BHÍHA

'hueva

T

attye

ítníuet0itp of Ji3o«6 Carolina

H

P*

. H

i

oo i

THE LIBRARY OF THE

UNIVERSITY OF

NORTH CAROLINA

ENDOWED BY THE

DIALECTIC AND PHILANTHROPIC

SOCIETIES

m

PA2331 .B3

V

¿Pe /¿-&-<l

UNIVERSITY OF N.C. AT CHAPEL HILL

00041433396

,-

.V3446P 1&tÍ&§^

í «&^i0ft

This BOOK may be kept out TWO WEEKS ONLY, and is subject to a fine of FIVE CENTS a day thereafte, K was taken ^ on the day indícated below:

X

PROSODIA I tiRKl Militó

POR

a* sp§&9@33@& ®m*&^

CUARTA EDICIÓN, REVISADA POR ENCARGO DEL RECTOR

DEL INSTITUTO NACIONAL, CON ORDEN DEL SUPREMO GOBIERNO,

I CONSIDERABLEMENTE AU3IENTADA \

POR

EL Doctor JUSTO FLORIAN LOBECK,

Profesor del Instituto Nacional de Chile.

M

PARTE I.-PROSODL&.

SANTIAGO DE CHILE,

IMPRENTA CHILENA,

CALLE DEL PEU3IO, ESQUINA DE LA DE HUÉRFANOS, N.° 2§*

fLM¿l

(o -

ir- ti-'

■j

O

I

AL SEÑOR RECTOR DEL INSTITUTO NACIONAL DE CHILE

DON SANTIAGO PRADO,

Santiago, julio Í8 de Í86á.

SEÑOR RECTOR '.

Un año hace a que Ud., por orden del Supremo Go*- biernó, se sirvió encargarme la corrección de la reim- presión que debia hacerse de la Prosodia Latina del señor don Francisco Bello. Conforme a ése encargo, que me honraba altamente* comencé a correjir las pruebas del primer pliego del referido texto que hasta entonces, por la escasez de ejemplares, no habia tenido la oportunidad de verlo. Pero luego noté que ese texto tal como se presenta en la tercera edición * no era bueno para ser reimpreso; pues a mas de eslar lleno de Un número mui crecido de erratas de imprenta* se encuentran en él muchos errores de transcenden- cia en que ha incurrido el que la revisó, así como di- versas aserciones inexactas que evidentemente no están

Vi

(fe acuerdo con el texto orijiaal publicado por su pro- pio autor.

Ademas de eslos defectos , que contiene en la tercera edición, notó también que le faltaban varios capítulos tanto de prosodia como de métrica, mui im- portantes i absolutamente indispensables para los alum- nos que cursan la clase de Latinidad en la sección preparatoria del Instituto Nacional. Estoi convencido de que el mismo señor Bello, si, en tan prematura edad, la muerte no lo hubiese arrebatado de su brillante carrera, en que prestó a la enseñanza de la juven- tud chilena tan señalados servicios, no solo como profesor del Instituto Nacional, sino también como autor de varios textos de incontestable mérito, i si mas bien Je hubiese sido dado seguir contrayéndose a los estudios íilolójicos con la contracción que le caracterizaba i con su talento superior, en verdad no habría dejado nunca de reformar, de completar i de enmendar de todos modos, de edición en edición, los diferentes textos que ha publi- cado, ni habría renunciado jamas a introducir en ellos los resultados mas interesantes de las investigaciones hechas por él mismo o por otros ülóiogos.

De consiguiente, me vi obligado, Señor Rector, a manifestar a Ud. estas razones, porque no creía conveniente una simple reimpresión de la Prosodia Latina i porque opinaba por una revisión completa i extensa de esta obra. En seguida Ud. se sirvió darme amplios poderes para revisarla i completarla, con tal que el nuevo texto quedase lo mejor posible i llenase todas las exijencias para el perfecto aprendizaje de la Prosodia i Métrica de la lengua latina.

Vil

En desempeño de esta comisión, tan honorífica para» mí, me presté gustoso a revisar detallada i minuciosa- mente el orijínal , a aumentarlo i completarlo en las partes en que me parecía necesario, tratando de presentar para los alumnos del Instituto Nacional un texto de Prosodia [ Métrica Latinas que sea sino superior, por lo menos no inferior a los mejores que se usan en los Jimnasios i Liceos de Alemania. Traté también de presentar un trabajo que, contribuyendo en algo al ensanche i perfección del estudio del ramo principal i mas importante de las clases de Humanidades, correspondiese dignamente a la confianza con que Ud., a nombre del Supremo Go- bierno, tuvo a bien honrarme, i siguiese sirviendo como uno de los insignes monumentos literarios que dejó don Francisco Bello, único hasta ahora de todos los sabios tanto chilenos como españoles, cuyo nombre brilla al lado del de su ilustre padre en la literatura filolójica moderna.

Con este fin me vi precisado a suprimir por una parte las pocas agregaciones i alteraciones que el revisor hizo en la tercera edición de esta obra, especialmente en la Prosodia; i por otra a reemplazarlas por reglas u observaciones nuevas o ya por reglas del texto un tanto modificadas. Ademas me pareció conveniente aumentar un poco el número de ejemplos i versos que deben comprobar e ilustrar las reglas respectivas. De esta manera se han aumentado, a pesar de las diferentes supresiones, las primeras 49 pajinas del orijinal hasta 74 en la nueva edición.

En seguida vienen desde la pajina 74 hasta la 348 varios capítulos que traen nuevas reglas establecidas

vin

sobre la cuantidad de las vocales en las terminaciones de las palabras tanto latinas como tomadas al Latín de otros idiomas, i principalmente de las palabras derivadas. Algunas de estas reglas, aunque no siempre bastante completas, se hallan en varias de las gramáticas mas extensas que hai de la lengua latina i en otras obras que versan sobre formación i derivación de las palabras latinas; pero la mayor parte de ellas son el resultado de mis propias investigaciones sobre esta materia. Unas veces he indicado en estas reglas la razón por qué en una que otra clase de palabras cierta vocal tiene tal o cual cuantidad i otras nó, ya por ser tan obvia, que el inte- lijente i atento alumno la adivinará por solo, o ya por no saberse alguna.

Por fin vienen reproducidas las reglas alusivas a la cuantidad de algunos derivados greco-latinos, que se encuentran en las pajinas 49, 50 i 51 del orijinal i que, con las modificaciones que me parecian necesarias, ocu- pan las pajinas 349-352 de esta edición, concluyendo así la Prosodia o sea la primera parte del nuevo texto.

Atendiendo a la Métrica i Versificación que ahora forman la segunda parte de toda la obra, tengo que de- cirle, Señor Rector, que los primeros nueve capítulos que llenan diez i seis pajinas, es decir, desde la pajina 54 hasta la 67 del orijinal, se han conservado casi íntegros; pero por estar aumentados i ampliados con muchas reglas i observaciones nuevas, unas sacadas de las obras mas acreditadas de autoridades filolójicas reconocidas, otras que me pertenecen, i todas fundadas en estudios espe- ciales sobre Jas partes respectivas de la Métrica i su-

ficientemente comprobadas por ejemplos, ocupan ahora desde la pajina 353 hasta la 397, es decir, cuarenta i cuatro pajinas.

De la parte restante que comprende desde la paji- na 68 hasta la 80 delorijinal, he tenido que prescin- dir por mui poderosas razones; son las mismas que me obligaron a reconstruir completamente esta parte de la Métrica que se encuentra ahora en las últimas ciento i cinco pajinas o sea desde la pajina 397 hasta la 502, arreglándola de una manera mui distinta. Pues el autor, al componer su texto de Versificación latina, no pudo tener todavía noticia alguna de los grandes descubri- mientos i cambios transcendentales que se han veri- ficado en esta parte de las ciencias filolójicas desde mas o menos cincuenta años atrás i que se deben solo a las investigaciones de muchos de los mas famosos filó- logos de Alemania, principalmente de Godofredo Her- mann, Juan Enrique Voss, Augusto Bockh, que lograron constituir sobre bases sólidas la métrica clásica como ciencia que tiene principios fijos que le son propios. Así figura ahora la métrica clásica entre las ciencias de reciente fecha, lo mismo que la química, jeografía, i casi todas las ciencias naturales, i tantas otras, que aunque no desconocidas ni en la antigüedad, ni en la edad-media, ni en los siglos subsiguientes, sin em- bargo descansan en la actualidad sobre bases entera- mente distintas.

Como sucede en casi todas las ciencias, hai tam- bién en la Métrica divergencia de opiniones acerca de unos puntos secundarios, e incertidumbre en lo rela- tivo a otros, lo cual proviene jeneralmente de las

grandes pérdidas que la literatura poética de los Griegos i de los Romanos han sufrido en el curso del tiempo, i del estado incompleto, defectuoso o adulterado en que nos< han llegado las pocas composiciones en verso que se con- servan tanto griegas como latinas. Pues aunque entre los mencionados sabios así como entre los muchos otros que después han tratado sobre esta ciencia, haya una- nimidad en lo tocante a los principios fundamentales i a las reglas jenerales, se nota, sin embargo, en varias materias menos importantes una discrepancia de opi- niones bastante marcada que por cierto afecta tan sola la teoría sin alterar la práctica casi en nada.

Es claro que era de mi deber, reformar la parte respectiva de la Métrica en conformidad con los admi- rables progresos que se han hecho últimamente en este ramo, i abandonar completamente esa mole indijesta e informe, ese fárrago de apreciaciones ya equivo- cadas, ya arbitrarias i caprichosas, herencia que nos dejaron los métricos i gramáticos latinos, i que en la edad-media i aun en los tiempos modernos pasó por Métrica i Versificación latina. De seguro los poetas de la antigüedad no hicieron composiciones para la vista sino para el oido, composiciones que no debian ser ojeadas, como sucede ahora, sino cantadas o por lo menos recitadas a viva voz : los metros que aplican a ellas no son ejemplos del cálculo de variación, permu- tación i combinación, sino los resultados palpables de las leyes naturales de la lójica musical. Estas leyes son mui sencillas, pero invariables i por esto no permiten arbitra- riedades de ninguna clase, aunque admiten ciertas licen- cias ; de la misma manera como en la gramática de un

XI

idioma hai reglas fijas, aunque no faltan excepciones, No pudo entrar en pensamiento, el formar un siste- ma completo de Métrica clásica o sea greco-latina, por ser ésta una de las ciencias fi I olój i cas que no tienen que ver nada en la enseñanza elemental de Latin, sino que figuran en primera línea en un plan completo i bien arreglado de los estudios o cursos científicos que for- man la instrucción universitaria. Al contrario, me he propuesto «presentar un trabajo que sea de utilidad práctica en la enseñanza elemental, pero no un curso completo que debia servir para estudios especiales de los profesores u otros sabios que quieren profundizar este ramo.

Por estos motivos no he admitido en esta parte del texto sino solamente hechos seguros que tienen utilidad práctica, unos recojidos de las mejoras obras que tratan sobre este ramo i otros que se fundan en mis propias investigaciones,, todos bastante comprobados; pero tuve cuidado de excluir siempre toda clase de opiutones personales, de conjeturas aventuradas, de apreciaciones arbitrarias i de puras ocurrencias o caprichos. Por lo tanto se me verá a veces tomar un rumbo algo distinto del que siguen aun las mismas autoridades reconocidas en esta materia; pero eso no lo he hecho nunca sin apoyarme en los mas sanos principios i en razones bas- tante buenas.

Teniendo la convicción de haber cumplido concien- zudamente con mi deber, i abrigando la esperanza, que bien pronto la autoridad mas competente va a dar su fallo decisivo sobre el mérito de esta nueva edición de la Prosodia i Métrica latinas de don Francisco Bello.

XII

tan solo me permitiré, Señor Rector > protestar que, al componer este texto, no he tenido miras algunas de hacer reformasen el plan vijente del estudio de Latinidad o de obligar á los alumnos a aprender tal o cual cosa o a no aprenderla. Ün buen texto debe ser completo i estar a la altura de los progresos que se han hecho en la cien- cia respectiva, ha de servir de guia lanto al alumno como al profesor» para facilitarles su tarea i no para sujetar ni al uno ni ál otro. En este sentida he compues- to este nuevo texto, particularmente con el objeto de despertar en el alumno la reflexión i forhlar el sen- tido dé buen gtisto i de fomentar él amor a la poesía.

Pero tal cosa no consigue » aprendiendo puramente de memoria i al pié de la letra las reglas del texto con unos cuantos ejemplos comprobantes, sino fijándose bien en las reglas i en los ejemplos que las acompañan, para comprender su alcance i su aplicación » i recitando mu- cho en alta Voz tanto las diferentes palabras que sirven de ejemplos, cómo las diversas clases de pies, versos i estrofas, para que les sirva de práctica.

Participo, Señor Rector, de los sentimientos que animan a todos los que como yo» tienen el honor de ser profesores en el Instituto Nacional bajo la pru- dente i esmerada dirección de Ud.» i soi de la misma opinión de mis respetables compañeros que creen de nuestro deber» esforzarnos en procurar siempre a esté importantísimo establecimiento de la República los me- jores textos posibles, ya componiendo nuevos» o ya perfeccionando los que existen en la actualidad. Para conseguir este fin, se nos permitirá contar también en adelante con el benévolo apoyo de Ud. i con la poderosa

xin

protección del Supremo Gobierno, el cual se ha dignado proporcionar con la mayor liberalidad los recursos ne- cesarios para esta publicación. Faltaría a la gratitud, si ño le diese en esta ocasión las gracias mas expresivas* Finalmente, Señor Rector, me veo obligado a darle ra- zón de las causas, que han motivado la demora de esta publicación, que consisten en la necesidad que habia para mí, de rejistrar mis apuntes i de completarlos, de con- sultar otra vez muchísimas obras científicas i ediciones de los autores latinos, de componer el nuevo orijinal i ele revisar el antiguo, de atender la impresión, i a mas de correjir escrupulosamente las pruebas de cada pliego. También por otros motivos se ha demorado mas de lo que pensaba ; pues mi quebrantada salud no me ha permitido por semanas enteras ocuparme ni de este trabajo ni de otro cualquiera, de suerte que esta publicación ha que- tlado algunas veces paralizada. I para aumentar los obs- táculos de su pronto despacho , no se encontraron sufi- cientes elementos como continuar la impresión, porque la imprenta encargada de ella con los tipos acentuados que tenia a su disposición no alcanzaba a imprimir mas de dos pajinas de una vez, a pesar de emplear tipos de diferente clase i de porte distinto, siguiéndose de esta manera mui lentamente la impresión de toda la obra desde la pajina 73 hasta la 456.

Cada cual se convencerá a la primera vista , de que hasta ahora no se ha impreso en Chile obra alguna, cuya composición haya sido tan difícil, tan caprichosa i tan odiosa, como la de la presente edición de la Proso- dia i Métrica Latinas de don Francisco Bello. Por esto, i mas aun tomando en cuenta los elementos tipográficos

XIV

sumamente reducidos que se encuentran en este país para trabajos de esta clase, la impresión es, a mi modo de ver, un trabajo admirable que honra en sumo grado toda la prensa chilena; pues solo a la perseverancia i abnegación tanto de la dirección de la «Imprenta Chile- na» como de sus oficiales se debe la salida de la obra. Desgraciadamente i a pesar mió, no he podido salvar en varios ejemplares algunas erratas que se han introducido en esta buena impresión, principalmente a causa del cambio incesante de los tipos acentuados que habían de sacarse de las dos pajinas tiradas para reemplazarlos en las otras pajinas que los necesitaban. Por este motivo se han repasado con detención diferentes ejemplares de la obra, para formar una fe de erratas correspondiente a la Prosodia, i otra que corresponde a la Métrica, las cuales se encuentran al pié de cada parte.

Faltan en esta edición dos capítulos que trae el ori- jinal, uno que trata del Acento (páj. 80 i 81), i otro que se titula «Apéndice» i que presenta una explicación del Calendario romano (páj. 83 i 84). Este último no tiene relación ninguna ni con la Prosodia ni con la Métrica, i el primero pertenece mejor a la Gramática Latina. Por estos motivos los tengo reservados los dos para agregarlos oportunamente a la Gramática Latina del mismo don Francisco Bello, cuya revisión el señor padre del autor se ha sirvido encargarme. /

Presentándole, Señor Rector, el informe que precede, me cabe el honor de repetir las gracias mas finas tanto por la cuerda protección que Ud. ha prestado siempre al estudio del Latin i que acaba de manifestar de nuevo por el interés especial con que ha honrado esta publica-

XV

cion, como por la benevolencia con que ha favorecido hasta ahora mis insignificantes trabajos. Deseando que este excelente texto sea útil también en su nueva forma para la enseñanza, me despido de Ud ., saludándole atentamente i ofreciéndole las expresiones de mi mayor consideración i respeto, con que tengo el honor de sus- cribirme

S. S. S.

Doctor JUSTO FLORIAN LOBECK , Profesor del Instituto Nacional de Chile.

PROSODIA LATINA.

NOCIONES JENERALES,

Prosodia es la parte de la gramática que enseña la cuantidad i acento de las sílabas, es decir, el tiempo i el tono en que deben pronunciarse.

Se sabe que las letras se dividen en vocales i conso- nantes. Las consonantes se subdividen en dobles, líqui- das i mudas.

Dobles se llaman las que tienen valor de dos, i son la x i la z.

Sollaman líquidas las que pierden su valor en ciertas combinaciones ; i éstas son la / i la r, i en dicciones greco-latinas, también la m i la n„

La u también se liquida en ciertas combinaciones, es decir, que pierde a veces su valor como vocal.

Las demás consonantes se llaman mudas.

La letra h no se considera Yocal ni consonante, si-

b PROSODIA

no el signo de la aspiración. Para averiguar pues la cuantidad de una sílaba en que entra esta letra, se aplican las reglas de la prosodia, como si no la hu- biese.

Las sílabas, cuya pronunciación requiere dos tiem- pos, se llaman largas, i se marcan como la a en mu- ter (1).

Las que deben pronunciarse en un tiempo se llaman breves, i se marcan como la a en pater.

Las que pueden pronunciarse indiferentemente en uno o en dos tiempos se llaman comunes, i se marcan como la u en locüples.

Las reglas que fijan la cuantidad de las sílabas son generales i especíales; en caso de discordancia, deben preferirse las jenerales.

Hai muchas sílabas que no están sujetas a ninguna regla. Éstas se dicen largas o breves por naturaleza, i su cuantidad se comprueba por el ejemplo de los poetas.

CAPÍTULO I.

REGLAS JENERALES DE LA CUANTIDAD.

I, Toda vocal seguida de dos consonantes o de una doble es larga, o viene a serlo por posición:

Jmminet exilio vzr cóvjugis, illa mariti. (O.)

Nec myrlus vinctt cor y los, nec laurea Pkoebi* (Y,)

Excepción, La vocal breve por naturaleza se hace

(I) Primitivamente se escribia la larga duplicando la brevet maater por mater, veenit por venü.

LATINA- 7

común, si, perteneciendo las dos consonantes que le si- guen a la misma sílaba, la primera es muda, i la segun- da líquida :

Nox tenebras proferí, PJwebus fugat inde t enebros (O.)

Observaciones. 1. Contando los Griegos las conso- nantes mi n en el número de las líquidas, es común en los poetas latinos la primera de eyenus, íchneumon, Procne, Procnesus (por Proconnesus,) i Tecmessa.

3Ialumusi et placidis Ichneumona quaerere ripis (II.) Delectat Mariwn si perniciosus tchneumon (3L)

2. En fin de dicción, no se antepone una vocal bre- ve a una palabra que principia por dos consonantes, a no ser que la primera sea muda i la segunda líquida, o que la misma palabra sea griega :

3JolliU fraga leges. (Y.) Síridida fíamma furit. (0.)

Saepe stilum verías. (II.)

Testis erií magnis virtuíibus undu Scamandri. (C.)

v 3. Si se antepone por excepción a dos mudas en una voz puramente latina, se hace larga:

Ferie cifi jlammas, daíe ida, scandiíe muros. (Y.)

II. Toda vocal seguida de otra es breve :

Impzcique aetemam timuerunt sebéenla noctem. (Y.)

Excepciones. 1. La a es larga en los nombres griegos, 1.° comunes, aer, nais o naias, 2.° propios^ que principian por la sílaba La, o acaban en laus o

raus :

8 PROSODIA

Consurgunt venti, atque in nubem cogitar aer. (Y.) Flavaque LUodice, coeloque recepta Celaeno. (O.) Tu fore tam lentum creáis Menelaon in ira? (0.)

Lo es también en Achais o Áchaias, Ptolemais i en los nombres propios en aon, menos Phaon:

3Iiscuit incestan ducibus Ptolemaida nostris. (L.) .... Irridet primo pia vota Lycaon. (O.)

2. La e es larga en los jenitivos i dativos de la quinta declinación, siempre que venga en medio de dos i: es larga también en la interjección ¿Jieu:

Nunc adeo melior quoniam pars acta diéi. (V*)

3. La i és larga 1.° en aquellos tiempos del verbo fio que no tienen r :

Omniajam fíent, fíeri qtiae posse negabarn. (O.)

2.° en Amphiorij Orion, Hyperión, Ixion, Sion:

Orion humeris et lato pectore fulgens. (C.)

3.° en el adjetivo dius, en lapetus, Pierus, Augias, Argia i en los nombres en io o yo que hacen su jenirivo en ius o ijus:

JVec mihi sant visae Clío Cltusque sórores. (O.) Ne te decipiat ratibus navalis Enyo. (M.)

Varia 1 en Diana i María :

Exercet Diana choros. (V.) Lucus et ara Díanae. (II.) Porta María Dei. (Ar.)-—JIaríam Cytherea salutat. (CL)

LATINA. 9

2.e En los jenitivos acabados en ius, como illíus, tpsíus, etc. :

Unius ob noxam et furias Ajacis Oilei. (V.) Navibus, infandum, amissis uníus ob iram. (V.)

Es siempre larga en alíus: lo es también en alterius, cuando se halla en versos que no son dactilicos, como en Terencio Andr. IV. 1, 3, en Terenciano Mauro en su tratado «sóbrelas letras, sílabas i metros» v. 1352 i v. 2184, en un verso que cita Prisciano en sus «Co- mentarios de la Gramática» VI. páj. 695; pero es bre- ve, siempre que venga en versos dactilicos, a los cua- les no se aplica sino midiéndose alterius-.

Allerum in allerwsmactatos sanguine cernam. (V.)

4. Son laggas la e i la i en los nombres en que re- emplazan (^ diptongo griego ei o la eta, como en Muñas, Céyx, Eos, Iphigenía, Alejandría o Alexan- drüa, Danus o Dareus, Calaurea o Calauría fí), Me- dea, Penéius, Priaméis, Nereius, elegéia o elegía, etc.:

Ture Epidaiireae fumant altaría sedis. (Av.) Ficta Prometido dixeris esse lulo. (3L) Tres ubi Lucíferos veniens praemiserít Eos. (O.) Nostra nec erubuit silvas habitare Thaha. (V.) Nec quamorte ferunt Persam periisse Darmm. (Mi)

Lo es particularmente la e en los nombres propios que principian por Dei, como Déidamia, Déipho- bus, etc. :

Impia quid dubitas Diianira morí? (0.)

(1) Eri la época deifecadencia se hacen breves la e i la i en varios nombres de esta clase:

Darium famul'i manibus doluisse peremtum. (Claud.)

Saxosa Calauria juxla. (Avien.)

3

■'

ÍO PROSODIA

v

Es común la misma vocal en E6 us, chorea, Caphareiis, platea, Malea i NerUs:

Porlus ab Eód fluctus curvatus inarcum. (Y.) Cometa nox sceleris roseo cedebat Eóo. (S.) Ad numerum motis pedibus ditxere choreas. (O.) Pars pedibus ptaudunt choreas et carmina dicunt. (Y.)

Son breves la e i la i en los nombres griegos en que reemplazan las vocales epsilon o jota, como en idea, sophia, philosophía, eleuthena, magia (1), etc., menos academia en que la íes común, i Andreas en que la e se alarga :

Cum tibí sit sophme par fama et cura laborum. (Marc. I.

112,1.;

Tolo me eleutherlam capere advenienlem domum. (Plaut.

Stich. III. 1, 21.j In Latium spretis academia migrat Athenis. (Claud. de

cónsul. Malí. Theod. 94.; Inque academia umbrífera nitídoque lyceo. (Cic. Divin. I.

Nobilis Andream mitíit Achaca suum. (Fort.)

5. La o es larga ( como que reemplaza la omega, 1.° en los casos oblicuos de los nombres en ós, jenit.

óis :

Magnanimi héroes, naíi melioribus annis. (Y.)

(1) En los poetas de la misma época, se hace comnn la i de talos palabras, i particularmente de sophla, su derivado So- phldnus i magia:

Ncc non Tliessalicae docíissimus Ule mag'iae. (Prudent. in Sum-

mach. I. v. 89. ) ...... Soplüünarum tecla novarum. (Coripp. IV. 286.J

Eir Prudencio (ibid. v. 34.) se encuentra también sophla con la penúltima larga.

LATINA. r\\

2.° En los nombres propios Achelotis, di, i Typhóeits, V>**\ veos u oei :

Cornua flens legit raptáis Achélóus in unáis. (O.)

Varia en la interjección ohe como en # seguida de vocal :

Úhé, jám sUfts est, ohe, lUeUg. (Marc.)

O pater, b hominum divumque ae terna potes fas. (V.)

Te Cor y don, o Álexi; trahit sua quemque voluptas. (V.)

6. Son largas las vocales» particularmente a, e, o, u antes de la consonante j seguida de vocal > duplicándo- se ella en la pronunciación i haciendo de esla manera posición:

Nee quisquam Ajacern potuit superare, nisiAjax. (O.)

Ilinc sua müjores tribuere vocahulaJlájae. (O.)

Grájis ingenium, Grujís dedit ore rotundo

Musa toqui. (ü\)

Plejades incipient humeros relevare paternos. (O.)

.¿..Jussucfójatis venerit illa. [Pers.)

Amen riddídit, AlMüjU d€xit. (Prud.)

lléjiciunt parmas et equos ad moeniaveriunt. (T.)

Victa tamen niñees, eversaque Troja resurges. (O.)

Excepción: Es "breve la vocal antes de la y, -en 'los compuestos de jugum, como bijugus, quadrtjugus^ etc.

Se conservan largas las vocales a, e, o, u, aun cuan» do las sílabas aj, ej, ój, üj, se disuelven por diéresis en oí, áe, éí, óz, üz de algunos nombres, como Gáms por GüjuS) Áchaius o Achüeus por Ach&jus (que no se usaba), Ach%ía por Achuja, Pléias, PUiades por Plejas, Pleja- des, Trbíus por Trdjusy Trota por Troja, Allelñía por Allelüja:

A% PROSODIA

Gdius aprima tremelimdum luce salutat. (Jlarc.) Oebaliosque duces et Achaca per oppida matres. {St.) Stabit et auxilium promittet Achdla Trojae. [O.) Quattuor auctiminos Píelas orta fácil. (0.) Trola tellus. (Catul.)

Es equivocada la medida de Aglaia por Aglája en el pentámetro siguiente que se halla en las Catalectas de Virjilio 468 (XI, 60):

Cynthius et Musae, Bacchus et Aglaia, [o: Agíale).

2.° Se conservan también largas la a i la e en los vo- cativos de singular de los nombres propios en djus, i ejuSy como Gai, Pompéi, Fontei:

Quodpeto, da, Gd¿, etc. (Marc. II. 30, 6 i X. 16, 1.)

3.° Es larga la a de los antiguos jenitivos i dativos de la primera declinación, como aurái, aulM, aquüi por aurae, aulae} aquae:

Aetherium sensum atque aurdi simplicis ignem. (Virj. En.

VI. 747.) Terrdique solum subigentes etc. (Lncr. I. 213.)

7. Después de q, siempre se sigue u i siempre se liquida: r>_ < te-

Sed vos qui tándem, quíbiis aut venistis ab oris? (F«)

IPero si después de la primera u se siguiere otra, la segunda tiene fuerza de vocal, cerno en aequús, irá- <¿Uus:\

Víctor erat quamvis, acqaus in Jwste fitit. [P.) { Se liquida también la u después de s en swdao, svM-

LATINA. 13

vis (1), sue'sco i sus derivados i compuestos)! en el nom- bre propio Suétonius i el de pueblo Suessones:

Swviter at tingan t et suaviter omnia tractant. (Z.) Assuéti longo muros defenderé bello. (V.)

Se puede liquidar en el verbo sueo, en el nombre de ciudad Suessa i en el de pueblo Suevus:

Appellare sarnas et haec eadem asarpare. (Lacr. I. 56.) Usurpare oculisnec voces cerneré memas: [Lacr. 1. 302.) Fundat ab extremo flacos Aqui lorie Suevos. (L.) Barbaras aut Suevo per fasus sanguine Rhenus. (P.)

(Se liquida también después de ng)l i r, siempre que no pertenezca a la terminación de declinación o conju- gación, i entonces se escribe comunmente v, como en ( lingua, sañguis) solvo, volvo (2), arvum:

Frígidas, o pueri, f agite hinc, latet ángius in herba. (V.) Candida succinctam latrantibus znguíhamonstris. (V.) Languídus in cubitum sese conviva reponet. (II.)

Es susceptible de diéresis en silu a, soluo, dissol*ío(3):

Áurarumet silüae meta. (Hor. Od. I. 23, 4.)

nunc mare nunc silüae. (Hor. Epod. 13, 2.)

Qaod zonam solült diu ligatam. (Catul. 2, 13.) Nullaqueat posthac qaamsolüzsse dies. (Tibul. IV. 5, 16.) Pristinavota novo muñere dissoluo. (Catul. 66, 38.)

(1) Se disuelve por diéresis en süávis que se encuentra en Se- dulio, poeta cristiano del siglo V:

Est leve cujus onus, cujus juga ferré süáve est. (I. 274.)

(2J Se cortan ahora estas palabras en la l, en conformidad Con la regla establecida porPrisciano, escribiendo sol-vo, sil-va, etc., mientras que en los mejores manuscritos i mas antiguos vienen divididas siempre así : so-luo, si-lua, considerándose la V como vocal.

(3) Así se hallan dissolüi i dissolüunlur en Lucrecio V. 361 i 946; dissolüantur en Ovidio Trist. 1V? 8, 18; dissolüenda i dmolüisse en Tibulo I. 8, 2 i II, 62.

^l 4 PROSODIA

Mas conserva su valor de vocal, 1 en los adjetivos en gnus, a, um, como rigtíus, ambigtíus:

Pulveris ixigüz jactu compressa quiescent. (V>) Tune bibit írríguás fertilis hortus aguas. (T.)

2.° En los verbos arguo, luo, /Zúa, pluo, rfto, gruo* slruOj i sus compuestos o derivados ;

Apparet virtus¡ Urguíturque malis. (0.)

3.° En todos ks pretéritos en gui, ¡tíi i ru¿9 como egui, vigui, alMi9 colui, serui:

Imposito fratri moribunda relanguit ore. (O.)

III. VTodo diptongo es largo^ como foedus}\ huí, hcí, mensaé, etc. :

\Et patrio insmtes llarpglaspellere regno* (7>) Non cuíms kommi contingit adire Corinthum. (II.) Ilute a stirpe pedes temo protentus in octo* (7») Sicelides Musaé, paulo majora canamus. (Y.)

Excepciones. 1»a La preposición prm en composi- ción-, cuando se sigue vocal, suele ser breve :

Stipitibus duris agitur sudibusque práeusüs. (Y.) Jamque novi proéemt fasces*, nova purpura fulget. (0.) Quos ubi viderunt praéacuiae cuspidishastas. (O.)

Algunas veces se elide t

Ómnibus his dulcem Thesei praeoptarit amoretn* (C.)

Algunas veces es larga en los poetas posteriores a Virjilio :

,...quum vacuus domino pr ae iré i Avión. [Stat.)

LATINA. 45

2.a El diptongo ae es común en el nombre de mar

Macolis :

Te seqaar acl Scythicae Maeotidis usque paludes. (0.) Longior untiquis visa Ma'eotis hiems. (0.)

IV. ( Es larga toda sílaba formada por ía contracción de dos, como en mi por míTii^ di por dlír petít por pe- nn (Ov, Metam. XIV. 461; Lucan. X. 64), abit por ablit (Plaut. Gapt. IV. 2,107.), mi por ruhl, cógo por coago, júnior por juveniorr tibicen por tibiicenY mal® por malévolo, etc. :

>■- Tibicen traxitque vagus per pulpito veslem. (Juv.) lJ Non lamen JEneam, qnamvis mate cügitet, odi. (Ó.) .... Pascentes a flunúne reice capellas. (V.) Civis obítt, inquit, mullo majoribus impar. (Le.)

CAPÍTULO If.

CUANTIDAD DE LAS FINALE$g

§ I. Vocales.

£ A. Los terminados en a son generalmente largos:

* Sed fngit intereá, fugit irreparabile tempus. [Y.) Principiis obsta : sero medicina par atur. (O.)

Conforme a esta regía, es larga la a en el ablativo de la primera declinación : lo es también en el vocativo de los nombres griegos en as o es, jen. ae, siempre que venga formado por la declinación griega, i en el de los en as, jen. antis:

Qualis populen moerens philomela sub umbra. (V.) Quid miserum, JEneá, laceras? jam parce sepulto. [V.) Nonhaec, o Palla, dederas promissa parenti. (V.) Con] ugio, Anchisa, Yeneris dígnate superbo. [Virj. En.

III. 473.;

1 6 PROSODIA

^Excepciones. L Los demás casos en a son breves :

Y Témpora dinumeratofiéc me mea cura fefellit. (Y.) Sic animis natuifi invenkímque poema juvandis. [H.) Gorgond deséelo vertentem lumim eolio. (V.)

N 2. Lo es también el vocativo de los nombres griegos en as o es, jen. ae, cuando va por la declinación la- tina :

Ne quis humare velit Ajacem, Atrida, vetas : cur? (//.)

¿¿ 3. Es breve también la a final en los adverbios, Ha, .puta, quia, i en la interjección eja (1) í

líoc pula nonjustum esU illud male, rectius istud. (Pers<) Non ita Carpathiae variant aquilonibus undae. (P.) Heul quianam tanti cinxerunt aethera nimbi? (Y.)

> 4. Son comunes los numerales en inta (2);

TrigintU capitum foetus enixa jacebit. (Y.) Quadraginla dedit Gracchus sestertia dotem. (J.)

£ e. Los terminados en e son breves, como sedilef que, ce, ve, pse [ipse por is-pse, reapse por re eapse o re ipsa), pte (suopte), tute, sirie, prope ', pone, bene, male, saepe, temeré, rite, facile, here por herí, euge3 etc. :

*

i Incipe, parve puer\ risu eognocefe matrem. fVJ Jleu! male tum Libyae solis erratur in agris. (Y.) ' Haud impum quidem, nec talia passus Ulysses. (Y.) Justitiaené prius mirer, belline laborum ? (Y.)

Excepciones. 1. Tienen la e final larga, 1.° los ad-

1) Se halla larga esta interjección en Sid. Pan. 2Í32.

2) Los poetas del siglo de Augusto los hacian siempre largos.

LATINA. M

verbios formados regularmente de adjetivos de la se- gunda declinación, como indigné, praecipm (1): 5Y)?^

v Tune rauca assiduo longé sale sax asonábante (Y.)

X 2. Los casos en e de la primera i quinta declinación, i famé (2), ablativo (de fames3 is) que se forma por el do esta última :

Iíanc tua Penehpé lento tibi mil ti t Ulyssi. (O.) !&Te precor, Ale id é, coeptis in gen ti bus adsis. (Y.) Etquaniquam saevit pariter rabié ¿ue faméque. (O.)

fi 3. Los adverbios formados de dies, como hodie, pri- dié, etc., o de res, como quare, i ademas feré (3), ferme i la interjección olw :

....Nunquam omnes hodie moriemur inulti. (Y.) Mobilis et varia est fenné natura malorum. (J.) Jamque (eré sicco subductae littore puppes. (Y.)

4. Los casos plurales en e por ea de ciertos nombres neutros, greco-latinos, como ce/e, melé, Tempe :

Et murmur celé toto exsullantia ponto. [Sil.) Tempe, quae silvae cingunt super impendentes. (C.)

x 5. Los monosílabos dé, e, me, té, se i prohi- bitivo :

Te, dulcís conjux, solo in littore secum, Üfr veniente die, te decedente canebat. (Y.)

fugite hospilium, néve ignórate Latinos. (VJ

(1) Se suelen exceptuar inferné, supernet Lücr, IV. 441 ; VI. 186, 597 i 764.

(2) Así se usa famé también en Virjiíio En. VI. 421; Luca- noX, 158; Juvenal XV. 102 i Marcial L 100, 18.

(3) Fere no se halla breve sino en Aus. Ep. 105,5.

é 4tá£

48 PROSODIA

r 6. El singular de los imperativos de la segunda con- jugación :

pr/^ Eos castris adhibe socios et foedera junge. (V.)

X Algunas veces es breve la e final del singular de va- rios imperativos disílabos déla segunda conjugación, cuya penúltima es breve, como cave, hab$, vale, vídej tace ; es siempre breve en cave sis, vide sis:

Nate, cave, dum resque sinit, tua corrige vota. (OJ Tu cave : deferidas, quamvis mordebere dictis. (OJ

y I. Los terminados en i son largos :

» Fidite virtuft; fortuna fügacior undis. (H.) I tamen, i pro me, tu, eul licet, adspice Romam. (0.)

Excepciones. 1. Es común la i final de los dativos mihl, tibí, sibl, la del dativo de los nombres greco-la- tinos, en as, jen. adis ; is, jen. idis ; ys, jen. y os; i la de los adverbios, ibi, ubi, uñ:*

£ Templa tibí s tatuara, tribuam tibí turis honores. (0.) Palladi littoreae celebrabat Scyros honor em. (St.)

2. es breve la i final de nisí (1), quasz (2), sicubí, nec- ubi, cui disílabo (3), i del vocativo de los nombres gre- co-latinos en is de la tercera declinación :

(1) Algunas veces es larga la i final de nisien los poetas de la decadencia, como en Sidonio Carm. XV. 104:

......... cum denique saxa

Sint tantum, penitusque nisl nihil esse probentur.

(2) La i final de quasi no es larga en Lucr. II. 290 ; V. 728, sino porque hace d'e cesura. La i de veluti se encuentra siem- pre larga por la misma razón.

(3) Cui monosílabo no se halla breve sino en Prud. Gath, 424

t A TINA. W

Quis nunc diligitur, nis* conscius, et cül fervens

JEstuat occullis animus. (Juv.)

Insere, Daphni, pyros ; carpent tua poma nepotes. (V.)

0 Varia la i de ubi en los otros compuestos, siendo siempre breve en ubwis i ubmam, siempre larga en ubique, i común en ublcunque : >

nec quidquid ubique est. (Y.)

Clamat lo, malves auditae ublcunque Latinae. (Y.) Servor, ublcunque est, uní mea gaudia servo. (O.)

*0.— Los terminados en o son comunes :

Jfam redil et virgñ. (Y.)—Tiberinum virgo nataviL (J.) In veteres esto durapuella senes. (C.) Exemplumque bonae conjugis esto mihi. (0:) Pondero, poto, cano, ludo, lavo, coeno, quiesco. (M.)

Excepciones. 1 . Es breve la o final en cedo (que se traduce al Castellano por el imperativo singular délos verbos «dar» o «decir»), en la interjección eho, en los verbos scio, nescio, puto, voló, i en la antigua prepo- sición endo, sinónima de in :

Facti crimen habet: cedo, si conata peregit. (/.) Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. (V.) Endo mari magno fluctus extollere certant. {En.) Sic voto, siejubeí, sit pro ratione voluntas. (./.)

2. Es común la final de ego,cito, moda, (con el sen- tido «solo» , «tan solo»), dúo, cuando hace de cesura ( 1 ), ose hace monosílabo en los cómicos dúo : pero es bre- ve en las voces taritummodo, dummodo, quomodo, com- puestas de modo:

(1) Aus. Ep. XIX, 13.~En Virj. En. V. 66 Servio parece leer ditas.

20 PROSODIA

Aü&üi egd prlmüs castos violare pudores. (Virj.) * Quos ego.... sed motos praestat componere fluctits. (Y.) Ncc cito credideris quantum cito credere Inedat. (O.) lite cito momtus rígidos eludere caestus. (Marc.) Si modo quod memoras factum fortuna scquatur. '(Y.) Jíuic non una modo capul ornans stella reluce t, (Cic.) Una celébrala est per dito liba dies. [O.) Vel simulácrá dkó, fórscin dúo d¿ná> fuere. (Marc.)

3. No se halla breve la final del ablativo del jerundio en do, como vigilando, ni la de ambo, octo, ergo («pues» , «luego»), imo o immo (1), porro, quando, postremo, sino en los poetas posteriores a Yirjilio, ni la de illico, sino en la época de la decadencia (2):

Quando pauperiem missis ambagibus horret. (TI.) Quando morae dulces, longusque a Caesarepulvis.(M.) Ambo fforentes aetatibus, Arcades ambo. (Y.) Ambo truces, ambo abscessere minantes. (Y. F.) Fortúnate senex, ergo iua rura manebunl. (Y.) Ergo parí voto gessisti bella, juventus. [Le.)

Es siempre breve la o de quando en su compuesto quando quidem, pero siempre larga en quand°que :

Dicite, quando quidem in molli consedimus herba. (Y.) Indignor, quandor¡ue bonus dormí tal II omems. (II.)

4.XEs larga la o final ].° en los casos de la segunda declinación, como libró, dominó, Androgeó, Alhó, i en los de la tercera, cuyo jenitivo acaba en us, como Citó, Calypsó, echó^

(1) La última de tino suele elidirse en los poetas del siglo de Augusto.

(2; Aus. Id, XIV. 42,

LATINA. %i

*Et lonc/um noto scriptori prorogat aevum. (II.) Assueíi longo muros defenderé bello. (Y.) Quis tibi tune, Didó, cementi talla sensus? {Y.)

Y?, en los adverbios formados de adjetivos de Ja se- gunda declinación, como continuó, mérito, pauló, certó , falso, raro, primó, serió, etc., i ademas, profecía, eó, adeó, ideó, ideircó, illó,citró,retró,ultrd, intró, vulgo, omninó , en la interjección ió, la preposición ergó, i los monosílabos, ó, dó, nd, stó, pro, quó: ^

KNunc adeó melior quoniam pars acta diei. (Y.) Et paliar, nec me qu'ólibet ira ferat. (O.) ínter eunt partimstatiiarwn et nominis ergó. (L.)

I U. Los terminados en u son largos :

^fTü vatem, tü, diva mone;dicam hórrida bella. (Y.) Afflictus vitam in tenebris luctuque trahebam. (Y.) Et, ductus corw, stabit sacer hircus ad aram. (Y.) Nec visü facilis, nec dictu affabilis ulli. (Y.) Quo res summa loco, Panlhü? Quamprendimus arcem?(V.)

Lo son también los adverbios diu, interdiu i noctü: Plioebe, diü, res si qua diü mortalibus ulla est. (Y.)

)C Observación. No es larga la u final en el nominativo, vocativo i acusativo déla cuarta declinación, sino cuan- do hace de cesura (1):

Hac propter laevum genü Nisi parte locatus. (Cic.) Nuda genü, nodoque sinus collecta fluentes. [Y.)

(1) Los demás casos son largos por contracción. En algunos versos, Ov. Nuc. 506; Met. II. &7tí, es probable que la termi- nación u se halla sustituida por error de copiantes a las term. «$, um%

22 PROSODIA

^ Excepción. La u es breve en la antigua preposición indu, otra forma de endo, i en la antigua negación nenu :

Quis haber e pro fundí Indü mam validas polis est moderanter habenas? (L.) JVenü queant trepidi contra constare leones. (L.) %

*f Y.-JLa y final /que se encuentra solo en algunas pa- labras griegas,¿es breve.:)

1 ^Moly vocant superi: nigra radice tenetur. (O.)

Ars tua, Tipliy, jacet, si non sit in aequore fluctus. (O.)

)C Es larga en Tethy de Tethys, Erinny de Erinriys, chely (dativo i ablativo de singular de chdysj.

§ II. Consonantes,

B-~B—M.-~ Los terminados «n b, dj m, son breves ;

j/t Magnus integro seclorum nascitur ordo. (Y.) dqmd Id est, timeo Bañaos et dona ,... ¿Codo nüm adest honor idem? (II

f¿. Qmdqwd Id est, timeo Bañaos et dona f eren tes. (Y.)

Observación. fe (mau «wnwSlcasi j enera! la elisión en los terminados en m:

Poeta quum primum animum ad scribundum appulit.

iTerenc. Ándr.) *

t C. S©n largos los terminados en c :

S*c oculos*, s*c ¿Me rnanus, sic ora ferebat. (Y.)

Roe opus, hic labor est. (Y.)

Duc age, düc ad nos. (Y.)

fíüc caput atañe illüc humero ex utroque pependit. (Y.)

llllc officiant taetis ne frugibus herbae. (Y.)

LATINA. 23

% Excepciones. 1.° Es común la vocal en híc, pro- nombre:

Hic vir hic est, Ubi quem promitti saepius audis. (Y.) hic alte, demissius Ule volabat. [0.)

§ 2.a Es breve en nec, dome i fie, menos usado antes de vocal que /Uce :

Doñee eris felix, mullos mimerabis amicos. (0.) fác enim minimis epartibus esse. (L.)

* L.— Los terminados en l son breves :

^JhQuis mél Aristaeo, quis Baccho vina Falerna. (0.) Sive f&l ursinum tepefacía dilue lympha. (Ser.) Quum ferus Amontas perfringeret Hannibál arces. (Cl.) El semél emissum volat irrewocabile verbum. [H.) Innocui veniant: procül hinc, procül impius esto. (O.)

*■ Excepción. Es larga la vocal en súl, sol, nll por riíhíl, i en los nombres hebreos Daniel, Raphaél, que se escriben con eta en Griego :

....Extremo veniens sol adspic'iebat Olympo. (Y.)

Ni l actum reputans, si quid superesset agendum. (Le.)

>* N. Son largos los terminados en n:

—*^:..H5s tibidant calamos, en accipe, 3fusáé*. (\.) Non potuitmea mens, qum esset grata, tener i. (O.) Nivitur ex rapto; non hospes ab hospite tutus. (O.) Sin absumpta salus, et te, pater optime, Teucrum¡ Pontus habet.... (V.) "

*»- Excepciones,— Es brev§ la vocal \ en anl sus

7 1

24 PROSODIA

compuestos forsan i for sitan, ln, tamen, attamen, i en* viden, audzn, nostm, satín por videsne, audisne, nosli- ne, satisiie:

Nec circumfuso pendebat ín aere tellus. (0.) Forsitán el Priami fuerint quae fata, requiras. (X.) Vota cadunt : viden ut trepidantibus advolat alis? (C.)

i 2.° en los nombres en en, jen. mis:

f Junonis magnae primum prece numen adora. (X.) Ni lo tes tibicen eral, ero talis tria Pliyllis. (P.)

3.° en los acusativos femeninos en an, como ¿Etrian, Majan, lphigenian, i en los acusativos en in o yn de los nombres greco-latinos en is o \¡s, como Busirin, Da- phnin, ibín, ckelyn,) Tiphyn :

Namque ferunt raptara patriis JEginán ab undis. (St.) Procrin adit, linguaque referí audita susurra. (O.) x

4.° en los casos singulares en on, de los nombres greco-latinos de la segunda declinación , cuyo jenitivo no acaba en ó: ^

Pjlipn hinnitu fugiens implevit acuto.

....Quis fata putar el Scorpion, aut vires maturae monis habere? (L.)

* 5.° en los dativos plurales en»;a*m e isin, como Dryasin, heroisin :

Edidit haec mores Mis heroism aequos. (0.)

0 R. Son breves los terminados en r ;

LATINA. 25

~Nil nocet admisso subdere calcar equo. (0.)

Si vlr es, i, dicías exige dotes. (O.)

fíinc amor, hinc timor est: ipsum timor anget amorem (0.) Júpiter ambrosia satür est, et nectare vivit. (M.)

* Observación. Algunas veces es larga la última de la voz patsr en Plauto)(Aulul. IV. 40, 49. Asín. V. 1, A i 4.), conservándose entonces la cuantidad que tiene en Griego. ^ Excepciones. 1.° Es lárgala vocal en los monosíla- bos cür, fur, fár, lar, Nar, par i sus compuestos dis- par e impar, i ver; 2.° en Jos nombres greco-latinos en er, jen. eris o éros, i ademas en aér i aethér, jen. eris o eros:^

Fdr erat, et puri lucida mica salis. [0.) Cür in amicorum vitiis tam cernís acutum? [II.) Ludere par impar, equitare in armdine longa. [H.) Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis. (V.) Serus Ilér Essedoniaeque phalanges. (V. F.) Alta petunt aér atque aire purior ignis. (O.)

^xj^tílseñvacion. La^ hacen breve en dispar e impar los poetas de la decadencia (I). \ . S. As. Son largos los terminados en as:

^Stabat nuda JEstás et spicea serta gerebat. (O.) Summum crede nefas animara prae ferré pudori. (J.)

^Jt< Excepciones.— Es breve la vocal, \.° en los nombres greco-latinos en as, jen. adis o ados, como lampas, Jlias, Arcas, i en los nombres latinos vas, jen. vadis, i an as, jen. anKtis.y

Bellica Pallas adest et protegit aegide fratrem. (0.)

(1) Quidquid dispar habel: (Prudent. Hamart. v. 26.J

fuit impar utrique. (Prudent. c. Symmach. I. v. 168.J

2G PROSODIA

/ !2¡.° en los acusativos plurales de la tercera declina- ción, como gigantas, naiadas, heroas* titanUs,, cráteras* tapetas .v

Demoleos cursu palantes Troas- agebat. (\.) Exsislunt montes, et sparsas Cy ciadas augent. (0.) ....caeco nec Erinnyás ore rogavi. (O.)

* Es. Los terminados en es son largos :

^Astuta ingenuum vulpés imilata leonem. (II.) Albanique paires atque allae moenia Romae. (\.) Eurydicés, oro, properata retexile fila. (0.) \ Seu pingebat acu, scirh a Pallade doctam. (0.)

* "Ed son ta*qbien Ceres\^en.eris,<^riís, abiés, partes r jen. etis; pes is-us compuestos, jen. pedís:

Populus in fluviis, abies in montibus aJtis. (0.) Flava Cerés alto nequidquam speetat Olympo. (Y.) Stat sonipés, et frena ferox spumantia mandil. (\.)

Excepciones. Es breve la vocal^l.0 en los demás nombres de la tercera declinación, cuyo jenitivo aca- ba en etis, como praepes, en Mis, como praesesr i en / %tis, como sospes : nr*i*~~*y*

Arebant herbae, et victnm seges aegra negabat. (Vj^ Ipse deae custos, ipse satelíés eral. (O.) Qai mihi conjugii sponsor et obses eral. (0.)

*f> 2.° en la preposición penes i en es, la segunda per- sona singular del presente de indicativo e imperativa del verbo sum i de sus compuestos, como ades, abeSj potes, etc. :

LATINA. ¡2/

% Quera penes arbitriumestetjus et norma loquendi. (II.) Natus es e scopulis, nutritus lacte ferino. (O.) Iíac ad¿s, o Meliboee: caper tibi salvus et hoedi. (V.)

3.° En el nominativo i vocativo plural de los nom- bres greco-latinos de la tercera declinación que hacen el acusativo de plural en as, como Thraces, héroes, delphines» trípodes, Arcades.:

¿Indique collucent praecincíae lampadés auro. f(k) íloc Cúreles habent, hoc Corybantés opus. (O.)

%f En algunos nombres greco-latinos de jénero neu- tro como hippomanes, Cynosarges, cacoethes:^

.... Tenet insanabile mullos Scribendi cacoelhes, et aegro in corde senescit. f/.j

m Js. Los terminados en ís son breves;

—-^Tarttae moUserut Romanam condere gentemí (V.) Dulcís inexperlis cultura poteníls araici. (II.) Tura bis ad occasum, bis se convertit ad ortum. (O.)

* Excepciones. Es larga la vocal, \ en los dativos i ablativos plurales i en los adverbios grath (1) i foñs:

^r^Parcere subjectis et debellare superbos. (V.) O Meliboee, deus no bis Jiaec oída feciL (V.)

Nec facis hoc gratis, avcipis ut tuceas. (M.) Nec biberis diluía, fons est promus et atrum* (II.)

*z%.° En los nombres que tienen el jenitivo en mis,,

(1) Gratis i forzs son orijínalmente ablativos de plural con- tractos por (jratvis de gratia i foriis del antiguo adjetivo forius.

28 PROSODU

como Salamis, Eleusis, en ¿lis, como Samnis, Quirza, en entis, como Simois, Pyrois (1), i en los monosílabos glíSj vis:^*

Grammatici certant, el adhnc sub judice Us est. (ff.)

Jlac ibat Simois, illic Sigeia tellus. (O.)

L r traque vis apibus pariter metuenda, ñeque illa. (V.)

¿# 3.° En la segunda persona de singular del presente de indicativo de la cuarta conjugación*:

Si periturus Qbis, et nos rape in omnia tecum. (V.)

4> En jís, en vis, nominativo i acusativo de plural por vires (2), en vis, segunda persona singular de voló, i sus compuestos mavis, quivis, i en los subjuntivos ve- lis, nolis, malis, ausis, faxis, sis (3) i sus compuestos adsis, possís, etc. i^

Melior fis, accedente senecta. (ff.)

Quamvzs Elysios mire tur Graecia campos. (V.) Seu dextra laevaque veUs occurrere pugnae. (Y.) Adsis o placidusque juves (V.)

5.° En los acusativos plurales de los masculinos i fe- meninos de la tercera declinación que tienen el jenitivo plural en ium, como omnís, Iris, civis.

(1) Simois, Pijrozs i otras palabras de la misma termina- ción tomadas del Griego, la ~¿ reemplaza el diptongo ei, que no se encuentra en palabras latinas sino en la interjección hei; pues aunque losRomanos escribían primitivamente por ejemplo: queis, heic, eidus, arteis, classeis, treis, omneis, virei, fierei, pa-. ra representar la i larga, sin embargo no pronunciaban mas que esta vocal, pero no el diptongo ei, diciendo siempre quzs, hic, idus, artis, das sis, tris, omnzs, viri, fierz. Véanse Quintil. 1. 7, 15 i 16 i Cicer. epist. ad familiar. IX. 22,

(2) Se halla en Lucrecio II. 586, III 266,

(3) Sis es contracción de síes»

LATINA. 29

¿ 6.° Es común en la segunda persona de singular del futuro exacto i del pretérito de subjuntivo r como ama-* ver}s : ^

ri» Os. Los terminados en os son largos :

Imperium terris, ánimos aequabit Olympo. (V.)

\irginibus Tyriis mds est gestare pharetram. (Y.) * Quantus Athds, aut quaníus Eryxl.... (V.)

^ Excepciones. Sácanse por breves 1.° compos, im-4 pos, os (jen. ossis) i su compuesto ex es:

Insequere, et voti postmodo compos eris. (0.) Exos et exsanguis túmidos perflucluat artus. (Le.)

*" 2¡.° Los nominativos griegos de la segunda declina-» cion que no tienen el jenitivo en ó :

Romae laudetur Sarrios, et Chios, et Bhodos absens. (H.)

X 3. Los nombres neutros chaos, epos, melos, i los je- nitivos de la tercera declinación, menos los en seos, de los nombres femeninos en sis l.

Facta canit pede ter percusso forte epos acer. (H.) Tethyos alternae (lavas calcamus arenas. (67.) lmpia neepoena Pentheos umbra vacet. (O.)

_^ Us. Los terminados en us son breves :

^=Jünús eral toto naturae vultos in orbe. (O.)

Cominüs ense ferit, jaculo cadit eminüs ipse. (0.)

+~ Excepciones. -—Es larga la vocal, 1.° en el jenillvo

30 PROSODIA

singular, i en los tres casos semejantes de plural d$#la cuarta declinación : ,J

Stat fortuna domüs, et avi numerantur avorum. (Y.) * Mee placidos porlüs hospita navis habek (O.)

C.2.° ÍÜn los monosílabos, como sus, plus, pus, i jene- raímente en los nombres que hacen en jenitivo üris, üdis, íitis, untis, odis (1):

( \ Quem penes arbitrium est et jüs et norma loquendü [II .) Tiriüs est vitium fuyere et sapientia prima. (//.) Limosoque paíüs -obducat pascua janeo.. ( Y.) Est Amathüs, est celsa mihi Paphos, atque Cythera. (Y.)

* 3.° En el jenitivo de los nombres femeninos en o, como echó, Sapphb, en Jesús, i en los nominativos en thus por tlious, voc. th^:f

Fatidicae Mantüs et Tuscí fúiiis amnis. (Y.) Panthüs Oikryades, arcis Phoebique sacerdos. [Y.)

^ Ys. Los terminados en ys, son breves :

~*<Al Capys, et quorum melior sententia mentí. (Y.)

Tiphys in Haemonia puppe magister erat. (0.)

\ Excepción. Es larga la vocal en Tethys, Erinnys:

Teque sibi yenerum Telhys emat ómnibus imdis. (Y.)

y T. Los terminados en i son breves ?

(I) Varia en la terminación de Ocdipüs, i algunos otros nom- bres griegos compuestos de pus equivalente áepes, siendo breve, cuando va por la segunda declinación, i larga, cuando haré el jenitivo en odis, menos tripüs que va siempre por la tercera, i foiypm que se declina siempre por la segunda.

LATINA.

31

K Annuzt, et totitm nutu treme fecH Olympum. (Y.) Tot mala sum tellure, tot aequore passus. (O.)

f^ Excepción. Es larga por contracción la final ít por iil o ivit: -

Dardaniamque pefit auctoris nomen habentem. (O.)' Magnus civis oblt et formidatus Othoni. (Juv.)

i Observación jeneral. La última sílaba de todo versa es común, es decir, breve o larga, según lo pide la na- turaleza del verso : /

Tristitiae cansam si qtiis cognoscere quaerit. (O.) CAPÍTULO III.

PENÚLTIMA I ANTEPENÚLTIMA SÍLABA»

§ II. Crementos de los nombres.

Cuando un nombre tiene en los casos oblicuos mas sílabas que en el nominativo de singular, tiene cremen-* to. El cremento no es la última sílaba, sino la penúlti- ma, la antepenúltima, etc. En participis, hai un cremen- to que es c¿, en praectpitis, hai dos, que son cí, ; en anciptibus, hai tres, que son ci, ipi, ti.

Deben distinguirse los crementos del singular de los del plural.

CREMENTOS DEL SINGULAR.

I. La primera declinación no tiene cremento, sino el de los antiguos jeniti vos i dativos en al:

Pondus uti saxis, calor ignibus, liqaor aquál. [Le.)

32 PROSODIA

II, El cremento de la segunda declinación es breve (1):

Falle dolé, et notos puep puerjmdue wullus. [Y.) Hinc ubi jam fórmala vírum te fecerit aetas. [Y.) líe domum salürae, venit Hesperus, ite, capellae. (Y.) fk -■ '

III. El cremento de la tercera declinación es larga :

Rara per ignotos errant animália montes. (Y.) Pars mihi pácis erit dextram tetigisse tyranni. (Y.) Pana d&Um pecoris ve teres coluisse feruntur. (0.) Egregium narras mira pieláte parentem. [Y.)

Conforme a esta regla, es largo el cremento de cal- car, lacunar, pulvinUr i Nár, i el de cordax, hierax, thorax i Thrax:

Incolumis conjux sua pulvinária servat. (O.) Multiplicem tenues iterant thoráca calenae. [Sí.)

Excepciones. Pero es breve el cremento de los de- mas nombres 1.° en ar i as, jen. Uris, como baccar, dispar , más :

Turaque Caesaribus cum Caesare cónyuge digna. (O.) Et vigilant nostra semper in urbe lares. (O.) Sacra bonae máribus non adeunda deae. (T.)

2-° en ax, jen. agis, acis o acos, como Harpax, Corax, aulax, i ademas fax :

(lj Celtiber es el solo nombre de la segunda declinación, que alarga su cremento, por ejemplo en Catufo XXXIX. 17 Nunc Celtiblr es: Celtiberia in térra etc. Marcial X. 20, 1 hace la fi- nal de Celtiber breve.

LATINA. 33

El Crocon in parvos versitm cum Smiláce flores. (O.) El face pro thalami, fax mihimortis adest. (O.)

Pero es siempre largo, conforme a la regla jeneraí, el cremento de los adjetivos en ax, jen. ücis, como au- dax, rapado, íenax, el de los en as, jen. ütis, derivados de nombre^ latinos de ciudades,, como Arpiñas, Antias, Capenas, Fidenas, Urbinas, i de los pronominales corres- pondientes c¡ujas, riostras, vestras; aderhas de penates, optimates, magnates [primates:

Fís pfrrvicticésjést rnihijniyadvs. [H.)

ranisque loquacibus explet* (V.)

Nunc leporem catulo pronum sedare sagáci. (0.) Efigies sacrae divum Plirygiique penates, (V.)

jussu cujátis vencrit illa. [Pers.)

Magnates daré parva pudet (Marc.)

Es breve también el cremento de todos los nombres $.° propios en al, i ademas de sal:

ffannnibális spolia el victi monumenfa Syphacis. (P.) Al tu Romano lepidos sale tinge libellos. (31. J

4.° en abs i aps, jen. abis i apis:

Nam modo tur ilegos Arabas, modo despicis Indos. (0.) Vela damus, vastumque cava trabe findimus aequor. (V.) Nam simul explelus dápibus, vinoque sepultas. (Y.)

5.° femeninos i masculinos en as, jen. adis i Utis, como dr ornas, anas, i los jentil icios, como Arcas, No- mas :

fíac nunc amata Cyclade verrit humum. (Prop.)

Et sol flammigera lustrabat lampáde térras. 0.)

Ule, datis vádibus qui rure extractusin urbem est. (IL)

Libycae gentes Nomadumque tyranni. (V.)

Ambo ¡¡órenles aetalibns, Arcddes ambo. (V.)

34 PROSODIA

6.** neutros en a, ar, i as, jen. ñtis o Utos, como tfo'a- demoi, hepar, artocreüs, erysipelás; pero es largo en vas, jen. vúsis: / i-

ffffiOfwá

JYon satis estpulchra esse poemáta, dulcía -siento, i 11.) Dignior esl sceptro etreyni madem&te virius. (lUarc.) Quocl si forte canis cutictatis vásibus haesit. (C.)

^E, cremento de la tercera declinación, es breve:

- Hic segétes, illicvenhint felicius uvae. (Y.) Succubuit telis praepétis Me dei. (0.) Et gemís oírme néci pecndum dedit, omne ferarum. (Y.) Lanígeros agitare gréjes Mr tasque c&peilas. (Y) Incmnbens tere ti Damon sic coepit oliva. (Y.)

Conforme a esta regla, es breve el cremento l.e de los nombres propios en eSs, jen. eos, e¿ o e~i, 2.° de kymén, Philopoemén, aer, aelher, pés i sus compuestos, ■3.° de abies, ariés, paries:

Et coelo térras osteudit et aetk*m terris. (0.) Quem mérito Graji per ¡liben t Epime titea vates. (Ci.) lmequitur, trepidique pe lem pede fervidus instat. (0.) Sed ñeque compédibus, nec me compesce catenis. (O.)

Excepciones, Pero es largo el cremento de los de- mas nombres, 1 en en, jen. enis o trios, como attagen, splen, i ademas de AnisnoAnio, lien, rtn, lidien, Troe- z¿n, Sirin:

Nec triste menium sordídíqw ¡whénesfescazont). (Marc.) Sirenvm voces et Circes pocula nosti. (II.) Quod la tus aut renes morbo ten tan tur aculo . (II.)

2.° en ir, jen. cris o tros, como cráter, Iber, pré- ster, Ricimér, i ademas de v¿r :

LATINA,

35

Indulgent vino el veriunt cráteras alíenos. (Y.) Vela coloraíi qualia Seres habent. (O.) Veré nitent lerrae, veré remissusager. (0.)

^4 Kv*rvp> .4*4

3.° &r**rjfi&*-édi#rmrm herZs, meras:

Par cus ob herédis curam nimiumque severus. (II.) Mercedes parvas sequitur (II.)

4.° en es, jen. etis o itos, como lebés, magues, ta- pes, Tunes, Thalés, Chremés, ademas de quiés i re- quies, i también de los adjetivos locuplés, mansues, inquies i Caeres cuando hace el jenitivo en ¿tis:

Armaque craterasque simul pulcrosque tapetas. (Y.) Jam mediara nigra carpebat nocte quiélem. (Y.) Qui Caeré te domo etc. (Y.)

Es largo también el cremento 1.° de halec, halex o alee, alex, vervex, lex, rex, plebs i seps :

Non ego ventosae pUbis suffragia venor. {ñor. ep. I. 19, 37; Sépibus in nos tris par vara te rosada mala. (Y.) Omnia sub léges mors vocat atra suas. (O.) ...... putri cepas halécé ndtantes. (Marc.)

2.° de los nombres hebreos en e /, como Abel, Mi- chael, Emmanuél, aunque hagan algunos la final i el cre- mento breve en Israel :

Donis imitentur Abelem. (Mant.)

Israel appensi per concava gurgitis ir el. (Sidon.) lsráelitarum cumulatae gloria plebis. (JicvJ

Es común el cremento de los polisílabos en eüs, cuya

86 PROSODIA

penúltima i antepenúltima son breves, como Capaneús, IdÜmenens, IUoneus ; pero jeneralmente sufre sinalefa:

Ilistrio, saltavit qai Capanéa, ruit. (Aus.) Aut Cápánei magnojjrata ruina Jovi. (Prop. II. 25, 40 J Jam validam Ilionei navemjamfortis Achatae. (Virj. En.

7.1 20J

Ij cremento de la tercera declinación, es breve :

Agricolae nunc sum, milltis ante ful. (Marc.)

pone ordlne vites. (V.)

Contigerant rápidas limosi Phasidis undas. (O.)

Conforme a esta regla, es breve 1 el de los feme- ninos en do i go, jen. mis, como hirundo, imago, cupi- do, de los masculinos ordo, cardo, margo, Cupido ; ade- mas el de homo, nemo, turbo i Apollo:

Surgentemque novae Carthagmis arcem. (Y.)

posiesque a cardme ve Hit. (V.)

Certe ego te in medio versantem tur bine le ti Eripui (Catul.)

2." el de los neutros en en, jen. mis, como nomen, de los masculinos pectén, flamen, i de cornicen, pdícen, tibícen, tubhen, compuestos del verbo canere lo mismo que el adjetivo oseen ; ademas de sanguis, jen. sangui- nis, i pollis, jen. pollmis:

non haec sine nmmne divum. (V.)

Thessalico róseos pectebat pectine crines. (Claud.) Illinc comicínes, hinc praecedenlia longe. (Juv.J

3,° el de los masculinos i femeninos en eps, jen. ipis,

LATINA.

37

adeps, fórceps, princeps, i del adjetivo caelebs, jen. -ibis :

Cycneos adípes hilarimisceto Lyaeo. {Ser.) A carbone et forczpibus gladiosque parante. (Juv.) 0 dulce invicti principis ingenium. [Marc.) Nil dit esse prius, melius mi caellbe vita. (H.)

4.° el de los en es, jen. ítis, masculinos como miles, hospes, cespes, del femenino merges, i de los adjetivos ales, cáeles, dives, sospes, superstes, Caeres cuando ha- ce su jenitivo en ítis; ademas el de capul i sus com- puestos occiput, sinciput,]en. -ítis, de los greco-latinos en is, jen. ítis o ítos, como Charis, i de los compuestos con meli, como oxymeli, jen. -melitis:

Tu Ubi dux comlti, tu comes ipsa duci. (O.) Quod non vidisti, faciant equites Asiani. (Juv.) Nonduní calfacti velUis hasta solum. (O.) Et nova de grávido palmlte gemma tumet. (O.) Qua facit assiduo tramite vulgus iter. {Prop.) Apparent rari nantes in gurgite vasto. (V.) Aut foetu pecorum, aut cerealis merglte culmi. (Y.) Est ingens gelidum lucus prope Caeritis amnem. (Y.) Non ita caelitibus visum est....... (O.)

Teucrorum ductor quo sospite nunquam. (V.)

Dat numero caplta innavis (binaboum) (V.)

Arcessit lacrimis Charites aversus Apollo. (Prop.)

5,° el de los en es, sustantivos praeses, obses i adje- tivos deses, reses, que hacen el jenitivo en ídis ; de los en is, jen. ídis, femeninos cuspis, cassis, capis, promul- sis, masculino lapis, de los femeninos greco-latinos py- ramis, tyrannis, ibis, tigris (que cuando es femenino, hace el jen, tigrídis, pero cuando es común, lo hace ti-

0<0

38 PROSODIA

gris), muchos nombres propios griegos de hombres, mu- jeres, rios, etc., como Alexis, Daphnis, Doris, Phasis, jen. idis o idos:

Spicula cum pictis haerent in casslde pennis. (0.) Ferratasque sudes et acutos cúspide coritos. (Y.)

* Non mihi pyrarmdum tumulis (L.)

Cyllenius ibldis alis. (O.)

Surgite de vitreis spumosae Doridos antris. (Stat.) Dorida (une Malean, et apertam Taenaron umbris. [Lúe.)

■4- 6.° el de los en ix, jen. ms, femeninos salix, filix, fulix, coxendix, hystrix, natrix, pix, masculinos calix, fornix, CiliXy ademas de varix que es común ( de los en ex, jen. ¿cis, masculinos, como apex, artifex, ade- mas de los femeninos ilex, carex, forfex,vitex,pellex, de los comunes imbrex, obex, rumex, cortex, sílex, i del neutro atriplex:

Mecum ínter salaces lenta sub vite jaceres. (V.) Plebejos callees et paucis assibus emptos. [Juv.) índice non opus est nostris, nec vindlce libris. Forte sub arguta consederat ilíce Daphnis. (V.)

7,° el de púgil i vigil, jen. -llis ; de remex, jen. re* migis, i de los monosílabos nix, jen. riívis, sirix, jen. strígis, stipsj jen. stípis:

Et pugllem victorem et equum certamine primim. (H.) Portarum vigiles et caeco Marte resistunt. (V.) Jam satis terrls nlvls atque dirae. (II.)

Consulultque strlges (Prop.)

Sed miserum parva stipe focilat, ut pudibundus. (0.)

~\ Excepciones, Es largo 1 el cremento de los femé-

LATIiy. 39

niños en ix, jen. *cis, cerviz, cicatriz , cornix ', coturnix, $ lodix, perdix, radix, vibix ; de las denominaciones de mujeres en trix, como victrix, ultrix ; de los masculi- nos phoenix, el fénix, i Phoenix, ei Fenicio ; ademas de los adjetivos felix i pernix:

Emicat, arreclisque fremit cerdcibus alter. (Y.)

Cerne cicatrices, veteris vestigia pugnae. (O.)

, . , . cornlcum seda vetusta. (Lucr.)

Ecce, coturnlccs ínter sua proelia vivunt. (0.)

Seu f el perdías parili cum pondere mellis. (Ser.)

JIujus odoralo radíces m quoqae Baccho. (V.)

Lateque mctríces caterme. {Hor. Od. IV. 4, 23.)

Phoenices prirnL ..... (Lucr.)

Progenuil pedibus celerem etpernlcibus alis. (V.)

No consta la cuantidad del cremento de appendix.

2.° Es largo también el de los sustantivos en is o in, jen. mis, como Eíeusin o-is, Salarnis o-m, delp/iis o-in por delphmus que va por la segunda ;

Orpheus in sikis, ínter deiphmas Arion. (V.)

3.° Es largo también el de varios sustantivos en is, jen. ztis, a saber, de lis, de los jentilicios Quiris, Sa- mnis, del nombre propio Dis i del adjetivo dis:

Una ingens Amilerna cohors priscique Quintes. (V. Ifuic horret thorax Samrütis pellibus ursae. {SU.) Jnsequeris tamen Jiunc et Ute moraris iniqua. (H.) Noeles atque dies patet atrijanua Dltis. [V.)

4.° Lo es también ei de glis, jen. glms, i de vis? plur. vires:

40 PROSODIA

Somniculosos Ule porrigit gUres. (escazont.) (Marc.) Sic fatus validis ingentem v'iribus hastam. (X.)

fí.° Es común el cremento de David, jen. Davldis:

Nam genitus puer est Davldis origine clara. (Juvenc.) Quis negetyAbramum Davldis esse patrem. (Sedal.)

O, cremento de la tercera declinación, es larga :

* Infandum, regina, j ules renovare doldrem. (V.) Magnanimi héroes, nati melióribus annis. (Y.) Ingenii dotes corporis addebonis. (0.)

Excepciones. Es breve el cremento 4.° de todos los nombres neutros en or, ur i us, jen. oris, como mar- mor, ebur, corpus, menos el de-©$riten,j?m, i el de los neutros de todos los comparativos, como nobilius, meliusj jen. óris :

Sternit et aequoreas aequorenata vias. (0.)

robora pubis. (X .)

Fortiaque adversis opponite pectorarebvs. (II.) Componens manibusque vnanus atque oribus ora. (Y.)

2.° de arbor} lepus, memor e immemor, rhetor, Cen~ tares, i de todos los nombres propios en or, jen. orisix Uros, como Actor, Stentor (1J:

(1J Los puristas romanos trataban de declinar los nombres griegos de jénero masculino terminados en or, jen. om, por los masculinos latinos en «r, jen. óris, pronunciando por ejem-

flo: rhetoris, Hectoris, conforme a orat'óris; véanse Quintilian. . 5. §. 60. i Varro de ling. lat. VIH. §. 72. p. 445. i X. C. 70. p, 583.

LATINA. 41

Fecundi lepóris sapiens sectabilur armos. (II.) At sperate déos memores fandi atque nefandi. (V.) Durn modo causidicnm, dum te modo r he tora fingís. (M.) Multa super Priamo rogitans, super Héctor e multa. (X.)

3.° de praecox i Cappadox, jen. -ocú, de Allobrox, jen.-cgis, de compos,impos, derivados de potis, áebós, bovis, i de los nombres en pus, jen. podis, como OEdi- pus, Melampus:

Qui legis Oedipódem, caligantemque Thy estén. (Marc.)

Cappadócum montana cohors (Luc.)

Ínsita praecócibus subrepere pérsica prunis. (Calp.) Nec bóve mactato coelestia numina ganden t. (O.) In medio sacri trípodes, viridesque coronae. (V.) Rufum, qui toties Ciceronem Allobroga dixit. {Juv.)

4.° de ops, jen. apis, su compuesto inops, i de mu- chos nombres greco-latinos en ops (í), jen.opú idpos, como Cecrops, Pelops, Merops, Aelhiops, epops, merops:

Condit opes alius, defossoque incubat auro. (Y.) Curcuíio, atque inopi metnens fórmica senectae. (V.) Tuquoque habes proavum Pelopem Pelópísque parentem.(0 .) Jiursus ad Aetohipum populos altosque elephantos. (Juv.)

5,° de los nombres de pueblos en ó { en, jen. ónis u onos, como Macedo, Saxo, Lingónes, Sindones, Senones, Teutones (2), menos Laco e Ion, jen.-áms:

(1) Los nombres de esta clase tienen omicron en Griego, es decir, o breve por naturaleza, no solo en nominativo sino también en ios demás casos.

(2) Terminándose muchos de estos nombres jentilicios tam- bién en onus, i declinándose entonces por la segunda, se hace larga la o, por ejemplo : Senñni, Teutóni, Lingóni, Santón!, por Senones, Teutones, Lingónes, Santones. Pero a veces se confunden estas dos terminaciones ; así se hallan con la o bre- ve : Lingonus en Marcial (lib. VIH. 76, 2); Teutonus en Lucano (lib. VI, v. 259) i Santonus (lib. I. v. 422).

6

ht PROSODIA

Pugnaces pictis cohibebanl Linyónas armis. {Lúe.) PrOspicerem dubiis venientem Sazona ventis. (CL) Quod si jura [ores, puynasque imHutaLacbnwm* (Prop.)

6.° de los polisílabos en o??, jen. onis uónos, que tie- nen la penúltima larga, como aedón, chelid'ón, láson, loción, Agamemnón, MachUón, los nombres de varias ciudades, como Anthsdón, Chalced'Sn, Lacedaemón; ademas Geryon (1) i alcyón o halcyón:

Vocalem supere t si dirus áedcna buho. (Calp.) Pontus et ostriferam dirimat Chale* dona cursu. (Luct\)

nudam Lacedaemóna bellis. (Luc.)

Scripta ferunl anuos ; scriplis Ágamenmónanosíi. (O.) Isthmia defuncto celébrala Palaemone notum. (Aus.) Tergemini nece Geryonis spoliisque superbus. [V.) Dilectae Thetidi alciones: (\.)

7.° de los disílabos que tienen la penúltima también larga, Acnión, ¿Esón, Ans'cn, Chüón, daemon, gnomon, Gorgó \i~ón, Haemón, Idmón, Maeún, Memnón, Paeón> Physón, Strymm, sindón, i ademas cUnón:

Tertia, solque micans ad sextos gndmonas ibal. (Claud>) Dimidio magicae resonant ubi Memnb'ne chordae. (Juc.) Gorgonis anguiferae peclus opería comis. (Pp.) Is demum excessit yrammalicos cañónos. (Aus.) Nec sic in Tyria sindone tutus eris. (Mate.)

Observaciones. 1.a Es común el cremento de ador> -oris, i el de M gachí i Orion, -onis :

(1) Claudiano, Sidonio i otros poetas de la decadmeia hacen la penúltima larga i conservan, según la regla, el cremento bre\e : lloc ñeque Geryon triplex, neejurbidus orci. (Claud.) JXulla lamen [uso prior es l Geryonepuyna. (Sid.)

LATINA. 43

Apgaeona svis immania terga hicerlis. [O.)

Vincula el angustam centeni AegfK'onis umbram. (Stat.)

Aut Ifelicen jubeo strictumr/ue Orlonis ensem. (O.)

Aut nigrum trepidis impingit Uñona mutis (Si.)

Armaluwque auro circumspicit Or'tóna. (V.)

Mox ador, atque adoris de pal Une pullificum far. (Aus.)

2.a Tienen su cremento largo f conforme a la regla jeneral, Cerc°ps,Cyclóps, hydróps, myóps (í), Suessónes, i los demás nombres en h\, no comprendidos en las ex- cepciones i observaciones que preceden:

Cerc'ópum exosus, gentisque admissa dolosae. (V.) P as torem sallaret uti Cycldpa, rogabat. [II.) Persanm statuit Babylona Semrramis urbem. (Pp.) Stravimus innumeris lumidum Pyihona sagittis. (0.)

E, I, O, crementos de algunos nombres que tienen doble cremento, como en itinZris de iter, bicípítis de bíceps, supellecttlisáe supellex, jecinoris ojocmoris, o bien jocmeris (por jecoris) de jécur, son breves :

Praeclpltem oeeaui rubra lavit aequore currum. (F.)

_^ Í7f cremento de la tercera declinación, es breve :

r- Si canimus silvas, silvae siht consüle dignae. (V.) Adspice, veníosi ceciderunt murmüris aurae. (V.)

Lude, inquis, nücibus ; perderé nolo nuces. (31.) Ira trüces inimicilias el fúnebre bellum. (II.)

Conforme a esta regla, es breve el. cremento de %auceps>rripis,pecus,-üdis, Ligu$ o Ligür,-üris, Lémures, del adjetivo inlerctís, -ütis, compuesto de cutis:

(1) Pues estos nombres se escriben, en Griego, con omega, es decir, con o larga por naturaleza, tanto en la terminación del nominativo como en la de los demás casos.

44 PROSODIA

Famulus nunc aucüpis ídem. (Marc.)

Nocturnos Lémures por tentaque Thessala rides. (//.) Et genus aequoreum, pecüdes pictaeque volucres. (Y.) Et Ligü res bello indomiti assuetique labori.

Excepciones. Pero es largo el cremento 4.° de los nombres femeninos en ñs, jen. üdis, como palus, sub- scus, incüs, de los femeninos en üs, jen. ñtis, como #8r- tus, senectñs, etc., de los neutros en us, jen. úm, co- mo jüs, crñs, pus, rus, tus o thüs, i ademas el de los masculinos mus i für, i del femenino tellüs, que hacen su jenitivo en üris:

Martius ¡ncaluit Siculis incüdibus ensis. (Le.) Et divina opici rodebant carmina mures. (/.) Una salus viátís nulltam sperartsalfitém. (Y.) Quid domini ifacienl, aadent quum\talia füres? (Y.) Et crürum tenus a mentó palearía pendent. (Y,)

2.° de lux i PolluXt-ucis, i ademas frugis (de frux):

Quid cum fratre Ubi, quid cum Pollüce molesto, (Marc.) liestitit Mneas, claraque in luce refulsit. (Y,) Et medio totas aestu terit área f ruges. (V.) yi

F, cremento de la tercera declinación, es breve :

r-QuPh et STdónps chiamwes, ^ticmgulalbaccTs, (Claud ) Per Slyga de tur iter, Stygias wanabimus nudas. (O.)

Excepciones. 1 .a Es largo el cremento de bombyx> CeyXj^Íjcis, coccyx,-ygis, i gryps, grVphis:

Nec si quae Arábico lucet bombyee puella. (Prop.) Jíalcyone Céyca vocat, Ceycis in ore. (O.) Jungentur jam gryphes equis (Y.)

LATINA. 45

2.a Sandyx o sandia > tiene doble cuantidad de cre- mento, como doble ortografía i doble jénero, hallándose la i o y larga en Propercio II. 25, 44 i breve en Gra- ciano Cyneg. v. 86:

Illajue plebejo vel sit sandias amictu. [Prop.)

y

El cremento de la cuarta i quinta declinación se de- termina por la regla de una vocal antes de otra.

CREMENTOS DEL PLURAL. \

A, E, O, crementos del plural, son largas ; /, U, son breves :

Yidimus mdantem ruptis fornaclbus JEtnam. (YJ Flammdrutaqueqlobqj liquefacíame volvere saxa. (Y.) *— FelTxjquT potmt refuta cÜmoscere pausas 1 (Y.) Morborum quoque le causas ei signa docebo. (V.J Praemia, de lacübus próxima musía luis. (0.)

Observación.— Es larga la u en bñbus, síncope i con- tracción como bóbus, por bóvíbus, lo mismo que sñbus por süibus (1).°V

§ II. Crementos de los verbos.

Un verbo tiene tantos crementos cuantas sílabas mas que en la segunda persona del presente de indicativo de la voz activa. Así, teniendo amas dos sílabas, hai un cremento en amámus, dos en amábámus, tres en

(i) Se hace también breve la u de la penúltima en bubus i subus : así se halla bübus en Auson. epig. 61. i sübus en Lu- crecio lib. VI. v, 974 :

nam setigeris subüs acre venenum est.

46 PROSODIA

amZbüniíni. Si el verbo es deponente, se le supone di- cha persona. Asi hor taris tiene un cremento, kortüb.áris dos, etc. A, cremento de los verbos, es larga :

C Formosam resonare doces Amar yllida silvas. (Y.) Ilunc omites sérvate dmem, sérvate senalum. (M>)

Excepción. El primer cremento del verbo do i de sus compuestos circumdo, venundo, pessundo, satisdo (1), es breve, como dábam, daré, da tur :

Yi taque mancipjo nulli dáPur, ómnibus usu. [LucrJ Nám quodjcoiisíliítm, dut quaejjam foiituna da(balur. (Y.) ..«». Meaut herum pessuiidábmt. (Terénc. Aiidr. I. 3*3.)

E, cremento de los verbos, es larga :

ConticyérlTÍ)mnes> wÉmlif/ue ora tembant. (Y.) Nulla meis sine te quaeritur gloria rebus. (Y.) Delegére loeum et posuére in montibus arces. (Y.)

Excepciones. Es breve 1.° en la segunda persona del futuro pasivo en beris, b?re:

Semper honore meo, semper celebrab'ere donis (Y.)

2.° en los tiempos en eram, erim, ero:

Ante focim,jij£rigus^érit.si messis,jnumbra. (Y.) Ter en\cum Thajcos rajiíaverátj Ilectorajpvuros. (Y.)

(1) Los otros verbos compuestos de do> particularmente to- dos los que se componen de preposiciones monosílabas, van por la tercera conjugación, como vendo, perdo, addo, condo*, trado, reddo, etc. i el incompuesto abscondo.

LATINA* 47

♦V En el presente de infinitivo e imperfecto de sub- juntivo ¡activo^¿)i en la segunda persona del imperativo i del presente de indicativo pasivo^ de la tercera con- jugación : ^íixLtsM -

Jam leg'ere, et quae sit potéris cognoscére virtus. (\\) Utere laclitcis, et mollibus utére malvis* (Y.)

Observaciones. 1.a En el imperfecto de subjuntivo pasivo de la misma conjugación, la e es breve como primer cremento, conforme a la tercera excepción, i larga, como segundo cremento, conforme a la regla jeneralf^

Troja per incertum petlñtxir ctassibtis aequor* (Y*).

y 2.a Algunas veces, se hace breve la e de la termi- nación erunt de la tercera persona plural del perfecto de indicativo ; pero nunca se hace breve la de £re, ter- minación de la misma persona del mismo tiempo :

Di tibí dividas dederunt artemque fruendi. (líor. Epist ./.

4,7.; Obsktpui, sletirunlque comae, et vox faucibus haesit. (Y.) Adliuc f rementes ver t erunt bis mille equos. (Hor. Epod. 9,

17 J

X I, cremento de los verbos, es breve :

sYkturos ayimus semper, necvivimus unquam. (3f.) Scindítur incerlum studia in contraria vulgus. (Y) Atque iter emensi, casus siiperavimus omnes. (\ .)

Excepciones.-^ Es larga la ¿, primer cremento, 1.\de los verbos de la cuarta conjugación, menos de oriorl

48 PROSODIA

sus compuestos, que en el presente ele indicativo hacen oritur i ortmur siempre por la tercera, mientras que otro compuesto adorior va por la cuarta, siendo largo su cremento en ador tris, ador i tur:

4 ffaec eadem ut sclret, quid non faciebat Amyntas? (V.) Bidet ager; vestztur humus, vesfitur et arbos (M.) Ardet abíre fuga dulcesque relinquere térras. (Y.)

Prospera lux oritur (V.)

Exorltur clamorque virum slridorque rudentum (Y .)

2.° de los pretéritos en ítii, i de los tiempos deri- vados :

Quaesívil coelo lucem, ingemuitque reperla. (V.) Al si quis unquam tale concüpivéril. (II.)

3.° del imperativo i del presente de subjuntivo de los verbos vohj nolo, malo, sum i sus compuestos :

Si quibus m lerris, qua slmus in urbe, rogabit. (O.) Sunt delicia lamen, quibus ignovisse velimus. (¡1.)

I, cremento del futuro perfecto i del pretérito de subjuntivo, es común (1):

Haec ubi dixeñtis, servet sua dona rogate. (O.J Et maris Ionii transierais aquas. (0.)

Es común también en potilur i potimur de potiorf siendo la i larga, cuando va por la cuarta conjugación, i breve, cuando va por la tercera :

(1) En prosa» sin embargo, se pronuncia comunmente breve la ¿ de la penúltima de las personas terminadas en erimus i eri~ tis del futuro perfecto i del pretérito de subjuntivo.

LATINA. 49

Anro oi polítvr. (V.)— Solio scep troque po 11 tur. (0.) El capto polimur mundo. (lr:tn.)

O, cremento de los verbos, es larga ;

•*- Venturae memores jam mine estáte senectae. (O.) Quumque loqui poterit, matrem facitóte saiulet. {0.)

Excepción. Es breve en las formas del verbo sum, como fore, forem:

Quid facías, nisi el ipse fores in amore minister* (Tib.) géneros extemis affóre ab oris. (X.)

U, cremento de los verbos, es breve :

Nolümus assiduis animum tabescere curis. (O.) Dicite Piérides: non omitid possümus omnes. (V.)

Excepción. Es larga en la penúltima de los partici- pios de futuro en ürus : <

Sarcina la tur o magna ¡utürus eras. (O.)

DE LOS PRETÉRITOS.

I. Los pretéritos duplicados tienen las dos primeras sílabas breves :

-JTityre, páñíláV cécini sub tegmme fagi. (V .) Ut primum alatis téfigit magalia plantis. (X.) Etsi non cécídit, poluit céculisse vidéri. (O.) Terqm quaterque manu tütüdit sua pee tora miles. (Slat.) Jam dklici Ge tice Sarmaliceque loqui. (0.)

PROSODIA

Excepción. Ceczdi de cacao i pep€di de p¿do con- servan la penúltima lar^u :

Silva frequens trabibus, quam nulla ceczderat aelas. (0.)

II. Los pretéritos disílabos tienen la primera larga :

- Malta tnlit fecitque puer, sudavit et alsit. [Y.) * Venit summa dies et ineluctabile tempus. (V .) Omne nefas rüpit; füg ere pudor que fidesque. (V .) Quique alias cávU, non cávet ipse sibi. (O.) Yoverat et spolium, corruit Ule Jovi. (Prop.)

Excepción. Sácanse por breves estos siete pretéri- tos, bibi, dedi, fidi (de findo), scidi, steti (desto), stUí (de sisto), tüli:

Omne tülit punctum, qui miscuit titile dulci. (II.) Claudite jam rivos pueri; sat prata biberunt. (Y.) Et genus omne neci pecudum dédit, omne ferarum. (O.) Septemque una sibi muro circumdedit arces. (Y.)

Observación. Los demás pretéritos siguen la cuanti- dad del presente, como cólui de cólo, tremui de tremo. Se exceptúan divísi de divido, posui de pono:

Hic et Narycii posüerunt moenia Locri. (Y.) Cura pii Dis sunt, et qui cólüere, coluntur. (O.)

SUPINOS I PARTICIPIOS.

Tienen jeneralmente la penúltima larga los supinos í participios formados de ellos : l.° en atum, étum> utum:

LATINA. 51

Spectátum veniunt, veniunt spectenlur ut ipsae. (0.) Nec nisi delétis iterum rescribere ceris. (O.) Nuntia Junonis varios indúta colores. (0.)

2.° en itum, de verbos de la cuarta conjugación ; ade- mas oblitus de obliviscor, i cupítum, petítum, quaesi- tum, trltam, arcessitum o accersztum, capessltum, faces- sítum, lacessítum, de cupio, peto, quaero, tero, arcesso o accerso, capesso, facesso, lacesso, verbos que pertene- cen a la tercera, sin embargo hacen su pretérito en ívi i su supino en itum :

.... nequeanl sancitum quandoquidem exstat. (Lucr.) ^Venimus huc lassis quaesitum oracula rebus. (V.)

Si male condl tum jus apponatur (H.)

Lenibant curas et corda obllla laborum. (\.) ..... msamque cüpit, potiturque cupita. (O.) ÁrcessUus erit somnus in ossa mea. (Prop.)

. . . . aeraque fulgent

Solé lacessíta, et lucem sub nubila jactant. (Virj. En.

VILW1.) Omnia quod contrita, quod igni contabefacta. (Lucr.)

3.° disílabos, como mótum, v¿sum, cásum:

¿ IIug ipsi pdfum venientper pratajuvenci. (V.) Si minus errasset, no tus minus esset Ulysses. (O.) Imñsamque animam nátamque labor ibus aufer.

./

Excepciones* Es breve la penúltima : l.°en dattim de do, ratus de reor, satum de sero, sembrar, i statum de sisto, i sus compuestos : £¿¡h

Atque satas alio vidi traducere messes.(\.)

ínsita mala. (V.)

Qua data porta, ruunt, et térras tur bine per flant. [V.)

Ponemusque suos ad s tata signa dies. (O.) Tela mam miser i jactabant irrita Teucri. (Y.) Sumrátus, esse feram, telumque volatile misi. (0.)

-

52 plíOSODIA

en los participios pretéritos de los compuestos de ruó (1), como obrütus, erütus, dirutus:

radicibus erüta pinus. (Y.)

Dirüta sunt aliis; mi mild Per gama restan!. (0.) sic obrütusundique telis. (V.)

3.° en zlum de eo, i sus compuestos, aunque tiene el pretérito en wi, i en los demás supinos en itum, que no pertenecen a la cuarta conjugación ni son formados por ella :

Nitimur in vefitum semper, cupimusque negata. (0.) O rnihi praeterítos re feral si Júpiter annos! (\.) Non ego te genitum placida reor urbe Quirini. (0.) Caede leaena boum spumantes oblita rictus. (O.) Itepperit ossa tamen peregrina condita térra. (O.)

Advertencias. 1.a Conforme a esta excepción citum, no solo cuando sale de cid, sino también cuando de ciio, tiene la primera siempre breve ; pero varia mucho en los participios de sus compuestos, siendo siempre larga la i en* aceitas de accire, común en é.xcltus de ex- cire, i casi siempre breve en conclfus de conczre, cuyos verbos solo en presente de indicativo van por la segun- da conjugación :

Qui bello excíti reges. (V .) tremit excita tellus. (Y.) Imperio accítos alta intra limina cogit. (V.)

rápido cumeoncitus aestu. (V.)

toto concita per icula mundo. (Luc.)

% (1) De ruó no se encuentra el supino rütum, el cual tan solo se le supone.

i

7

LATINA. 53

2.a Es larga la penúltima de ámbitos, participio de ambio, i breve la del sustantivo ambítusHC

Jussit et ambllae circundare littora térra. (0.)

Et properantis aquae per amoenos ambitus agros. (H.)

Participios futuros activos. Estos participios conser- van la cuantidad de la penúltima del supino : amátum, amáturus; monitum, monlturus; audltum, auditurus.

En los verbos de la segunda i tercera conjugación que no tienen supino o lo forman irregularmente por síncope, se abrevia la i del participio futuro en iturus, porque el supino regular sería itum. Así ruó hace rüitu* rus, parió (partum) panturus, abnuo abnuíturus, mo- rior moríturus, nascor nascíturus, luo lulturus, etc. :

Cingilur, ac densos fertur moriturus in hostes. (V.)

Es breve también : 1 la i en oriturus, potllurus, que pertenecen a la tercera conjugación , i es siem- pre larga la penúltima de potitos, que pertenece a la cuarta :

JVil oñturum alias, nil ortum tale fatentes. (II.)

Ordine patricio sic potitura loco. (Fort.) Ausi omnes immane nefas, ausoqae pofiti* (V.)

2!.° la primera u de futurus:

Nectu credideris tantum cecinisse futura. (O.)

La antepenúltima del participio futuro de sto i de sus

yn &+~ /}"*"— tifo ***.A^A^^^ a* i w

54 PROSODIA

compuestos consto, obsto, praesto, etc., es larga según la regla jeneral :

Damnavit multo staturum sanguine Marlem. (Marc.) Constátura fuit Megalensis purpura centum. (Marc.)

El participio status, que pertenece ai verbo sisto, conserva su cuantidad en los compuestos resttturus, constiturus, etc.

§ III.— Palabras compuestas*

I. Las partícufas monosílabas terminadas en vocal son largas en composición (1) :

Candida vesana verberat ora manu. (Prop. II. 9, 40.J El qualem infelix ámisit Mantua campum. (V.) Déducunt socii naves, et litlora complent (V.) Agrícola incurvo terram dmovit aratro. (V.) Quoque magis doleam, non nos mare séparat ingens. (O.) Crescit vita hominis et longo prbficit usu. (Prud.) Qualia nunc hominum prdducit corpora tellus. ( V.)

II. Las terminadas en consonantes, conservan su cuantidad, lo mismo que las disílabas :

Junonis magna primum prece numen adoro, (Y.) Máxima res effecta, mri; timor omnis ábesto. (F») Quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas? (J.) Te nostris ducibus, te Grajis anl'eferendo. (II.)

(1) En los poetas cristianos se halla breve la partícula inse- parable se o so, por ejemplo en Prudencio: atra socordia quorum (Apoth. v. 126), sed socors edacilas (Perist. X. v. 810), vitae SQcordis opprimat (Cath. 1. v. 34).

LATINA. 5o

2.° Tocias la pierden por posición :

Obsecro et óbtestor, vitae me redde priori. (II.) Adjice Trojanum suasorem Anteriora pacis. [O.) Sed mihivel tellus optem prius ima déhiscat! (V.) Instabiles ánimos ludo próhibebis inani. (V.) Cui genus a proavis ingens, clarumque paternae. (Y.)

Excepciones. 1 Di es breve en dirimo i disertos:

Hanc Deus et melior litem natura diremit. (0.) In caussa facili cuivis licet esse diserto. (O.)

2.° La negativa ne es breve en nefas, nefarius,m- fdsjus, nef&ndus, ne^esse, necopinatits;necopinans i neco- pinus, mgOy negotium, nequeo, como nec i ñeque:

Aut humana palam coquat exta néfarius Atreus. (II.) lile nefastus erit, per quem tria verba silentur (O.) Illa dolos dirumque nefas in pectore versat. (V.) Quum tot sustineas et tanta négotia solus. (E.)

3.a La preposición pro es breve 1.° en procella, pro- fanare, profanus, pro^aji, prdfecto, profestus, p$jicisci, p¿áífU&ri, profugere, profugus, profundus, pronepos,pro- tervus, Própertkis, i en sus derivados, como procellosus, profanatio, professor, protervia, etc. :

Effugit hibernas demissa antenna prócellas. (O.) Sed vítate viros cultum formamque prófessos. (O.) Scilicet omne sacrum mors importuna pr o fanat. (O.) Mistar/iie erit flammae flamma profana piae. (O.) Partes in bellum missi ducis, Ule profecto. (II.) Tum breviter Dido vultum demissa pro falur. (V.J

Ut próficiscentem docuit (II.)

.... furtivos limide prófitelur amores. (0.)

56 PROSODIA

Et Scythicum prófuga scmdere puppe frelum. (0.) .... nemus etsilvae intonuere prófundae. (Y.) EstNeptunus avas, prónepos ego regís aquarum. (O.) .... temeré edi luce pro fes ta. (II.)

2.° en los nombres greco- latinos, Prochyta, Procon- nesus, Procrustes, Procyon, Prometheus, Promachus, próboscis, própolis, própheta, menos prólogus i pro- pola :

Vidit et immitem Cephissias ora Procrusiem. (0.) Hic miserum Scythica sub rupe Prómethea rodal. (Jf.) Forte próphetarum nati, dum ligna recidunt. (Prud.) Oratorem esse voluit me, non prdlógum. {Perene. Heaut.

prol. v.W.) Ut cum primitiis fieos própola recentes. (Lucil.)

Es común la misma preposición en procurare, profun- «dere, pro fususr propago, propagare, propellere, propina- re, prbpudium, Propontis:

Hac prdpinavit Bitiae pulcherrima Dido. (Marc.) Nemo propinabit, Calliodore, tibí. (Marc.) Ipse prócuravi, nepossent saeva nocere. (Tibul. I. 5, 13 J

Procúrate, viri (Virj.En. IX. 458. J

Jíincque Própontiacis haerentem Cyzicon oris. (O.) Misil in has si quos lonya Propontis aquas. (O.) Aequora et extremum Propontidos Ilellespontum. (Manil.) Vix ea quum lacrimas ocutis Juturna profudil. (Y.) Aequora profudit toto nascentia ponto. (Manil.)

fie tus super ora profusas. (Y.)

At Graecus postquam est ítalo prófusus aceto. (II.) EJficit ut cupide generatim secta propagent. (Lucr.) Ut propagando possint producere seda. (Lucr.) Silvarumque aliae pressos pr°paginis arcus. (Y.) Al consueta domi catulorum blanda propago. [Lucr.) Percussa est, exin corpus própellit el icit. (Lucr.) Et procul a lergo, quae provehat alque prdpellat. (Lucr.)

LATINA. 57

* 4.a La partícula re es breve en composición :

Et recidiva majtÜ posuissem Pergamajvictis. (V.) Fervet opus, r^dolentque tliymo fraifrantia mella. (V.) Cum.gemitu réboanl silvaeque etrnagnus Olympus. (V.) In floren redeat primosque récolligat annos, (O.)

Siendo líquida la segunda de las consonantes del simple, re es mas veces breve que común, como en re- creo, récludo, reflecto, réflexus, refreno, repleo, repren- do, répraesento:

Ter puré ledo poterunt recreare libello. (II.) Recreat, et laetum renoval per membra vigor em. (Y.) Virlutem repraesentet moresque Calonis. '{II.)

latebras animae mucrone r'ecludit. (X.)

Ingredior, sacros ausus recludere fontes. (V.) Et réflexa prope in summo fluitare liquore. (L.) Inque caput crescit, longosqne reflectitur ungues. (0.) Pone jacit volvens reflexo pondere turrim. (V.)

La hacen también común algunos en reclamo, refri- gesco, retractus, retribuo, reclino, reclinis i reprimo, aunque se halla regularmente breve en los poetas de la edad de oro :

Béfrigescit enim cune lando plaga per auras. (Lucr.) Corpore cum tolo, post tela educta, réfrixit. (0.)

viridique reclinis in antro. (C.)

scopulis illisa réclamant. (V.)

Corpora re tribual rebus, récreetque fluentes. (L.)

La hacen larga algunas veces en recdo (1) i r educo (2), pero siempre en rejicio :

(i) Se halla con la e larga en Lucrecio ÍL 857 i 1062; V. 281), Properrio (IV. 8, 44), Ovidio (Met. VI. 212; X. 18 i 180; Her. XIV. 46; Remed. 611), Prudencio (Apoth. 878).

(2) Así se encuentra principalmente en Lucrecio (í. 229; IV. 990; V. 1336), duplicándose entonces arbitrariamente la d en algunas ediciones.

58 PROSOMA

Récidit inque suos mensa supina pedes. (0.) Et patria vigil arte Lacón líos rrjicit idus. (Stat.) Reducit Venus? aut réductum Daedala tellus. (Lacr.)

Advertencia. No se debe confundir re ferré con el impersonal referí (del ablat. re i de fert), retulü, que tie- ne siempre la primera larga :

Ferlque refertque fretum, sequiturqae reciproca Thetys.

(Sil.) Sic speculo similem forma répressa referí. (Fort.) Praeterea necjam mutari pabula referí. (Y.)

5.° A por aá, o por 6b se conservan breves en Upe- rio, operio, omitió:

Nox óperil térras, quoties astra ignea surgimt. (S.) Pleraque differat el praesens in tempus ómittat. (ti.) Terram ínter fluclus áperit, furit aestus arenis. (Y.)

III. Los demás compuestos conservan igualmente la cuantidad desús simples: quüpropter, reverá, quóvís, quillbet, mUgnopere{\), quinqué vir , jure jurando, intro- dúco, ceteróqui, alíóquin o alzóqui, etc. :

Sic habet, accendis : quáré cupiam magis illi. (II.)

Quamvis alióqui candidus orbis. (Lucr.)

PerUge, nec mécum paritermea verba relega. (0.) Nomen amicitiae, si qmténus expedit, haeret. (Pers.) Ipse retróversus squalentia protulit ora. (0.) Sic animas introduxerunt sensibus auctas. (Lucr.) Magnópere a versa lapsi ratione videntur. (O.)

(1) Los adverbios magnópere, maximopere, summópere, tan- tópere, quantópere, tienen siempre la o breve; pero cuando se escriben separadamente, por ejemplo magno opere, máximo ope- re, etc., tienen naturalmente lárgala o íinaJ de la primera pa- labra i breve la inicial déla segunda.

wt*..0fi' 5 iC?%C> X

LATINA. 59

Esto mismo sucede, aun mudándose la primera vocal de la segunda parte del compuesto, como en perpetior de pUtior, inímzcus de amtcus, adípiscor de apiscor, abígo de «</o ; perKíbeo de habeo ; instUuo de s tatuó ; eximo de emo; a/Z^o de laedo ; occ?do de caedo; iní* quus de aequus ; obédio de audio ; concutio de quatio; menos los que sufren contracción, como c^o, de#o por CoUgo, de oigo, etc.:

Comilia et vitae dwersum iter ingredietur. (J.)

El sceleris números confiteare tui. (O.) Obstupui dubitoque diu, caussamque requero. (0.) Diffkile est, fateor; sed tendit in ardua virtus. (0.)

Negligit aut horre t (H.)

cum pulchre dégeret aemim. (Lucr.)

Cógor et exemplis te superare luis. (Prop.) Non lamen Aeneam, quamvis mole cógitet, odi. (0.)

Excepción, -4 1.a La final, común en ubi e ibt, es siempre larga en ubique, utróbíque, siempre breve en necubi, sicubí, ubínam, ubívis, común en ubicunque, i mas regularmente larga que breve en ibidem :

Clamat lo, matres auditae uUcunque Latinae. (Y.) Servor, ubzcunque esty uní mea gandía servo. (O.) Casus ubique valet. (0.) Custos affixus ibidem.[J.) Non ubivis coramque quibuslibet, in medio qui. (II.) Sicubi magna Jovis antiquo robore quercus. (F.)

2.a La final de quando, que se halla mas veces larga que breve i que suele conservarse larga en quandóque, quandocunque, se abrevia regularmente en quando- quidem :

Quandocunque trahunt invisa negotia Bomam. (H.) Dicile, quandoquidem in molli consedimus herba, (V.)

60 PROSODIA

3.a La final de la primera palabra se hace breve en f/utisi, siquidem, utrobidem, utrobiqve, como la final de la segunda en quomodo, dummodo, tantummodo :

Et démela quási coge tur ferré patiqae. (Luc.) Dummodo pugnando superem, tu vmce loquendo. (0.) IIoc quoque tentemus, si quid em je juna remansit. (0.) 3Iuecenas quomodó tecum. (II.)

4,a La primera es larga en nñbo ; pero esta larga se hace breve ¿3ü prónuba, inwba, subnüba, i común en

connübium : \

Innüba permaneo, sed jam felicior aetas. (O.)

Et Bellona manet te prónuba, nec face tanlum. (V.)

Ileul ubi pacta fides^. ubi connübialia jura? (0.)

Connubio patrem ambire (V.)

Per connübia riostra, per inceptos hymenaeos. (7.)

5.a Los acabados en dícus, como fatidícus, maledícus, vendíais, tienen breve la penúltima, a pesar de hallarse larga en el simple díco,-is3 o por ser formados de dico, -as, que tenia primitivamente la misma significación i se ha conservado en un sentido algo diferente :

Seu lúa veridicae dicunt responsa sórores. (31.) Galiia causídicos docuit facunda Bi i tamos. (J.J

6.a Dejero i pejero abrevian también su penúltima, aunque es larga la de juro, o porque se derivan proba- blemente de otra forma del mismo verbo :

Non egojuravi; legi jüranlia verba. (0.) Dejérat hiberni lemporis esse moras. (Pp.) (Jila si juris Ubi péjérdti. (Ilor. od. II. 8, i.)

LATINA, 61

7.a La primera es breve en hodie, formado de hoc

die :

Qui non es t hódie, eras minus aptus erit. (0.) Orabant hódie meminisses, Quinte, rever ti. (II.)

8.a Nótus, de nosco, tiene la primera larga ; la pen- última es breve en los compuestos agriítus, cognítus:

Internet horrendum, jam cognttione perada. (Juv.) Texitur una vagis Lemnos non agmta nautis. [Stat.) ignóti nulla cupido. (0.)

Advertencias. í¡4, vocal conjuntiva entre los dos ele- mentos de un compuesto, como en las palabras greco- latinas he¿coímeteri penteimeter, octagonus, es breve ; pe- ro se hace común, cuando la siguen una consonante mu- da i una líquida, como en Heraclea, Heráclíus :

ínter Hamüdryades. ............ (O.)

Herdclitüs ált, (Lucr.)

priscum mutavit Ilerdcléa nomen. (O.)

Latior hexaphoris tua sit lee tica tice bit. (Marc.) Quare aüt héndécdsyllábos trécéntos. (Marc.) .... imperii caput Hériclius in armis. (Marc.) Ilexdmetris epigramma facis (Marc.)

E, es breve en trecenti, pedetentim, en cala-,, cande-, cine-, made-, pate-, rube-> trerw 'fació, commone jacio, etc., i en f rige f acto:

Vos monimentis commone faciam bubulis. (Plaut. Stich. I.

2,6.;

pédententim progredientis (Lucr.)

Sanguine quam longo Grajos cal'efecerit omnes. (CU

62 PROSODIA

Eumathiique iterum madéfient caede Philippi. (0.) Annuit, et totum nutu treme fecit Olympum. (V.) lile meos somno lassos patéfecit ocellos. (Prop.)

Algunas veces se suprime la e breve en las palabras compuestas de fació, hallándose sincopadas cal fació, cal fio, calfactus i otras :

Áut humilem grato cdlfác^t igne focum. (0.) Hasta velitis ca.lfa.cti. (0.)

Es común en lique-, i tepl fació ,-factus, -fio :

Jn matris jugulo ferrum tepe fecit acuturn. (H.) Alta tepéfaciet permixta flumine caede. (Catul. 64, 36! J Sic mea per pe luis lique funt pee tora curis. (O.) labe liquefactas tendens ad sidera palmas. (O.)

Es larga en assw-, consue-, expergé-A mansué fació, -factus, en vacefio i en vene /¡cus, -ficium :

Mobilibus digitis expergefacta figurant. (Lucr.) Assuefacta malis mens stupet ipsa suis. (Aus.) Quosque venéficiis abstulit illa suis. (O.)

Es larga también en vidélicet, compuesto del impera- tivo vide i licet :

Sic illa vidélicet olim. (M.)

Esse vidélicet in terris primor dia rerum. (Lucr.)

La E de vale se abrevia en valedico, i la de los im- perativos jube, mane, tace, vide , muchas veces abreviada

LATINA. 63

en los cómicos, como la decavg en Horacio i Ovidio, es siempre breve en los compuestos cave sis, jubedum, ju- be sis , manedum, tacedum, videsis:

Aurículas? vidésis, ne majorum ubi forte. (Pers.) Idque, quod ignoti faciunt, valédicere saltem. (O.)

E, I son breves en las iniciales greco-latinas arche i ardil, i en las finales sincopadas en', in\ enviden' , aíri, audírí , nostirí , satín , sari, por videsne, aisne ,audisne , nostme, satisne, scisne :

Airi? aüdtvlsti? (Plaut. Ául III. 6, 2.J

Si tm üt commoditas usquequaque me adjuvat ! (Plaut Mil.

77.3,44.; Et jubet archelypos pluteum servare Cleanthes. (7.) ArchUochum proprio rabies armavit iambo. (II.) Vidéa ut geminae stant vértice cristae. (V.)

I es breve en las voces compuestas o derivadas 4 de la tercera i cuarta declinación, como partieula, omni- potens, suaviloquusj fratricida (1), pedisequns, lucífu- ga, aedifico, terrífico, flucfivagus, cortóger : ^^

Hic et lucifugae posuere cubilia blattae. (V.)

Cormpedes arcentur equi, (V.)

fíaec ubi vañcinos concepit mente furores. (O.) To taque turiferis P ánchala dives arenis. (Y.) Telegoni juga parricidae. (II.)

Es breve también en voces de la misma especie, aun-

(1) Los poetas de la decadencia hacen la i común o larga en matricida i parricida, por ejemplo Sidonio íCarm. V. 290J, Au~ sonio (de Caes. XXI. 2.)

64 PROSODIA

que hayan sufrido síncope,, como homicida, lapicida, opifex, por hominicida, lapidicida, operifeoc :

Ule oplfex rerum, mvndi melioris origo. (0.) Si fur displiceat Verri, si homicida Miloni. (7.)

Siendo líquida ía segunda de las dos consonantes de la segunda palabra, la i se hace común, como en tuñ- cremus ;

Vidil, turícremis cum dona imponer et aris. (Y.)

2.° de la primera i segunda, como causidicm, agrí- cola, pontivagus, veñdicus (1), angiportus, multlloquus,

.stillícidium, tubícen, belfigero, ludífico:)

j

Alípednmque fugam cursu tentavit equorum. (V.) Nam pater alñtonans stellanti nixus Olympo. (Cic.) Me si coellcolae voluissent ducére vitam. (y.) Per gestum res est sigaificanda mihi. (O.) Frigidus Enrolas popukferque Padus. (O.)

I es breve también 1.° en omnímodis, diversímodis i multimodis, 2.° en las partículas bi, di, trz, quadri,

(1) En veríümilis la primera i se conserva larga, porque los dos elementos de la palabra no son síntetos o compuestos, sino parátetos o apuestos, es decir, que están aproximados mas bien que unidos uno a otro, de modo que se pueden también escri- bir separadamente o el primero de ellos puede posponerse al se- gundo. Es lo mismo con agricultura, ludimagisier i lucrifacio: Indi i lucri son, como veri, meros jenitivos que conservan su cuantidad. Pero los derivados de los tales parátetos, como veri- similitudo, i los verdaderamente compuestos de ellos, corno agrícola, lucrificus, lucríficabilis, ludífco, etc., siguen la regla jeneral.

LATINA. 65

corno bivium, bivcrlex, bifrons , dimeler, disyllabuSi tríceps, trídens, tñCuspis, quddriremisi quadrlpartitus :

Pravas mulñmodis (Lucr.)

Nunc tialida dextra rapit iñdefessa b?pennem. (Y.) Centum quadrijugos agitabo ad flumina cúrrus. (Y.)

Excepciones. / es larga 1 en cutícula, fidícula i meretrzcula, deminutivos de cutis, fides (-*-is) i mere- trix ;

■. . . , , w . , subducta fidícula torquet. (O.) Noslra bibat vernum contracta cutwula solem. (j.) Te conjux aliena capit, meretñcula Davum. (R.)

2.° en bímusj trmus, quadrtmus, malrlmus, palrí-

mus :

Tum vitulus Urna curvans jam cotnua fronte. (Y.) Deprome quadrmum Sabina, etc. (H.)

3.° en bini, tríni> quadrini, tríclinium, Trínacria, trínitas :

Nunc jam luxuriae pars el tr'iclinia lemplis. (Man.) Pocula bina, novo spumaníia lacte, quotannis. (Y.)

Nomina trina fero; sic voluere Cures (O.) Trlnacria fines ítalos mittere relicta, (V. F.)

Monstrans honor em trinilatis hospitae. (PrudJ

4.° en tríginta, trlcesimus o irígesimus, irlcies> Iri- Ceni, tñcemiium :

9

66 PROSODIA

Ter trlginta quadrwa partes per sidera reddant. (Man,)

Ex insulis fundisque tñcies soldura. (Marc.)

Bis jara paene tibi cónsul tricésimas insta t. (Marc.)

5.° en bzduum, tríduum, quatrzduum, i otros com- puestos de dies, como me ñdies^postr tdie, quotídie (1), i en las demás palabras que han sufrido contracción o síncopa, como bígae, trigae, quadrzgae, libícen por bi- jugae, trijugae, quadrijugae, tibiicen:

Ergo impetrare nequeo hoc abs te bHuura. (Plaut.)

Si totas Ubi triduo legatitr. (Marc.) El nox atra potara bígis subvecta tenebat. (Y.) Nunc tibicinibus, nunc est gavisa tragoedis. (H.) Inclinare meñdiem. (glicoa.) (H.)

6.° Es naturalmente larga también en ¿licet (2), sci~ licet, que no son síncopas por iré i scire licet, sino mas bien composiciones de los imperativos í, sci i licet, como lo es también vidélicet por vids licet:

Tlicet ignis edax surnrna ad fastigia vento. (Y.) Scilicet in vulgus manan t exempla regentum. (C.)

/, seguida de muda i líquida, es común en triplex, tñplus, triplicare.

(1) Postrzdie i quotzdie, siendo originalmente jenitívos posteri i quotl dié por diei, conservan la cuantidad correspondiente a ]a terminación de este caso.

(2) Palabra enteramente distinta de zticet es íllicet, «luego», «en el acto», «al momento», adverbio derivado de illic, come también tilico.

LATINA. G7

O es breve en la mayor parte de los compuestos gre- co-latinos, escribiéndose en Griego con omicron, como Arctophylax , Argonauta, astrólogas, Cymcthoe, Cyno- suris, dactyliotheca, hypocaustum, hippodromos, Lyco- medes, Nicopolis, onocrotalus, Phanocrates, pharmaco- pola, philosophus, zelotypus, etc.; lo es también en los pocos compuestos latinos, en que se encuentra, como Ahenobarbus :

i

Laócoon ardens summa decurrit ab arce. ( V.) Avecta extemis Ifippódamia rotis. [Prop.)

Per juga chrysólithi positaeque ex ordine gemmae. (0.) Quem mea non totum bibliótheca capit. {Marc.) Et faba fabrorum protótomique rudes. (31.) Dicentem túmidas m hydrócélds. (Marc.)

Pero se hace larga por posición, como en Demósthe- nes, i común, siendo una líquida la segunda de las dos consonantes que la siguen, como en hypocrisis, Lycó- phron :

Et cognosce tuum, deformis hypdcrita, morbum. (Prud.)

Pótalo madidás áb Hippocréne. (Sid.) Dicite, qaae fontes Aganippidos ílippócrenes. (O.) ....... et patruum reddidit Harpócratem. (Cal.)

Eloqaium ac famam Demos thenis aul Ciceronis. (JJ

Es larga en algunos, que se escriben en Griego con omega, como Hippónax, Hierónymus, hyssópus, Hero- des, lagópus, Lycóris, Minótaurus :

In vino prius hyssópum, validam quoque rutam. (Ser.) Minótaurus inest, veneris monumenta nefandae. (Y.) Et Pelusiaci tam mollis cura Candpi. (Luc.)

Es breve la o en geómetra, aunque se escribe en

68 PROSODIA

Griego con omega, o no es larga, sino con sinéresis de la e, geómetra:

Grammaticus, rhetor, geómetres, pictor, aliptes. (/.)

í/, Y son breves, como en centuplex, dupondium> quadruplico, Mafigena, TrojÜgena, doryphorus, Poly- damas, etc.; pero seguidas de una muda i una líquida, se hacen comunes, como en dúplex:

Düpliciter, nam vis venti contrudit et ipsa. (Lucr.) Grajügenumque domos suspectaque Hnquimus arva. (Y.) Quadrüpedante putrem sonitu quatit úngula campum. (Y.) Yadit ad artificem dirae Polymestora caedis. (O.)

et düplicem gemmis auroque coronam. [Y.)

Et nux ornabat mensas cum düplice ficu. (77.) fngens ad lerram düplicato poplite Turnus. (Y.)

§ IV PALABRAS DERIVADAS.

A. De la cuantidad de las vocales de las raices.

\ ARespecto a las vocales de la raiz, los derivados siguen jeneral mente la cuantidad de sus primitivos :

amo, amor, amator, ámicus, amicitia, amabilis. anímus, animare, animal, animosas, exánimis. fdri, fdtum, fdtalis, fdtifer, fátidicus, praefátio. auspex, ausplcis, auspiciu/m, auspicari, ausp^cato.. ttgo, Uyebam,_l~egam, etc. Ugi, légeram, legero, etc. novi (nosco), no tus, numen, bilis. m,r>vi [moveo), tus, mómenxmómentum,mo bilis, scrlbo, scribere, scrlba} conscñbere.

excepciones: Acerbas, acidas, acetum, ÁceriY

LATINA. 69

Caulibus instillai, veteris non parcus áceti. (II.)

exiguum slimulando vidnus acerbat. (Cl.)

Praeterea splendor quicunque est ácer, adurit. (Lr.)

i Arena , arista (1),— Areo : )

Aridus a lasso veniebat anhelitus ore. (0.) Littus árenosum Libyae ventosqae secabat. (Y.) Et minus est in te qaam summa pondus arista. (O).

\Dlcax, íleo f-are), condício, veridícus, etc. Déeo, (-ere), conejeo:)

Connubio jungara stabili propriamque dicabo. (Y.) Qui captatrisus hominum famamque dicacis. (H.) Yestra meos olim si fístula d¿cat amores. (Y.)

\JDiux, Dücis, educo (-are), -Dfco, educo (-ere) :

Non ager lúe pomumy non dulces edücat uvas. (\\) At Rululo regí düeibusque ea mira videri. (Y.) Nontamen advenís aetatem düeimus austris. [H.) Aurave distinctos edücit verna colores. (Claud.)

\Fidus, infídus, fado (-ere), ftducia> F*des, fidelis, FídiuSy per f idus :\

Flexil et infidos agitans discordia fratres. (Y.) Tantane vos generis tenuit flducia vestri? (\.) Ule habuit fldamque manum sociosque fldeles. (0.)

fallad timide conflde figurae. (O.)

Ablue praeterita pérfida verba fídé. (O.) .... modo sit Ubi fídus amicus. (Prop.)

Sanco Fídione referrem. (0.)

Nobisque rebus mfídéfis Allóbrox. (H.)

(1) Aunque Varro derivaba la voz arista del verbo areo, su oríjen es sin embargo mui dudoso.

70 MOSODIA.

i/ú manus , -H c uio ( 1 ) :

Et quola pars homo sit terral totius unas! (Lr.) Quanto simplicius, qaanto est hümanius Ulna! (Mará.)

tema, -Lateo. Lucerna, -Lux, Lücis, L?7ceo :

Non fuere dofi fratrem Junonis et ira. (Y.)

Dux Id terna viae clausis feror áurea flammis. (Marc.)

Obscenam látebram pief as ignava requirit. (Cl.) '

Una lucerna vocor. (M.) Lüceat igne focus. (T\) Nec facundia deseret hunc nec lücidus ordo. (II.)

Lex,tigis, lego {-are), U g atas, -Le go, (ere):

Imperium fasces, legiones, omnia nunc se. (J.)

Omnia sub léges mors vocat aira suas. (O.) Ugati responsa fcrunt, etc. (\.)—Lfgarat Sladius, etc.

(PersJ Ugitimumque sonum digitis callemus et ame. (H.) PerUge quodcunque est: quid epistola leda nocebil? (O.)

Rex, régis, re~gia, re gula r Regulas, Regó, regio, régimen :

Ipse sedens clavumqite rlgit velisque minislrat. (Y.) Regula peccatis quae poenas irroget aequas. (II.) Réginusque parit, reginarumque maritos (Cl.) An nescis tongas régibus esse manus? (O.)

(i) Las voces humor ¡ humus, que ademas presentan las edi- ciones anteriores de este opúsculo, lo mismo que sus derivados respectivos no?on de una misma raiz, teniendo no solo cuan- tidad sino también significados enteramente distintos; por ejem- plo humecto, hümens, hümidus, i por otra parte hiími, humUis, humo : Qua niger hümectat flaventia rura Galesus. (Y.) Quisque suum pro se consortem moesius hmmabaí. (Lr.)

LATINA. 71

l/íícero.-Maccr, commacero, maceo, macesco(l):

Eheu quam mdcer ést pingui mihi taurus in arvo! (V.) Máceror inlerdum, quod sim tibicaussa doloris.(0.) Luctus edax mdciesque, malis comes addita mor bis. [Sil.)

Nota, noto, notabilis y 71 otarias, No tus, notescó, no- litia :

Quod petis, el memori pectore dicta nótat. (0.) Nec calculalor, autnótarius velox. (escaz). {Marc.)

. . . riostri nttescel fama sepulcri. (Prop.)

Figere dente notas. [T ib.)-— Candor e nótabilis albo. {().) Ndtiliam pars est inficiata mei. (O.)

, Pusillus, -Vñsus, púsio. Pemiria,-V¿ ñus :

Nonne putas melius, quod tecum püsio dormí L (/.) Terra malos nomines mine educat atque pasillos. (J\) Ñames veré püsus tu, tua árnica, senex. (Pomp*)

. Verteré morsus

Exiguam in cererem penuria adegit edendi. (V.)m

Cui non longa pénus, huic quoque longa fames. (Aus.)

chis, -Se cus. Sedes ¡ sedo (-are), sédalas, seduhisf -Sedeo, sedile :

(1) Las voces metior i metrum que se encuentran agregadas en las ediciones anteriores, tienen indudablemente un mis- mo oríjen, pero no pertenecen a la clase de derivados que nos ocupa, no derivándose la una de la otra o vice versa, si- no siendo metior como metor i meta, palabras enteramente latinas; mientras que tanto métrum como muchas de sus deri- vadas i compuestas, por ejemplo métretes, geoméires, son pu- ramente griegas, ya escritas simplemente con letras latinas o \a con terminaciones latinizadas,

72 PROSODIA

t>istricti pendent; sedet aetermmque sedebit. (Y.) ínter ea toto non sécius aere ningit. (Y.) fíaud s'ecus ac fusi per dura sédilia nautae. (Y.) Sedibus optatis gemina super arboresHunt. (Y.)

Et non sentitur sédulitate labor. (O.) Olli sédalo respondit corde Latinus. (Y.)

Sopor, soporus, So pió. Suspício f-onis), suspíciosus, •Suspícor, suspício (-ere), suspícax:

Spargens húmida mella sóporiferumque papaver. [V.)

Ilerbis superest sópire draconem. (O.)

3íagicis sdpilus cantibus anguis. [Col)

Umbrarum hic locus est, somni, noctisque sóporae.fi.) Oblinitur minimae si qua est susplcio rimae. (Marc.)

Nescio quod magnum suspícor esse nefas. (Marc.) Suspice, cum gemmis Syrios mirare colores. (II.)

Tégulüj-Tego, te gimen :

gimen direpta leoni

Pellis erat.... (0.) Facía fegenda loqui. (0.) Hórrida villosa corpora veste legam. (Tib.) Laesit et objeclum tegula curta caput. (Pr.)

V%dum> vadosus. Vado :

Per praeceps gloria vüdit iler. (0.) Yerba vádum tentent (O.)

Vqco, vocábuíumi v oc¿¿o,-VoXj Vocis, v o calis, vocife- rar :^_ Vómer,-Vomo ;

LAÍtNA. 73

Non simul ac vatio lúa coepil vóciferari. (Lucr.) Carmine vocali clarus citharaque Philammon. (O.)

Quod patrio vócilamus nomine f ulmén. (Lr.)

En mihi juncia loro, mihi juncia vócabula sumes. (O.)

Submissa fugiens vóce clienlis opem. (O.) íncipiét subo atlritas splendescere vómer. (V.) Concidit, el mixlum spumis vómil ore crúor em. (V.)

Persona^ persónatus,—SonOj sonus, persono:

Quo persbnalus pacto, paier, his ego quae mine. (II.)

Persónam capiti delrahet illa luo. (Marc.) Lucíanles ventos tempeslatesque sonoras. (V.) Personal aurala, etc. (Y.)

Ámb^us, ambítio, ambUiosus, Ambire, airtbHum (sup.), ambztus (part.):

Elproperantis aquae per amoenos ambitus agros. (II.) Nota quidem, sed non amb* liosa domas. (0.) Sollicitaeque fugax ambitionis eram. (O.)

Quo nunc reginam ambire furenlem. (V)

Pcíciscor, Pax, pScis, p«co (-are):

> . . ■. . . vitam pro laude pacisci. (V.) ...... incultae pacantur vomere silvae. (II.)

Perpeluam pácem pácificumque ducem. (0.)

Lftbo {-are), loibasco, l%be fació, —Labor (Icrbi):

El labe facía movens robustas j ligera fossor. (Y.) Custodes su/ferre valent, labal ariete crebro. (V.) Témpora Idbuntur lacitisqm senescimus annis. {().)

10

74 PROSODIA

MolestuSj molestia t Moles:

Ardeat, el mundi moles operosa laboret. (O.) lites cum rege molestae. (Y.)

Stabilis, stabilio, stabulum, statio, stator, statua, stU- tuo, status, Sto (st«re), státurus:

Hic situ quassas stábilire turres, fsáf.) (Sen.) Ipse velut stábuli custos de montibus olim. (V .) Succedunt servantque vices st^tione relicta. (V.) Tempus idem státor aedis habet, quam Romulusolim.fO.)

2.° La supresión de una consonante cambia en algunos derivados la cuantidad del primitivo: currus, cürulis ; far, farrisf fariña; mamma, mamilla; offa, Ofelia:

Nam qua pulvereae fuerint confusae fárinae. (O.) Praetor abest, vacuoque loco cessere enrules. (V.) .... exiyuae frustis imbutus ófellae. (Marc.) laeva sub parte mámillae. (Juv.)

B. De la cuantidad de las vocales en las terminaciones > principalmente de las palabras derivadas.

I. A, no solo en las terminaciones de las voces de- rivadas, sino también como vocal conjuntiva, es jenerai- mente larga.

Lo es \ en los sustantivos que terminan en ábulum i abula, como vocabulum, pabulum (de pasco, pavij, concili&bulum, fábula, menos stabulum i tabula; en los adjetivos en dbilis, como laudábilis,probdbilis, praestd- bilis, admirábüis, insanzbilis , menos hcibilis, slabilis e instabilis:

LATINA. 75

Quae nunc sunt in honore vocábula, si volet usus. (II.)

Pábula gustassent Trojae (Y.)

Nomine sub nos tro fábula nulla fuit. (OJ Exiguis tábulis et gemma fecerit uda. (J.)

ut arneris, amdbilis esto. )

Boreae penetrdbile frigus adurat. (Y.)

Connubio jungam stábili propriamque dicabo. (V.) Jpsa Ubi blandos funden t cunübula flores. (Y.) Postquam hábilis lateri clypeus loricaque tergo est. (V.) Instábiles ánimos ludo prohibebis inani. (Y.)

2.° en los sustantivos en übrum i abra, como flñbrum, ventilábrum, Velábrum, candeldbrum, dolábra; en los adjetivos en ubundus, como concionábundus, cunctábun- dus, deliber Ubundus, haesüdbunduSj laetabundus, mira- bundus :

Lenibus horrescunt flábris, summaeque sonorum. (Y.) Si lentus pigra muñir et castra do labra. (J.)

De candelabro magna lucerna tibí. [Marc.) Errabunda bovis vestigia. etc. (Y.)

3.° en los sustantivos en dcrum, como ambuldcrum, simulácrum, lavdcrum, i en aculum, como gubernácu- htnij coenáculunij receptáculum, spectdculum, menos en jUculum i b&culum o bcículus :

Non hoc ista sibi tempus spect%cula poscit (Y.)

fragili simuldcra nitentia cera. (Flor.)

rarus venit in coendcula miles. (J.)

Praesentis báculo hminis orbus iler. (O.) Non eget Mauris jáculis ñeque arcu. (ff.)

4.° en los adjetivos en áceus, como ampulldceus, argilláceus, chartáceuSj gallindceus, rosdceus; en los sus-

76 PROSODIA

tantivos en acia i ¿¿citas, como audacia, fallida, hquí* citas, eddcitas,vorcLCÍtas, rapadlas, menos en acacia i Ambracia; i en los adjetivos en ócundus i sustanlivos en acundia, como irácundus, fiCundus, iracundia, facundia:

Impiger, iracundas, inexor&bilis, acer. (HJ Nec facundia deseret hunc, nec lucidus ordo. (H.) Non formosus eral, sed eral fácundus Ulysses. (O.) tanta est fallada tecti. (V.)

o\° en los adjetivos en ális i (iris, como nalurdlis, convivdlis, decemvirális, augurális, mortdliss pedxlis, virginilis, pluviális, fluvialis, salutaris, vulgaris, pal- miris, menos en el adjetivo hiUris i en los compuestos de mare, como bimaris, en el sustantivo cantharis i en los nombres propios Araris, Cal&ris, BassUrides (plur.), Castálidas (plur,), Sybaris:

Quid si fatales jam nunc explevimus annos? (Tib.)

annalibus erula priscis. [0.)

Al domus interior regili splendida luxu. (V.)

Nunc quoquejam nimium gaudens popular ibus auris. (V.)

Interque signa turpe mllitwa. (H.) Quaeque urbes aliae bimári clauduntur ab isthmo. (0.) Aul Arárim Parlhus bibet, aut Germania Tigrim. (X.)

6.° en los sustantivos en amen i dmentum, como /?í- rnen, certamen, libdmm, levdmen, velamen, solimen, libxmentum, ferrámentum, ornxmentum, velxméntum(4)t

(1) Solo los poetas de la decadencia hacen algunas veces bre- ve la a de la terminación dmentum. Así se halla calceámenta en Prudencio (Peristeph. VI. x. 74):

Plantis calceámenta dissolutis.

LATINA. 77

da, precor, or tifiéis Llanda aspirdmina formae. [Y al. Fl.) Fundamenta qualit, etc. (V.)—. . . . longi firmdmina trun-

ci. (0.)

O utinam magicae nossem contamina Musae. (Prop.) Demens et cantil vocat in cert amina divos. (Y.) Áemula, sed tenias simplexque fordmine parvo. (II.)

tanlummedicdmina possunt. {Juv.)

Apt arique suis pinum jubet armímentis. (O.) Atr amento fere scriptores carmine foedo. (II.)

matjni gestdmen Abantis. (V.) . . . priscique imita-

mine facti. [O.) Adjecisset opcs, animi irritdmen ovari. (0.) .... consuetae norint hortamina vocis. [Nemes.)

7.° en los sustantivos en ago, como corrugo, compu- go, fárrago, imágo, indago, plantágo, propago, virago, mrago, Carthdgo, menos harpago, i en los verbos de la misma terminación, como indago, propago, menos ago i sus compuestos, pemgo, circumago, etc :

Al consueta domi catuhrum blanda propago. [Lucr.) Tum demum crassa magnum farr agine corpus. (V.)

Yanum nocturnis ludit imdginibus. (Tib.)

surgentemque novae Carthdginis arcem. (Y.)

Ilostem qui feriet mihi erit Carthaginiensis. (Enn.)

Mutati ab illis catdium hdrpágdnibus. [Marc.) .... sallusque indagine cingunt. (Y.) Agninae similis foliis plantdginis hujus. [MarcelL) Efficitut cupide g enera tim seda propdgent. (Lucr.) Ergo iter inceplum perágunt, etc. (V.) . . . . in nebulam clara compagine versus. (II.)

8.° en los numerales en aginia, como quadrdginta, septudginfa, i sus derivados, como quadrdgies, c/nadrá- geni, quadrdgesimus , quadrágenarius, etc:

/O PROSODIA

Quinqudginta iníus famulae: etc. (Y.) Condita quilín Ubi sit jam sexagésima messis. (Marc.\ Quum sexdginta numere t Casceitius anuos. (Marc.) Ter quinqudgenas complet sua muñera brumas . (Manil.) Hoc sexagenos tribuit, duplicatque quaternos. (Manil.)

Vix tota auctione capiet quinqudgésies. (Plaut.) Centum inter naves est nonagésima nostra. (Auson.J

9.° en los nombres propios, sustantivos i adjetivos en ánus, ana, ünum, como Albinovánus, Herodiánus, Seba- stiánus, Marcianus, Diana, Lucdnus, Silanus, Silvánus, Lemünus, Medioldmim, membrana, pelicanas, campana , arcánus, germánus, urbünus, rusticanas, prima ñus, Ma- riánas, Pompejánus, Sullanus, Formiánus, Fundánus, Trojünus, Asiánus, Syracusánus, Tkebánus, Tyndaritá- nus, Cumáiius, menos los compuestos de manus, como Longimanus, Centirwnus, los nombres propios i sustanti- vos griegos Seqnanus, Seqwna, Rhodmus, Apidmus, Erid&nus, Dardünus, Oceanus, Stephanus, Ur anns, Dre- panum, Libánus, orphanus, oceanus, platanus, slephanus, rap/ianus, clibanus, tetanus, galbanum, ladanum o leda- num, organum, origanumu origUnus, peucedanum, laga- num, tympanum i Marcománi (plur.) que tienen la a bre- ve, i Sicánus que la tiene común:

Non haec humanis opibus, non arte magistra. (V.)

Ancipiti mirandus imagine Janus. (O.)

rapidus montano flumine lorrens. (V.)

Illic res ítalas Romdnorumque triumphos. (Y.)

Magnis cederé cogis Africdms. (Marc.) Cántica qui Nili, qui Gaditana susurrat. (31 are.) Haec Asidnorum velera ornamenta deorum. (Jim.) .... Hyrccínaeque admorimt ubera tigres. (Y.) . . , . duri populus non cultor Amáni. (Luc.) Óptima gens flexis in gyrum Sequána frenis. (Lucr.) Sicdno praetenta sinu jacet Ínsula contra. (\.)

LATINA. 79

Quos Bhodánusvelox, Ararisquos íardior ambit. (íí.) linee platánis humus, haec herbis dignissima tellus. (C.) Plurmus Eridáni per silvam volvilur amnis. {V.) Et quando océano properent se tingere soles. (Y.) Vocem vendentis praetoribus orgána sernper. (Juv.) Peucedánumque sonat flammis, etc. (Lucan. IX. 919.) .... refero lagániqae patinum. {II.) Tympána vos buxusque vocat, etc. (V.) Hinc Drepáni me portus el illaetabilis ora. Accipit. (V.) Incumbens Messána freto etc. (Sil.) Ai freía Sicánlae etc.

(V.)

10.° en los sustantivos i adjetivos en úneus, án&a, áneum, como calcáneus o calcáneum, arañe a, consentá- i ie 'us , circumforáneus, extrañe us, subitáneus, supervacá- neas, mediterráneus, menos el sustantivo castariga i los adjetivos griegos cyüneus (1) i Eugoin¿us que tienen la a breve :

In foribus laxos suspendí t aránea casses. (Y.) Lánéus Euganéi lupus excipit ora Timavi. (Marc.)

Et nunc castánéas, nunc amet Ule nuces. (O.) Esse aliquid manes et subterránea regna. [Juv.) . . cyánéos mirare fragores. (Val. Fl.)

Tollat pedes hulomitae s trato extránéo. [yámb.) (Petr.) Continuis rimis calcánéa scissa rigebant. (Y.)

\ 1 en los nombres propios, sustantivos i adjetivos en

(1) En los poetas cristianos que en las palabras griegas con- funden mui a menudo el acento con la cuantidad, haciendo, por esto, largas las vocales acentuadas a pesar de ser breves eu Griego, se encuentra cyánéus con la a larga. Así dice Pruden- cia en su Psicomaquia v. 858:

Nam forte cyánea propfer

Stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoto*

80 PROSODIA

áníus, átña, áriium, como Afránius, Diánius, Titánius, Aquitánia, Campánia, Germánia, Lusitánia, i los com- puestos vesania, insmia, menos Ascanius, Dardanius, Clmms, lamas o lanío, Urania, Stephaníum; lo mismo que en los en ánicus, como Germdnñcus, Hispánicas, Graecánícus, Gránícus:

Dicitur Afráni toga convenís se Menandro. [II.) . . . . et turbaDiánia fures. (II.). . . ardor Titánius afflat.

(Avien.) Non Ubi si pretium Campánia térra darelur. (Tib.) Nec fera caerulea domuit Germánia prole, (ti.) . . . .memorare tuis, Hispánia, terris. [Claud.) Saevit amor ferri, et scelerala insania belli. (Y.) Atpuer Ascánlus, etc. (Y.) Isque ubi Dardánios etc. (Y.) .... vacuis Cláníusnon aeqnus Acerris. (Y.) Excipit Urania, etc. (0.)

12. " en los sustantivos en ulisidle, como cam lis, den- tale, crínale, nóvale, ramále% fúñale, penétrate, nóvale, los plurales Bacchandlia, Feralia, magália, mapália, sponsália, i los neutros en are, como altare, alvedre (al- vtar o alv&árium], laqueare (laquear o laqiiédriumj , ta- laría (plur.):

Miratur molem Aeneas, magália quondam. (V.) Bis senos cui nostra dies altaría fuman t. (Y.) . . . .potare canálibus undam. (Y.). . . curvum crínale ca- pillos. (O.) Apparent Priami et veterum penetrdlia regum. (V.) .... ap tan tur dentália dorso. (V.) Qui Curios simulant et bacchandlia vivunt . (Jim.) .... noctem flammis funália vincunt. (Y.) Seu lento fuerint aheária vimine texta. (Y.) .... raris habítala mapália tectis. (V.) . . . aptum navdle carinae. (O.)

LATINA. 81

13.° Es larga también en los nombres propios, sustan- tivos i adjetivos en aras, üra, ürum, üñca, como Varas, amaras, avaras, rürus, varas, gnáras, ignaras, claras, tura o tiaras, canea, p halar lea ; menos las voces grie- gas o bárbaras hará, hipara, ciiliara, cinara, hará, Claras (-os), Paras (-os), barbaras, canillaras, scaras, sparus (-um), garum, Ismarus o Ismara (plur.), Garga- rus o Gárgara (plur.), Taendrus o Taenara (plur.), Tár- taras o Tártara (plur.), Megera, Pindaras, Pandaras, Abgarus o Abgabarus, Cy liaras, Dejotaras, lcarus, GyU- rus, Tyndarus, Lazaras, los adjetivos opiparus e hilaras o hilaris, el verbo hilaro, exhilaro, i los nombres en aricas o aricas, como barbaríais, Bassa ricas, Mar mari- cas, Pindafícus, Alarícas:

Barbaras He ego sum, quia non intelligor alli. (0.) Semper avárus eget, etc. (II.). . . Phrygia vestitur bucea

tiara. (Juv.) Nuno el amara dies, et noctis amárior umbra. (Tib.)

Quae dulcem curis miscet amáriliem. (Caí.) Denique avárities et honorum caeca cupido. (Lucr.) O socii, ñeque enim ignári sumas etc. (V.) Sisyphus hunc v&ruw , etc. (TI.) Nonstudiocilhárae, etc. (II.) Ni vada liquerunt Isarae etc. (Lucr.) Et minor ex humili victima porcus hará. (0.) Et Claros et Tenedos etc. (0.) . . . ferr agine cldrus et ostro. (V.) Vino, ornamentis, opipáris opsoniis. (Plaut.) .... pendebat canillaras ansa. (V.) Rumpe omnes, Alan- ce, moras, etc. (Claud.) Cingit Bassáricas Lydia mitra comas. (Prop.) . . . . mixta es t rugosis carica palmis. (O.) . . . brevibus Gyáris et carcere dignum. (Juv.)

I car us Icáriis nomina fecit aquis. (O.) .... contorta phalárica venit. (V.). . . rape Marmárícas

in proelia vires. (Sil.) u

82 PROSODIA

14." en los neutros en árium, como aviárium, aera- rium, boárium, dowrium, pomdrium, semináriam, viri- dirium, rosirium, violúrium, vivárium; en los sustantivos i adjetivos en árius, aria, drium, como Curia, statudria, commentdrius o commentürium , statuürius, mensárius, numulárius, gregarias, J anuarias, Belisárius, antiquá- rius, contrarias, usurarias, legionárius, ternarias, se- ptuagendrius, íiecessdrius; menos ios nombres Aenarta, Dzr¿us, HiBríus, hoiríus, varius, Panas, Ciarías, barba- ria, Maríus, María, Tartáreas, Caesareas, nectareus : es siempre larga en los adverbios en fariam, como qua- drifáriam, multiftiriam :

Ut scriptor si peccat ídem librárius usque. (II.) Quum tua plus laudes cameris granaría nostris. (II.) Qnidquid habent telorum armamentdria coeli. (J.) Stantibus oenophorum, trípodes, armaría, cistas. (J.) Argentdñd, Polla, dal Poetas. (Sid.) . . . celldria plena.

(Alare.) Jam belldria adorea pluebant. (Slat.) . . . sibi sunt congesta cibdria, sicut etc. (II ) Aenañaeque lacus etc. (Stat.). . . inhumanae nomina bar-

báñae. (O.)

Carnárius sum, pinguidrius non sum. [escaz.) (3Jarc.) Quod moechus foret, aut siedrius, autalioqui. (II.) Unus saepe Ubi tota dendrius arca. (Marc.) Parce meo, jnvenis, temerarias esse per icio. (O,)

Ut dispar tirem opsonium hoc bífdñam. (Plaut.) Adversarias est etc. (II.). . . servans apiürius agmen. [Sil.) Impones plagiarlo pudorem. (Marc.)

l.H.°en los masculinos en átor, como amátor, ardtor, luctátor, guberndtor, nugátor, senátor, pisedtor, cala- mniátor, venátor, grassátor, fundátor, foenerátor, bal- neátor, insididtor, gladiator , menos dator, stator isator ;

LATINA. 83

i en los femeninos en ¿tío, como acclamitio, admirdtio, aduldtio, assentátio, comissálio, cogitátio, declamado, generdtio, incantHio, cavillitio, coendtio, mutátio, ve- nátio, venerado, lamentátio, menos daíio, rütio, sütio, statio :

Accusátor erit, qui verum dixerit, lúe est. (Juv.) .... barbarus induperdtor. {Juv.). . . canet fronddtor

ad auras. (Y.\ Curdtoris eget, qui navem mercibus implet._[Juv.) fíortdtor scelerum etc. (Y.) Enceladus jaculdtor etc. (II.) Judicium vestrum fugiat damndtio mena. (Juv.) Si natura negat, facit indigna tío versum. (Juv.)

PoWiones plurimae demortuae. (geimb.) (Plaut.) At non haec nullis hominurn sátor atque deorum. (Y.) Mittor et Iliacas audax ordtor ad oras. (0.)

lauddtor temporis acti. (II.)

Vindemiátor et invictas, cui saepevidtor. (Y.)

Exin terribilis justi accusdtio surgens. (Juv.) In magna simul ambüldtlóne. (Cat.) lias offendere basid-

lumes. [Cat.)

Cara daret solemne Ubi coynátio mumis. (Marc-) Narrantem loca, facía, ndtiónes. (C.) Óptima vinetis sd-

tio, etc. (Y.) Succedunt servantque vices státione relicta. (Y.) Arma amens capio, nec sat rátionis in armis. (V.) Adsit laetitiae Bacchus dálor, et bona Juno. (Y.)

46.° Lo es también en los masculinos de la cuarta declinación en dtus, como condtus, comitdtus3 cibdtus, voldlus, fldtus, apparztus, ornátus, equitdtus, tribuna- tus, menos status; i en los neutros de la segunda en dtrum, como ardtrum, thedtrum, amphithedtrurn, verátrum:

Amphitheátrales ínter nutrita magistros. [Marc.) Et miser invisam traxit Iwtus aqnam, (0.)

84 PROSODIA

Per consuldtumpejerat Yatinius. [Caí.) Jura magistrdtumque legunt sanctumque senítum. (Y.)

Cedat labor amphilhedtro. (Marc.)

Adspice, ardtra jugo re ferunt suspensa juvenci. (Y.) Praeterea nobis verütrum est acre venenum. (Lucr.) .... laíeris crucidtibus uror. (O.). . . . ululdtibus aethe-

ra complent. (Y.) >• . . . pulchroque secat Galatea natdtu. (Claud.) . , . coe-

lique mea tus. (Y~) Jura theátralis dum siluere loci. (Marc.) » i . . non redeunt iterum spectanda theátris. (II.)

17.° en los masculinos de la segunda en alus i dúus, como Pildtus, Ardtus, Demarátus, Curidtius, Hordáus, Egndtius, Stdtius, o de la primera en ata, como pirata; en los neutros en dtum i dtium, como lupdtum, paldtum, peccdtums fdtum, prdtum, strdtum, solátium, palátium; en los femeninos en átia, como CollMia, Caldtia, grá- tia, i en atura, como armdtúra, curvatura, mercdtura, natura; en los nombres en átmus, como Coiíátinus, Pa- la tínus; i en los verbos desiderativos en áturio, como coenáturio; menos Dalniata, Galota, Sauromata o Sar- mUta, apostata, sabbatum, Dalmatia, Latium, panera- tium, sputium, státura, Lálmys, Mdtínus, cátínus o c«- tinum, pdtlna, Celina:

Nunquam aliud natura, aliud sapientia dicit. (Juv.) Cum libertinas damnet Curidtius auras. ( Marc.)

Cum solé et luna semper Ardtus erit. (O.) Detinuit nos tras numerosas Hordtius aures. (0.)

Quare monendus esmihi, bone Egndti. (escaz.) [Cat.) Thebaidos, laetam fecit quum Stdtius urbeín. (Juv.) Omne fretum metuens pelagi pirdta reliquit. (Lúe.) Poscentes vario multum diversa paláto. (TI.) Yerbera dura pati, et duris parere lupdtis. (Y.) Mollibus e strdlis etc. (Y.). . . et prdta receniia rivis. (V.)

LATINA. 85

Concordes stabili fdtorum numine Parcae. (V.) íntactae fueratis aves solátia ruris. (0.) .... Cui dederat clarum Colldtia nomen. (O.). . . aberat

Cala lia muris. (Sil.) Illic quas tulerant nemorosa palada frondes. (0.) Curvatura rotae, etc. (0.). . . adolfscet grátia facti. (Y.) Sparsa per extremos levis armí tura manip los. (Luc.)

Coenáturit Vacerra, non cacátürit. (yámb.) (Marc.) Hi Colla tinas imponent montibus arces. (V.J .... Dalmáta supplex. (O.). . . bracchia Dalmátiae. (O.) .... vivant Galátaeque Syrique. (Luc.) . . . nunc vilis

apostata factus. (Sedul.)

ínter Sauromdtas esse Ge tasque pules. (0.) Observantubi festa mero pede sabbáta reges. (Juv.)

Et patitur duro vulnera pancrátio. (Prop.J Adversis spátiis etc. (V.). . . buxeta Máüni. (Luc.)

Dicta quoque est Látium térra, latente deo. (O.) In pátina porree ta etc. {II.) . . . anyusto pisces urgere

catino. {II)

18.° Ademas es larga la a en los sustantivos que ter- minan en ügus, üga, águm i Sgium, como chora gas , chorügium, praeságus, praeságium, fagus, pagas, plaga (herida, cicatriz), süga, fraga (plur.), contágium, suf- frágium; menos plaga (red, lazo; rejion), sagum, ada*- gium, naufragas, naufragium, vagas i sus compuestos, así mismo las voces griegas asparagus, pelagus, magus, maga, los nombres propios griegos i bárbaros, como Harpagus, Areopagus, Cragus, Tagus, i los compuestos griegos que terminan en phagus, como anthropophagus, Lotophagus :

Ipsa superborum domitrix, gerit ipsa chordgum. (Marc.) .... praesága mali mens. (V.). . . spirant praesdgia ru-

pes. (Claud.)

86 PROSODTÁ

.... recubaris sab tegmine fági. (V.) Helia rara plágae

etc. (Y.) Quattuor in medio dirimit plaga solis iniqui. (Y.) Multa reluctanti obstruitur, plágisque peremlo. (Y.) Pdgus agat festum, págum lústrate, coloni. (O.)

Exoret noctes dum rnihi saga tuas. (Mare.)

Ibis ab excusso missus in astra ságo. [Mare.) Nec mala vicini pecoris contagia laedent. (Y.) Non ego ventosae plebis suffrdgia venor. (H.) Naufrágium spargens etc. (SU.)- Ut pelágus tenuere rates

etc.{\.)

Tranquillas eíiam naufrágus horret aguas. (O.)

Vecerunt turpesotia tonga magas. (O.) Ulo Lofophágos, illo Sirenas in antro. (O.) Monticágo generi etc. (Lucr.) Noclivñgaeque faces etc.

(Lncr.)

19.° Lo es también en los terminados en ages, ugü- lum] agula, agina o agina, ágínus o agineus, como ambzges, compñges, stráges , repügülum, stragulum, trü~ gula, página, vagina, oleügínus, fagínus (o -eiis); me- nos As ty ages, sagina :

Obscurae sor.tis paires ambágibus erran t. (O.) . . . tantas strdges impune per urbem. (Y.) Zoilus aegrotat: faciunt hanc strágula febrem. [Mare.) Tune spara, iumrumicesportantur, trágüla porro. (Lucil.) . . . pedibusque repágüla pulsant. (O.). . . stomachum la- xare sdginis. (Juv.)

Lasciva est nobis página", vita proba. (Mare.) . . . sicco radix oleágina trunco. (Y.) Dum slupet Ástija-

ges etc. (0.)

Fagínus adslabat cuín scyphus ante dapes. (Tib.)

20.° en los nombres en aíns, ala, o ajas, aja, como Acháíus, Gákis, Ldiiis, Pancháia, Aglaia, Majas, Maja,

LATINA. 87

Gájus, Lájus, Grájus, Achájus, Aglája, Bájete, lo mismo que en májor, majus:

Stabit, el auxilium promitlet Achala Trojac. (0.) Gdius a prima tremebundum luce salutat. [Marc.) Quis te, Gdjus ait, etc. (Marc.) Latas extinctum, etc. (Stat.) , . . spolium lacrimabileLdji. (Stat.). . . Panchdla pinguís

arenis. (Y.) Haec ait, et Maja genitum demíttit ab alto. (Y.) Ifinc sua mdjores tribuere vocabula Mdjo. (O.) Nullus in orbesimis Bdjis praelucet amoenis. (II.)

21.° en los nombres en ala, como Messdla, mdlae, scdlae, menos phicíla i BurdegUla ; en los en dma, como acroama, drama, dama, fama, lama, squdma, menos Per gama :

Sic acroama laetis festimm choris. (yámb.) (Prud.) Haerent parietibus scdlae etc. (Y.) . . . celeber Messila

triumphis. (Tib.) Yirro teñe t phiálas etc. (Marc). . . crepitant duro sub vul- neré málae. ( 7.) Etcánibiis leporerh, c^nibus venabére damas. (Y.)

Novum recusat drama, quippe servile. (escaz,) (Marc.) . . . Magnas it fama per urbes. (Y.). ; . per olivos, flumi-

na, Urnas. (II.) Pervigil ecce draco squamis crepitantibus horrens. (O.) . . . bellantes Per gama circum. (V.)

22.°en los nombres en ánar, anes, anís, áne, como lupanar, Jordanes, Athamdnis, Athdnis, immdnis, iná- nis, manes, pañis, mdne; menos Cyane, Ry pañis, Clcínis, canis, i los nombres griegos compuestos que terminan en pkanes, como Aristophwes, EpipMnes :

88 PROSODIA

Eupolis atque Cratinus Aristophdnesque poetae. (Ií.) . . . lustra gerens placidam Jorddnis ad undam. [SeduL) Intravit solidum veteri centone lupanar, (Juv.) Admotis Athamánis aquis etc. (0.). . posuitque immdnia

templa. (V.) Perqué domos Ditis vacuas et inania regna. (Y.) . . . imis manes excire sepulcris. (V.) Carpamus, dum mane novum, dum gr amina canent. (V.) Mucida caerulei pañis consumere frusta. (Juv.) ínter Sicelides Cydne pulcherrima nymphas. (O.) Saxosumque sonans Hypánis etc. (X.) . . . jaculum Clánis ore momordit. [0.)

23.° en los adjeiivos en dtilis, como aqudtilis, fluvidr tilis,hamátilis, plumátilis, volátilis;en los en átus, co- mo ans&tus, aerátus, aldtus, lunátus, stellátus, scutátus, paluddtus, vermiculatus, dentátus, falcdtus, virgatus, togdtus, arcuátus o arquátus (de arcus), gndtus, gratus, bedtus, efferdtus, inardtus, intentdtus, inorndtus, illitte- rdtus; en los en dticus, como Adriáticus, errdticus, lu- ndticus,Spartidticus, Tegedticus, también en el sustantivo viáticum; menos apostaticus, dogmaticus, grammáticus, dramáticas, mat fiema licus, i los otros adjetivos derivados de sustantivos griegos neutros en ma, jen. matis, lo mis- mo que los sustantivos formados de la misma manera, como grammatka ;

Al vigiles mundi magnum et versdtile templum. (Lucr.) Aur&ti bis sex radii fulgentia cingunt. (Y.)

quantum veris umbrátile spectrum. (M.)

. barbátum crede magistrum. (Pers.)

Qui dixit caput issé c<Hc~*dtum. (Marc.) Legáti responsa ferunt, etc. (Y.). . . Placare voracis Etbene mordli poteris jejunia ventris. (0.)

Indeplordtum barbara térra leget. (O.)

fndelibdtas cuneta sequuntur opes. (O.)

LATINA. 89

Cessant, dum veniat radiátum insigne diei. (Lucr.) Cautas, in eventus omnes oculátus, et ullo etc. (Marc.)

Quam mollit aquáticus Auster. (O.)

Frigoribus pigro veniunt Asiática foetu. (Col.)

Póst pirática dámna déstínáret. (Sid.) Jre viam, qua monstrat equus venáticas, etc. (II.) Némó máthemátícus etc. (J.) Grammátici certant etc. (II.) Luculli miles collecta viatica multis. (II.) Áut fanáticas error etc. (II.)

24 „° en los adverbios en atim, como articulátim, cu- mulátim, undátim, nominátim, sigillátim o singillitim o yasingulátim, citátim, gravatim, separátim, gregátim, graddtim, vicátim, privativa; menos siatim, affatim:

Jamque caterva tim dat stragem, etc. (V.) Et membrátim vitalem deperdere sensum. (Lacr.) Deterior doñee paullátim et decolor aetas. (W) Conferios ita acerbátim mors accamulabit. [Lacr.) Certátimque omnes uno ore etc. (0.) . . . generátim discite

cuitas. (V.) Ossa minutátim morbo collapsa trahebat. (O.) Edere turmátm certantia, nec daré pausam. (Luc.)

Stuíta est fides celare, quod prodas státim. {Sen.)

Affátim plenis, quibus imbuatur. (Prud)

2¡o.° en los sustantivos en üver, como cadáver, papú- ver ; en los sustantivos i adjetivos en ávus, &va, ave i üvis, como Dávus, Timdvus, clávus, octavas, návus o gná - vus , ignivus , právus , flávus, clava, Agive, nüvis, clávis, suávis, i sus derivados, como Octavias, Flavius, ignavia, suávium, etc.; menos avisf gravis, favus, avus, cUvus, i sus compuestos, como atavus, pro&vus, cóncavas, multi- cávuSjetc. i los nombres propios Bávius i Patavium que tienen la a breve, iBatávus que la tiene común :

12

90 PROSODIA

Moni emm ignávi domas el penetrdlia regis. (0.) Deforme alitibus liquere cadáver Iberis. (Sil.)

Lilia purpuréis mista papáveribus. (O.) Ilaec mihi Sterlinius, sapientum octávus, amico. (II.) Gnüvus mane forum, et vespertinas pete tectum. (II.)

quae tanta animis ignavia venit. (\J

Qui Bwium nonodit, etc. (V.). . . Davoque Chremeta. (II.) Tum casia atque alus intexens suávibus herbis. (Y.) Nunc ávis in ramo etc. (O.) Turnus ¿vis atávisque potens

etc. (Y.) Stát fortuna domas, et dvi numeran tur ávorum. (Y.) Cui genus a proávis ingens, etc. (Y.) Ipse grávis, grávi-

t erque etc. (Y.) Pumice multicávo etc. (O.). . . nrbem Palávi sedesque lo-

cavit. (Y.) Yangiones BatMique traces, etc. (Lucan.) . . . .ora Tzmdoi. [Claad.). . . domitique Batávi. (Juv.) Yix una sospes návis ab ignibus. (ale.) (II.) Nec prohiben t claves, etc. (Tib.) Millia clávorum etc.

(Juv.)

26." Es larga, ademas, en los nombres propios aca- bados por ñon i en los adjetivos que terminan en üonyus, como ArnytMon, Lycáon, Maclvton, Chíon, Lycáonius, Machuonius, menos Phaoii i Pharao o-áon :

Cháómamque omnem Trojano a Chame dixit. (V.) . . . memoran t Amylháóne na tum. (Avien.) . . . irridet primo pia vota Lycáon. (O.) Ecce, Lycáóníae proles ignara parentis. (O.) Pelidesque Neoptolemus primas^ue Macháon. (Y.) lile Machdoma vix ope sanas erit. (O.) Jussus erit somnos continuare Pháon. (O.) Duxit ovans laelas victo Pharáóne choreas. (Paul.)

27.° Lo es también en los nombres en upa, apus, upes

LATINA. 91

ftpis, upíus i apícij como Papa, Priüpus, Anüpus, Mes- sapus, Cynápes, sinápis o sinápi, Apis, Anápis, Aescu- lápius, Eunápius, Messápius, Messápia; menos alapa, Gaus^pa, lapis, apis, que tienen la a breve, i Serápis, prosapia, que la tienen común :

Ror antes saxorum ápices vidi, optime Papa. (Prud.) Hellespontiaci servet tutela Pridpi. (V.)

Qitaeque suis Cyanen miscet Anáptis aquis. (O.) Seque lacessenti jletum factura sinápis. (Colum.)

Et comes in pompa comiger Apis eat. (O.) Cecropias innatus cipes amor urget habendi. (V.) . . . et volvens saxa Cynápes. (O.) . . . cur non tibí, fortis

Andpi. (Claud.)

Placet sacratus anguis Aesculdpio. (Prud.) . . . Messápiaque arva relinquit. (0.) . . . jam lútea Gau-

sápa cap lis. (Pers.) At Messdpus, equum domitor, Neptunia proles. (V.) Smtentans alápas, ludibria, verbera, vepres. (Sid.)

Non timet hostiles jam lapis iste minas. (Marc.)

Yincebant me quae turba Serdpin amat. (Marcian.) íssaeum Serápin Nilus veneratus Osirim. (Marcian.) Negat patrum prosapia \\ Perosapraesentem Deum. (Prud.) Rogitares, quisesset, aut undeesset, qud prosapia. \Plaut.)

28.° en los nombres propios griegos de la segunda declinación que acaban en áas, como Agesildus, Am- phiaráus, Arcesiláus, Ioláus, Meneldus, Nicoláus, Pro- tesildus3 Philoldus (i); menos Danáus, Oenomáus, Ta- láits :

Tu fore tam lenlum credis MeneBon in ira? (O.)

(1) Los nombres terminados en áus que tienen la á larga, sufren muchas veces contracción en as, como Arcesilds, Nico- lás, Philolás:

Esse quod Arcesilás, áerumnosique Solonis. (Pers,)

92 PROSODIA

Ore re formatos primas Ioláus in annos, etc. (0.)

Bella gerant alii: Protesiláus amet. (O.) Prodidit Oenomái deceptus ele. (Claud .) Mane erat, el DanMis géneros in caede jacentes. (0.) Quidquid id est, timeo Dañaos el dona f érenles. (Y.)

Observación. En las terminaciones ábrum, abra, nerum i atrum, la a siendo larga por naturaleza i no por posición, no se puede abreviar ; pero en la voz labrum que tiene la a común, no pertenece ala terminación, sino a la raíz :

Floret ager; spumal plenis vindemia lábris. (Y.) Ponit vix siccis tr istia jura lábris. [Prop.)

Excepciones. Es breve la a 1.° en los patronímicos latinos i griegos en Mes o *da, como Scipiades o Sci- piada (de ScipioJ, Aeneades, Anchisiades, Thestiades, Laomedontiades, Phaethontiades, Atlantiades, Abanlia- des, HippotadeSy i en los nombres propios de la misma terminación , como Carneadesy Alcibiades, Miltioides, PylUes (i):

Scipiades, belli fulmen, Carthaginis horror. (Lucr.) Yirtus Scipiádae el milis sapientia Laeli. (H.) Venit Atlantiádes positis caducifer alis (0.) Aeneádae in ferrum pro libértate ruebant. (Y.) Tros Anchisiades etc. (Y.) Scipiádas duros bello, etc.

Laomedontiádae, bellumne inferre paratis? (\.) Amphitryoniádes armenia abitumque parabat. [Y.) Cluuserat HippotHes etc. (0.)

(1) Los poetas cristianos, por el motivo antes indicado, hacen larga la penúltima de nombres de esta clase: así se halla Ascle- piádes en Prudencio Peristeph. X. 687 i 921.

LATINA. 93

2.° en los adjetivos i sustantivos en aicus i aicus, como Judaícus, Thebaicus, Cyrenaícus, Panatheiíaicus, laícus, sponduícus, trochUkuSj Caíais, menos Achaícus i Hebrai- cas:

Accipe, Calldicis quidquid fodit Astur in arvis. (Marc.) Et Danaum solitae naves et Acháica castra. (V.) Bellorum versat curas Hebraica plebes. (Alcim. Avit. 544.) Norme intermedias Aegypti Hebraica clades. [Alcim. Avit.

564.) Post certas hiemes aret Achaícus ignis || Pergameas domos.

[Hor. od. I. 15, 35.) Chartae Thebdícaeve Caricaeve? [Stat. Silv. IV. 9, 26.) Judáícum ediscunt et servant ac metuunt jus. (Juv. XIV.

101.) Saxosamque sonans Hypánis Mysusque Calais. (V.)

3.° en los sustantivos i nombres propios en Kcus, cica, acum, ace, dees, ácis, acó, como lacus, abacus, amara- cus, psitficus, Aeacus, Aesacus, Assaracus, Labdñcus, Lampsacus o Lamps^cum, Ithaca, Bellovacum, phariw- cum, Canace, acinaces, Arsaces, Salmacis, Laco, Tar- rico, i en los adjetivos i sustantivos en iucus, como Cyriacus, Peloponnesiacus, Pelusi&cus, Olympidcus, By- zantiacus, Babyloniacas, Asia cus, Niliacus, t hería cus, absinthiacus ; menos Thráca o Thráce, cloaca, Benácus, opacas, merácus, sarrácum, que tienen la penúltima lar- ga, i Cacus que la tiene común;

Sume Cytheriáco medicatum nectare cestón. (Marc.) Quam cum Delidco meare fia tu. (Caí.) Colchis Colchidcis urat aliena focis. (Prop.) Jamque Corinthidci carpebam littora ponti. (O.) Ergo nunc ruáis Adridci vehor aequoris hospes. (Prop.) Qualis Atlantidco memoralur litlore quondam. (Sil.)

94 NIOSODIA

Et genus Assaráci etc. (V.) . . . hominum mala pharmáca

etc. (Marc.)

Et te, ruricola, Lampsáce, tuta deo. (O.) Sum patria ex Itháca, comes infelicis Ulyssis. (V.) Biblidos et Canáces etc. (O.) . . . ferimur per opaca loco-

rum. (V.) Y emula riparum pinguis torrente cloaca. (Juv.) Fluctibus et fremitu surgens, Benáce, marino. (Y.) Erigida circumagunt pigri sarráca Bootae. (Juv.) Expulit helleboro bilem morbumque meráco. (H.) Seis, quid in Arsácia Pacorus deliberet aula. (Marc.) . . . . insignis acimee dextro. (Val. Fl.) Salmáci, vel ja-

culum etc. (O.) Tarráco Campano tantum cessura Lyaeo. [Marc.) Nec qui ab^co números etc. (Pers.) Aeácus in poenas etc. (O.) Spiret et e nitidis genialis amar ¿cus aris. ( V.) .... Iliacas ex ordine pugnas. (V.) Psitlácus, Eois imi- ta trix, etc. (O.) Quos Aegyptiáco semper tenuislis ab aevo. (Calp.)

Quotqúe super terram sidera zodiáci. (Auson.) Hellespontiáci servet tutela Priápi. (Y.) fíic Cácus horrendum Tiberino gurgite monstrum. (O.) Cacus Aventinae timor etc. (Y.)

4.° Es breve, ademas, en las voces griegas en alus i alum, como Daedalus, Thessalus, Tantalus, Altcilus, Maemlus, Cephalus, Bucephalus, coryd&lus, amygdalus i amygd&lum, crotalum, cymbZlum, cecryphalus, scanda- lum, i las palabras latinas pcílus, jen. -üdis, scílus, jen. -utis, salum, malus (adj); menos Pharsulus, Stymphálus, Sardanapálus, que tienen la penúltima siempre larga, lo mismo que los sustantivos de la segunda declinación, pálus, talus, malus, rmlum; lo es también en los feme- ninos griegos en ale, como Aegiale, Omphale, Hecale, Mycale :

Omphále ín tantum formac processil honor em. [Prop.)

LATINA. 95

Cur nenio es l, Recalen, milla est, quae ceperit Iriim? Nempe quod alter egens, altera pauper erat. (O.) Tantálus ut fama esl etc. (Lucr.) Maenálus argutum ele.

(V.) . . . . et pluma Sardanapali. (Juv.) A quo post Itáli fluvium cognowine Tibrin. (V.) Euryálus forma insignis etc. (Y.) Quesla est Aegiálé, etc.

(Stat.) Daedálus ipse dolos tecti ambagesque resolvit. (V.) .... matris quate cymbála circam. (V.) . . . nec amygdála

desuní. (O.) Crispum sub crótalo docta moveré latus. (V.) Quidquid et herbarum Thessála térra gerit. [Tib.) .... aequorei regnum Pharsdlos Achillis. (Lvcan.) Fit sonitus spumante salo, etc. (Y.) Tu ne cede mális, etc.

Hic docuit teñeran pális adjungere vitem. (Tib.)

Cocyti tardaque pálus inamabilis unda. (Y.)

Malo me Galaica petit, lasciva puella. (Y.)

Terra malos homines mine educat atque pusillos. (Juv.)

Quo tendunt ferrum, malo suspendit ab alto. (Y.)

Nidia sdlus bello, pacem te poscimus omnes.

5.° en las voces derivadas de las anteriores que ter- minan en alisy como Maerñlis, Castalis, Jtalis; en altas, alia, alíum, como Cast&lius, Oebalius, Oeclialia, Thes- sália, Italia, IdZlium ; en aleus o aleus, como Tanta- leUSj Daedaleus o Daedaléus ; en alícus, como Thessa- licus o Thessalius, ÁttMicus ; i en alíon, como Pygma- lion, Deucálion; menos Pharsálius, Stymphális, Stym- phalius o Stymphálicus, que tienen la a larga, i coralium que la tiene común :

Ifáhdes, quas ipsa decus sibi dia Camilla. (Y.) SlU, Cástálídüm décüs sórorum. (Marc). . . Maenális ur-

sa videt. (O.) Trojamque Oechüliamque etc. (X.) Solverat Oebdlio cías-

sem de litlore pastor. (Stat)

96 PROSODIA

Aut super Idalium saorata sede recondam. (Y.) Yel tu Tantáléa moveare ad Jlumina sorte. (Prop.) Iülé, clrátis ópé Daédáléa. (sáf.) (II.) Et libere e tota toxica Thessália. (Prop.) Nec fit in Attálico rnors mea nixa toro. (Prop.) Vestrum opusElia habet, vestrum Stymphálides imdae. (Y.) Nunc quoque cor alus eadem natura remansit. (O.) Quum virides algas, et rubra cor alia nuda. (Auson.)

6.° Es breve también en los nombres propios i sus- tantivos griegos en áchus i ache, como Ántimáchus , Ca/- limáchus, JnáchuSy monáchus, stomáchus, Andromache, Dinomcichej i en sus derivados, como stomáchor:

Libabat cineri Androiwche manesque vocabat. (Y.)

At populus túmido gaudeat Antimacho. [Caí ) Callimáchi numeris non est dicendus Achules. (O.) .... amnem fundens pater Ináchus urna. (O.) Quum sis et prave sectum stomácheris ob unguem. (II.)

7.° Lo es también en los terminados en ádus, como Enceládus, Pádus, grádus, cádus ; en áda, como B agra- da , en ádon, como Celádoíi ; en ádius, como Arcádius, r ádius, glddius ; en adía o adía, como Arcadia, Leu- cadía, Lebádía ; i en ádium, como Palládium, stádium; menos cicada i Suáda :

Fama est, Enceládi semiustum fulmine corpus. (Y.) Et pleno Pádus ore lumens etc. (Luc.) Sed revocare gra-

dum etc. (Y) Yina bonus quae de'mde cddis onerarat Acestes. (Y) Bagro da lentus agit siccae sulcator arenae. (Luc.) Occidit et Ceiádon etc. (O.) Et valles, Lebádia, tuas etc.

tStíit.) Arcádio infelix telo etc. (Y.) Mane pro Palladlo moniti,

ele. (Y)

LATINA. 97

Et cantu querulae rumpent arbnsla cicMae. (Y.)

Debet et a rádiis sideris esse niger. (O.) . . populi Suddaeque medulla. (Enn.)

8.° Es breve la a en los sustantivos greco-latinos que acaban en ager, como ondger, Tanager, MeleUger ; pe- ro se hace cumun, siempre que toman la terminación agrus, como Tanagrus, Meleágrus, Oeágrus, lo mismo que los femeninos terminados por agrá, como podágra, chirágra , Tan agrá :

Pulcher adest onsger, mitii venatio debet. (Marc.)

. . . fiammá Méléágrüs ábUfa. [O.]. . . Oeágrius Ilebrus.

Molle pecus scabiemque ferat turpesque podágras. (V.) Litigat et podágra Diodorus, Placee, laboral . (Marc.) Nodosa noli corpus prohiberet chirágra, (H.) Tortorem metáis, podágra chirágraque secatus. [Marc.)

9.° Es breve en los terminados en aber, como Cala- ber, Cantaber, faber, glaber, scaber ; en &bus, aba, como cacabas, syllaba, heiidecasylla>bus, monosyllabus , (aba, Seiba; en Ubis, ablus, abia, abium, como canm- biSj Arabias, Fabius, Arabia, Fabia, labium ; en abies, como abies, rabies, scabies; en abo i abor, como labo, strabo, scabo, labor, menos el verbo labor:

Ennius emeruit Calábris in montibus Jwrlos. (O.) Cantáber ante omines iúemisque aestnsque famisque Invictus, (Sil.) Crure gláber etc. (Marc*) Et tophus scáber et nigris exesa colubris. (Y.) Alborum calicum atque edeabórum. [Síat.) Quare aut hendecasyllábos trécentos. [Marc.) Fiat ut e tonga sy liaba prima brevis. (O.) El i aba fabrorum etc. (Marc). . . molles sua turaSábaei.

(V.)

13

98 PROSODIA

Tune mar e transilias, tibi torta canndbe fulto. (Pers.) Populus in ¡luviis, ábies in montibus altis. (Y.)

Et domus inlactae te tremit Ardbiae. (Prop.) Et belli rabies eU. (O.) Etmala quem scdbies etc. (H.) Si quod sit vitium, non fastidire : strábonem. (H.) Témpora lábuntur etc. (O.). . . Idbdt ariete crebro. (Y.)

Et non sentitur sedulitate labor. (0.)

40.° Lo es también en los terminados en Uc^o i oícío, como jaceo, maceo, placeo, Uceo, fació, jacio; en acies, como Ucies, facies, glacies, mUcies ; en acer, como $cer (jen. aceris), alacer, lacer, mücer, sacer ; en acero, co- mo lacero ; menos en el adjetivo ácer i en el verbo mü- Cero:

Corpora per campos ferro quae fusa jácebant. (V.) . . . omni tibi dote pldcebam. (O.) . . . commissa lacere. (II.) Tela mam jáciunt etc. (Y.) Non fácil ad stomachum, etc.

(31 are.) .Yertilur extemplo fácies et mentis et oris. (O.) . . . Slellis ácies obtusa videtur. (Y.) Eheu quam mdeer

est etc. (V.) Áh tibi ne teñeras glácies secet áspera plantas. [Y.) Quum súbito e silvis mácie confecta suprema. (Y.) Sic ruit in densos aldcer Mezentius hostes. (Y.) Loricamque manu valida lacerare revulsam. (Y.) Mácéror interdum etc. (O.) Acer erat belloque ferox etc. (Y.) Finge dúos angues, sácer est pueri locus extra. (Pers.)

4 1 Es breve, ademas, en los nombres propios i sustantivos greco-latinos que acaban en amus, amum i amis, como Priamus, PyrUmus, calamus, thalamus, Sa- mus o Sainos, balsamum, cinnamurn, Semiramis, Sala- mis, pywmis, menos humus ; así mismo en los en amé o amia, como Deidamla, Astydamía, Laodanúa, Hippo- damS o Hippoddmía :

LATINA. 99

Persarum slatuit Babylona Semirámis urbem. (Prop.) Non Prirtmus tanti to taque Troja fuit. (O.)

Pyrámus et Thisbe, etc. (0.) Non mihi pyrámidum tumu-

lis etc. (Luc.)

Post ubi jam thalámis se composuere, siletur. (Y.)

Threiciarnque Sámum, quae nunc Samo thr acia fertur. (Y.) Balsama qui semper, cinnáma semper olet. (Marc.)

Ludere quae vellem, cálamo permisit ayresti. (X.)

Serval adhuc Salámis Veneris quoque nomine templum. (0.)

Insidiatorem praeroso fugerit hamo. (H.) Passa est Hercúleas Astydámm manus. (An.J Avecta externis Hippodámía rotis. {Prop.)

42.° Lo es también en las voces greco-latinas que terminan en aphus, apha, aphum i aphium, como Asea- Iciphus, colaphus, scapha, scaphium, graphium, auto- gráphum , chirográphum, syngráphum , coenotáphium¿ epitáphium :

Nec coláphum incutimus lambenti crustula servo. (Juv.)

Tu me biremis praesidio sc&phae. (ale.) (H.) Et ride, positis scaphium quum sumitur armis. (Juv.) Quid dígitos opus est gráphio lassare tenendo? (O.) Vana supervacui dicunt chirográpha ligni. (Juv.) Ascaláphus vidit etc. (O.)

13.° en los nombres terminados en Uris\ como Ara- ris, Bassarides (plur.), Calaris, PhalUris, Sybaris , can- tharis, Paris, Chantes (plur.); en areus, como Bria- reuSj MacZreus, menos Caphürens ; en areus, como CaesareuSj Aesareus, menos Capháreus o Caphíreus ; en arma , como Camarina, Catharina, carina, fariña; i en Uñes, como aries, caries, partes, caesaries:

Tendilur in longum Calaris tenuemqueper midas. (Claud.) Canlháridum suecos, dante párente, bibal. (0.)

\ 00 PROSODIA

Aut Arárim Paríhus bibet, etc. (Y.) Uíque ferox Phala-

ris etc. (0.) Judiciurn Páridis spretaeque injuria formae. ( Y.) Crathis et hinc Sybáris. . . .(O.) Arcessit lacrimis Chdrites aversus Apollo. (Prop.) Et centum geminus Briáreus etc. (V.). . . imporlunusque

CapMreus. (O.)

Graja Caphdreá cúrrete pappis aqua. (O.) Saxa triumphales frigere Caphdreá puppis. (Prop.) Et qui Caesáreo juvenes sub nomine crescunt. (O.) Invenit Aesaréi ¡alalia fluminis ora. (0.) Apparet Camarina procul etc. (\.J Vertitur in tener am

cáriem etc. (O.)

Restat adhuc humeris fulta carina tuis. (O.) Áurea caesáries ollis atque áurea vestis. (V.) Quam fixam páries illos servabat in usus. (Y.)

44.° en los terminados en a sus, asa, asum, asías, asía, asium, cisión, asís, aseus, como Caucasus, carba- sus, cerásus, PegKsus, thyasus, casa, cerüsum, Tasius, Parrhasius, casia, gymriasium> lasion, basis, carbaseus, Caucaseus ; exceptúanse las voces násus, cüsus, amásius, colocásia, büsium, cáseuSj Phásis, Amasis, agáso, Naso, Jáson :

Ipsae Caucáseo steriles in vértice silvae. (\\) . . . In gélidas consurgens Caucasus are tos. (Val. FL) Post kaec carbáséis humorem tollere velis. (Tib.) Carbdsa deducit, ne qua levis effluat aura. (O.) Me dulces cerásos, hic autumnalia pruna. (Prop.)

Ante alios quantum Peyásus ibat equus. (O.) Instituit Baphnis thyásos inducere Baccho. (V.) Atque humiles habitare casas etc. (Y.) láslusque pater etc.

(V.) Viderat lesiónete. (O.) Gymnásns aderit etc . (Luc.)

Deserit Arcadiam Parrhásmmque larem. (O.) Tum casia atque aliis intexens mollibus herbis, (V.)

LATINA. 101

Per varios casus, per tot discrimina rerum. (V.)

Ingenio perii Naso poeta meo. (0.) Non mihi pyramidum tumulis evulsus Amásis. (Luc.)

Ndm básiá multa bastare. (Mará) Mis taque ridenti colocásia fundet acanlho. (Y.) Pinguis el ingratae premerelur cáséus urbi. (Y.) . . . limosi Phásidisundas. (O.) . . . stat brfsisorbadea. (O.) Ut modo si patinam pede lapsus franyat agáso. (II.) Quem, nisi crudelem, non tangií lásonis aetas? [O.)

45.° en la terminación ates de los andronímicos o nombres de hombres, particularmente de los que acaban en bates, orates, phates, como Antiphltes, Eurybates, Hippocrates, Harpocrutes, Sócrates, Polycrates, Xeno- crates, Crates ; ademasen nates ; pero hacen de excep- ción los nombres propios i sustantivos siguientes : Acha- tes, Euphrütes, Leucátes, Mithridátes, Niphates, Spar- tiütes, Tegeátes, Crotoniates, Aegátes (plur.), Teltes (plur.), achates, crates, vates, grates (plur.):

Quis non Antiphátem Laestrygona etc. (O.) EurybHi data sum. . . (0.) Diffissá ndle fícus. . . (II.) Et perlucentem splendenti gurgite Achaten. (Sil.) fíinc movet Euphrdtes, illinc Germania bellum. (V.) Mox et Leucatae nimbosa cacumina montis. (V.)

Quem sibi conferret Varro priorque Orates. {Auson.) Arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. (V.) Flore virens avet Aegátes abolere paren tum. (Sil.) Primus conc lama t Achates. (V.). . . quas dicere grates? (S.) ■Cerní tur egregius lapis hic, cui nomen achates. (Prisc.)

Hic amor, hic nostri vátis Alexis eras. (Marc.) .... pulsumque Niphdten. (Y.)

16.° Es breve la a en los nombres femeninos griegos que acaban en até latea, como Recaté, Galatea; pero es

\ 02 PROSODIA

larga en los neutros latinos que terminan en ate , como Reate, Tea te, Arélate:

Ora vides lleca tes in tres vergentia partes. (0.) líuc arles, o Calatea, quis est nam ludas in unda. (V.) Pande, dúplex Arela Juas, blanda hospita, portas. (Aason.) . . . magnaeque Reate dicatum Coelicolum Matri etc. (SiL) . . . clarumque Téáté ferebat. (Sil.)

17.° Es breve en los terminados en ato, como Erato, Plato u on, Cato ; en los verbos en ato i ateo, como na- to, lateo, pateo, scateo ; lo es también en los que acaban en ater, como l&ter, pdter, quater, stater, menos ater, cráter, fráter, mdter ; i finalmente en los que terminan en athus, athum, athius, como calathus, cyathus, lapa- thum, Carpathius:

Nunc age, qui reges, Erdto, qaae témpora rerum. (Y.) Aethereusque Platón et qui fabricaverat illum. (Manil.)

Vis, puto, cum libro, Maree, nálare tuo. (Marc.) Non látuere doli frátrem Junonis et ira. (V.) Noeles atque dies pátet átrijanua Ditis. (Y.) . . . sonitum quater arma dedere. [V.) Constringunt igni

Idteres, . . . (Vid.) Indicitque forum et pátribus dat jura vocatis. (V.) Mater in ore tibí est, etc. (Prop.) Fráter ut Aeneas pela-

go etc. (\.) Indulgent vino et vertunt cráteras ahenos. (V.) Calculus immitem demittitur ater in urnam. (O.) Ecce, ferunt Nymphae caláthis Ubi tilia plenis. (Y.) Est in Carpa thio Neptuni gurgite Proteus. (V.)

In Priami cyáthis Astyanacta bibes. (Marc.) Et lapáthi brevis herba etc. [II.)

Observación. La a de las terminaciones atro i alhrum,

LATINA. 103

siendo breve por naturaleza, se encuentra algunas veces larga por posición que hacen la muda í la líquida : por ejemplo en bal&tro, barathrum :

Mendici, mimi, bal¿trones, et genus omne. (H.) Obsidet, atque imo barálhri ter gurgite vastos. (Y\) .... sup erque immane barathrum. (V.)

II. E es larga en los casos siguientes : 1.° en los ad- jetivos en ebilis, como delebilis, debilis, fié bilis, i en ecundiiSy como verecundas, fécundus, i en sus derivados debilitas, debilito, verecundor, verecundia^ fecundo, jé-* cunditas; así mismo en los sustantivos en icula, como nubécula, diécula; menos sZcundus, specuía, speculum i el verbo speculor :

Corpora débilibus nituntur sistere membris. (Sidon.) Scilicet et morbis et debilítate carebis. (Juv.) Casibus hic nullis, milis delebilis annis. (Marc.)

Nec jaceam clausam flebitis ante domum. (Tib.) Illa verecundo mx tollens lumina vulíu. (0.)

Vérecündári neminem ad mensam decet. (Plaut.) Aut ursum aut pugiles: his nam plebécula gaudet. (H.) Eho, tu, impudens, non satis habes, quod tibidieculam addo,

(Ter ene. Andr. IV. % 27.;

studium dum sacra secundus haruspex. (V.)

Praeceps aerii spécula de montis in undas. (V.)

Eligat et speculum eligat ipsa suum. (O.)

2.° en los nombres en ebus, eba, ebe, e~bes i éber, co- mo ephébus, gleba, Hube, Thebae (plur.), plebes (por plebs), créber, menos Erebus, hebes, lebes i celeber; en los en écus, éca, ecussa, como Cercopithécus, apothéca, bibliotheca, dactyliothéca, Pithecussae (plur.), menos pe cus, specus i el adverbio se cus :

104 PROSODIA

Quo pacto partes tutetur amarilis ephébi. (Marc.)

. . . etzephyro putris se gleba resokit. (Y.)

. . . flagrans amor Her culis Heben. (Prop.)

Saxa Cithaeronis Thébas agitata per artem. (Prop.)

Non tam créber agens hiemem ruit aequore turbo. (Y.)

Dictylióthéccim non hábét. (Marc.) Aut apothéca procis intacta est, etc. (H.)

Quem mea non totum bibliothéca capit. {Marc.) Squamigerae pécüdes... (Lucr.)Estspécus, in medio... (O.) Haud sécus acjussi faciunt, etc. (Y.) . . , nec quidquam extrinsécus inlrat. (Pers.) . . . et magnos Erébi tranavimus amnes. (V.) Jamque hébes et crasso non asper sanguine muero. (Luc.) Yiginti magnos operoso ex aere Ubétes. (O.) Gentis Aquitanae celéber Messala triumphis. (Tib.) Golle Pithécussas, habitantmm nomine dictas. (0.)

3.° en los sustantivos femeninos en Ido, como grávido, nigrldo, pingwdo, salsédo, alcedo, uredo, así mismo en los verbos de la tercera, como cedo, crido, pedo, o de la primera, como sedo ; menos los nombres propios Ma- ce do, Pedo, el verbo edo i cedo (por da o dic):

Facti crimen habet, cedo, si conata peregit. (Juv.) Cede repugnanti, cédendo victor abibis. (O.) Et nitet inducía splendens albédine tectum. [Marc.) Nescio qua praeter solitmn dulcédine laeti. (Y.) Qui non indomitam mirae torpédinis artem. (Claud.) Estis ut oceulta vitiata putrédine navis. (O.)

Qua Pedo, qua Marsus, quaque Catullus erit, (Marc.) Quam quod me coram pederé, Crispe, soles. (Marc.) . . . immodicos sedaret in arce dolores. (Prud.) Nubibus intactum Macédo miratur Olympum. (Claud») . . . sacer ignis édebat. (Y.)

4.° Es larga también en los terminados en ¿don, que

tATINA. IOS

hacen su jenitivo en onú, i en sus derivados en edonius, como aédon, Anthédon, Chalcédon, Sarpedon, aédonias, ChalcedmiuSj Calédonius, menos los que en el jenitivo hacen ontis, como Alcimedon, Laomedon;Q\\ los en edust ida o éde, ¿día, como Médus, Leda, rhéda, acidia, cu- pedia o cupédiae (plur.), Media, menos Andrómeda o Andromedej Alcimede, essedum> pzdum, inedia, mediuSj remedium :

Y ocalem supere t si dirus áédóna hubo. (Calp.) Quodque leves calami, quod suavis cantat áédon. (V.) Sic et áédóma superantur voce cicadae. (0.) Pontus et ostriferam dirimat ChalcHona cursu. (Lucr.) Et Chalcédówas contra despectat arenas. (Claud.) Nuda CaUdonio sic viscera praebuit urso. (Marc.) Thebani de matre nothum Sarpedónis alti. (Y.)

Quum caderent magnae LaomHontis opes. (Prop.) Et nobis idem Alcimédon dúo pocula fecit. (Y.) Sed ñeque Médorum silvae etc. (Y.) Media fert tristes sue- cos etc. (Y.) Dat tibi Leda Jovem etc. (O.) . . . níhU morar cüpedm.

(Marc.) Inde caput mor ti rhedarum transitas ardo. (Juv.) Non lúe Andrómedae resonant etc. (Prop.) Al tu sume pe-

dum, quod etc. (Y-) Bélgica vel molli melius feret essHa eolio. (Y.) Jam médium temiere rales etc. (Y.)

5." Lo es también en los nombres propios griegos en edes, como Archimédes, Diomédes, Ganymédes, Lyco- medes, Palamedes, lo mismo que en la voz latina sedes; pero no en pedes, jen. -itis ; lo es, ademas, en los ter- minados en edulus i edula, como credulus, sedulus, acredula:

Non tibi suecurrit crudi Diomédis imago. (O )

14

1 06 PROSODIA

. . . rapit Ganymedis honores. (V.) Seu campo pedes iré

parat, etc. (Stat.) . . . imbelli nuper Ly comedís in aula. {Stat.) Vellet et infelix Palamédes esse relictus. (O.) Sédibus optatis gemina super arbore sidunt. (V.) . . . sed non ego crédulus illis. (V.) Veré calente novos componit acrédula cantus. (0.)

6.° en los adjetivos en eíus, derivados de nombres griegos, como Aené ¿7/5, Briaréíus, Cadmeíus, CybeUius, Cylheréíus, Bacchéius , Nereius, Rhodopéíus , Tetas, Stheneléíus, algunos de los cuales tienen también otra terminación en Sus, como Cycloplius o Cyclopéus, cy- cneius o cycneus; en los adjetivos i nombres propios en ejus, como plebe jus , Pompéjus, Fontejus, Canulejus, Tar^ pejus, lo mismo que en los terminados en lia o éja, éías o SjaSi como Aquiléía o Aquiléja, Cephéiao Cephe^ ja, catéja, la interjección é/o, el comparativo pejor, m* jus, i Píelas o Pléjas;

Tu quoque littoribus nos tris, Áenéia nuírix. (\.) Appetiit centum Briaréia turba lacertis. (Claud.) . . . Cadmeíus fieros. (O.) . . . et Cyclopéia saxa. (V.) Dente premuní domili CybeUia frena leones. (V.) Atque Cyclopéis ferrum mollibat in antris. (Sil.) . . . videt et cycneía Tempe. (O.). . . Cytherelus fieros (V.) Batlare cycnéas repetamus carmine voces. (Cat.) . . . Bacchéia dona tulerunt. (V,). . . ad superas postquam

Bhodopéius auras. (O.)

Praecepit lyrici Téía Musa senis. (O.) Jlinc ad Tarpéjam sedem et Capitolia ducit. (V.) . . . Ledaeo felix Aquileja Timavo, [Marc). . . placuit Ce-

pheia Persea. (O.J . . . eum Venetis Aquiléía perfurit armis. (SU.) . . . a/bis

Cephéja pt acebal. (O.) Teutónico ritu soliti torquere catéjas. (V.)

LATINA. 407

E/a age, rumpe moras, ele. (V.) . . . arboris éja per ipsum

(Val. Fl.) . . . quod sil péjoribusortus. (II.) Etjam Pié/as habet etc.

(Damas.) Quattuor auctumnos Piezas orla facit. [O.) Kex sum, non ultra quaero plebéjus et aequam etc. (H.)

7.° La e es larga, ademas, en los femeninos en e/a i ele, como corruptela, cautela, clientela, suadlla, hy^- droclle, menos Ge la, Cybele, Semele o Semela; i en los adjetivos i sustantivos en élis, como fidélisj crudéliSj patruélis, filis:

Candelae, cujus dispenso et tempero filam. (Juv.)

De candelabro magna lucerna Ubi. (Mar c.) ....... miranda est forma medelae. (Ser.)

molli percurrit jlumine Biela. (Cat.)

Caí, mustela, procul etc. (H.) . . . rerum tutela mea-

rum. (II J Flet Philomela nefas incesti Tereos etc. (Marc.) Almae nutricis blanda atque infracta loque la. [Lucr.)

Rustica judicio nostra querela tuo. (O.) Parca tenax veri, seu nata fidélibus hora. (Pers,) Tolleret heu fortuna, quis est crudélior in nos? (H.) Immanisque Gélae fluvii cognomine dicta. (V.) Ictave barbárico Cybéles antistita buxo. (V.) Nec SemUe Cadmo facía est aliena parenti. (0.) Dicen tém túmidas in hydrócélás. [Marc.) Molirique suis letum patruélibus ausae. (0.) Félé sóror Phoebi, nivea Saturnia meca. [Ó.)

8.° Es larga también en los nombres de la segunda declinación que acaban en llus, como anhélus, camélus, phaselus, zélus, Belus, Carmélus, Eumelus, DUus o Dé- los, o en élum, como prélum, t^lum, vélum, melimila (plur.), menos ángelus, obelas, Cypselus, Sthenelus; eu

108 PROSODIA

los terminados en elíus, elía> élíum> como Áwrelius, Au- relia, Cornelias, Cornelia, Delius, De lia, contumelia, Pelvon, menos Nictelius, evangelium ; en los en Uicus o elwcus, como (amélicus, Déliacus , menos Vindelici (plur.); así mismo en los verbos en lio i íleo, como vUo> celo, dlleo, menos ge lo;

Nosque ubi primus equis oriens afflavit anlMis. (V.) Texía carné terum fmrant veiamina setis. (Juv.) Et eircum pictis vehitur sua rura pliasélis. (Y.) ijuin etianí cupro, junctus quia zélus amori. Uuson.) Eumélique domum etc. (0.) Délos ubi nunc, Pkoebe, tua

est, etc. (Tib.)

Délius inspirat vates uperitque futura. (V.) Cypsélidae magni florentia regna Corinthi. ( V.)

Teucer^ te, Sthemlusi sciens. (glie.) (ff.) Num minus immites habui, Cornelia, Parcas. (Prop.)

Decet exsecrandas ferré contumelias. (Prud.) Nycteliusque parens etc. (O.) Pélión líaemoniae mons etc.

Aut evangUici pietas spernenda libelli. (Prud.) Quam cum Déliaco meare flatu. (fal.) (Cat.) . . . lassoque famélica eolio. (Juv.) Purpureo velare comas

etc. (7.) Me Ubi Vindé litis raptum nar rabal in oris. (Marc.) Congélat hiberni vultus Jovis etc. (Val. Fl.) Nevé operis famam possit dUere vetustas. (O.) Sed bene c'elelur, bene si célabitur index. (O.)

9.° en los terminados en émus, como rémus, racémus, suprémus, postrémus , eoctremus, blasphémus, erémus, Euphémus, Polyphemus, menos en Neoptolemus, Tri- ptolemus, Remus, nemus,]en. -oris, i en el nombre deri- vado Ptolemaeus ; en émum, como d¿mum ; en émíus i ímia, como abstmius^ academia, blasphzmia, vindémia:

IATINA. 409

Nauseai ac locuples, quem ducit prima triremis. (H.) Agmine rémorum celeri ventisque vocatis. (Y.) . . . et tumidis, Sumaste, racémis. (V.) Jam, blasphéme;

Ubi es t ... (Prud.)

Dura dies regnis illa suprema fuit. (Y.) v . . extremos currit mer calor ad Indos. (H.) . . . sacrum

nemus immine t umbra. (V.) . . . decima est, Euphéme, meoram. (Marc.) Nam qualis qaantusve cavo Polyphemus in antro. ( Y.) Nunc ego Triptolémi cuperem conscendere currum. (O.) Degeneremque Neoptolémum etc. (Y.) . . . spumat plenis

vindemia labris. (Y.)

Et male veloci justa soluta Remo. (0.) Sic démum socios etc. (Y.) ... cap ti blasphémia monstri.

(Prud.) Vinafugit, gaudetque meris abstemius undis. (O.) In Latium spretis academia migrat Athenis. (Claud.) . . . geminasque legit de classe biñmes. (N.) Poena fugae Ptolémaeus erat etc. (Luc.) Tempore quo vasta Hebraei versantur erémo (1). (AlcimJ

40.° en los sustantivos que acaban en ementum, como compUmentum, supplémentum, menos eUmentum; i en etudo, como mansuetudo, vaUtudo, consuétudo, assuélu- do, menos hebetudo; así mismo en semen; pero no en /ti- men :

Gratia, fama, vale ludo contingat abunde. (II.) Concordes elementa moras etc. [Lucr.) magnum Jovis incrementum. (//.)

(1) Prudencio suele abreviar la e, larga por naturaleza, no solo en erémus, sino también en otras palabras griegas. Dice, por ejemplo:

Eúccidit ergo animis eremi sitis, excidit Ule etc. (Psych. v. 37 X.) Fervebat via sicca erémi serpentibus atris. (Dipt. v. 45.) Cui jejuna éremi saoca loquacibus. [Cathem. V. v. 89.)

110

PROSODIA

Consuétudo malí tenet insanabile mullos. (Juv.) Fac Ubi consuescat, nilassuétudine majus. (O.)

Misit in iynoíam qui rude semen humum. (Ó.) Ensem § Eripit afemine, et trepidaníi fervidusinstat. (V.)

1 1 Lo es también en los sustantivos neutros griegos en éma, como anadéma, diadema, anathema, emblema, enthyméma, poema, strategéma, i en sus derivados en ematkus, como mathématícus; lo mismo en los nombres en emo i émon, como némo, jen. mis, temo, jen. ónis, Philemon, jen. onis, i en los adjetivos en ¿mens, como clémens, demens, vemens por vehemens, cuya penúltima es breve :

Dignior est sceptro et regni diad'emate virtus. (Marc.) Et bene parta patrum fiunt anademata mitrae. (Lucr.) . . . insigne legens anathéma favillis. (Prud.) Arte pavimento atque embórnate vermiculato. (Luc.) Torqueat enthymema etc. (Juv.) Némo malhématicus ele,

(Juv.) Concipiunt Baucisque preces timidusque Philemon. (0.) . . . longo lapsum témone relinquil. (V.) . . . nec qua sit

cUmentissimus amnis. (O.J Démens et cantu vocat in certamina divos. (V.) Vémens et liquidus puroque simillimusamni, (H.) . . . opera vehemente minister. (H.)

\%° en los nombres propios, sustantivos i adjetivos terminados en énus, como Evlnus, Labilnus, Galénus, Bhénus, fénus, jen. oris, Abydénus, Comagénus, Dama- Scenus, Cyzicénus, Tyrrhmus, Atropaténi, Cepheni,alie- ñus, egénus, terrénus, undénus, ahénus o ahéneas, pfenus, serenus, quotmi, septeni, deni, vicéni, tricéni, trecéni; menos en Hele ñus ebenus o ebenum, Or-

latina; 111

chomenos, genus, Venus, penus, Phentus, en las pa- labras compuestas que acaban en ge ñus, como caecige- nus, caprigenus, monstrigenus, omnigznus, i en la prepo- sición í&nus i sus compuestos hactenus, eatenus, etc. :

Priamiden Helénum Grajas regnare per urbes. (X.) Fert ebénum etc. (V.) Orchoménos dives pecorum etc. (Stat.) Qui genus? Unde domo? etc. (V.J Curapénumstruere etc. (V.) E&t lacus Árcadiae, Phénéum dixere priores. (0.) Sic Venus : at V¿neris contra sic filius orsus. (V.) Bis senos pepigere diesetc. (V.). . . Capulo ténus abdidit

ensem. (V.) Et ter centenas erroribus implicat urbes. [Tib.)

Quam dotis mihi quinouies duerna, (fal.) (Marc.) Nam quum caecigéni, solis qui lumina nunquam etc. (Lucr.) Ter tía sors annis domuit repetita novénis. (O.) Hacténus arvorum cultus et sidera coeli. (V.J Per duodena regit inundisol aureus astra. (V.) . . . Trasiméni nomina servant. [Sil.) . . . Alphénus vafer

omni. [H.) . . . prelo domitam Calino || Tu bibes uvam. (H.) Ebrias ecce senex pando Silénus asello. (II.) , , . Sicanius volvens Amasénus arenas. (O.)

Saepe venit magno fenore verus amor. (Prop.) Monte sub aerio, qui nunc Mise ñus ab illo \\dicitur \ (V.)

Seston Abydend separat urbe fretum. (O.) . . . veninon asperegénis, (V.) ... hic murus ahwus esto.

(ID

Musa per lindónos emodulanda pedes. [0.) . , . vertunt cráteras ahenos. (V.)

13.° en los nombres propios i comunes de la primera declinación terminados en ena i ene, como Capena, Fidé- nae, Athenae, Cynnae, Cefínae, Mycénae, Alcmena o Alcméne, Cy llene. Muy lene, Messéne, arena, cantilena, crumena, verbena, Una, sema, vena; menos Clazome- nae, Polyxena, Helena, Clymene o Clymena, Por sena

412 PROSODU

o Porsenna, gena, i los compuestos que terminan en ve- na i gena, como advena, convena, alienígena, anguigeiía, rurigena; en los neutros en énum, como ahenum, vene- num, frenum, fenum; i en los verbos i nombres en éno¿ como alieno, veneno, serano, Venor, freno, hno, jen. ónis, Z¿no o Zénon :

Vultu ano coelum tempestatesque serémt. (V.)

maaidamque Capénam. (J.) Yivat Fidenis.... (/.)

Clazomenis etiam lites.... (H.) .... et moenia Cyréna-

rum. (Lucr.) Non per mystica sacra Dindyménes. (Marc.) . . . fontes Aganippidos Hippocrtnes. (O.) Inchoat Ismene etc. (Stal.) ... tractaeque catenae. (V.) Nam quod te jactas Alcmena matre creatum. (Y.) lpse ter adducta circum capul egit habéna. (V.)

Et levis obsesso stabat avena solo. (O.) Et signo laeso non insanire laglnae. (H.)

Quis sciet hos illos venderé lena toros. (Marc.) * . . tum silvis scéna coruscis. (Y.) Zénonis praecepta mo-

nent. . . (Juv.) Utpatris attenti, Imonis et insidiosi. (H.) Cassandra inciperet scissaque Polyxéna palla. (Juv.) Ledaeamque Helénam Trojanas vixit ad oras. (Y-) ... et Clyméne veros, ait, edidit ortus. (O.) Pendentesque génas et tales adspice rugas. (Juv.) JYec non Tarquinium ejectum Porsenna jubebat (V.)

Hanc spectare manum Porséna nonpotuit. (Marc.) Áut si terrigmae tentarent astra Gigantes. (Juv.) . . . indigénae Sidonida nomine dicunt. (O.) Non tamen hospes eris, necjam potes advena dici. (Marc!) Dum mihi Janigénam, servabunt fata canentem. (O.) . . . tu nubigénas invicte bimembres. (H.) Grajugénumque

domos etc. (Y.) Apcnninígénis cultas pastoribus aras. (Claud.) Ut spatium coeli quadam de parte vemnet. (Lucr.) Insidiosa tuos alienan t murmura sensus. (Claud.) . . . equis frénato est auris inore. (H.)

LATINA. 113

JLlba nec Assyrio fucaíur lana veneno. (Y.) Yirgea sugyeritur costis undantis aheni. (Y.)

14.° Igualmente es larga la e en las palabras que se derivan de las anteriores o que se componen de ellas, como Cyllénius, hménius, Ismenis, Tyrrhénia, Maecé- nas, Fidénas, Capenas, Pirénaeus, scenicus, obscénus ; pero es breve en las que se derivan de palabras de otra clase, como Partheníus, Achaemeriíus, Armeníus, Bo- rystheníus, gZníuSj Achaemenia, Armenia , venia, Iphi- gema, ingeníum, Seníum, xenium, hymenaeus, arsení- cum; ademas es larga en mercenarius xvinalis:

fíic primum paribus nitens Cyllenius alis. (V.) Juraque dant sanctasque colunt Isménides aras* Concurrit Latió Tyrrhenia tota diuque. (O.) Maecenas eques Etrusco desanguine natus. (Prop.) Sint Maecénates, non deerunt, Flacce, Marones. (Marc.) At Pyrénaei frondosa cacumina montis. (Sil.)

Et sola tantum scénicus arte furor. (Marc.) Daphnis et Armenias curru subjungere tigres. (Y.) Mayne Geni, cape tura libens votisque faveto. (Tib.) Plena domus libris vénalibus, accipe et istud. (Juv.) Yulgus hymen hymmaea vocat, etc. (O.) Obscenique canes, importunaeque volucres. (Y.) Parthenios canibus etc. (V.). . . qui mercenarius agrum. (II.) Armenia et patiens Latiijam pontis Araxes. (Stat.) Non tot Achaeméniis armantur Susa sagittis. (Prop.) Orantes véniam et templum clamor e pe tebant. (Y.)

Pro qua mactata est Iphigénía mora. (Prop.) Omnis in hoc gracili xéniorum turba libello. {Marc.) Aequabat sénium, atque astu superaverat annos. (Sil.) Cumque Borysthémo liquidissimus amne Dryaspes. (O.) Ingénium quondam fuer a t pretiosius auro. (O.)

15.° Es larga también en los nombres propios gre-

15

4 * 4 PROSODIA

co-latinos en enor,- como Aginor, Anterior, Alphénorj Elpénor ; pero no en palabras latinas de esta termin^-j cion, como tenor :

Túnica regna vides, Tyrios et Agénoris regna. (Y.)

Anterior potuit medios elapsus Achivos (V.)

Et cum remigibus grunnisse Elpénora poras. (Juv.)

Adfice Trojanum suasorem AnUnora pacis. (Y.)

Adspicit Alphmor, etc. (O.) Servatque cruenta tenor em. (V.)

46.° en los sustantivos en étum, como acétum, arbo- rétum, bucétum, decrltum, frútice tum, olivé tum, myrté- tum, morétum, arundinétum, quercétum, virétum, tra- pé~tumo trapes rvepré tumi létum, Argiletum, Er$tum¿ menos fretum :

Pars alphabéti fuerit quota littera prima. (O.)

Daunia in latis alit esculélis. (sáfj (H.) Puniceis humilis quantum saliunca rosetis. (V.) Ter centum nivei tondent duméta juvenci. (V.) Nunc virides etiam occultant spinéta lacertos. fV.) Cornaque et in duris nascentia morarubétis. (0.) Amulé ta gerit eolio suspensa etc. (Mant.) Nec non et sacri monstrat nemus Argüe ti. (X.) Lotus ad Europes tepidae buxéta recurrit. (Marc.) Eré ti manus omnis etc. (V.) . . . crebris frita concita ven-

tis. (X.)

Nilnisi ficétum nunc Labiénus habet. (Marc.) Tune consanguineus léti sopor etc. (V.) Venithiems: leritur Sicyonia bacca trape tis. (V.) Óptima vine tis satio est cum veré rubenti. (X.)

17.° Es larga en los sustantivos i nombres propios griegos en esus, como Galésus, Halesus, Peloponnesus,

LATINA. 115

Chersohesus, Halonesus, Rhésus f% menos Ephesus ; en los en ésius, como Arcésius, Mendésius; en ésía, como ecclésia, etésiae (plur.); en ésíum, como carchésium ; en los en ésis, como Nésis, poésis, mathesis, phrenésis (%), menos Ath&sis, Lache sis, Neme sis, haeresis, thesis; lo es también en Theseus; pero es siempre breve en Aphesas, Tiresias, Entesa, Témese o Temesa:

Qua niger humectat flaventia culta Galésus. (V.) Et quae Sicanii flores legistis Halési. (V.) In Pélópdnnésó etc. [Lucr.) . . . Ephésümque relinquens.

(Luc.) Nam mihi Laertes pater est, Arcésius Mi. (O.) Occidit etCeladonMendesiusetc. [0.) Cujus de manibus sumens ecclésia corpus. (Vict.) Pulverulenta Ceres et etésia flabra Aquilonum. (Lucr.) . . . Invergens tepidi carchésia lactis. (O.) . . . fixam pelago Nhida coronat. {Stat.) Ut pictura póesis erit, quae si propiusstes. (H.) O duram Lachésin, etc. (0.) Fama est arguti N emesis formosa Catulli. (Marc.J Nomine Lemaei memorant Aphésanta coloni. (Stat.) Thurinosque sinus Témésenque et lapygis arva. (O.)

(1) Es igualmente larga la e de Jésus o ya lésus:

Sidera venturum praemisso nomine Jésum. (Sedul.) Funere solemni tumulatum nuper lésum. (Alcim.)

(2) Los poetas cristianos, por los motivos arriba expuestos, equivocando Ja cuantidad de las palabras griegas, abrevian muí a menudo la e de la penúltima de los polisílabos que terminan en ésis* Así se encuentra en ellos poésis, mathesis, phrenésis :

Inquina, cum pulcrum poésis castraverat Atiin? [Prud. contr.

Symmach. II. 52.) Nec mathesis praescripto aliquo pia vota repelli. (Ibid. II. 479.) Imo haec attoniti phrenésis manifesta cerebri. [Ibid. Hamartig.

v. 124.)

M6 PROSODU

Sive Padi ripis, Athésim sen propter amoenum. (V) . .. Raptis ierit haerésis hórrida membris. (Prud.) Quum furor haud dubius, quum sit manifestaphrenésis. (Juv.) Notus amor Phaedrae> nota est injuria Thesei. (O.)

18.° en los nombres ordinales que terminan en eslmus% como vicésimus o vigésimas, tricssimus o trigésimus, quadragésimus, sexagésimas :

Stabil barbárico conjux millésima lecto. (Luc.) Cenlum inter naves est nonagésima nostra. {Auson.) . . . quondam centesima turbae. (O.) Bis jam paene Ubi cónsul trigésimus insiat. (Marc.) Coeperit, et nondum vicésima venerit aestas. [O.) Occidit, et misero steterat vigésimus anms. (Prud.)

49.° en los nombres propios, sustantivos i adjetivos en étus, como Admétus, Epictétus, Milétus, flétus (jen. ~us), fe tus o foetus (jen. -us), face tus, quietus, sprétus, frétus, suétus, mansuetus, obsolétus, completus, deletus, secrétus, menos Tape tus, Taygetus, Vene tus, vegetus, ve tus; en los sustantivos enétor, como rhétor, sprltor, i en el adjetivo téter:

Nam simul expié tus dapibus somnoque sepultus. (V.)

Stat exolétus, suggeritque reluctanti. (escaz.J (Marc.) Tellus in arma viros et jam desuela triumphis. (V.) Cernis, ut Adméti cantelur, et Hectoris uxor. (O.) Robore Milétum Phoeboque párente superbum. (0.) Carmina mansuétus lenia quaerit amor. (Prop.) Et tremulis moestis orietur flétibus horror. (Prop.) Ut cuique est aetas, ita quemque facétus adopta. (H.) Dat tecto ingentem: mox aere lapsa quieto. (V.) Judicium Paridis sprétaeque injuria formae. (Y.)

His ego frétus amo, Cynthia rara mea est. (Prop.) Deletas Volscorum acies, cecidisse Camillam. (V )

LATINA. 117

O nec patemis obsoleta sordibus. (yámb.) {11.) At procul in sola secrétae Troades acta. (V.) Culmina Taygéti trepidae vidistis Amyclae. (Claud.) Coeumque lápétumqueetc. (0.) Sprétor érat, mentisque fe-

rox etc. (O.)

Quantum Hypanis Véneto dissidet Eridano. [Pr.) Membra dedit, vegétus praescripta ad munia surgit. (H.)

Quid cum grammaticis, rhétoribusquemihi. [Marc.)

20.° en los sustantivos i nombres propios que acaban en éte, éta, etes, étas(]en. ae] i etis, como reté, cite o -os, Cajeta, Creta, alhkta, anachorzta, planeta, prophfi- ta, poeta, monéta, beta, creía, meta, setae (plur.), cometa o -es, Aeétes o -a, Philoctétes, Philctas, AeUis; así mis- mo en los derivados en éñus, itía, Uicus, itius, como Aeétíus o éus, Lucrétius, Lucretia, Lutetia, facetiae (plur.), Gangéticus , magnUicus, poeticus ; menos en Geta, Massageta o -es, Thetis, haereticus, Geticus, Ve- rietiae (plur.), suppetiae (plur.), pretiam, que tienen la e breve, i en Aretium, que la tiene común ;

In pretio prétium nunc est: dat census honores. (O.) Hoc discunt omnes ante Alpha et Beta puelli. (Juv.) Si dum tu sec taris apros, ego rétia servo. ( V.) Et murmur céte loto exsultantia ponto. (Sil.) Creta Jovismagni medio jacet Ínsula ponto. (V.) Nunc athUtarum sludiis, nunc arsil equorum. (Lucr.) Anachoreta tremit, qui quanquam frigora portet. (Sid.) Forte prophetarum nati etc. (Prud.) Non senis Aeétae etc.

(O.) Et centum números novae monetae. (falj (Marc.) Illa prius creta, mox haec carbone no tas ti. (Pers.) Qui studet optatam cursu contingere metam. [H.) Cinyphii tondent hirci setasque comantes. (V.) Fulgura, nec diri toties arsere cométae. (V.) Tarda Phüoctétae sanavit crura Machaon. iProp.)

118 PROSODIA

Pleni ruris et Inftcétzarum. (¡al.) (Caí.) Callimachi manes, et Coi sacra Philétae. (Prop.) . . . et fines Aeétéos. (Cat.) . , . proles Aeétia Phrixi.

(Val. Fl.) . . . ingens Aeétida perculit horror. (Val. Fl.) . . . mana- re poética mella. {II.) Carmina sublimis tune sunt peritura Lucréti. (O.) Et gravis incumbens casto Lucre tia ferro. (Claud.) Non tot in Eois timuit Gangéticus arvis. (Marc.) . . . Venerem magnética gemma figurat. (Claud.) Massagetaeque truces, duro gens áspera bello. (V.) Diruat Aré ti muros etc. (Sil.) . . in deserta Gétarum. (V.)

Iíoc tibi de tico liltore mittit opus. (O.) Quum tamen haerética nigredine plenus averni. (Auson.) CaeUnus Arétii Tyrrhenis orlus in oris. (Sil.) Arétma nimis ne spernas vasa, monemus. (Marc.)

Aut docuit lusus ¡ios Thétis aut didicit. (Marc.)

21.° Es igualmente larga la e, seguida por th, en va- rios nombres propios i sustantivos griegos, como Téthys, Zéthus, Leíhe, Epimetheus, Prometheus, amthum, ca- coethes ; menos en Phaethon, Phlegethon:

Teque sibi generum Téthys emat ómnibus undis. (V.)

Téthys et extremo saepe relicta vado. (O.) Zéthi dissiluit etc. (II.) Scribendi cacóéthes, etc. (Juv.) Quamjuxta Léthe, tacitus perlabitur amnis. (Luc.) Caucaseasque referí volucres furtumque Prométhei. (V.) Quem mérito Graeci perhibent Epiméthea vates. (Claud.) . . . Et florem jungit bene olentis anéthi. ( V.) Auroram Pháéthontis equi jam luce vehebant. (V.) Tartaréus PhlégUhon etc. (V.J

22.° Es larga también en los nombres propios i sus- tantivos griegos terminados en éa i éas, como Achilléa, Adrastéa, Amalthéa, Apampa, Deiopea, Galatea, Me-

latina: 119

dea, Odyssea, Penthesilea, panacea, cichoréa o -éum> Cytheréa o -eia, Pimpla o ea, Aenéas, Andreas, Oreas, jen. -adis; menos en Nemea, Rhea, Tegla, Leucothea i los otros compuestos con thea, lo mismo que en arto- creas, Bóreas, Pie as por Pie jas, que tienen todos breve la e de la penúltima, i en Malea, Heracléa, chorea, pía- tea, que la tienen común :

Ut scelere in fondo, quod nec sinif Adraste a. (Y.)

Nudus Achilléa destituaris humo. (O.) Terrarum Mediis Apaméae moenia clarae. (Prisc.) Uuc ades, o Calatea, etc. ÍY'.)\'1\ pulcherrima Deiopéam.

(YJ Nec pileros coram populo Media trucidet. (ff<) Perlege Odysséam etc. (Auson.) Penthesiléa furens etc. (X.) Ambrosiae suecos et odoriferam panaceam. (Y.) Me pascunt olicae , |] Me cichoréa lev esque malvae . (ale.) (H.) Parce metu, Cytheréa, manent immota tuorum. (X.) Excludat Pimpléa sitim etc. (Stat.) . . . me Tegéé regem

indefessa reposcit. (Stat.) . . . vastum Neméae sub rupe leonem. (Y.JPuraesunt pía- te ae, etc. (H.) Leucothéaque deum cum matre Palaemona dixit. (O.) Ionioque mari Maléaeque seqtiacibus undis. (Y.) . , . raucae circumtonat ira MaUae. (Stat.) . . . priscum mutavit HeracUa nomen. (O.) . , . artocr ¿asque pop ello. (Pers.) . . .pedibus duxére cho- reas. (O.) Pars pedibus plaudunt choreas, etc. (Y*) Aenéas ignarus

abest> etc. (Y.) % . . aut Boréae penetv abile frigus adurat. (Y.) Nec per et Aegaeas Hyades P/éadumque nivosum. (Stat.) Adsint, et docilis decantet Oreadas echo. (Nemes.)

23.° Lo es, ademas, en los nombres propios griegos,

120 PROSODIA

terminados en éusy como Alphéus, Epius, Penius; menos en Androgeus o -eon, Celeus, Pheneus :

Ortygiam, Alphéum fama est huc Elidís amnem. (Y.) . . . ipse doli fabricator Epéus. (V.) . . . Tempe, per quae Peneus ab imo. (O.) Virgea praeterea Celél vilisque supellex. (Y.) Androgélque necemjustis ulciscitur armis. (O.) Est lacus Arcadiae, Phénéum dixere priores. (O.)

24 en los adjetivos de la misma terminación, deri- vados de nombres propios o comunes, griegos, como Abantéus, Acherontéus, Achilleus, Aeetéus, Apelléus, Aristoteléus, Atréus, Bellerophontéus, Boreus, Canopéus, Centaureus, Chimaeréus, Circéus, Cylaeneus, Ehus, Gi- ganteus, Parthenopéus, Phaethonteus, PrometheuSj Pto- lemaeéus, Sigéus, Sophocléus, Tegeéas, Theséus, ada- mantéus, colosséus; exceptúanse Caphareus, Daedaleus, Lynceus, que tienen la e común, Bacchéus, Cyclopéus i cy- cnéus, que tienen también otra terminación en éius, i Aeschyleiis, Aesargus, Caucase us} Euganeus, Gorgoneus, Hyperbor&us, Néstor eus, Ozleus, Tantaleus, Tartareus, amygdaleus, croceus, cyaneus, taureus, cuya penúltima es breve :

Nuper Abantéis templo Junonis in Argis. (0.) Tune Ackerontéos mutato gurgite fontes.fClaud.) Stirpis Achilleae fastus etc. (Y.) . . . et fines Acéteos. (Cat.)

Qualis Apelléis est color in tabulis. (Prop.) 7, precor, AtrH si quid Ubi sanguinis unquam. (Stat.)

BellerophontH qua fluit humor equi. (Tib.) . . . Bacchéíadona tulerunt. (Y.) . . . sub axeBoño est. [O.) Pierii nemoris Bacchea voce frementem. (Col.) Et Centaureos Lapithas compellit in enses. (Y.) Besine et Aeschyléó componer e verba cothurno, (Prop )

LATINA. A%\

Alma Chimaeréo Xanthi perfusa liquore. (Y.) Próxima Circeae raduntur littoraterrae. (Y.)

Posse Cytaenéis ducere carminibus* (Prop.) Eléus sonipes etc. (Luc.) Ecce Prométhéae rupes etc. (M.) Parthénopéüs et Adrasti pallentis imago. (Y.)

Et Ptolemaeéae littora capta Phari. (Prop.) Ucalegon: Sigéa igni freta lata relucent. (Y.) Sola Sopkocléo tua carmina digna cothumo. (Y.) . . . Tégééae sanguine gentis. (Y.) . . . Capháréa puppts.

(Prop.)

Gnosida, Thésio crimine facía dea est. (0.) Ecce adamantéis Vulcamm naribus efflant. (Ó.)

Graja Capháréa carrere puppis aqua. (0.) ; . . ópé Daédáléá. (H.) . . . Lyncéó Castor ab ense. (O.)

Daedaléum lino cum duce rexit iter. (Prop.) .. . necorporis óptima Lynceis \\ Contemplere oculis etc. (H.) ... etCyclopéia saxa. (V.) ... videt et cycnéla Tempe, (0.) Atque Cyclopéis ferrum mollibat in antris. (Sil.) ... cycnéas repetamus carmine voces. (Cat.) Invenit Aesarél fatalia fluminis ora. (O.) Ipsae Caucáseo steriles in vértice silvae. (Y.) Eugánéó, si vera fides etc. (Luc.) ... tauréd terga manu. (O.) Exin Gorgónéís Alecto infecta venenis. (V.) Talis Hyperbórló septem subjecta trioni. (Y.) Finem Ñestóréae, precor, egrediare senectae. (Stat.) . . . Furias Ajacis Oílei. (V.) . . .cyánéds intrare fragores.

(Yal. FL)

Y el tu Tantalio, moveare ad flumina sor te. (P.) Quin et amygdaléds subeunt pistacia ramos. (Ser.) Invitant crocéls halantes floribus horti. (Y.)

25.° Es larga también en los sustantivos neutros grie- gos en éum, como Lycéum, Museum, MausoUum^ Si- gzum, Erechthium, prytamum, gynaeceurn :

Gaudet Aristotelis sine te vixisse Lycéum. (#.) Nec Mausolei dives fortuna sepulcri. (Prop.)

16

1 22 PROSODIA

Daré volt uxorem filio quantum potest: Ad eam rem faceré volt gynaeceüm nóvum. (Plaut.) Ubi in gynaeceüm iré occipio: puer ad me adcurrit Mida.

{Terenc.)

26.° Es larga, ademas, en los terminados en cvus, Svius, eva, como Vesévus o Vesuvius o ya Vesvius, Mé- vius o Maevius, Évius, Eva, ¡ el compuesto devius; pero es breve en el verbo levo (-are), en los adjetivos brevis, levis i sus derivados, como brevitas, brzvio (-are):

Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Mevi. [Y.) Talem dives arat Capua el vicina Vesévo. (V.)

DissipátEvlus. (coriámb.) (H.) Traxerat Eva virum dirae ad consortia culpae. (Prud.) . . . per dévia lustra vagantes. (O.) Quum te servitio longo curaque lévaret. (H.) Ante Uves ergo paseen tur in aethere cervi. (V.) Tilyre, dum redeo, brévis est via, pasee capellas. (\.) Ex illa totidemper partes sic bréviantur. (Man.)

Non licet hic vitae de br'evitate queri. (Marc.)

Es breve la e 1 en los femeninos latinos en ?a, nom- bres propios, comoi/6tmea, Árdea, Clupea, o comunes, como alia, aranea, árdea, área, castanea, dea, fovea, galea, lea, linea, ocrea, oUa, palea, linea, vine a ; así mismo en las partículas compuestas con éa, como antea, postea, praeteréa, propteréa, interéa, postéaquam :

Et Clupéam tenuitetc. (Luc.) ... Locus Ardéa quondam. (V.)

In foribus laxos suspendit aranéa casses. (V.)

Urbis et ipsa suis deplangitur ardéa pennis. (O.)

Nec quidquam pingues paUae teret área culmos. (Y.)

... crepitabat bractia vento. (V.) Imbelles cdpréaeetc.{0.)

. , . mors ultima lima rerum. (fí.)

LATINA. 423

Exoritur cavéis gualis resonantibus olim. (Claud.)

Sum cóchléís habilis, etc. (Marc.) Et Martis framéam etc.

(Juv.)

Laurea donandus Apollinari. (sáf.) (H.) Non rastros patietur humus, non vinéa falcem. (Y.)

Conditus ut tinéae carpitur ore liber. (O.) Nam jejuna quidem clivosi g Jarea ruris. (V.) Lancha consequitur, etc. (Y.) Tum laeves ocreas etc. (Y.) Sed truncisoléae meliusetc. (Y.) Succinctus trábéa etc. (Y.)

Et tenero soléam déme vel adde pedi. (0.) Postéáquam rursus speculatrix arva patere. (X.) Postea mirahar, cur non sine litibus essent. (O.) Nam quia nec vinum, nec me tenet alea fallax. (0.)

2.° eií los nombres propios i patronímicos griegos én eUdes, como Aenéades, Carnéades; en los sustantivos i ad- jetivos en éütus, como bractéatus, cakéalus, clypéatus, trabeatus, béatus, méatus, jen. -us;en los sustantivos en éátor, como aléator, balnéator, malléator, créator ; en los terminados en lar, éáre, éarium, éxris, éülis, como alvéaro -éáre o ya -éárium, palearía (plur.), laquear o -éáre, baléáris, ceréális, puléális:

Aenéádae in ferrum pro libértate ruebant. (Y.) . . . incedit quoties clypéatus et auro. (Claud.)

Béatus Ule, qui procul negotiis. (H.) Orabunt causas melius coelique méátus. (V.) Hoc igitur vidit trabéáti cura Quirini. (O.)

Aedilem vocat udus aléátor. (fal.) (Marc.) Ut quos dux Poenus mersit putéálibus unáis. (O.)

Quos dividebat balnéator elixus. (escaz.) (Marc.)

Qui dixit caput esse calcéátum. (fal.) (Marc.) . . . magnique créálor Acliillis. (0.) . . . a mentó palearía

pendent. (V,)

Illinc paludis malttátor Hispanae. (escaz.) (Marc.) Seu lento fuerint akearia vimine texta. (V.)

124 PROSODIA

. . . summique feril laquearía tecii. (Y.) Stupea torquentem baleares verbera fundas. (Y.) Et ceréále solum pomis agrestibus augenl. (Y.)

3.° en los sustantivos que acaban enebra, como late- bra, vertebra, illecebrae, tenebrae, salebrae, scatebra ; o en Vbrum, como cerebrum; en los terminados en ebris, como f ebris, funebris, muhebris; i en los verbos en ebrOj como celzbro, terebro:

ííic juvenem in latébris aversum a lamine Nympha Collo-

cat, etc. (Jm domus et dulces latebroso in pumice nidi. (V.) Illeclbris eral et grata novitate morandis. {II.)

Sed ame per salébras altaque saxa cadunt. (M.) Sana ciet scatébrisque arentia temperat arva. (Y.)

Yerum nescio quid fébficülósi. (fal.) (Cat.J J . . et fúnebre bellum. (II.) . . , lumen telo térébramus

aculo. (Pers.) Semper honore meo, semper celébrabere donis. (V.)

Illecebrosus enim sapor est. {Prud.)

Poscimur el fulget tenébris aurora fugatis. (O.) .... pariter cerébrumque merumque. (O.) ....doñee ceré-

brosus prosilit unas. (II.)

4.° en los adjetivos en ébundus, como tremebundas, gemebundus, tremebundus ; en los verbos en eco, como meo, seco, precor, i en deeet:

Complexa in misero longa sic morte nécabat. (Y.)

Ignosces, capí ti sint, precor, illa meo. (Tib.) Ah tibi ne teñeras glacies sécet áspera plantas. [V.] . , . curru fremébundus ab alio. (O.) . . . Mam gemebundus obambutat Aetnam. (O.)

LATINA. 125

Miles. . . iremebundaque tela, \\ Sabducla lellute ruens,

íorquebat in hoslem. (Sil.) Tum décuit, qaum sceptra dabas, etc. (V.)

5.° Es breve también en los verbos de la segunda conjugación en edeo, como se'dgo* medeor; en el pronom- bre egoi los verbos en e^o, como riego, lego (-ere), regó* tegO) menos en ligo (-are) i digo (-ere) compuesto de de i ago; en los terminados en egus í sus derivados, co- mo ele gus* elegía^ frugilegus, sacrile gus , sortile 'gus » sa- erilegzumi menos Cethegus, colléga*, collégíum -; lo es, ademas, en regio, sgges, teges, gr^galis, gregarius, pero no en Regulusi regula, ítgula, régius, regia* ngalis, regina ;

Scife potestates herbarum usumque mhlendi. (V.) . . . sédet aetermmque sldebit. (H.) Ausus égo primuséic.

[V.) Legáral Stadius, etc. (Pers.) Qui légitis flores efe. (Y.) . . . sed reddere posse négabat. (VJ Ipse sédens clavumque

régit etc. ( Y.)

Hórrida villosa corpora veste téyarn. (Tib.) ■. . . quum pulchré dégeret aevum. (Lucr.) . . . petulans

eUgla propinquat. (Stat.) Hic elégos impune diem consumpseris ingerís. (Juv.) . . . frügUégas conspeximus ordine longo \\ Fórmicas. (O.) Sortilégis non discrepuit sententia Delphís. (H.) Clodius aecuseí moeckos, Caiilina Cethegum, (Juv.) At Novius colléga gradu post me sedei uno. (H.) ■. , . quae sint colllgia falis. (Man,) . . . coeli te regia Cae-

sar. (Y.) . . . Siculis régionibus urbes. (Y.) Hicsigetes, illic etc. (\.) Vllimus ardebit, quem teyulasola tuetur. (Juv.) Regula peccatis quae poenas irroget aequas. (II.) JRéginasque parii réginarumque maritos. (Clavd.)

Quodplebs grégaíis excolat. (yámb.) (Prud.)

426 PROSODIA

6.° Es breve, ademas, en los nombres propios griegos en e les, como Metes, i en los compuestos con teles, como Aristóteles, Praxiteles ; igualmente lo es en Achelóus, Eltleus, Enceladas, Lelex, Melas, Melíta, en el mascu- lino Pe lías, jen. -ae, i en el femenino Pe lías, jen. -ados, que se deriva de éste, asi mismo en Pelops, Pettrus, arde lío, jen. -5nis, celer i celox, melior, me los, pela- gus ; pero es siempre larga en Neleus, Peleus, en el femenino Pellas, jen. -Kdis, derivado del anterior, lo ■mismo que Pellón, también en félix, veloz, veles, jen. -itis, spelaeum o spelunca:

Si quis Aristotélem similem, vel Pittacon emit. (Juv.)

Praxitélem Paria vindicat urbe ¡apis. (Prop ) Túrbidas objectas Achélóus E chinadas exit. (Stat.) Nyct'elíusque ElHeusque etc. (O.) . . . Encéládi semiustum

fulmine corpus, (V.) Armíferos LeUges etc. (0.) Mygdoniusque Mélas etc. (O.) Fertilis est Milite etc. (O.) . . . circumspicit ora Ptiórum.

[Stat.) Pellas esse potest imbellibus apta lacertos. (O.) Haemoniam primis Pellas f renabal ab annis. [Val. Fl.) . . . humeroque Pelops insignis eburno, (V.) Ut pela gus

temeré rates etc. (V.) Félix et nato, félix et conjuqe Péleus. (O.) . . . herbosaque pascua Nélel. (O.) . . .vétitis hasta solum.

(O.) Spelunca alta fuit etc. ( V.) . . . ínter spélaea ferarum. ( V.) Labitur uñeta carina per aequora cana célocis. (Enn.) Sed c'eleri missus praeceps per inane volatu. (O.) . . . famae mélioris amantes. (V.J Et mélicos lyricosque

modos etc. iiuson.) Regina, longum Calliope mUos. (ale.) (II.) Omnino nihil est, ardélíone sene. (Marc.) Pellón Haemoniae mons est obversus in Austros. (0.)

7.° en los verbos latinos en emo, como cremo, emo, ¡remo, gemo, premo, tremo, menos en demo, compuesto

LATINA. 127

i contracto de de i de emo, i en el verbo greco-latino blasphémo; en los terminados enemor,emur, emel, co- mo mlmor, immémor, tremor, fémur, Lémures (plur.), sémel ; en los en émóna, émónia, éminus, émíno, émium, como Crémona, caerémóma o caerímónía, gémínus, ge- mino, grémlum, menos en éminus, sémino, [¿mina; en los nombres propios griegos i bárbaros Chrémes, Thémis, Témese, Emesa, Néméa, Jeremías:

Mantua vae miserae nimium vicina Crémonae. (V.) . , . membra crémanda pyrae. (0.) . . . jaculo cadit émi-

ñus ipse. (0.) Omnia, Castor, émis; sic fiet, ut omnia vendas. (Marc.) Circum claustra frlmunt etc. (Y.) Nec gémere aeria cessa-

vit etc. [Y.) libera plena prmam; etc. (0.) . . . pida trémebat agua.

(P.) , . . de mare démit aquam. (0.) Blasphemat domimim gens

etc. (Prud.) . . meriti tanti non immémor unquam. (Y.) . . . tremor

occupat artus. (F.) . . . rostro fémur hausit adunco. (Y.) Nocturnos Lémures, portentaque Thessala rides. (ff.) Quo slmel est imbuta recens, servabit odorem. (H.) Procubuisse lupam, ge minos huic ubera circum. (Y.) Jamque decem vitae frater géminaverat annos. (O.) Ut quum le gremio accipiet etc. (V.) . . . non sua shninat

arbos. (V.) Et de fémineo repárala est féminajactu. (0.) Jratusque Chrémes etc. (H.) Fatidicamque T/témin, etc. (O.) Thurinosque sinus Témésenque et lapygis arva. (O.) Jerémmm dixere alii etc. (Juv.) ... vastum Némme sub rw-

pe leonem. (Y.)

8.° en los nombres griegos que terminan en mes, co- mo Antigénes, Diogénes, Borysthénes, Demosthénes, Eu- meiies, Hippoménes, i en la preposición penes; en los nombres en mis. mer1 ¿nex i énies, como Eummis,

428 PROSODIA

jeá. -ridos, jwenis, g^nery tener, degetier, ¿¡¡necc, pro* geniest menos lenis ; i en las partículas eninij, etenim :

Progéníem sed enim Trojano a sanguine duci. (Y.) Non tulií Anñgenes, etc. (Y.) . . . solumque Borysthénis

amnem. (Mant.) FAoquium aut famam Demosthénis aut Ciceronis. (Juv.) Diogenes, cui pera penus, etc. (Auson.) Hippomene, prope- ra, etc. [O.) Ferreique Euménidam thalami etc. (Y.) DegenéremqueNeo-

ptolemum etc. (Y.) Me penes est unum vasti custodia mundi. (O.) Lumina, nam Veneras arcebant vincula palmas. (Y.) Saepe pater dixit: genérum mihi, filia, debes. (O.) Lénior et melior fis accedente senecta. (H.) Rectores juvénum, etc. (Y.), . . et slnibus medicantur an~

helis. (V.)

9.° Es breve también en los terminados en enu, enuus, étiüa, éneus, como génu, ingmtíus, GénÜa, Ido- méneus, menos strenuus ; así mismo en los nombres pro- pios Séneca, Parthénope, Sthénélus, en el sustantivo /e- nestra, en los verbos vénio i téneo, i en el adjetivo U- nuis, derivado de este último; pero es siempre larga en los verbos Isnio i venéo, i en los sustantivos penula i penuria :

Dixeral et gemía amplexus etc. (Y.) . . ¿ Ligures Gé^

nuwnque polentem. (An.) Artibus ingenüis quaesita est gloria multis. (O.) Lyctius Idoméneus etc. (Y.) . . . veterisque dei se more le-

nentem. (V.) Transeat ins lábiles strenüa Cy aneas. (O.) Se satis ambobus Tener isque venir e Latinisque (Y.) . . . rerum quia vénéat auro. (II.) Parlhñiópe muris etc.

{Sil,)

LATINA. 129

Quum tenues hamos abdidit ante cibus. (Tib.) A Séneca quae Piso bonus, quae Calta solebat. (Juv.)

Temer, te, Sthénélus, etc.(H.) Penülasolstilio, etc. (II.)

Parcius juncias qnaUunl fénéstrás. (ff.)

Lénlbant tácito vulnera nostra sinu. (Prop.) Exiguam in Cererem penuria adeait edendi. (V.)

10.° También es breve la e en los nombres latinos en eOj como LabZo, aleo, ganeo, leo; en los verbos de la primera conjugación en eo, como laqueo, creo, meo; en los nombres propios griegos en eon ieótis, como Creont Anacreon, Androgéon, Mar&ótis ; en los nombres que- acaban en eolus, eolao eolum, como aureolus, capreolus, luteolus, malleolus, caseolus, Carseoli (plur.), bracleala, lineóla, balneolum:

Si te forte oculi dextri laquéaverit error. (Juv.) Tum devnum movet arma leo etc. (V.) ... sunt el Mareo-

lides albae. (V.) . . . sed quod nalum est, id procreat usum. (Lucr.)

Nisi impudicus et vorax él aleo. (Cat.J ... . Labédne insanior etc. (II.). . . occultus ganéó pulles.

{Juv.)

Nec si quid oliva lúsít Anácréon. (ale.) (H.) Cujus et alvéolos et lanam pignorat Atreus. (Juv.) Atque ut aranéóli tenuem formavimus orsum. (Y.) Mollia tuteóla pingit vaccinia caltha. (V.) Flamméólo, Tyriusque palam genialis in hortis. [Juv.) Frigida Carséólis, nec olivis apta ferendis \\ Terra. (O.) Neptuni qui bractéólam de Castor e ducat. (Juv.) Balneolum Gabiis, Bomae conducere furnos. (Juv.)

11." Lo es también en los verbos en épo i épéo, co- mo crépo, s trepo, tépeo, menos répo ; en los sustantivos en épos, ¿por, épus, épa, como népos, épos, ¡épos o /«-

17

4 30 PROSODIA

por, jen. -oris, tepor, l&pus, jen. -oris, n$pa, meaos cé- ya o cépe, sepes, praesépe (o praesepis, praesépia, prae- sipíum), i el verbo septo; en los adjetivos en epidus, como letpidus, tepidus, trepidus ; lo es, ademas, en los verbos trepido, sepelio, sequor i en los nombres elephas o eUphantus, m?phítis, Persephone, (requerís, sZquax i Sequester, pero no en SequZna :

Tarda venit, seris factura népoiibus umbrara. (Y.) Odit et hibernos, si tepuere dies. (Marc.) Pollicibus fragües incrépuere manus. (Prop.) . . . rauco strépuerunt cornua cantu. (V.) , . . Sicvariat mees, inf anua répit. (Prud.) . . . cum magnis sese népá lucibus effert. (Cic.) Facta canit pede terpercusso forte épos acer. (H.) Fecundi lépoHs etc. (H.) ...vario distincta lépóre. (Lucr.) . . . lenique tépore cremantur. (O.) Sépibus in nostris etc.

(V.) Porum et cépé nefas violare et frangere morsu. (Juv.) Quam sépire plagis saltum etc. [Lucr.) . . . in praesepibus

altis.(V.) . . . quorum est lépídissima conjux. (Cat.J Inde cavae tépido sudant humore lacunae. (V.) Hic me dum trépldi crudelia limina linquunt. (V.) Ingenti trepidare metu etc. (V.) ... flexis in gyrum Sequá-

na frenis. (Lucr.) Vivavidens vivo sépéliri corpora busto. (Lucr.) Volvitur Ix'ion el se sequilurque fugitque. (W) . . . capreaeque séquáces. (V.) At ñeque Persephone digna

est etc. (O.) ... saevamque exhalat opaca méphitim. (V.) Yel dentes stringunt éléphantis ab ore revulsos. (Prisc.) Tuta fréquensque via est, per amici f altere nomen. (O.)

12.° Es breve la e en los nombres en ero i éru, como Cicero, Hiero, Néro, Matero, verbero, véru, menos Pe- ro, H¿ro, pero i los adverbios séro i viro ; en los en erum, como vérum por véru, taérum, i en el adverbio

LATINA. 431

ilerum, menos en cyperum o cypérus, galérum o gale- rus, i en la conjunción vérum ; en los en era i ere, como Cremera, Glycera o Glycere, Himéra, P he rae (plur.), adultera, camera, cholera, cumera, hederá, matertéra, patera, puérpera, littéra, opera, phalerae (plur.), tesse- ra, vípera, féra, h¿ra, sera, menos Abdera, Cythsra (plur.), Cythére, panthéra, statéra, cera, pera; en los en eres, como Céres, teres, menos héres o haeres:

Airi vero verbero? déos esse tul símiles putas? (Plaut.)

luyera facundi qui Ciceronis habet. (Marc.) HicHiéronis opes etc. (Sil.)... muer one véruque Sabello.(V.) Incumbens tlreti Damon sic coepit oliva. (V.) Quid debeas, o Roma, Néróníbus. (ale.) (II.) . . . magis Pero formosa coégit. (Prop.) Saepe petens

E'ero juvenis etc. (O.) Per glaciem peroné tegi etc. (Juv.) Nocturno certárl mi- ró etc. (H.) Heu sero revocatur amor, roque juv entus. {Tib.) Nec quicquám ingeminans iterumque vocavi. (V.) . . . violaeque et molle cypéron. (Petr.) . . . fulvosque lupi

de pelle gateros. (V.) Quid Crémérae legio etc. (Juv.) . . . qua mergitur Himéra

ponto (Sil.) Nec Glycere, veré Thais árnica fuit. (Marc.) . . vaccas pavisse Phhaeas. (0.) . . . pr olisque meae mater- téra dici. (O.) Ut jam servar is corpus bene, adultera mens est. (O.) Effulgent camérae vario fastigia vitro. (Stat.) Cur tua plus laudas cumfiris granaría nostris. (ff.) ínter victrices hedéram tibí serpere lauros. (Tib.) Vinaque fundebat patéris etc. (V.) Et laeti phaléris omnes

etc. (Juv.) Laudantur simili prólé püerpérae. (asclep.) (H.) Littéra, sermonis ¡ida ministra mei. (O.) Sedulus importes opera vehemente minister. (H.) . . .il bello tesséra signum. fVJ Vípera delituit etc. (V.) Flava Céres alto etc. (V.) . . . ut ebibat héres. (V.)

I3& PROSODIA

Seis, héra, te, mea fax, juveni placuisse beato. (0.) « . . ¿2i ter spelaea férarum. (Y.) . . . tétrico cum cañe pe-

. ra roget. (Marc.) Témpora noctk eunt, excute poste ser am. (Ó.) liepit lánguida quádrüpés státerá. (fal.) (Stat.) Dkersum confusa genus panther a camelo, (fí.) ; . . sunt alta Cythéra. ( Y.) . . . ni nova cera sale!. (O.) Aut te devoveat c&rtis Abdéra diebus, (O.)

13.° en los nombres en erus i eros, como Cerberus, Cratsrus, Hesperus, Crustumeri (plur.), bucerus o buce- ríus, numérus, utérus, humérus, junipérus, herus, celé- rus, exterus, nupérus, posterus, propérus, prosperas o prosper, creperus, inferí, supéri, férus> mérus, aegoce- ros o aegocérus ; exceptúanse los nombres griegos Ho- merus, clerus, naucUrus, hSros, los adjetivos latinos austerus, severus, sincSrus, prócérus (4), sérus, virus, pl€rique (plnr.), i los adjetivos derivados en érícus, como cléricusy naucl&ricus, Homerieus, Jbericus, Séricus:

Et quidopus Cr alero etc. (Pers.). . . Tenuilque inhians tria

Cerbérus ora. (Y.) Itedomum, saturae, venit hesperus, ite capellae. (Y.) Junipéri gravis umbra etc. (Y.) Árdea Crustüm'erique etc.

Exaequataque sunt crepéri certamina belli. (Lucr.) . . . numero deus impare gaudet. (Y.) Semina fert útero,

etc. (O.) Infelix humeros urgeat una meos. (Prop.) Uic herus Albanum Maecenas, etc. [II.) . . . quam si mera

vina bibisset. (O.) Celera turbapalam etc. (O.). . . extlraquaerere regna. ( Y ) Póstera Phoebea lustrabat lampade térras. [Y.)

(I) Pero es breve la e en proceres:

Post alii proceres: etc. (V.)

I ATINA, 133

Circumstant properi aurigae, etc. (Y.) . , . Quandoque ¿o-

nus dormitat Homerus. [H.) Buceñique greges etc. [Lucr.) . . , armentaque bucéra pa-

mt. (0.) Herculem et visum canis inférorum, (sáf.) (Sen.) Quam férus et veré ferreus Ule fiiil! (Tib.) Quo pacto aestivis a partibus aegocérótis. [Lucr.)

Qui volet austeros arte ferire viros. (Prop.) » . . Curibusque sevéris. (Y.) . . . adeo nulli sincera volu-

ptas. (O.) Próceros odisse lupos, ele, (H.) Ut plerique solent, etc. (H.)

Serus inoffensum rettulerilque pedem. (Tib.) Non datur ac veras audire et reddere voces. (V.) Intererit multum, Davusne loquatur an heros. (H.) Clérici ne quid maculet rigorem. (sáf,) (Sidon.) . . . quantum Gradivus Eomerícusaudit. (Juv.). . . pontus

Ibéríus illinc. (Avien.) Doctus sagittas tendere Séricas, (alcáic.) (H.) Nauclérico ipse ornatu per fallaciam. (yámb.J (Plaut.)

H.° en los nombres propios i adjetivos en éríus, como Eucherius, Laberius, Pierius, Cimmerius, áerius, aethe- rius, menos sérius; en los femeninos enerva, eY&é, erzes, como Aegeria, Arriería, Hesperia, materia, miseria, inferiae (plur.), pauperies, temperies, series, Asterie, menos Faleria, Iberia, arteria, fériae ; en los neutros latinos en erium, como adult&rium, desiderium, impe- rium, magisterium, minisleriurn, puerperium, refrige- rium, i en los nombres propios diminutivos, como Gly- cerium, menos en las voces greco-latinas, como erga- sterium, coemeterium, critérium, mystérium, dictérium :

Et Lab*ri mimos ut pulchra poemata miror. (H.) Nec stetit Euchérii etc. (Claud.) Est prope Cimmeríos

etc. (O.) Vatum Pihiis ora rigantur aquis* (0.)

434 PROSODIA

Nec gemere aerla turtur cessabit ab ulmo. (Y.) Posthabui tamen illorummea serla ludo. (Y.) Aegéria est, quae praebet aguas, dea grata Camoenis. (O.) Mat'eriam superabat opus etc. (0.) . . . cumulavit Iberia

dives. {Avien.) Nunc et pauperiem et duros per ferré labores. (Y.) . . . debilitat series immensa laborum. (O.) Seu nemus

Asteries, etc. (Y.) Langas ó utlmm, dúx bone, ferias \\ PraeslésHespéñae

etc. (coriámb.) (H.) Quique ob adultérium caesi, etc. (F) . . . gradiens arteria

clamor (Lucr.)

. . . desHermmque locorum. (0.) Consulis impérium etc% . . . cohibet vicina Palería cursum. (Rutil.)

Cum mea ridebunt vana magisterla. (Tib.J Meque ministerio sceleris artisque removi. (O.) Tale puerpérium quoties hacina resolvit. (Sidon.) Ómnibus arrides, dicteria dicis in omnes. (Marc.) Viventes rapit inferías, quas immolet umbris. (V.) Surgit, et immundas vocat ad mysteria gentes. (Pr.)

Mea Glycérium, inquit, quid agís? etc. (Terenc.)

15.° Es breve, ademas de los comparativos formados de los adjetivos que acaban en erus i de los que termi- nan en er que conservan su e breve, también en los si- guientes: anterior, citerior, deteríor, interior, ulterior ; así mismo en los sustantivos derivados en erítas, como aspe ritas, deoote ritas, poste ritas, prospe ritas, temeritas, menos en austérüas, sincéritas, sevSritas, veritas:

Anterior numero, etc. (II.) ... non inferiora sequutus. (Y.

Perculil imperio detérioris heri. (Cat.) At domus interior regali splendida luxu. (V.) Tendebantque manus, ripae ultérioris amore. (Y.) Tu comes exterior, si postulet, iré recuses. (II.)

Quam laudan a sera post'eritate feral, (0.)

LATINA. 138

Asperitatis et inmdiae corrector et trae. (H.) Spes hominum placida prospérilate javat. (Prud )

16.° Lo es también en todos los derivados que termi- nan en erósus, como acerosas, generosus, numerosus, merosus, operosus, ulcerosus ; i en ereiis, erccrius o erí- nus, como sidtreus, vipereus, aethereus, pulvereus, ve- nereusy temerarius, cimrariusT camerarius, Amerínus ; en érális, érzliso er¿Ms, como libéralis, Feralia (plur.), puerílis, heñlis, sttrílis, menos [¿ralis:

Farre aceroso olei decumano pane coegit. (Lucil.) , . , nemo gemrosior est te. (H.) . . . tanto est onérosior

igne. (O.) Sidéreo flagrans clypeo etc. (Y.) . . . moles operosa labo-

reí. (H.)

Saevit et circa jécur ulcérosum. (sáf.J [H.) Vipéreo generi etc. (Y.) Pulvéream nubem etc. (V*) Qui lamen aethéreas velum contorsit in auras, (Y.) parce meo, juvenis, temerarius esse per icio. (O.) Atgue Andrina parant tentae relinacula viti. (Y.)

Sed tara prodigas, atque libéralis. (fal.) (Marc.) Iíanc, quia justa ferunt, dixere Férália lucem. (O.) Solaque culminibus féráli carmine bubo. (Y.) Mixtaque blanditiis pwrUibus oscula junxit. (0.) Qui modo decerpens tener o pueñliter ore. (Prop.) Infelix lolium et stérUes dominantur avenae. (Y.) . . . mensaeque assuetus herili. (Y.)

47.° Es breve también en los adverbios iempéri i ten* phius, vespéri o vespére, derivados de tempus i vesper, lo mismo que en heri, fére, temeré; así mismo en los sustantivos terminados en ¿rulusi érula, como quérulus, fírula, mérula; en los en éris, como epheméris, Hespé- risf Piéris, Tibéris ; en los nombres propios griegos

436 PROSODIA

Achéron, Acherusia, Ryperiori 9 Bellérophon7 Mérope9 Aérdpe, Stéropes :

Jarnque féré sicco subductae littore puppes. {Y.)

Herí minas viginti pro ambobus dedi. (yámb.) (Terenc.) Nunc tecum féré totus ero, quocunque recedam. (Auson.) Immemor Ule dei, temeré committere tale. (Tertul.) El cantu quérülae rumpent arbusta cicadae. (V.) Sic velnti mérülis intentus decipit auceps. (H.) Et nos ergo manum férülae subduximus etc. (Juv.) Cemis ephémérides etc. [Juv.) , . . radiis Uyplrlona cin-

clum. (0.) Corniger Hesplrldum fluvius regnator etc. (Y.) Dicite, Piérides, non omnia possumus omnes. (Y.) Albula, quem Tibérim mersus Tibérinis in undis. (O.) Flectere si nequeo Superos, Acheronta movebo. (Y.) Etsi praetérea lamen esse Achérüsia templa. (Lucr.) . . . credas de sidere Bellérophontem. (Manil.) Si non Aérópen frater sceleratus amasset, etc. (O.) Séptima mortali Mérópe tibí, Sisyphe, nupsit. (O.) Brontesque Sterópesque et nudus membra Pyracmon. (Y.)

18.° Igualmente es breve en los verbos en ero de la primera conjugación, como agglomero, altero, adultero, Matero, celéro, camero, desidero, onero, exaggero, exul- cero, extubiro, / enero o foenéro o -or, genero, impero, libero, macero, miséror, modéror, prospero, recupero, remunero o -or, supero, vitupero, vulnero, verbero, me- nos enspzro, assevero, persevero; o de la tercera, como féro, géro, séro, tero, quéror ; en los en éréo de la segunda, como méréo, vereor, misereor; i en los en ério de la cuarta, como aperio, operio, exterior:

Continua!, parvo si possit conglomeran. [Lucr.) Aut lalum pictae vestís consiá'erat aurum. (Juv.)

LATINA. 137

» , . fluvios temer are venenis. (O.) Quidquid id est, dequo

delib'erat, etc. [Lucr.) Degenerat, palmae veterumque oblitus honorum. (O.) . . . arvis opérala juvenlus. (E.) Sic itérat voces, etc. (Ií.) Ifaec vigeant mándala, nec ulla obliléret aetas. (Cal.) Mun'erat el lauro modo pulcher obambrat Apollo. (Calp.) Doñee eris felix, mullos numlrabis amicos. (O.)

Dum propérat ver sus annumérare Ubi. (Marc.) Et glacialis hiems aquilonibus aspérat undas. (Y.) At si luxuria foliorum exubérat umbra. (Y.) Frlgérans Aganippe. (Cat.J . . . pedibusque eviscerat uncís.

Loricamque manu valida lacerare revulsam. (Y.)

Semper amatorum ponderal illa sinus. (Prop.)

Parce pias scelerare manus etc. (V.) ... sua membra re-

frigérat unda. (0.) is. (Y.) . . .

. . . votisque déos venéraberis seris. (V.) . . . sub te tole- rare magistro. ( Y.) Temperat et sumtus paráis uterque parens. (0.) Scilicet assérui jam me, fugique caleñas. (O.)

Post manes tumulumque pérséveret. (fal.) (Marc.) . . . et quamvis nunquam spéraret Ulyssem. (Prop.) . . . lancesque et liba feremus. (Y.) Bella manu letume/ue

giro etc. (X .) Tecla slrat late circum, etc. (V.) . . . equidem de te nil

tale vérebar. (X.) fíoc rígidas sílices, hoc adamanta lerit. (O.) Ibat ut océano quíreretur facía mariti. (O.) Si nemo praestet, quem non mérearis, amorem. (II.) O virgo, miserere mei, miserere meorum. (O.) Nox opérit térras, etc. (Y.) Terram inler fíuctus aperit,

etc. (Y.) Tigna cava et píelos experiere metus. (Prop.)

19.° en los verbos ene/o de la primera conjugación, como arieto, hebsto, vegeto, veto, menos locupUto, mé- Lor ; o de la tercera, como me lo, peto ; en los en etuo, como metuo; en los sustantivos femeninos de la ter-

18

438 PROSODIA'

¿era declinación en iUas, como sociUas, Millas , vari*-? tas, anxiétas, ebriítas, sobrinas , putas:

Ariétat in portas et duros obj ice postes. (V.) Intemerata salus vegetat viresque minístrate (Juv.) Relligio vétuit segeii praetendere sepem. (V.) Purpureosque métunt flores, etc. (Y.) Ingerit et late campos metatur apertos. (Nemes.) Id métuens veterisque memor Saturnia belli. (Y.) Ah, nimium est, quod, arnice, pétis : etc. (O.) Non semel ebriétas est simulata mihi. (O.) Anxiétate carens animus facit omnis acerbi. (Luc.) Di, si qua est coelo pié tas, quae talia curet. (V.) His se sobriétas et totus sobrütatis. [P.)

21.° Es breve, ademas, en los masculinos en uíéús) como hinnuléus, equuléus o eculéus, aculéus ; en Uus, como malléus, nucléus, piléus o piléum ; en céus, como caducéus, calcéus, urcéus ; así mismo en otros sustantivos masculinos terminados en éus, como alvéus, baltéus o baltéum, calcanéus o calcanéum, caséus,ceréus, clypéus, cuneas, laquéus, putms, déus :

Hínnuléi petlis etc. (Prop.)

Jam corda dudum punxit Ule aculéus. (Plaut.) Eviscerandum corpus ecuUo eminus. (Prud. Perisleph. J.

109.) ,,. haec nobis piléa donant. (Pers.) ... ut calcms olim. (//.) Mella dari nucléosque Ubi dulcesque placentas. (Marc.) Témpora discussit claro cava malléus ictu. (O.) llic tibí donatur panda ruber urcéus ansa. (Marc.) . . . prono rapií alvéus amni. (Y.) ... calcáneo, scissa rige-

bant. (Y.) Baltéus et tere ti subnectit fíbula gemma. (Y.) Pinguis et ingratae premeretur caséus urbi. (Y.) Et totum clypei ferro dejecerat orbem. (Y.)

LATINA. 439

Nam primi cunéis scindebant fissile lignum. (Y.) Ilic tibí nocturnos