud eorum que mihi displicent operati, tunc oportebit, ut ipsi ex jussu meo aliquid patian- tur aut ἃ vobis, aut ab aliis. Quibus et poenitenti- bus, ponitentiam ponderans, an ea veniam merea- tur nec ne, sententiam pronuntiabo. Haec ergo re- ducere in memoriam et facere debetis, probe gnari, quod neo cogitationes vestre eum latere poterunt.

XX. Haeo postquam illis suasisset angelus, ablit. Vos autem adhuc illam ignoratis legem, quod qui colit damones, vel sacrificat, vel cum illis mensa communicat, sub servitutem eorum redactus, tan- quar a malis dominis omnes ex illis feret poenas. Et propter hano ignorantiam, qui ad eorum aras perniciose accessistis atque iis expleti estis, vonis- tissubeorum potestatem ; etcum corporaomni modo

C fuerint contumelie objecta, nescitis.Scire autem vos

oportet, in nullum demones habere potestatem, nisi quis prius conviva eorum fuerit. Quandoquidem ne- que princeps illorum aliquid potest facere contra le- gem a Deo in eos latam. Quarenullius habet potesta- tem, qui non ipsum adoraverit. Sed neo quis potest aliquid eorum, que cupit, ab illis consequi, neque etiam ledi ullatenus, ut isthinc discere potestis. XXI. Nam ad nostrum pietatis regem accessit aliquando temporalis rex, non vi facta,neque enim licebat, sed hortans et suadens, quia persuaderi in uniuscujusque situm est arbitrio. Áccedens ergo, ut rerum praesentium rex,ad futurarum regem dixit: Omnia presentis mundi regna mihi subjacent, et ' preterea aurum et argentum omnesque istius

καὶ 6 ἄργυρος xai πᾶσα ἣ τρυφὴ τοῦ χόσμου τούτου ἢ mundi delicie sub mea sunt potestate, quare ca-

ὑπὸ ταῖς ἐμαῖς ἑστὶν ἑξουσίσις" διὸ πεσὼν προσχύ- γησόν μοι, καὶ δώσω σοι πάντα ταῦτα. Ταῦτα δὲ ἔλε- γεν εἰδὼς, ὅτι μετὰ τὸ 18 προσχυνῆςαι xal τὴν xat! αὐτοῦ εἶχεν ἑξουσίαν, xal οὕτω !* τῆς μελλούσης δόξης xal βασιλείας αὐτὸν 19 ἀφήρει. Καὶ πάντα sl- δὼς οὐ μόνον αὐτὸν οὐ προσεχύνησεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν

dens adora me, et dabo tibi ea omnia. Heo porro di- cebat, quia noverat, quod post adorationem ha- buisset in illum potestatem, sicque et futuro ho- noce ao regno privasset. At qui omnia sciebat, non modo illum non adoravit, sed nec quidquam illius donorum voluit accipere. Se enim cum suis oppi-

VARUE LECTIONES.

ἰὼ ὑπ' αὐτοῦ P. ὁπὸ τοῦ Θεοῦ O. "

10 γεχρῶν prextermiserunt, Cl (od. 1605, 1724)et 8. Subinde γευόμενος ! ἐμπιμπλ

Sub-

? [ta 0 c. 8., φεύξησθε C

0 c. ευομένων C. Tum θνητοῦ p. τμητοῦ C. γος C inde ei 0. Us τῶν om. O. Viisusgeiem, ἣ εἰ οιχησάμενος y 8 àt (sic) O. 6 ποιεῖν excidit ap. 8. δίαιτον Ο. * χείμενον O. Tum ài 8 C. 49 χαί transoripsi ex Ὁ. !! τῷ S, 0, τοῦ (ς "Y" Cl., non C., ut falso scribit 8. μ τοῦ 0. u^ gods C. 1* [ta S., ἑαυτόν C, 0,

241

CLEMENTINA. — HOMILIA 1X.

δ΄.

᾿ -- .

212

μενος ἰάσατο᾽ ὡς τοὺς μὲν παραχρῆμα θερχπευθέν- A rati fuerant, letarentur, qui autem viderant, ma-

τας γενέσθαι περιχαρεῖς, τοὺς δὲ ἱστορήσαντας ὁπερ- θαυμάσαι τε καὶ εὐφημήσαντας τὸν Θεὸν βεύαία ἐλ- πίδι πιστεῦσαι, ἅμα τε τοῖς 39 θεραπευθεῖσιν ἐπὶ τὰ ἑαυτῶν ἀπιέναι, ἐντολὴν 89 ἔχοντας πρωΐτερον τῇ ὑστεραίᾳ συνελθεῖν. ᾿Απελθόντων δὲ αὐτῶν, ἐχεῖ μείνας ὁ Πέτρος μετὰ τῶν 99 συνήθων, τροφῆς μετα- λαδὼν διανέπαυεν ἑαυτὸν τῷ ὕπνῳ.

'OMIAIA e'.

I. Τῇ μὲν οὖν ?! ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ ὁ Πέτρος ἅμα τοῖς ἑταίροις ἐξιὼν καὶ ἐπὶ τὸν πρὸ μιᾶς τόπον ἐλθὼν xal ἐπιστὰς ἤρξατο λέγειν. Ὃ Θεὸς τοὺς πάλαι ἀνθρώπους ἀσεδήσαντας πάντας ὕδατι διαφθείρας, ἐκ πάντων ἕνα εὐσεδῇ εὑρὼν, ἐν λάρναχι μετὰ τριῶν αὐτοῦ ? υἱῶν xal γυναιχῶν σωθῆναι ἐποίησεν. “Ὅθεν συνιδεῖν ἔστιν αὐτοῦ τὴν φύσιν, ὄχλου μὲν ἀσεδούντων μὴ 33 φροντίζουσαν, ἑνὸς δὲ εὐσεθοῦς σωτηρίας οὐχ ἀμε- λοῦσαν. Πασῶν οὖν μείζων 3) ἐστὶν ἀσέδεια τὸ τὸν μόνον πάντων χαταλείψαντα Δεσπότην, πολλοὺς τοὺς οὐχ ὄντας ὡς ὄντας 95 σέδειν θεούς.

II. Ἐὰν οὖν (ἐμοῦ ὁμῖν ὀφηγουμένου καὶ δειχνύν- τος, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ μέγιστον ἁμάρτημα, ὃ πάντας ὃμᾶς ἀπολέσαι δύναται) τὸν ὁμέτερον ὑποδράμῃ 85 νοῦν, ὅτι οὐχ ἀπόλλυσθε, πολλοὶ ὄντες ὄχλοι, ἠπά- τησθε' ἔχετε γὰρ τοῦ πάλαι χαταχλυσθέντος χόσμου τὸ ὑπόδειγμα' χαίτοι ἐχείνων μὲν τὸ ἁμάρτημα πολὺ ἧττον ἦν τοῦ καθ᾽ ὁμᾶς. Ἐχεῖνοι γὰρ εἰς Ε98 τοὺς ὁμοίους 51 ἠσέδουν, ἢ φονεύοντες T] μοιχεύοντες" ὁμεῖς δὲ εἰς τὸν τῶν ὅλων ἀσεδεῖτε Θεὸν, ἀντ᾽ αὐτοῦ fj xal σὺν αὐτῷ ἄψυχα ἀγάλματα σέθοντες, χαὶ τὸ

θεῖον αὐτοῦ ὄνομα πάσῃ ἀναισθήτῳ ὕλῃ ἐπιῤῥί- C

ψαντες, Πρῶτον μὲν οὖν δεδυστυχήχατε, uj) γνωρί- σαντες τὴν διαφορὰν τὴν μεταξὺ μοναρχίας καὶ πο- λυαρχίας, ὅτι ἡ μὲν μοναρχία (15) ὁμονοίας ἐστὶ παρ- εχτικὴ, ἡ δὲ πολυαρχία πολέμων ἐξεργαστική. Τὸ γὰρ ἕν ἑαυτῷ οὐ μάχεται, τὰ δὲ πολλὰ πρόφασιν ἔχει τὴν 9 πρὸς ἕτερον μάχην ἐπιχειρεῖν.

III. Αὐτίχα γοῦν, εὐθὺς 39 μετὰ τὸν καταχλυσμὸν, ὃ Νῶε τριαχόσια xal πεντήχοντα ἐπιζήσας ἔτη μετὰ τῶν ἐξ αὐτοῦ γενομένων ὄχλων ἐν ὁμονοίᾳ διετέλει, τοῦ μόνου Θεοῦ χατ᾽ εἰκόνα ὕπάρξας βασιλεύς. Μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν πολλοὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ βασιλείας ὠρέχθησαν, χαὶ πρὸς τὸ βασιλεῦσαι σπεύδοντες τὸ πῶς δυνηθείη ἕχαστος ἐπενόει. Καὶ ὁ μὲν πολέ- pip, ἄλλος δόλῳ, ἕτερος πειθοῖ 9, xai. ἄλλος ἄλλως,

gnopere mirarentur, simulque laudarent Deum, ao firma spe crederent, atque una cum iis qui sancti fuerant, ad sua abirent, mandato accepto, ut matu- rius postridie convenirent. Cumque discessissent, ibi manens Petrusuna cum familiaribus, cibo sum- pto, se somno refecit.

HOMILIA IX.

I. Sequenti quidem die Petrus una cum sodali- bus egressus et ad locum precedentis diei veniens 80 consistens cepit dicere: Deus homines olim impios cunctos cum per aquam [fperdidisset, ac unum ex omnibus pium invenisset, in arcà eum cum tribus filiis et eorum uxoribus salvum fecit. Unde apparet divina natura, quae impiorum quidem negligit multitudinem, unius vero pii salutem non despicit. Cunctarum ergo maxima est impietas, solum omnium dominum relinquere, et multos qui non sunt, quasi sint, deos venerari.

II. Si ergo (dum vobis enarro ac ostendo, id ma- ximum esse peccatum,quod vos omnes possit per- dere) vestre menti subveniat, vos non perituros, quia plurimi estis, erratis ; habetis quippe mundi olim diluvio inundati exemplum ; et vero illorum peccatum multo erat minus vestro. Illi namque in pares impie se gesserunt, aut occidendo, aut adul- terando : vos autem in omnium Deum estis impii, pro eo vel cum eo inunima colentes simulacra, sa- crumque ejus nomen projicientes ad omnem sensu carentem materiam. Primo itaque infeliciter vobis cessit, quod differentiam inter unius a» multorum principatum ignoratis, quoniam unius principatus concordie faciende vim habet, principatus vero multorum effector bellorum est. Quod enim est unum, secum non pugnat ; que vero sunt multa oc- casionem habent seinvicem aggrediendi certamine.

IH. Statim itaque post diluvium Noe annis tre- centis et quinquaginta superstes (a) in concordia cum filiorum vixit multitudine, fuitque solius Dei ad imaginem rex. Post mortem vero illiua multi posterorum regnum appetierunt, et regnandi studio unusquisque modum excogitavit quo posset regnare. Ille quidem bello, alius dolo, alter suada et alius aliter. E quibus unus exstitit de genere Chami, pa-

ὧν εἷς τις ἀπὸ γένους ὧν Χὰμ, τοῦ ποιήσαντος τὸν * ἢ tris. Mesraimi, ex quo Mesraimo JEgyptiorum

(a) Gen. 1x, 28.

VARLE LECTIONES. 39. [ta S, βεδαίας ἐλπίδος πιστεύειν, ἅμα τοῖς C, βεδαίας ἐλπίδι πιστεύειν, ἅμα τοῖς Θ. 89 μενόντων

p- μετὰ τῶν ὦ. 5! οὖν add. c. O. Tum id. ἑταίροις, ut legi vult C, cujus text. ἑτέροις. . ὧς ὄντας ap. S. non exstant.

D, suffragante O, ἀποδράμῃ C. Postea ὄχλοι; O. 81 ὁμοίως Ο. ** Fortasse lof: τοῦ, 5. τρία xai pro τριακόσια C, qui quidem genuinam Ottoboniani Lect. jam vidit Jta 0 τὸν assumpsi ex O. Tum

c. Ὁ. δ53 οὐ O. * ItaO c. S, μεῖζον C. 35 Vb

c. S, πειθῷ C. 4

; 82 αὐτοῦ adjunxi ὑποδράμῃ leg. censet E εὐθύ C. Tum exstare in Gen. ix, 28.

S: leg. Μεσραΐμ, cfr- Rec. 1v, 27 : Ex. quibus

wnus Cham nomine, cuidam ex filiis suis, qui Mesraim appellabatur. Chron. Alex. p. G2. Rad. : οὗτος

Μεσραεὶμ ὁ Αἰγύπτιος — οἰκήτωρ γίνεται Βάχτρων.

VARIORUM NOTE.

(45) 'H μὲν μοναρχία, eto. Usque ad finem om. ἀναρχ amasceno exstant ecloga περὶ

pitis. In scripto

lac. (Parallelorum lib. 1, cap. 22.) Vide eu- perius homil. 3, cap. 62. Cor.

245 | CLEMENTINA. — HOVILIA IX. n 816

VI. Ὅμως τῆς ἀπάρχης δ! μιᾶς οὔσης βασιλείας A — VI. Ceterum cum initio unum esset. regnum, πολλαὶ διαιρέσεις τοῦτο ἐγένοντο τὸν τρόπον. Πέρσχι — multe divisiones ad huno facte sunt modum. πρῶτοι τῆς ἐξ οὐρανοῦ πεσούσης ἀστραπῆς λαδόντες — Primi Perse delapsie colo ignis prunas sumptas ἄνθρακας tn οἰχείᾳ διεφύλαξαν τροφῇ, καὶ ὡς θεὸν proprio conservarunt alimento, atque ignem ut οὐράνιον προτιμήσαντες τὸ πῦρ ὡς πρῶτοι προσχυ- — coelestem deum colentes, tanquam qui primi ado- νήσαντες ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ πυρὸς πρώτῃ βασιλείᾳ 9 ce- — rassent, ab ipso igne primo regno decorati sunt. τίμηνται. Μεθ᾿ οὖς Βαδυλώνιοι ἀπὸ τοῦ ἐκεῖ πυρὸς — Post quos Babylonii, de igne ibi posito prunas fu- ἄνϑρραχκας κλέψαντες xxl διασώσαντες εἰς τὰ ἑαυτῶν, rati, cum in patriam detulissent atque adorassent, χαὶ προσχυνήσαντες, xal αὐτοὶ ἀχολούθως ἐῤασίλευ. οἱ ipsiconsequenter regnarunt. Item /Egyptii, post- σαν. Αἰγύπτιοι δὲ ὁμοίως πράξαντες, xai τὸ πῦρ — quam similiter fecissent, atque ignem lingua s8ua ἰδίᾳ διαλέχτῳ Φθαὲ 535 χαλέσαντες, ὃ ἑρμηνεύεται — Phthac appellassent, quod idem est ac Vulcanus "Hoatococ (21) [ἢ $801 "Ocigic], οὔ τῷ ὀνόματι xal — [vel Osiris], cujus nomine et primus apud illos rex ὃ παρ᾽ αὐτοῖς πρῶτος βασιλεύσας προσαγορεύεται. — appellatur. Pari igitur modo usi et qui per loca re- Τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον χρησάμενοι xxl ol xaxà — gnaverunt, et statuam ac delubrum facientes, atque τόπον βασιλεύσαντες, καὶ ἵδρυμα ποιήσαντες καὶ βω- — aras in ignis honorem accedentes, a regno quidem μοὺς εἰς τιμὴν τοῦ πυρὸς ἀνάψαντες, τῆς μὲν βασι- p plerique deciderunt. λείας ot πλεῖστοι ἀπεσδέσθησαν.

VII. Τοῦ δὲ τὰ ξόανα σέόειν οὐχ ἐπαύσαντο, διὰ VII.À cultu tamen simulacrorum non cessarunt, τὴν καχὴν τῶν μάγων ἐπίνοιαν, εὑρόντων αὐτοῖς προς — propter malas magorum excogitationes, illis causas φάσεις, χρατεῖν αὐτοὺς πρὸς τὴν ματαίαν λατρείαν — invenientium, que eos in vano cultu retinerent. δυναμένας" ἱδρύσαντες γὰρ αὐτὰ μαγιχαῖς τελεταῖς — Nam simulacra magicis ceremoniis erigentes festa ἑορτὰς αὐτοῖς ὥρισαν ἔχ τε θυμάτων, σπονδῶν, aó- — instituerunt ex sacrificiis, libationibus, tibiis, et

VARUE LECTIONES. 81 ὑπαρχῆς O, d comma ponit post οὔσης. 5! πρῶτοι Pasoelus C. ὅδ dde O, legat, qui voluerit,

Φθάς, ex Suida. Cl. Lacunam cod. Ott. post Ἥφαιστος explevi duce Jamblicho De myster "Egypt. vii, 3. Ἕλληνες δὲ εἰς Ἥφαιστον μεταλαμδάνουσι τὸν 02, cip τεχνιχῷ μόνον προσδάλλοντες — ἀγαθῶν

ὧν, ὍὌσιρις κέχληται. VARIORUM NOTAE.

(21) Τὸ πῦρ ἰδίᾳ διαλέχτῳ Φθαὲ καλέσαντες, ὃ μενον᾽ ὅν φησιν νῦν εἶναι αὐτὸν ἑχυτὸν νοοῦντα, xal ἑρμηνεύεται Ἥφαιστος. Leget qui voluerit Φθὰς, τὰς νοήσεις εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέφοντα. Τούτου δὲ τὸ ex Suida, Φθὰς, inquit, ὁ Ἥφαιστος παρὰ Μεμφί- ἕν ἀμερὲς, καὶ ὅ φησι πρῶτον μάγευμα προτάττει, ὃν ταῖς. Καὶ παροιμία, « ὁ Φθάς σοι λελάληχεν" » οἱ δὲ καὶ Εἰχτὼν ἐπονομάζει. ἕν ᾧ δὴ τὸ πρῶτόν ἐστι ᾿Αφθάς φασιν, ὡς σταφὶς ἀσταφὶς, σταχὺς ἀσταχύς. C νοοῦν, xal τὸ πρῶτον νοητὸν, $ δὴ xal διὰ σιγῆς μ6- At voce ᾿Αφθὰς, Aphtham Bacchüm interpretatür. νης θεραπεύεται. Ἐπὶ δὲ τούτοις τῶν ἐμφανῶν memorie forsan errato. Verba enim Eusebii sunt, μιουργίας ἀλλοι προεστήκασιν ἡγεμόνες. Ὃ γὰρ δή- Prapar. evang. lib. im, cap. 11, ex Porphyrio: μιουργιχὸς νοῦς, xal τῆς ἀληθείας προστάτης, καὶ Τὸν óà θεὸν τοῦτον (Κνὴφ, τὸν δη μιουργὸν) ἐκ τοῦ σοφία ἐρχόμενος μὲν ἐπὶ γένεσιν, καὶ τὴν ἀφανῆ τῶν στόματος προΐεσθαί φασιν (Αἰγύπτιοι) ὠὸν, ἐξ οὗ κχεχρυμμένων λόγων δύναμιν εἰς φῶς ἄγων, ᾿Δμοῦν

νᾶσθαι θεὸν, ὃν αὐτοὶ προσαγορεύουσι Φθὰ, οἱ δὲ κχατὰ τὴν τῶν Αἰγυπτίων γλῶσσαν λέγεται’ συντε- Te Anis, Ἥφαιστον Hunc porro deum Cneph, opi- λῶν δὲ ἀψευδῶς ἕκαστα, καὶ τεχνιχῶς μετ᾽ ἀλῃθείας ficem, ex ore ovum effudisse narrant /Egyptii, ex φασίν" (1. Φθά) Ἕλληνες δὲ εἰς Ἥφαιστον μεταλαμ-

natum esse deum, qui ab iis Phtha, Ἥφαιστος άνουσι τὸν Φθὰ, τῷ τεχνιχῷ μόνον προσδάλλοντες. (Vulcanus) a. Grxcis nominetur. Addo preceptori ᾿αγαθῶν δὲ ποιητικὸς ὧν, Ὄσιρις κέκληται. Καὶ discipuium, Porphyrio Jamblichum, qui libro De ἄλλας 9€ ἄλλας δυνάμεις τε xal ἐνεργείας ἐπωνυ- mysteriis, ubi de /Egyptiorum opinione circa Deum μίας ἔχει. Denique nomen proprium Χομχεφθὰ re- atque deos, ita loquitur, ex versione Ficini (non gis Thebeorum, exponitur χόσμὸς φιλήφαιστος, autem Scutelli segmento 8, cap. 3) : Secundum vero — apud Georgium Synccilum Chronographiz p. 100. alium ordinem (Mercurius) przponit deum Emeph ^ Habent autem hic preclaram etymologiam "Hoa:- diis coelestibus, tanquam ducem, quem ait intellectum στος ἃ Φθὰς, qui hujusmodi deductionibus oblectan- esse seipsum intelligentem, atque in. se intelligentias — tur. Nam si quisquam est parum fidens ingeniose convertentem. Huic unum imparlibile anteponit, quod — arti, eamque suspectam magis habens, quam cer- llat primum exemplar, aut. expressionem, aut tam,isegosum. Cor. —03,aui plenius 'Aq03 vocasse efAgiem, quod Icthon appellat: in quo est. primum, D videntur /Egyptii Ἥφαιστον, que vox ex IERY tia intelligens, et intelligibile primum, quod solo silentio — detorta, quod apud eos nEM alpha, ut apud He-